Trước đây, mọi người thường quan niệm rằng họ chỉ cần thành thạo một nghề duy nhất là đã có thể nuôi sống bản thân và gia đình đến hết đời. Họ cũng hầu như không bao giờ di cư mà chỉ sống tại một một ngôi nhà, một vùng đất mà thôi. Nhưng xã hội và thị trường việc làm ngày nay đã hoàn toàn khác.

Chúng ta không còn làm một công việc cả đời nữa. Chúng ta phải đối mặt với những vụ sa thải không thể đoán trước hay những thay đổi về yêu cầu công việc, bắt buộc chúng ta phải liên tục cập nhật thông tin và tham gia các khóa học tại chức ngay cả khi đã ra trường. Những ngành nghề được coi là ổn định trong những thế kỷ trước đang dần dần thu hẹp hay biến mất trong thời đại kỹ thuật số có nhiều biến động ngày nay. Các công việc chuyên môn đã, đang và sẽ bị đe dọa bởi chính những sáng kiến của chúng ta: báo điện tử đã thay thế cho rất nhiều báo giấy, công cụ dịch thuật của Google ngày càng được nâng cấp sẽ dẫn tới việc nghề phiên dịch bị coi là thừa thãi. Rồi những con rô bốt thông minh sẽ giúp bác sĩ phẫu thuật bệnh nhân, giúp nông dân trồng trọt hay giúp các nhà hàng nấu ăn. Và rồi cuộc sống đưa đẩy chúng ta đến những vùng đất mới với những thành phố, quốc gia hay châu lục khác nhau.

Trước đây, chặng đường của mỗi người là tương tự như nhau: học tiểu học - trung học - đại học - những người “cao siêu” thì học lên cao học - rồi ra trường - kiếm việc làm - lập gia đình. Sơ yếu lý lịch hồi đó không cần thiết lắm, vì cái nào chắc hẳn cũng giống cái nào. Có lẽ điều làm nên sự khác biệt duy nhất là bảng điểm, vì thế nên cha mẹ luôn nhắc nhở con cái phải học thật giỏi, có điểm cao thì mới có được công việc nhàn hạ lương cao. Nhưng thời nay, công việc ổn định không còn là tiêu chí số một của giới trẻ nữa. Họ muốn thử sức mình trong các công việc khác nhau, tại những công ty khác nhau, ở các miền đất khác nhau. Đối thủ cạnh tranh của họ không chỉ giới hạn là những người học cùng khóa, cùng trường hay cùng thành phố nữa, mà đôi khi họ cũng phải cạnh tranh với những con người từ khắp thế giới. Cuộc sống giờ đây đang thay đổi hằng ngày, hằng giờ một cách chóng mặt.

Khi còn bé, chúng ta sống trong những câu chuyện cổ tích với các chàng bạch mã hoàng tử, các nàng công chúa xinh đẹp hay các mụ phù thủy quái ác. Chúng ta sống trong một thế giới màu hồng, nơi luôn cho ta hạnh phúc, nơi những điều tốt đẹp luôn chiến thắng những điều xấu xa. Khi đã hiểu biết hơn về thế giới, chúng ta nhận thấy rằng, khác với những nhân vật không bao giờ thay đổi, con người trong thế giới thật liên tục có những đổi thay. Đến khi đủ lớn để rời khỏi vòng tay che chở của bố mẹ, chúng ta sẽ phải biết được mình là ai, mình muốn làm gì, ý nghĩa cuộc sống của mình là gì.

Vì sao chúng ta cần tìm kiếm niềm đam mê cho bản thân? Hãy tưởng tượng rằng bạn đang sống một cuộc sống “không có ý nghĩa”. Bạn làm công việc bạn không thích hay thậm chí là rất ghét. Không có gì làm cho bạn thích thú và bạn không có động lực để đi tiếp. Bạn thực hiện những hoạt động trong ngày thiếu cảm xúc như một con rô bốt. Đây có thể sẽ là hình ảnh cuộc sống của bạn nếu bạn không nhận thức được niềm đam mê và sở thích của mình. Cũng như cái xác không hồn, con người không có niềm đam mê cảm thấy cuộc sống của họ thật vô vị. Những tệ nạn xã hội cũng thường nảy sinh khi có chiếc bóng của sự buồn tẻ, chán nản hay thờ ơ. Nhưng tình yêu với cuộc sống sẽ trở lại khi chúng ta tìm thấy được động lực sống cho bản thân. Để có thể tìm được thành phố hay đất nước phù hợp với con người bạn, bạn phải hiểu rõ niềm đam mê cũng như mục đích sống của mình. Có được ý thức về bản thân là nền tảng căn bản cho sự thành công.

ĐỨC

Thuở bé, mình cảm thấy bị lạc lõng và không biết nên làm gì với cuộc sống của mình, vì khi mới lên năm, mình đã từ Hà Nội chuyển sang Cộng Hòa Séc sinh sống. Hồi mới sang, mình hoàn toàn không nhận thức được mình đang ở đâu và ngôn ngữ mới lạ làm cho đầu mình rối mù. Đến tận năm lên chín, mình vẫn không có một sở thích hay niềm đam mê nào hết. Mình nhớ một hôm, trong buổi dã ngoại với lớp, cô giáo bảo học sinh vẽ lên giấy ước mơ của chúng mình. “Các em muốn trở thành ai khi lớn lên?” cô hỏi. Ngồi suy nghĩ một lát, mình vẽ một cầu thủ bóng đá: một phiên bản của Đức khi lớn lên, đứng cạnh một quả bóng. Khi chúng mình vẽ xong, cô giáo chụp ảnh cho mỗi bạn cùng với các bức vẽ và bảo chúng mình giữ các bức ảnh lại làm kỷ niệm, để sau này xem lại. Gần hai mươi năm sau nhìn lại bức hình, mình mới thấy hồi đó mình mới ngây thơ làm sao. Vì hồi đó mình hoàn toàn không đi đá bóng và không thể biết được mình có thích đá bóng hay không nữa. Ai cũng có những ước mơ. Nhưng sự khác biệt giữa những ước mơ mơ hồ và những ước mơ thiết thực chính là một kế hoạch chuẩn bị tốt.

Giải đáp được các câu hỏi “Bạn là ai?”, “Bạn muốn gì?”, “Mục đích sống của bạn là gì?” và “Điều gì làm cho bạn hạnh phúc?” sẽ giúp bạn tiến gần hơn tới hình tượng mơ ước của bản thân. Theo nghiên cứu của công ty tư vấn quản lý hiệu suất toàn cầu Gallup, chỉ hơn 10% dân số thế giới thực sự tận tâm với công việc của họ. Điều này cho chúng ta thấy là, phần lớn người dân trên thế giới chỉ làm việc với mục đích kiếm tiền. Hoặc có một số người đã có đủ tiền chi tiêu sử dụng công việc để che giấu cuộc sống nhàm chán và thiếu niềm đam mê. Họ coi sự bận rộn và những khoản tiền họ kiếm được hằng tháng như mức thang đánh giá cho sự thành công và họ quên mất đi một điều rằng, thành công trong cuộc sống không thể thiếu niềm hạnh phúc.

Có những người cố tình né tránh cuộc sống buồn tẻ của mình bằng cách đi nhậu nhẹt rồi say xỉn sau mỗi ngày làm việc. Nhưng cách giết thời gian này thật ra chỉ mang lại cho họ hai thứ: các hóa đơn sau các cuộc nhậu và bệnh tật thi nhau nảy sinh. Những người khác muốn lấp đi sự trống trải trong cuộc sống của mình bằng cách đi chu du khắp nơi mà không có mục đích nhất định. Họ nghĩ rằng mỗi con dấu nhập cảnh hay mỗi cái nhãn thị thực sẽ chứng tỏ với người khác rằng họ là một người thú vị. Nhưng những chuyến đi sẽ không có ý nghĩa lớn nếu không giúp chúng ta nhận thức được chúng ta là ai và đam mê của chúng ta là gì.

ĐỨC

Chẳng hạn như mình đã tìm thấy những lợi thế và nhược điểm của bản thân sau khi đi đến 40 quốc gia khác nhau. Những trải nghiệm với các hoạt động, các kỳ học hay những đợt thực tập đa dạng đã giúp mình biết được mình thích gì và không thích gì. Theo mình thì bằng cách thử thách giới hạn của bản thân và vượt qua khó khăn, cũng như những sự cay đắng và cái mép của vùng an toàn, bạn sẽ biết rõ hơn mình là ai.

Càng biết được sớm đam mê của mình, bạn sẽ càng có nhiều thời gian để hoàn thiện những kỹ năng cần thiết để thực hiện chúng. Mặc dù không phải ai cũng tìm thấy niềm đam mê của bản thân khi vẫn là một đứa trẻ như cầu thủ bóng đá Leo Messi, ca sĩ Justin Bieber hay diễn viên chính trong phim Ở nhà một mình Macaulay Culkin. Điều quan trọng là bạn nên bắt đầu tìm cho mình niềm đam mê ngay từ bây giờ nếu vẫn chưa biết rõ về mục đích sống của bản thân.

Niềm đam mê cũng không nhất thiết phải làm cho bạn hạnh phúc 24 tiếng mỗi ngày và bảy ngày trong tuần, nhưng đó là những gì bạn sẵn sàng chịu đau khổ và hy sinh để thực hiện. Thực ra, niềm đam mê trong tiếng Latin (“passio”) vốn có nghĩa là “chịu đựng”.

HƯƠNG

Một khi làm công việc bạn đam mê, bạn sẽ không nghĩ đến thù lao cho công sức mình bỏ ra. Hãy thử nghĩ xem: công việc gì khiến bạn vui vẻ làm ngay cả khi không nhận được một đồng xu nào? Nếu công việc hiện tại của bạn chưa đáp ứng được yêu cầu này, hãy đăng ký tham gia một hoạt động tình nguyện giúp bạn có kinh nghiệm trong lĩnh vực bạn thực sự muốn làm. Chẳng hạn như mình đã tìm ra niềm đam mê của bản thân trong khi làm tình nguyện cho một tổ chức tài chính vi mô tại Buenos Aires, Argentina. Tổ chức đó giúp đỡ phụ nữ nghèo ở ngoại ô có được vốn đầu tư cho các ý tưởng kinh doanh của họ. Mình tin rằng việc tạo ra những cơ hội phát triển là món quà tuyệt vời nhất mà bạn có thể tặng cho bất cứ ai. Vì lý do này nên giờ đây, mình luôn tham gia vào các hoạt động nhằm giúp đỡ người khác đạt được ước mơ của họ.

LINH

Dự án Hộ Chiếu Xanh Đi Quanh Thế Giới cho chúng mình thấy rằng niềm đam mê không ngại khoảng cách và sự khác biệt giữa các múi giờ. Trong vòng một năm trở lại đây, chúng mình thường xuyên lên lịch những buổi nói chuyện giữa ba người sinh sống tại ba quốc gia khác nhau để bàn bạc về dự án. Vừa ăn tối xong, mình mở Skype ra ngay để nói chuyện với Hương vừa thức dậy và Đức vừa đi tập thể dục về. Những sự hy sinh nhỏ như vậy cũng rèn luyện cho chúng mình tính kỷ luật cao, để chúng mình có thể hoàn thành mọi công việc một cách xuất sắc.

ĐỨC

Mình đam mê công việc hiện tại của mình tới mức mà mình coi nó như một sở thích của bản thân. Mình đã may mắn có được một công việc mà mình sẵn sàng làm đến tối khuya, đi công tác dài ngày và chi trả những khoản chi tiêu liên quan đến công việc. Có những lần mình tình nguyện mua vé máy bay từ Thượng Hải về Việt Nam để gặp gỡ đối tác. Các bạn có nhớ câu nói bất hủ: “Hãy chọn công việc bạn yêu thích và như vậy bạn sẽ không phải làm việc một ngày nào trong đời” không? Mình đã may mắn có được một công việc như thế.

Sơ đồ Venn

Có nhiều bạn trẻ khi sắp ra trường vẫn phân vân không biết rõ niềm đam mê hay mục đích sống của họ là gì, họ nên làm gì để vẫn giữ được nhiệt huyết sau mười hay hai mươi năm nữa. Nhiều người cho họ lời khuyên: “Hãy đi theo niềm đam mê của mình! Hãy đi theo trái tim mình!” Nhưng nếu họ không biết mình muốn gì hay cần gì thì làm sao họ có thể đi theo những thứ mà ngay đến cả trong suy nghĩ họ còn không thể tưởng tượng ra? Mặt khác, nếu để sự phân vân trì hoãn những quyết định, họ cũng sẽ không bao giờ tìm được niềm đam mê đích thực cho bản thân.

Nếu không chắc với những đam mê của bản thân mà đã đến thời điểm phải chọn ngành hay công việc, thì bạn phải làm sao? Có khá nhiều cách kiểm tra khác nhau giúp bạn tìm hiểu được tính cách của bản thân rồi tìm ra sự đam mê, ví dụ như trắc nghiệm tính cách Myers-Briggs hay bảng phân loại tính cách Keirsey. Chúng mình khuyên bạn hãy theo ba bước như sau:

1

Đầu tiên, hãy chia một tờ giấy ra làm ba cột. Trong cột thứ nhất, hãy nêu ra những thứ bạn yêu thích (ví dụ như: hội họa, chụp ảnh, làm việc trên máy tính, vv..). Hãy đề tên của cột này là: SỞ THÍCH. Để tìm ra những sở thích của bản thân, hãy thử nghĩ xem các bài báo hay những cuốn sách mà bạn thường đọc là về các chủ đề gì? Bạn hay tìm tòi và thích thú khi khám phá những đề tài nào? Có điều gì bạn làm đi làm lại mà không thấy chán? Có những hoạt động gì mà bạn chấp nhận trả tiền để học hỏi thêm về chúng?

Trong cột thứ hai, hãy viết ra những gì bạn làm được tốt và nổi bật so với người khác (ví dụ như: học ngoại ngữ, khả năng giao tiếp, tìm kiếm thông tin, vv..). Hãy đề tên của cột này là: ƯU ĐIỂM. Cột này sẽ cho bạn thấy những điểm mạnh của bản thân.

Cột thứ ba có tên là: NHU CẦU CỦA XÃ HỘI. Để có thể điền vào cột này, bạn sẽ phải nghiên cứu bằng những cách như tìm kiếm trên Google hay hỏi những người đi trước xem xã hội hiện nay đang cần nhân lực ở những lĩnh vực nào? Những ngành nào có khả năng phát triển trong tương lai? Xu hướng nào của xã hội cần sở thích và ưu điểm của bạn?

Khi bạn đã làm xong ba cột nêu trên, hãy tìm ra những điểm chung của ba cột đó. Đó chính là những ngành học hay công việc phù hợp nhất cho bạn. Vùng có điểm chung chính là niềm đam mê của bạn. Nó còn được gọi là “đại dương xanh”, vì đó là nơi đang vắng hay thiếu người và có vô vàn cơ hội cho riêng bạn.

Sở thích

“Những gì chúng ta yêu thích trong thời thơ ấu ở lại trong tim ta mãi mãi.”[5]

— MARY JO PUTNEY

Các sở thích ẩn náu đâu đó không chỉ trong hiện tại, mà cả trong quá khứ của chúng ta. Hãy thử ngẫm lại xem, hồi còn bé đã có những hoạt động gì làm cho bạn thích thú? Bạn đã thích chơi những trò chơi nào? Bản năng của trẻ thơ không bị tác động từ bên ngoài, nên những gì bạn từng thích làm khi bé đóng vai trò không hề bé trong sự hình thành tính cách của bạn.

HƯƠNG

Bạn có thể tưởng tượng là hồi học lớp năm, mình đã từng là đứa con gái cao nhất lớp không? Mà cũng dễ hiểu thôi, vì hồi mới sang Cộng Hòa Séc, mình đã phải học lại hai năm nên toàn học với những bạn kém mình hai tuổi. Hồi đó, mình rất thích thú với các cuộc thi sắc đẹp, nên mình đã tổ chức cuộc thi “hoa hậu thế giới” với các bạn gái tầm tuổi mình với những màn trình diễn người mẫu, cuộc thi tài năng và các câu hỏi vấn đáp. Không nhớ rõ ai đã chấm giải lần đó, nhưng mình đã nghiễm nhiên đạt giải nhất cuộc thi. Mình cũng đã tham gia các khóa học trình diễn thời trang nữa. Tiếc rằng, chỉ sau một năm học, mình đã trở thành người lùn nhất lớp (người Séc có chiều cao trung bình gần như nhất thế giới) và mình đã phải dẹp niềm đam mê trở thành người mẫu sang một bên. Nhưng niềm đam mê tổ chức sự kiện của mình vẫn được duy trì cho đến ngày hôm nay.

LINH

Còn mình thì đam mê chơi bóng chuyền từ năm học lớp tám. Ngày nào sau khi đi học về, mình cũng ra sân bóng của làng chơi với nhóm bạn. Đáng lẽ sau khi về đến nhà là mình phải chuẩn bị cho bữa ăn tối ngay, nhưng mình hay trốn bố mẹ đi chơi bóng chuyền. Thế nên mình suốt ngày bị mẹ mắng. Vì là đứa cao nhất nhóm nên mình chơi cũng giỏi, và mình đã tiếp tục tham gia chơi bóng chuyền ở New Zealand, Cộng Hòa Séc và hiện giờ ở Singapore. Mình đang cố gắng đi tập bóng chuyền vào những ngày cuối tuần và cũng đã tham gia những giải thi đấu địa phương. Mong rằng mình sẽ lĩnh giải một ngày không xa.

Từ nhỏ, chúng ta là những cậu bé và cô bé vô cùng hiếu kỳ. Chỉ cần mở cửa ra ngoài đường một là đôi mắt chúng ta bị phân tán bởi hàng nghìn các tác động khác nhau. Trong đầu chúng ta luôn có hàng trăm câu hỏi, nhưng ít khi những câu hỏi hóc búa đó được giải đáp hoàn toàn. Bạn hãy thử nghĩ lại xem, có những điều gì luôn kích thích trí tò mò của bạn, luôn lôi cuốn bạn đi tìm câu trả lời?

ĐỨC

Hồi bé, mình luôn có vô vàn câu hỏi, nhưng mọi người thường bảo mình là: “Lớn lên rồi sẽ hiểu!”, làm cho mình càng hiếu kỳ và càng khao khát khám phá hơn nữa. Mình đặc biệt muốn biết cách các đồ vật hoạt động ra làm sao, thế là bố mẹ tặng mình cuốn sách bằng tiếng Séc mang tên Các đồ vật hoạt động như thế nào? nhân ngày sinh nhật. Mình đã đọc ngấu nghiến cuốn sách đó, và đã biết được về cách cái bồn vệ sinh, ti vi hay các đồ dùng khác trong nhà hoạt động ra sao.

Thế giới của chúng ta có muôn vàn điều thú vị để khám phá. Cho dù bạn đang ở độ tuổi nào, bạn cũng nên phá vỡ các giới hạn của nhận thức và luyện cho mình kỹ năng quan sát bằng cách ra khỏi nhà, ra ngoài thiên nhiên và chú ý tới mọi điều xung quanh. Hãy đặt cho bản thân các câu hỏi như: “Tại sao…? Tại sao không…?” và thử tự tìm các câu trả lời hay nhờ sự trợ giúp của những người quen biết. Đừng bao giờ tự cao tự đại nói rằng: “Tôi đã biết hết rồi, anhchị sẽ không chỉ cho tôi được điều gì mới đâu!” Vì chỉ khi chúng ta nhận thức được rằng vẫn còn nhiều điều có thể học, chúng ta mới có thể bổ sung được nhiều kiến thức mới.

Hãy nghe nhạc cổ điển, đến thăm các viện bảo tàng và các phòng trưng bày nghệ thuật, hãy đọc sách về nhiều chủ đề khác nhau, hãy có những sở thích như khiêu vũ, chơi đàn, hội họa hay tập luyện một bộ môn thể thao. Dù bạn chọn cho mình bộ môn nào đi nữa, bạn cũng nên theo học đến cùng và tìm hiểu không ngừng nghỉ cho đến khi đạt được kiến thức sâu sắc về lĩnh vực đó mới thôi. Đừng chỉ “chạm đến nó một lần rồi bỏ xó”. Hãy quyết tâm rèn luyện và củng cố trí tò mò để cho nó trở thành một phần trong cá tính của bạn. Biết đâu, trong một lần tò mò hay thắc mắc như vậy, bạn sẽ tìm ra được niềm đam mê cho bản thân. Có khát vọng khám phá và tìm tòi là một trong những động lực giúp bạn tiếp cận với thế giới và vươn ra biển lớn.

Có hai loại kiến thức chúng ta nên tích lũy. Một là kiến thức rộng và đa dạng trong các lĩnh vực khác nhau để chúng ta có cái nhìn bao quát về cuộc sống. Có được kiến thức rộng, chúng ta sẽ tự tin hơn trong giao tiếp với những kiểu người khác nhau. Hai là kiến thức sâu về một lĩnh vực nhất định, để chúng ta có thể trở thành chuyên gia và thành công trong lĩnh vực đó. Lĩnh vực bạn chọn để tìm hiểu sâu trong trường học hay trong công việc nên là ngành nghề có khả năng duy trì trong bạn sự hứng thú và trí tò mò một cách lâu dài.

Mọi người thường cố đi tìm một cái gì đó lớn lao để làm người khác ngạc nhiên hoặc khâm phục họ. Ngược lại, họ quên mất rằng những điều nhỏ bé nhất cũng có thể làm cho bản thân họ hạnh phúc. Bất cứ công việc gì làm cho bạn cảm thấy thỏa mãn và hạnh phúc, cho dù đó là nấu ăn, ca hát hay đi du lịch, hãy phát triển những kỹ năng cần thiết để hoàn thiện chúng. Và ngay cả trong trường hợp bạn không thể dành trọn thời gian cho những hoạt động làm cho bản thân cảm thấy thích thú và bổ ích, hãy vẫn cố gắng dành cho chúng một chút thời gian trong ngày hay trong tuần.

Ưu điểm

“Tập trung vào thế mạnh là cách chắc chắn nhất để tăng cường việc thỏa mãn công việc, hiệu suất của nhóm và sự xuất sắc của tổ chức.”[6]

— MARCUS BUCKINGHAM

“Ưu điểm của bạn là gì?” là một câu hỏi rất phổ biến trong các cuộc phỏng vấn nghề nghiệp. Tuy nhiên, mấy ai trong chúng ta biết rõ được về thế mạnh của bản thân mình? Từ nhỏ, trường học cho chúng ta thấy được chúng ta có tài năng trong các môn học nào và ngược lại, chúng ta yếu kém trong các môn học nào. Nhưng thay vì cho phép chúng ta tập trung vào việc luyện tập và duy trì thế mạnh bẩm sinh của bản thân, trường lớp bắt chúng ta phải cải thiện những gì chúng ta còn yếu kém và phớt lờ những món quà mà chúng ta được tạo hóa ban tặng. Bạn đã học tốt môn tiếng Anh, nhưng lại rất tồi trong môn toán? À, vậy thì cách giải quyết sẽ là bạn phải đi học thêm môn toán .

Khi ra trường và phải đối mặt với “cuộc sống thực tế”, chúng ta mới nhận ra rằng, để thành công, chúng ta phải tập trung vào những công việc chúng ta làm tốt một cách tự nhiên chứ không phải là cố gắng làm tốt những gì bản năng của chúng ta chịu thua. Khi chúng ta luôn chỉ cố gắng cải thiện những kỹ năng yếu kém và bỏ bên lề những thế mạnh của bản thân, chúng ta sẽ chỉ trở thành những người trung bình và sẽ không bao giờ xuất chúng trong bất cứ lĩnh vực nào.

Một điều tự nhiên là, mỗi người trong chúng ta chỉ có một vài điểm mạnh, nhưng lại có rất nhiều điểm yếu kém khác. Nếu không tận dụng những điểm mạnh của bản thân, chúng ta sẽ không thể trở thành người đứng đầu trong bộ môn của mình. Bạn hãy nhớ là những người thành công là những người biết cách sử dụng các điểm mạnh như nền tảng cho sự thành công, chứ không phải là những người luôn cố đi tìm những gì họ không có.

Một sự thực không thể tranh cãi là, bạn sẽ phải bỏ ra ít thời gian và công sức để hoàn thiện những gì mình làm được tốt hơn là những gì mình không làm được tốt. “Làm tốt một cách dễ dàng” nên là khẩu khiệu của bạn khi bạn muốn tận dụng thế mạnh của mình trong mọi công việc. Nhiều lúc trong cuộc sống, chúng ta quên mất những lợi thế của bản thân vì chúng ta quá bận rộn với cuộc sống thông thường (hay nói cách khác là trung bình). Vậy nên, bạn hãy đầu tư nhiều thời gian và công sức vào các thế mạnh của mình hơn chứ đừng nên chỉ cố sức cải thiện những điểm yếu kém của mình. Hãy chú ý đến những điều bạn đang làm tốt và những gì bạn cảm thấy có thể thực hiện được bằng những kỹ năng của bản thân một cách dễ dàng.

ĐỨC

Trước đây, mình đã từng nghĩ rằng chỉ cần tìm một công việc làm mình thích thú là được rồi. Nhưng giờ đây mình đã hiểu rằng, nói thích hay không thích các điều khác nhau vẫn chưa đủ, mà chúng ta phải biết phân biệt bản thân với thế giới xung quanh, tự phản ánh bản thân và hiểu ra hình ảnh của chính mình. Mình rất thích sự di chuyển và mình hứng thú với những công việc cho mình cơ hội đi lại và khám phá những địa danh mới. Ưu điểm mà mình có là sự linh hoạt. Mình sẵn sàng làm việc vào bất cứ thời điểm nào, tại bất cứ nơi đâu, trong bất cứ điều kiện nào. Trong thời đại kỹ thuật số ngày nay, các công ty đa quốc gia cần những người linh hoạt, không ngại di chuyển theo yêu cầu công việc và sẵn sàng giải quyết công việc ngay cả trên điện thoại của họ.

LINH

Ưu điểm của mình là hiểu được cách cư xử và phản ứng của những người xung quanh dựa theo văn hóa của đất nước họ. Vì đã được giao lưu và gặp gỡ với nhiều người từ các nền văn hóa khác nhau, mình nhận biết được cách cư xử của mọi người một cách khá tốt và kỹ năng giao tiếp là một ưu điểm nổi bật của mình. Mình có thể dễ dàng phát triển bất kỳ mối quan hệ nào từ con số không. Đây là một trong những kỹ năng rất cần thiết trong kinh doanh và cho mình một lợi thế trong công việc, vì hằng ngày mình phải giao tiếp và thương lượng với những người mà mình hoàn toàn không quen biết.

Nhu cầu của xã hội

“Biến niềm đam mê của bạn thành một công việc dễ dàng hơn tìm một công việc phù hợp với niềm đam mê của bạn.”[7]

— SETH GODIN

Nếu bạn đang tìm ngành học phù hợp, hãy nghĩ xem ngành học nào có thể cho bạn vừa nâng cao những ưu điểm của mình, lại vừa phù hợp với sở thích của bản thân. Khi đã tìm được ngành học rồi, bạn có thể dễ dàng tìm ra trường học có ngành bạn muốn học tại nơi bạn đang sinh sống hay một nơi khác bạn muốn đến.

Tương tự như khi tìm ngành học, nếu bạn đã ra trường và chưa biết mình nên chọn công việc gì phù hợp cho bản thân, hãy nghiên cứu xem những công việc nào mà xã hội đang cần và cho phép bạn tận dụng những sở thích và ưu điểm của mình. Có những niềm đam mê sẽ mãi mãi chỉ là sở thích mà thôi, nhưng cũng có những đam mê có tiềm năng trở thành một nghề kiếm sống. Nếu bạn đã tìm thấy những niềm đam mê cho bản thân, hãy tự hỏi xem liệu trong tương lai bạn có thể biến những niềm đam mê đó thành một công việc kiếm ra tiền không? Hay nó chỉ có thể tồn tại trong tâm trí bạn như một sở thích mà thôi?

Ví dụ như việc bạn đi học khiêu vũ hay học vẽ để thư giãn sau những giờ làm việc hay học tập căng thẳng là một sở thích mà có lẽ sẽ không bao giờ trở thành một nguồn thu nhập (nếu bạn không có khả năng nổi trội). Dù vậy, hãy tận hưởng những giây phút với các hoạt động đó và tận dụng chúng để cải thiện một kỹ năng nhất định cho mình.

Nếu bạn tin rằng bạn có thể biến niềm đam mê của bản thân thành một nghề nghiệp sau này, hãy tìm ra những bước đi và những chiến lược phù hợp để có thể thực hiện được những dự định của mình. Chẳng hạn như, nếu bạn thích vẽ và bạn muốn kiếm tiền nhờ khả năng hội họa, hãy kiểm tra xem thị trường đang muốn gì và cần gì. Hiện giờ, các cá nhân và công ty trên khắp thế giới rất cần những người thiết kế đồ họa cho những trang web, blog hay sản phẩm của họ. Công việc thiết kế đồ họa trong một công ty hay như một freelancer, vì đây là một nghề khá hot và kiếm được kha khá trong xã hội ngày nay. Nếu bạn chịu khó học thêm cách vẽ trên những phần mềm máy tính nữa thì bạn sẽ có thể tăng thêm thu nhập bằng ước mơ của mình.

Nhiều người rất lo lắng khi phải chọn niềm đam mê hay ngành học mà họ thực sự yêu thích, vì họ sợ sẽ bị trói buộc với sự lựa chọn của họ cho đến khi nghỉ hưu. Nhưng như chúng mình đã nói bên trên, trong thời đại ngày nay, chúng ta không phải ở lại một công ty mãi mãi như trước đây nữa, mà chúng ta cũng có thể thử việc qua những kỳ thực tập hay làm việc ngắn hay dài hạn tại các công ty khác nhau.

HƯƠNG

Hồi sắp tốt nghiệp trung học, mình cũng đã từng đắn đo suy nghĩ mãi về ngành học tương lai. Cuối cùng thì mình chọn ngành thương mại quốc tế, một phần là vì mình rất thích học ngoại ngữ, toán và địa lý, phần khác là vì mình nghĩ ngành học này sẽ cho phép mình làm việc tại bất cứ nơi đâu trên thế giới. Trong một vài năm trở lại đây, mình đã có dịp làm việc tại những tổ chức hay công ty khác nhau, trong những bộ phận và công việc khác nhau tại nhiều quốc gia trên thế giới. Mỗi công việc đã dạy cho mình nhiều kỹ năng mới và chúng cũng đã giúp mình chọn lựa những bước đi tiếp theo. Khi nhìn lại, mình hoàn toàn không hối tiếc chiến lược chọn ngành của mình: Nó đã giúp mình tìm việc và cơ hội tại rất nhiều nơi trên thế giới.

Những ví dụ ngành nghề cho bạn khả năng tìm việc cao tại các nước khác nhau là: quan hệ quốc tế, thương mại, quản lý khách sạn và du lịch, dạy học (dạy ngoại ngữ hay các môn chuyên ngành khác), kỹ sư (máy tính, điện, quang học, cơ khí, vv..). Nếu muốn tự do làm việc tại bất cứ đâu, bạn cũng có thể chọn những công việc như chụp ảnh, viết bài hay lập trình, vì những công việc có thể làm việc qua mạng ngày càng trở nên phổ biến hơn. Những lập trình viên có thể kiếm được hàng nghìn đô mỗi tháng khi hỗ trợ lập và điều hành trang web cho các công ty nước ngoài. Họ có thể làm việc tại bất cứ nơi đâu vì chỉ cần có máy tính là có thể bắt tay vào làm việc.

Hãy dấn thân và thử

“Hãy tìm kiếm niềm đam mê của mình và bạn sẽ tìm thấy mục đích và sứ mệnh trong cuộc sống.”[8]

— CHRIS T. ATKINSON

Để tìm được niềm đam mê của bản thân là một chặng đường dài. Nó có thể kéo dài suốt những năm tháng học tiểu học, trung học và đại học. Có nhiều bạn ra trường rồi nhưng vẫn không biết chắc niềm đam mê của mình là gì. Nếu đây là trường hợp của bạn, hãy thử phân tích xem những gì bạn đang làm hoặc thái độ của bạn có ngăn cản bạn tìm thấy niềm đam mê hay không.

Hãy tưởng tượng ra một tình huống như sau. Bạn đứng trước một cánh cửa đang đóng và bạn không biết điều gì về thế giới bên trong cánh cửa đó. Thay vì mở cánh cửa đó ra và khám phá, bạn nói rằng: “Tôi không muốn mở cánh cửa này. Tôi không muốn biết có gì trong đó. Sẽ không có gì ở trong đó làm tôi thích thú cả.” Bạn quay lưng đi và trở lại với những gì bạn quen thuộc. Bạn đã bao giờ gặp phải tình huống tương tự chưa?

LINH

Trên cái cánh cửa đóng chặt của mình có ghi “tàu lượn siêu tốc” và “nhảy bungee”. Mình hoảng sợ mỗi khi nghe hai cụm từ này. Nhưng mình sẽ phải quyết tâm thử cả hai môn thể thao này vào một ngày thích hợp. Có thể là để ăn mừng một cái gì đó cũng điên rồ tương tự.

Nếu bạn né tránh những điều mới mẻ hay cảm thấy không muốn thử sức với những điều khác lạ, bạn sẽ không bao giờ biết được những điều đó có làm cho bạn thích thú hay không. Chỉ khi bạn chấp nhận mở cánh cửa để khám phá một thế giới không quen biết, bạn mới có thể biết được thế giới đó có đúng như trong trí tưởng tượng hay không. Và cách duy nhất để biết được điều này là “dấn thân” vào những môi trường với các công việc khác nhau.

Nếu bạn vẫn đang phân vân không biết nên chọn ngành học gì hay ngành nghề nào, bạn nên tìm kiếm những cơ hội thực tập để thử sức mình và cũng để thử xem công việc nào làm cho bản thân cảm thấy hạnh phúc và ưng ý nhất. Hãy lên kế hoạch sớm nhất để bạn có thể chuẩn bị cho tương lai của mình một cách thật chu đáo. Hãy tham gia các hoạt động ngoại khóa và các khóa học ngoại ngữ ngay từ bé (hoặc từ bây giờ) để có thể biết được những điểm mạnh và điểm yếu mà bản thân cần tập trung vào. Khi đã có một khâu chuẩn bị kỹ càng thì khi đến thời điểm quyết định, bạn sẽ biết niềm đam mê của mình là gì, để tránh chỉ tập trung vào những ngành đang thịnh hành nhưng bản thân bạn lại không thích thú với chúng. Nhiều khi, gia đình Việt muốn con cái họ chọn những ngành nghề mà sẽ giúp chúng có được một “công việc ổn định”. Nhưng trong thời đại ngày nay, khi cuộc sống và môi trường thay đổi từng tích tắc thì ai có thể đoán chắc được là, những “công việc ổn định” hôm nay vẫn sẽ “ổn định” trong ngày mai hay không?

LINH

Bố mẹ mình thường khuyên mình nên thử thách bản thân ở những môi trường khác nhau. Nếu mình thấy rõ ràng là mình không phù hợp với những môi trường đó thì lúc ấy, mình tìm hiểu những điều mới cũng không muộn. Chúng ta nên nhớ là độ tuổi từ 20 đến 30 là khoảng thời gian để cho chúng ta thử nghiệm và thử thách bản thân với nhiều trải nghiệm và công việc. Bản thân mình đã trải qua các ngành nghề khác nhau, từ làm việc trong ngân hàng, làm việc cho chính phủ, rồi cho một công ty khởi nghiệp, sau đó là tại một công ty đa quốc gia. Sau hơn tám năm trải nghiệm các công việc khác nhau, mình cảm thấy rằng công việc hiện tại khá phù hợp với tính cách của mình. Và mình mong muốn phát triển sự nghiệp lâu dài trong lĩnh vực này.

Ngoài ra, bạn nên tự đặt câu hỏi rằng, bạn đã sử dụng hết các khả năng của mình chưa? Bạn đã tạo cho bản thân sức ép để vượt qua các thử thách chưa? Ví dụ như khi có công việc mới, bạn có dám vượt qua những thử thách của công việc đó quá sáu tháng hay không? Hay là mới thử việc được ba tháng thì bạn đã không chịu được sức ép của công việc và bỏ cuộc rồi? Ba tháng là khoảng thời gian quá ngắn để cho bạn học hỏi mọi thứ từ công việc mới, nên đừng vội vàng tự nhủ rằng mình không hợp với công việc đang làm. Hãy cố gắng kiên nhẫn và thử thách bản thân tới tháng thứ sáu rồi hãy đưa ra quyết định.

Còn nếu vẫn đang đi học, bạn đã cố gắng sử dụng hết khả năng của mình cho các môn học khác nhau chưa? Hay bạn chỉ tập trung vào những môn học chính để có điểm tốt, mà không biết mục đích học của bạn là gì? Tất nhiên, chuyện thi cử là một điều quan trọng, nhưng hãy thử thách bản thân với những môn học mới. Hãy thử tìm hiểu ngoài các bài giảng trên lớp về những môn học mà bạn thấy chán nản. Internet là một công cụ có thể cho bạn bất cứ thông tin nào bạn muốn tìm kiếm. Biết đâu, những môn học mà bản thân bạn không nghĩ là có thể cho bạn niềm thích thú hay đam mê, lại cho bạn những kiến thức cần thiết cho sau này hoặc cho bạn thêm mối quan tâm mới mà bạn chưa từng nghĩ đến. Bên cạnh đó, hãy chọn những môn học không bắt buộc mà bạn cảm thấy thích thú.

HƯƠNG

Từ học kỳ đầu tiên tại trường đại học, mình đã đăng ký học thêm một ngôn ngữ mới là tiếng Tây Ban Nha, vì mình nghĩ rằng nên tận dụng mọi cơ hội học ngoại ngữ miễn phí. Ban đầu, mình chỉ tham gia học cho vui thôi, nhưng mình đã bị cuốn hút bởi nền văn hóa Mỹ Latinh từ lúc nào không hay. Và rồi đến năm thứ hai học đại học, mình đã quyết định sang Argentina, một đất nước Mỹ Latinh, để du học. Thật không thể ngờ được là chỉ năm năm sau khi mình đăng ký học môn học không bắt buộc lần đó, mình đã cưới một người Mỹ Latinh!

ĐỨC

Bên cạnh các môn học bắt buộc tại trường Đại học Kinh tế Praha, mình đã đăng ký học ba môn học bằng tiếng Pháp. Cấu trúc bài giảng cũng như cách kiểm tra của các môn học đó thật khác so với các môn học bằng tiếng Séc. Thầy cô giáo Pháp cho nhiều bài tập về nhà hơn, trong đó có những bài tập phải thực hiện trong nhóm. Bên cạnh đó, mình cũng phải đọc các bài nghiên cứu để có thể tham gia tranh luận ở lớp. Nhờ các môn học thêm này nên mình đã chuẩn bị sẵn sàng cho chuyến du học tại Pháp. Mình cũng đã biết thêm được về các phương pháp giảng dạy khác nhau.

LINH

Gần đây, mình vừa hoàn tất một khóa học phần mềm do công ty SAP của Đức tổ chức. Khóa học đã cho mình biết thêm thông tin về chỗ đứng của các phương tiện truyền thông xã hội trong thế giới kỹ thuật số. Bên cạnh đó, nó cũng cho mình thêm kinh nghiệm chuyên môn. Tham gia những khóa học không bắt buộc đã chứng tỏ sự tận tình của mình với công việc. Hãy nhớ rằng sự năng động như vậy sẽ giúp bạn phát huy hết mọi tiềm lực của bản thân cũng như phát triển sự nghiệp của bạn về lâu dài.

Như đã nói ở trên, một cách rất đơn giản để tìm thấy được những đam mê hay sở thích của bản thân là bạn phải dám thử thách mình qua những hoạt động hay công việc khác nhau. Hãy thử và sai, rồi lại thử tiếp cho đến khi bạn tìm ra cái “đúng”. Bạn phải luôn sử dụng hết sức khả năng của bản thân, từ trí óc đến thể lực, để giải quyết bằng được những khó khăn các bạn đang gặp phải. Những điều này sẽ giúp bạn trả lời câu hỏi: “Đam mê lớn nhất của tôi là gì?” Rồi biết đâu, những niềm đam mê đó sẽ mở ra cho bạn những chân trời mới và sẽ đưa bạn đến những mảnh đất thú vị.

“Gia vị của một nền văn minh thú vị bất kỳ luôn là sự đa dạng.”[9]

— ANTONIO TABUCCHI

Nếu bạn không dễ dàng chọn cho mình một ngành nghề thích hợp, bạn vẫn có thể cùng lúc làm nhiều công việc khác nhau. Những người đa tài là những người đã tích lũy những niềm đam mê khác nhau và khéo léo pha trộn chúng để tăng lợi thế cạnh tranh cho bản thân (chúng mình sẽ giới thiệu những cách để tăng lợi thế cạnh tranh trong chương 3: “Cải thiện bản thân”).

Như Elon Musk là một ví dụ: ở độ tuổi ngoài 40, ông đã sáng lập và điều hành bốn công ty trị giá hàng tỷ đô-la trong những lĩnh vực khác nhau, bao gồm năng lượng, phần mềm, phương tiện giao thông và không gian. Bí quyết của ông là gì? Ngay từ bé, ông đã đọc rất nhiều cuốn sách trong các lĩnh vực đa dạng để có cái nhìn đa chiều về thế giới. Ông và những nhân vật kiệt xuất khác như Leonardo da Vinci, Pablo Picasso, Platon hay Aristoteles đều là những người được coi là “chuyên gia tổng hợp”, trong tiếng Anh dùng cụm từ “expert-generalist”. Thuật ngữ này được sử dụng lần đầu tiên bởi Chủ tịch Bain & Company Orit Gadiesh dành cho những người am hiểu, nắm rõ và kết hợp các lĩnh vực khác nhau lại để thành công.

Tùy theo hoàn cảnh, bạn có thể tổng hợp các kỹ năng khác nhau để tăng khả năng kiếm tiền hay làm cho sơ yếu lý lịch của bạn phong phú hơn. Cũng như khi nấu ăn, nếu khéo léo phối hợp các nguyên liệu lại với nhau, bạn sẽ chế biến ra những món ăn tuyệt vời.

HƯƠNG

Cuộc sống cũng đồng nghĩa với những sự lựa chọn. Để có cuộc sống lý tưởng, chúng ta phải biết chắc mình cần gì và muốn gì. Sau khi hoàn tất chuyến đi thực tập tại Mexico, mình chọn về Cộng Hòa Séc để kiếm tiền trang trải cho khóa học cao học ở nước ngoài mà mình đã mơ ước từ lâu. Từ thứ Ba đến thứ Bảy, mình làm việc toàn thời gian tại công ty du lịch trực tuyến lớn nhất thế giới Expedia. Công việc này như được tạo ra cho mình vậy: nó cho mình cơ hội giao tiếp năm ngôn ngữ mỗi ngày. Vì là công ty lớn và luôn có nhiều việc làm nên thỉnh thoảng mình lại làm thêm giờ để có thêm thu nhập. Nhiều khi, chị quản lý phòng hỏi mình: “Em có chắc là muốn làm thêm giờ không? Nếu làm nhiều quá thì sẽ mệt lắm đấy.” Người châu Âu thường chỉ làm việc trong giờ hành chính, còn lại họ dành thời gian để nghỉ ngơi với gia đình hay bạn bè. Nhưng chị quản lý phòng có biết được về công việc thứ Hai và thứ Ba của mình đâu! Mình làm bán thời gian cho phòng Thương mại Bắc Âu vào thứ hai và những buổi tối, vì công việc của mình là làm hành chính và tổ chức các sự kiện cho phòng. Công việc này đã cho mình cơ hội học hỏi về cách làm việc của các nước Bắc Âu, vừa không nghi thức rườm rà lại vừa thân mật. Vào Chủ nhật hằng tuần, mình đi dạy thêm tiếng Anh cho một cô bé đang học đại học, dạy ôn thi cho một câu bé sắp sửa thi vào trung học nữa. Nhiều khi, mình vơ vào người quá nhiều thử thách mà không biết chắc là mình có thể thực hiện được chúng hay không. Nhưng mình rất tự tin với khả năng đa nhiệm và quản lý thời gian của bản thân. Hơn nữa, mình luôn nhắc nhở trong đầu rằng những công việc mình đang làm sẽ giúp mình đạt được mục tiêu chính, đó là có đủ kinh phí cho chuyến đi du học. Vì vậy, ngay cả khi phải làm việc bảy ngày trong tuần, mình cũng không nản chí.

NHỮNG ĐIỀU CẦN GHI NHỚ TRONG CHƯƠNG 1

Những ngành nghề được coi là ổn định có thể sẽ dần dần thu hẹp hay biến mất bất cứ lúc nào trong thời đại kỹ thuật số có nhiều biến động ngày nay.

Để có một cuộc sống đầy ý nghĩa, bạn phải nhận thức được niềm đam mê của bản thân.

Sơ đồ Venn để tìm kiếm niềm đam mê bao gồm: những sở thích, những ưu điểm và xu hướng xã hội.

Thế giới của chúng ta có muôn vàn điều thú vị để khám phá - hãy mở to mắt và khám phá thế giới xung quanh bạn.

Hãy đầu tư nhiều thời gian và công sức vào các thế mạnh của mình hơn chứ đừng cố cải thiện những điểm yếu của mình.

Hãy nghiên cứu xem những công việc nào mà xã hội đang cần và cho phép bạn tận dụng những sở thích và ưu điểm của mình.

Hãy thử thách bản thân qua những hoạt động hay công việc khác nhau.

Những người đa tài là những người đã tích lũy những niềm đam mê khác nhau và khéo léo kết hợp chúng để tăng lợi thế cạnh tranh cho bản thân.

BÀI TẬP CHO BẠN:

Ưu điểmđiểm mạnh của bạn là gì?

Sở thích của bạn là gì?

Theo bạn, xu hướng nào của xã hội cần ưu điểm và sở thích của bạn?