Khi đã có những thành công nhất định trên các nẻo đường và đã được rất nhiều người giúp đỡ, bạn sẽ cảm thấy bạn cũng muốn đền đáp ơn nghĩa của người khác bằng cách giúp đỡ cho thế giới xung quanh bạn ngày càng tươi đẹp hơn. Cũng như việc con người không bao giờ có thể vươn tới sự hoàn hảo, thế giới của chúng ta sẽ không bao giờ có thể trở thành một thiên đường. Bao giờ cũng sẽ có sự nghèo đói, ô nhiễm, bạo lực hay hận thù tại một nơi nào đó trên thế giới. Nhưng điều đó không có nghĩa là chúng ta không nên cố gắng cải thiện những sự tiêu cực. Ngược lại, mỗi người trong chúng ta có trong tay quyền lực để tạo ra một thế giới tốt hơn cho tương lai. Điều này cũng không khó như bạn nghĩ.

Nhiều người vẫn cho rằng chỉ có những bậc thiên tài như Mahatma Gandhi, Đức Mẹ Theresa, Albert Einstein hay Bill Gates mới có thể thay đổi được thế giới. Họ coi bản thân họ là quá bé nhỏ để có thể thay đổi được chính mình, chứ đừng nói là thay đổi được người khác. Họ nhìn vào các thảm họa trên thế giới và tự nhủ: “Vấn đề này quá lớn, mình sẽ không thể giải quyết được đâu. Chỉ mất công sức thôi!” Có một câu tục ngữ châu Phi nói rằng: “Nếu bạn nghĩ là bạn quá bé nhỏ để có thể tạo nên sự khác biệt, hãy trải qua một đêm với một con muỗi.”[114] Vậy bạn cảm thấy mình nhỏ bé hơn một con muỗi hay sao?

LINH

Nhỏ hay lớn phụ thuộc nhiều vào sự nhận thức của mỗi con người. Một lần mình nói chuyện với một cô bé ở Vinh. Cô bé đó đang chuẩn bị hồ sơ xin học bổng và đã nói với mình: “Anh ơi, em chưa từng làm một điều gì hay ho hay có ảnh hưởng lớn tới cộng đồng cả thì em có cơ hội trúng học bổng được không?” Mình hỏi lại cô bé: “Vậy em đã tham gia những hoạt động gì rồi?” Cô bé kể với mình là cô đã giúp đỡ tổ chức Hội thảo Du học Truyền Lửa tại Vinh. “Vậy có bao nhiêu người đã tham dự hội thảo lần đó?” mình hỏi. “Có tầm 1.000 người anh ạ,” cô bé trả lời. Sau đó, cô kể tiếp cho mình về việc phụ trách ban biên tập của một tờ báo ở trường học. Mình hỏi: “Thường thì có bao nhiêu người đọc tờ báo đó hằng tháng?” Cô trả lời: “Khoảng 300 người anh ạ. Trường em có 1.000 học sinh.” Cô cũng kể cho mình về việc tổ chức các buổi chào đón và hướng dẫn các em học sinh mới vào trường. Lúc đó mình nói: “Sau khi kể cho anh nghe về những gì em đã làm được cho từng đấy người mà em vẫn chưa tìm thấy những ảnh hưởng tích cực của mình đối với những người xung quanh à? Hãy nghĩ xem em đã đóng góp bao nhiêu nỗ lực và thời gian để giúp đỡ các học sinh có ước mơ ra nước ngoài, rồi các học sinh trong và ngoài trường học? Với mỗi sự giúp đỡ dù nhỏ nhoi nhất của em, em cũng đã giúp cho các bạn học sinh khác có cuộc sống tốt hơn, mặc dù em chưa thấy được kết quả ngay sau những lần giúp đỡ đó.”

ĐỨC

Nhiều khi, chúng ta nghĩ rằng chúng ta chỉ giúp đỡ được một cá nhân thì không có gì đáng kể. Nhưng có ảnh hưởng tốt đến một người thôi cũng tốt hơn việc không có ảnh hưởng gì tới hàng trăm người. Hồi ở Brazil, mình cùng một số người nước ngoài đã tổ chức các lớp dạy học sinh ở những vùng hẻo lánh nhằm mở rộng kiến thức của các em về các vấn đề của thế kỷ XXI. Học sinh của mình nằm trong độ tuổi từ 10 đến 18 và sau mỗi giờ học, mình cảm thấy được sự biết ơn của các em với các hoạt động mà chúng mình đã thiết kế cho họ. Mỗi tuần, chúng mình lại đến một ngôi trường mới để dạy học. Sau khi chương trình kết thúc, mình nhận được khá nhiều bức thư viết bằng tay của các em học sinh. Mình vẫn nhớ như in bức thư của cô bé 12 tuổi Mariana mà mình vẫn treo trên tường ở Praha:

“Anh đã bao giờ nghe câu nói là không điều gì xảy ra một cách tình cờ chưa? Anh đã đi vào cuộc sống của em và cho em nguồn cảm hứng để em không bỏ cuộc với việc học tiếng Anh. Mặc dù em chưa biết nhiều lắm, nhưng em thề rằng một ngày nào đó em sẽ nói thành thạo, và em sẽ nói chuyện được với anh. Em không biết là em sẽ gặp lại anh vào một ngày nào đó hay không, nhưng em sẽ không bao giờ quên anh.

Muito obrigada[115].”

Bức thư đã làm cho mình rất xúc động và tràn trề hạnh phúc. Từ những động lực bé nhỏ như vậy, mình quyết định rằng trong tương lai, mình sẽ đi dạy học như một cách để giúp cải thiện cuộc sống của trẻ thơ.

Khi nhìn xung quanh, bạn sẽ nhìn thấy ba loại người: Loại người đầu tiên lúc nào cũng bức xúc, lúc nào cũng càu nhàu, nhưng không bao giờ chịu thay đổi một điều gì để cho bản thân họ cảm thấy thoải mái và vui vẻ hơn. Loại người thứ hai coi những vấn đề xung quanh họ là một phần tất yếu của cuộc sống và nhiều khi họ bỏ qua chúng hay còn không bận tâm tới chúng. Và cuối cùng là loại người thứ ba, những người không chấp nhận sống với những vấn đề, những tệ nạn hay những điều xấu xa. Họ chịu khó bỏ thời gian và công sức để cố gắng cải thiện những vấn đề giúp cho thế giới nói chung và cuộc sống của họ nói riêng trở nên tốt đẹp hơn. Loại người thứ ba không chỉ là những nhà lãnh đạo có sức mạnh truyền cảm hứng và động lực tới mọi người trên thế giới, mà đó còn có thể là chính bạn.

Thay đổi bản thân

“Hãy trở thành sự thay đổi mà bạn muốn nhìn thấy trên thế giới này.”[116]

– MAHATMA GANDHI

Trước khi có thể thay đổi được thế giới, bạn phải biết cách nhìn nhận và thay đổi những khuyết điểm của bản thân. Hãy nuôi dưỡng một lối sống có tác động tích cực đến sự phát triển bền vững của thế giới. Hãy xây dựng một cộng đồng văn minh và có trách nhiệm với nhân loại. Cách sống hằng ngày của chúng ta cũng như những suy nghĩ, thái độ và hành động đều có tác động lớn hay nhỏ đến chất lượng cuộc sống trên hành tinh này. Việc sử dụng xe riêng hay phương tiện công cộng, việc bật hay tắt điều hòa nhiệt độ, việc tiết kiệm hay phí phạm đồ dùng và thực phẩm đều ảnh hưởng đến môi trường chúng ta sinh sống. Là công dân toàn cầu cũng có nghĩa là áp dụng những hành vi có trách nhiệm với môi trường vào cuộc sống của chúng ta.

ĐỨC

Người châu Á có thói quen gọi nhiều món ăn để chia sẻ các đĩa thức ăn, nhưng họ thường gọi quá nhiều rồi bỏ phí nhiều món ăn. Nhưng mình đã tập cho bản thân cách mua thực phẩm và đặt món ăn vừa đủ để có thể ăn hết. Nếu mỗi người trong chúng ta học được thói quen đơn giản là chỉ gọi đủ thức ăn hay không phí phạm thức ăn ngay khi ở nhà thì những người nông dân sẽ không bị áp lực, khiến họ phải sử dụng thuốc trừ sâu và hóa chất cho rau mọc lên nhanh hơn hay cho gia súc và gia cầm lớn lên như thổi. Càng ngày, thế giới càng cần nhiều thức ăn hơn nữa nhưng diện tích đất đai thì không thay đổi. Vậy nên, để cung cấp được đủ thức ăn cho người dân, nhà nông cũng phải tìm ra các cách để phục vụ cho nhu cầu của thế giới. Nhưng khi chúng ta không trồng rau hay nuôi động vật mà chỉ việc ăn, chúng ta vừa phí phạm thức ăn hằng ngày và lại vừa trách móc những người nông dân đã đầu độc chúng ta. Các quán ăn tự chọn khá nguy hiểm vì mọi người thường phí phạm thức ăn vì nghĩ là đã trả tiền rồi thì ăn thoải mái, ăn không hết cũng không sao. Một lần, trong một bữa tiệc đứng, mình thấy một cô gái ăn sushi mà chỉ chọn cá hồi thôi và vứt cơm đi. Mỗi khi vứt thức ăn thừa vào sọt rác, chúng ta hãy nghĩ đến công sức của người nông dân bị phí phạm.

LINH

Sống tại New Zealand, Cộng Hòa Séc và Singapore đã cho mình thói quen sử dụng các phương tiện giao thông. Cả ba nơi kể trên đều có các hệ thống giao thông công cộng khá hiệu quả. Mình không bao giờ nghĩ tới việc lái xe ở các nơi này. Lựa chọn các phương tiện công cộng giúp cho bầu không khí không bị ô nhiễm quá nhiều và cũng giúp chúng ta tiết kiệm tiền nữa. Theo các thống kê, Việt Nam có tỷ lệ tử vong do tai nạn giao thông lớn nhất thế giới với trung bình là 25 người bị thiệt mạng mỗi ngày. Nếu mỗi người trong chúng ta cố gắng đi chung xe hay sử dụng các phương tiện giao thông công cộng thì con số chết chóc này sẽ giảm đi khá nhiều.

HƯƠNG

Không phải đất nước tiên tiến nào cũng hoàn thành tốt việc bảo vệ môi trường. Trước khi sang Hoa Kỳ, mình đã sống tại thành phố Vancouver, thành phố đang có quyết tâm trở thành thành phố bền vững nhất thế giới vào năm 2020. Ở đó, người dân nghiêm túc thực hiện các hoạt động để bảo vệ môi trường như phân loại rác thải, không vứt rác ra đường hay ra biển, hơn 90% năng lượng của thành phố là năng lượng tái tạo và chủ yếu là thủy điện. Vậy nên, khi đến Boston, mình như bị đi lùi lại một bước: trong thành phố không có nhiều thùng phân loại rác thải, người dân vứt rác ra đường, các tòa nhà thì bật điện và ti vi 24 tiếng mỗi ngày, còn các cửa hàng siêu thị thường xuyên phí phạm túi ni-lông. Nhưng vì đã có ý thức từ những thành phố thân thiện với môi trường hơn nên mình vẫn làm theo những điều tốt mình học được từ trước. Không phải lúc nào chúng ta cũng nên làm “những điều người Roma làm”[117].

Ngoài việc thực hiện các hoạt động khác nhau để tạo ra sự khác biệt, chúng ta cũng nên tìm cách tạo ảnh hưởng tích cực đến người khác và truyền cảm hứng để họ cũng bắt đầu cuộc hành trình làm nên các sự khác biệt. Cách tốt nhất để tạo cảm hứng cho người khác là trở thành người tiên phong trong những công việc bạn muốn họ làm theo. Hãy là một người gương mẫu và dẫn đường cho mọi người.

Suy nghĩ toàn cầu

Việc cần làm tiếp theo là hãy khám phá giá trị của những cộng đồng khác nhau trên thế giới. Hãy quan tâm tới những sự kiện không chỉ xung quanh bạn, mà cả toàn cầu để bạn nhận thức được về những vấn đề mà thế giới đang trải qua. Hãy chọn cho mình ít nhất một vấn đề xã hội, chính trị, kinh tế và môi trường mà bạn mong muốn giải quyết. Hãy tập cho bản thân tinh thần tư duy phê phán bằng cách đặt câu hỏi cho mọi thứ đang xảy ra xung quanh bạn từ các góc nhìn khác nhau. Khi bạn nghiên cứu về một vấn đề nào đó, đừng chỉ tìm kiếm thông tin ở một nguồn nhất định, mà hãy vừa tra cứu trên mạng, vừa đọc sách, tạp chí, các tài liệu và các tờ báo khác nhau, hãy hỏi ý kiến và kinh nghiệm của những chuyên gia khác nhau. Mọi thông tin đều có hai mặt, vậy bạn hãy học cách tiếp cận thông tin từ cả hai chiều.

ĐỨC

Tình trạng dân số thế giới quá đông làm cho cuộc sống của chúng ta bị ngột ngạt vì nhiều lý do. Dần dần, chúng ta càng có ít đất để sinh sống cũng như để trồng trọt, rồi tài nguyên thiên nhiên, thực phẩm, nước sạch cũng sẽ giảm dần. Ngược lại, chúng ta sẽ có nhiều dịch bệnh lan truyền và nhiều sự tranh chấp hơn. Vậy nên, ngay bây giờ chúng ta phải bắt đầu tái chế và tái sử dụng tất cả các nguyên liệu có thể. Ở nhiều nơi tại châu Á, người dân đã phải bắt đầu mua những bình lọc không khí. Điều này có nghĩa là chúng ta đã bắt đầu phải trả tiền cho không khí để có thể thở được. Bầu không khí ở Bắc Kinh bị ô nhiễm đến mức mà người dân hiếm khi nhìn thấy ánh sáng mặt trời qua những tầng khói bụi đặc quánh. Nếu không cải thiện được hoàn cảnh hiện giờ, mình e rằng trong tương lai, không khí sẽ không còn miễn phí nữa.

HƯƠNG

Từ lúc mới sang Cộng Hòa Séc sinh sống đến nay, mình đã luôn phải đấu tranh cho sự bình đẳng, cho dù là chủng tộc, giới tính hay tuổi tác đi chăng nữa. Trong bản tuyên ngôn Quốc tế Nhân quyền của Liên Hợp Quốc có viết: “Tất cả mọi người đều sinh ra với quyền bình đẳng.” Vậy tại sao khi lớn lên, chúng ta lại bị tước đi quyền nhân loại cơ bản này? Ước vọng cháy bỏng của mình là được nhìn thấy thế giới phát triển tới mức mà không ai còn phải chịu thiệt thòi vì màu sắc của tấm hộ chiếu của họ hay những đặc điểm mà tạo hóa đã ban tặng cho họ. Hiện giờ, mình đang thực hiện một cuốn sách và dự án quốc tế nhằm cải thiện bình đẳng giới tính. 15 tác giả là 15 người phụ nữ đã từng sinh sống tại nhiều quốc gia trên thế giới vì lý do này hay lý do kia. Mình mong rằng với cuốn sách và dự án này, phụ nữ trên khắp thế giới sẽ tìm thấy nguồn động lực để thực hiện những giấc mơ của mình.

Hãy nhận định những vấn đề trên thế giới dưới góc nhìn toàn cầu chứ không chỉ trong phạm vi một quốc gia. Việc này sẽ giúp bạn có tư duy về một thế giới phẳng chứ không đơn thuần là góc nhìn trong khuôn khổ một quốc gia riêng lẻ. Chẳng hạn như, khi động đất ở cấp độ chín đã lấy đi tính mạng của tám nghìn người Tây Tạng, các tình nguyện viên tại khắp nơi trên thế giới đã đổ về Tây Tạng để giúp đỡ người dân. Với tinh thần giúp đỡ tự nguyện, những con người đó đã đến một đất nước xa cách để giúp đỡ những con người mà họ chưa bao giờ gặp mặt.

Có ý thức toàn cầu có nghĩa là chúng ta không nên chỉ tập trung vào những vấn đề của một phạm vi nhất định. Chúng ta không nên chỉ kết bạn với những người bạn từ Việt Nam hay các nước châu Á, chỉ tìm những cơ hội trong khối ASEAN hay chỉ giúp đỡ những người dân ASEAN. Những tổ chức quốc tế như Global Citizen, The Global Citizens’ Initiative hay The Global Citizen Forum đều kêu gọi những công dân toàn cầu cùng nhau giải quyết các vấn đề của thế giới. Sau khi trở thành một công dân toàn cầu, bạn sẽ có những kỹ năng và kinh nghiệm để giúp đỡ cho cộng đồng của khu vực, đất nước bạn hay cả thế giới. Hãy tìm những tổ chức hay hoạt động cho phép bạn sử dụng những kỹ năng và kinh nghiệm của bản thân một cách hiệu quả nhất.

ĐỨC

Trong thế kỷ XX, trong thời kỳ mà Tổng thống Hoa Kỳ J. F. Kennedy từng sống đã xảy ra rất nhiều cuộc chiến và xung đột khắp nơi trên thế giới. Bên cạnh đó, các quốc gia tiên tiến cũng đã xây dựng nền kinh tế của họ bằng cách phát triển các nhà máy và làm mọi thứ có thể để giàu có mà không nghĩ tới môi trường. Ngày nay, chúng ta đã bắt đầu nghĩ về các tác hại từ những hoạt động của nhân loại tới môi trường và đã bắt đầu có tinh thần trách nhiệm lớn hơn. Chúng ta đã nhận ra rằng, nếu cứ tiếp tục phá hoại môi trường để dành lợi ích cho bản thân thì trong tương lai gần đây thôi, loài người cũng sẽ bị tuyệt chủng bên cạnh những loài động vật khác mà chúng ta đang tuyệt diệt hằng ngày. Thật may là con người đã bắt đầu học được những cách để giúp đỡ cộng đồng cũng như thế giới. Thế hệ của chúng ta đã học được cách kết nối với nhau để cùng nhau giải tỏa các vấn đề như những tảng băng ở hai cực đang tan hay các dịch bệnh đang lan tỏa. Đây là điều mà các thế hệ khác chưa từng có. Dụng cụ hiệu quả nhất của chúng ta là các phương tiện truyền thông xã hội. Ví dụ như trong đầu năm 2015, khi trụ sở của tờ báo châm biếm Charlie Hebdo bị khủng bố, cả thế giới đều biết đến điều này nhờ các phương tiện truyền thông xã hội như Facebook hay Twitter. Nguyên nhân khiến chúng ta phát triển công cụ này chính là sự quan tâm đến nhân loại.

HƯƠNG

Trong thế giới ngày nay, chúng ta đã nhận thức được rằng các ranh giới giữa các quốc gia chỉ là nhân tạo. Những điều chúng ta thực hiện hằng ngày không còn bị phụ thuộc vào một lãnh thổ hay địa phận nào nữa. Những phát minh của chúng ta làm ra đều có thể phục vụ cho mọi người trên toàn thế giới. Hiện nay, thế giới đang trải qua thời kỳ bùng nổ của các doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, nơi đã cho ra lò những đứa con tinh thần hữu ích cho cuộc sống không biên giới của chúng ta. Các dự án như Facebook, Uber, AirBnb hay Waze đều giúp đỡ chúng ta dịch chuyển một cách dễ dàng hơn. Các công nghệ tiên tiến đang thay đổi thế giới từng ngày, từng giờ. Công ty nào cũng muốn lấy câu: “Làm cho thế giới thành một nơi tốt đẹp hơn” thành khẩu hiệu của mình. Mỗi người trong chúng ta đều có khả năng đóng góp cho sự thay đổi của thế giới để có một tương lai mà làm cho chúng ta tự hào.

LINH

Có hai lý do tại sao thời điểm chúng ta đang sống lại có thể giúp đỡ cải thiện thế giới. Điều đầu tiên là xu hướng toàn cầu hóa. Ngày nay, con người có thể di chuyển từ nơi này đến nơi khác một cách thật dễ dàng. Bằng cách này, con người nâng cao tầm hiểu biết về các nền văn hóa khác nhau cũng như về các vấn đề mà các quốc gia đang gặp phải. Chúng ta không chỉ di chuyển để học hỏi và khám phá thế giới, mà chúng ta còn giúp đỡ lẫn nhau nữa. Các cơ quan, tổ chức và tập đoàn quốc tế là những minh chứng cho sự toàn cầu hóa hiện nay. Mỗi cá nhân cũng có nhiều cơ hội khác nhau để đi làm tình nguyện và giúp đỡ người dân ở xa quê hương họ nửa vòng Trái đất. Theo mình nghĩ thì sự toàn cầu hóa đã và đang giúp đỡ thế giới thu hẹp khoảng cách và những sự khác biệt giữa các địa điểm trên toàn cầu. Điều thứ hai là khả năng tiếp cận thông tin. Chúng ta không chỉ học hỏi từ các cuốn sách hay từ lịch sử của một quốc gia như trước nữa, mà chúng ta còn có khả năng cập nhật thông tin và kiến thức của tất cả các dân tộc trên thế giới. Như vậy, chúng ta có thể tạo ra các mốc so sánh để biết được điều gì tốt, điều gì xấu và còn kịp thời sửa chữa những khuyết điểm.

“Cái mà con mắt không nhìn thấy, trái tim không ăn năn.”[118]

– MARY COLLYER

Chúng ta có khuynh hướng không bận tâm những vấn đề không xảy ra xung quanh chúng ta hay những vấn đề không ảnh hưởng trực tiếp tới cuộc sống của chúng ta. Nhưng những vấn đề “vô hình” không đồng nghĩa với việc chúng không tồn tại.

ĐỨC

Du lịch giúp cho chúng ta tiếp cận trực tiếp với các sự kiện và sự cố ở những nơi xa cách nơi chúng ta sinh ra. Ví dụ như, những khách du lịch đã trực tiếp chứng kiến khủng bố tại Brussels, Nice, Paris hay Istanbul sẽ nhớ cả đời là các vấn đề không chỉ ảnh hưởng tới những người dân bản địa, mà tới cả thế giới. Càng đi du lịch nhiều, bạn sẽ càng nhận thức được về các vấn đề khác nhau. Càng nhận thức được nhiều hơn về các vấn đề của thế giới, bạn sẽ càng có quyết tâm để tìm ra biện pháp giải quyết cho các vấn đề đó. Còn những người chưa có dịp ra nước ngoài và cũng không đi khám phá các địa điểm ngay trong đất nước của họ khó lòng tưởng tượng ra các vấn đề xa cách, và một điều tự nhiên là họ sẽ nghĩ rằng các vấn đề của “thế giới” không ảnh hưởng gì đến họ và họ không phải bận tâm đến bất cứ điều gì xảy ra ngoài phạm vi của gia đình, thành phố hay đất nước họ. Nhưng họ quên mất rằng, các vấn đề cho dù chưa xuất hiện trước mắt họ cũng có thể lan tỏa đến chỗ họ vào một ngày nào đó. Các dịch bệnh của châu Phi chưa lan rộng đến châu Âu, châu Mỹ hay châu Á không có nghĩa là chúng sẽ không xuất hiện ở các châu lục khác trong tương lai. Chỉ một khách du lịch đến châu Phi quay trở lại đất nước của họ thôi cũng làm cho dịch bệnh đi khắp thế giới như một ngọn lửa rơm. Vậy nên, thay vì làm ngơ, các quốc gia trên khắp thế giới nên chung sức giúp đỡ châu Phi ngăn chặn sự lan tỏa của các dịch bệnh này. Cùng với sự di chuyển dễ dàng trong thế giới ngày nay, chúng ta phải nhận thức được một điều là các vấn đề và các mối nguy hiểm của thế giới đều có sự liên kết với nhau. Nếu muốn có một thế giới an toàn, chúng ta phải cùng nhau tìm lời giải đáp cho cái cốt lõi của các vấn đề toàn cầu, cho dù chúng được bắt nguồn ở phương trời xa xôi nào đi chăng nữa.

LINH

Mỗi khi chúng ta vứt rác thải ra sông, ao hồ hay biển cả, chúng ta có nhận thức được rằng con người không phải là loài động vật duy nhất đang sống trên thế giới không? Khi bạn vứt túi ni lông, các vỏ chai hay nắp chai xuống biển, sóng sẽ đưa đẩy chúng ra xa bờ để rồi các loài chim, cá tưởng chúng là thức ăn và sẽ nuốt chửng chúng. Mình bị ám ảnh bởi tấm ảnh với xác con chim hải âu lớn được chụp trên Rạn san hô vòng Midway, trong cơ thể có đầy rác thải nhựa. Điều thật buồn là cụm đảo này nằm cách lục địa gần nhất tới hơn 2.000 dặm. Có nghĩa là con người trên các lục địa xa cách đang vô tình giết chết các con thú tưởng chừng như không có liên quan gì tới cuộc sống của họ. Rồi đến các sự cố tràn dầu và xả thải ra biển của các công ty và tập đoàn nữa. Chỉ vì lợi nhuận hay tiếc tiền xử lý rác thải nên các công ty và tập đoàn đó đang gây nên các thảm họa thiên nhiên khôn lường.

Hãy luôn trau dồi kiến thức về các sự kiện khác nhau trên thế giới và nắm bắt những gì đang diễn ra xung quanh bạn cũng như tại các quốc gia khác bằng cách đọc báo và xem tin tức hằng ngày. Quyền lực của bạn sẽ lớn hơn khi bạn cập nhật tin tức và biết về những vấn đề đang xảy ra, vì bạn sẽ luôn ở trong tư thế chuẩn bị để có thể đối phó với mọi sự trở ngại.

Hãy quan tâm về các mục tiêu của thế giới. Hãy học thuộc lòng các mục tiêu phát triển bền vững (SDGs)[119] của Liên Hợp Quốc và theo dõi tiến độ phát triển và hoàn tất của những mục tiêu này.

HƯƠNG

Trước ngưỡng cửa của thiên niên kỷ mới, 189 quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc đã nhất trí phấn đấu đạt được Mục tiêu Phát triển Thiên niên kỷ (MDGs[120]) vào năm 2015. Mặc dù thế giới vẫn chưa loại trừ được các vấn đề nan giải một cách triệt để, nhưng các mục tiêu đó cũng giúp cho chúng ta nhận thức được tầm quan trọng của việc hợp tác quốc tế để đẩy mạnh sự phát triển bền vững. Phần lớn các quốc gia đã tổ chức một chuỗi hoạt động để tiến gần tới các mục tiêu đã đề ra. Ở Cộng Hòa Séc, mình đã tham gia phát tờ rơi và cho người dân biết thông tin về nạn đói vào ngày Quốc tế Xóa nghèo ngày 17 tháng Mười hằng năm. Năm 2012, mình cũng đã tham gia các hoạt động giúp người dân thành phố Tartu ở Estonia, một đất nước Bắc Âu, mở mang kiến thức về tiêu thụ bền vững. Hiện giờ, thế giới đang hướng tới 17 mục tiêu phát triển bền vững (SDGs) với hạn chót là năm 2030.

Hoạt động địa phương

“Hoạt động địa phương” (trong tiếng Anh là “act locally”) nghĩa là dù chúng ta không nên tạo ra những rào cản giữa bản thân và thế giới trong việc nhận thức, nhưng chúng ta không nhất thiết phải đến các nước xa xôi hay phải hướng ngoại thì mới đóng góp được cho một thế giới hòa bình và phát triển. Mặc dù bạn có tư duy hay cách sống toàn cầu, nhưng bạn cũng phải biết nghĩ tới những người xung quanh, cộng đồng hay đất nước của bạn. Bạn có thể bắt đầu ngay từ nơi mà bạn đang sinh sống. Bạn có thể tham gia Giờ Trái đất, không vứt rác ra đường, đi xe đạp điện thay vì đi xe máy để bảo vệ môi trường hoặc tham gia các tổ chức khác nhau để giúp đỡ giải quyết vấn đề mà bạn quan tâm. Nếu bạn đang sống tại một thành phố du lịch có người nước ngoài, hãy sử dụng những trang web như Couchsurfing hay Airbnb để làm hướng dẫn viên du lịch miễn phí. Như vậy, bạn vừa nâng cao được khả năng tiếng Anh, vừa giới thiệu được nhiều hơn về danh lam thắng cảnh và con người Việt Nam cho bạn bè năm châu. Bằng cách đó, thế giới sẽ tránh được những sự hiểu lầm, bỏ qua được những định kiến và giúp bạn bè năm châu cũng như bản thân thấu hiểu nhiều điều hơn.

Xây dựng những tổ chức và nhóm làm việc để giúp đỡ một khu vực nhất định vươn lên là một điều quan trọng không kém. Các tổ chức khu vực như Liên minh châu Âu (EU), Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN), Liên đoàn Ả Rập hay Mercosur được tạo ra để cho các quốc gia thành viên có cơ hội xích lại với nhau và cùng đẩy mạnh nền kinh thế cũng như sự phát triển của khối nói chung và các quốc gia nói riêng. Mỗi khu vực và lục địa có những cách sống, cách nhìn thế giới, cách suy nghĩ hay văn hóa và lịch sử khác nhau. Nếu có những sự hợp tác thích hợp, các quốc gia thành viên sẽ cùng phấn đấu để có được một tương lai tươi sáng.

“Nếu bạn không thể làm những điều vĩ đại, hãy làm những việc nhỏ bé theo một cách vĩ đại.”[121]

– NAPOLEON HILL

Nhiều khi, chúng ta tập trung vào những điều lớn lao mà quên mất rằng, hai điều tưởng chừng như nhỏ bé – hạnh phúc và tình yêu – chính là những món quà quý giá nhất trên thế giới. Có những khi, chúng ta để ý tới các vấn đề của bản thân quá nhiều nên quên mất rằng chúng ta có thể làm cho cuộc sống của người khác hạnh phúc hơn hay cảm thấy được yêu mến hơn chỉ bằng những hành động nhỏ bé. Con người thực chất không cần những điều lớn lao và bạn cũng không phải chứng minh nguyện vọng giúp đỡ của mình bằng những hành động vĩ đại. Hãy quyên góp những bộ quần áo bạn không sử dụng nữa cho những người nghèo. Hãy cho bác ăn xin một đồng tiền lẻ. Hãy dừng lại để giúp đỡ người bị đâm xe. Hãy an ủi người khác và làm dịu đi nỗi đau của họ. Hãy khen ngợi người khác khi họ thành công. Hãy gửi tin nhắn tích cực đến người thân và bạn bè mỗi ngày. Hãy động viên mọi người xung quanh bạn khi họ đang cố gắng khẳng định bản thân. Hãy chia sẻ cho người khác những kiến thức hay kỹ năng mà bạn biết. Bạn có thể thay đổi thế giới bằng việc giúp đỡ từng người một. Sống với một trái tim rộng mở cũng sẽ giúp cho cuộc sống của bạn hạnh phúc hơn.

ĐỨC

Một hôm, mình và một người bạn bắt chuyến xe buýt đến một ngôi làng nằm trên dãy núi cách Thủ đô Dar es Salaam của Tanzania 120km. Mục đích của chúng mình là đi tham quan vùng safari có động vật hoang dã. Đường đi tệ đến nỗi mà khi đi qua vũng bùn, tất cả hành khách phải xuống xe để đẩy xe buýt tiến lên. Khi đến làng, chúng mình vào một quán ăn và hỏi xem họ có những món gì ngon. Họ bảo là họ không còn đồ ăn nữa. Hãy tưởng tượng xem một quán ăn duy nhất trong vùng mà không còn thức ăn. Mặc dù không thể cho chúng mình một bữa ăn ngon lành, bác chủ quán cũng mang ra cho chúng mình một cái bánh làm bằng bột nhào ra trông như cháo. Vì đói bụng nên chúng mình đành bốc bánh bằng tay và ăn một mạch hết liền. Lúc đó, mình cảm thấy đồng cảm với những người dân bản địa phải chống chọi với nạn đói tại nơi thức ăn quá đỗi khan hiếm. Sáng hôm sau ngủ dậy, chúng mình trèo lên núi để xem cảnh hoàng hôn và đã gặp một vài người dân trên đường đi. Trông họ có vẻ rất khắc khổ. Khi thấy họ không có đủ quần áo, mình nhớ ra rằng trong ba lô của mình có một số đồ không dùng đến và mình đã trao tặng cho họ. Mặc dù mấy bộ quần áo đó mình đã sử dụng rồi, nhưng đối với họ thì mấy bộ quần áo đó như vẫn mới tinh. Mình rơm rớm nước mắt khi họ cảm ơn mình rối rít và nói: “Xin Thiên Chúa ban phúc cho bạn!”[122] Họ đã chúc mình biết bao nhiêu điều tốt lành chỉ vì mình cho họ những đồ tưởng chừng không đáng một xu.

LINH

Trước ngày lễ Giáng sinh ở Cộng Hòa Séc, mình đang đi vào một siêu thị thì thấy một vài người vô gia cư đang đứng run cầm cập trước cái giá lạnh buốt đến tận xương của tháng Mười hai. Mình liền vào trong siêu thị mua thức ăn với chọn mấy cái bánh mì với giăm bông và pho mát và bánh quy Giáng sinh để cho những người vô gia cư có cảm giác ấm cúng của lễ Giáng sinh.

HƯƠNG

Mình đã từng ở trại tị nạn nên nhận thức được rõ những ảnh hưởng lớn của các hành động tưởng như không mấy ý nghĩa. Một vài tháng đầu ở trong trại, mình đã cảm thấy buồn vì không được đi học. Khi nghe nói là có tình nguyện viên mở lớp học tiếng Séc cho trẻ em ở trong trại, mình cảm thấy sung sướng như bắt được vàng. Mình hăng hái đi học và mỗi khi học được từ mới, mình đều nghĩ ra các bài thơ có sử dụng các từ ngữ vừa học được. Mình vẫn còn giữ mấy quyển vở với các bài thơ mà bây giờ đọc lại mình cảm thấy rất nực cười. Trại cũng tổ chức những ngày vui chơi cho trẻ em với các món quà là những đồ chơi cũ. Đó là những món quà được người dân Séc quyên góp để gửi tặng cho những đứa trẻ trong trại. Có thể là những con gấu bị đứt tai hay các xe ô tô đồ chơi bị hỏng không có giá trị cho những đứa trẻ ở “thế giới bên ngoài”, nhưng đối với những đứa trẻ trong trại thì mỗi món quà như vậy đều là vô giá.

“Mỗi khi bạn tiêu tiền là bạn đang bỏ PHIẾU cho loại thế giới mà bạn muốn.”[123]

– ANNA LAPPÉ

Một người tiêu dùng thông minh là một người không chỉ nghĩ tới bản thân khi sử dụng những tài nguyên của thế giới, mà còn nghĩ tới nhân loại. Vào năm 1994, Hội nghị Tiêu thụ bền vững tại Oslo đã cho ra định nghĩa của cụm từ “tiêu thụ bền vững” như sau: “việc sử dụng hàng hóa và dịch vụ đáp ứng các nhu cầu cơ bản và mang lại chất lượng cuộc sống tốt hơn, đồng thời hạn chế tối đa việc sử dụng các nguồn tài nguyên thiên nhiên, các nguyên liệu độc hại và phát thải các chất thải và chất ô nhiễm trong toàn bộ vòng đời sản phẩm với mục tiêu không gây nguy hại cho các thế hệ tương lai.”[124]

Trong cuộc sống thường ngày, bạn có thể trở thành một người tiêu dùng thông minh bằng cách kiểm tra xuất xứ của những đồ dùng bạn tiêu thụ. Hãy kiểm tra xem những thương hiệu bạn mua có làm ô nhiễm môi trường hay không, các công ty có tạo điều kiện làm việc tốt cho nhân viên của mình hay không. Một chiếc áo đẹp có thể đã làm mất đi tính mạng của biết bao nhiêu con người. Những cái cốc nhựa bạn uống nước khi thư giãn với bạn bè tại quán cà phê đã tạo ra phần trăm đáng kể hiệu ứng nhà kính trong bầu không khí. Mỗi lần đi mua sắm, hãy chuẩn bị cho mình một cái túi vải để bạn không phí phạm túi ni lông. Thương mại công bằng (trong tiếng Anh là “fair trade”) là một phong trào xã hội trên khắp thế giới với mục tiêu giúp đỡ các nhà sản xuất từ các nước đang phát triển đạt được điều kiện kinh doanh tốt hơn để có thể thúc đẩy sự phát triển bền vững. Hãy kiểm tra xem các đồ dùng của bạn có đạt tiêu chuẩn của “fair trade” hay không.

Là một người tiêu dùng thông minh, bạn sẽ không chỉ giúp đỡ cho môi trường, mà chính bạn cũng sẽ đạt được nhiều lợi ích cho bản thân. Ví dụ như khi bạn xem ít ti vi hơn hay tắt điện mỗi khi không sử dụng, bạn sẽ không chỉ giúp thế giới tiết kiệm năng lượng, mà còn giúp cho ví tiền của mình bớt đi những hóa đơn điện. Tương tự như vậy, việc không đi ăn quán mà nấu ăn ở nhà nhiều hơn sẽ giúp bạn gần gũi hơn với gia đình mình.

ĐỨC

Ở Brazil, mình đã thấy có những quán buffet mà bắt bạn trả tiền theo cân. Bạn chọn tất cả các món ăn bạn muốn rồi cho đĩa lên cân để tính tiền. Như vậy, bạn chỉ phải trả tiền theo nguyện vọng của mình thôi và đồng thời bạn cũng sẽ không phí phạm nhiều thức ăn.

HƯƠNG

Kinh tế chia sẻ là một mô hình chia sẻ hay trao đổi tài sản và dịch vụ đã trở thành một phần tất yếu trong cuộc sống của nhiều con người trong xã hội ngày nay. Có thể là bạn đã từng sử dụng Couchsurfing hay Airbnb để qua đêm tại nhà một người lạ mặt. Hay có thể bạn đã đi nhờ xe ô tô của một người không quen biết qua Uber hay Blablacar. Hoặc có thể bạn đã thuê người làm trang web hay thiết kế logo qua các trang như Wework, Freelancer hay Fiverr. Với mô hình kinh tế này, chúng ta không còn phải dựa vào khả năng cung ứng của các công ty trên thị trường nữa, mà chính các cá nhân là những người có thể đáp ứng nhu cầu của nhau.

“Hãy nói lên suy nghĩ của bạn ngay cả khi giọng nói của bạn bị run.”[125]

– MAGGIE KUHN

Hãy lên tiếng để bảo vệ công lý để giúp đỡ những người bất lực, vô gia cư hay đang bị lãng quên trong thế giới này. Bạn có thể giúp những nhóm người khác nhau bằng cách viết đơn kiến nghị và xin chữ ký của người dân, phát biểu trong những sự kiện khác nhau và cho những người cầm quyền biết được về những vấn đề này.

Hãy tham gia bầu cử để thể hiện quyền và trách nhiệm công dân với đất nước của mình. Những người đi trước đã đấu tranh và thiệt mạng trong vòng biết bao nhiêu thế kỷ để đến giờ bạn có thể được đi bỏ phiếu, vậy đừng bỏ lỡ cơ hội bạn có được ngày hôm nay! Nếu không lên tiếng, người khác sẽ không thể biết được bạn muốn gì.

LINH

Nhiều người nghĩ rằng phiếu bầu cử của họ không thể làm nên một sự thay đổi lớn nên họ không bận tâm đến việc bầu cử cũng như không hề biết được những ai đang ứng cử. Nhưng nếu mỗi người dân đều quan tâm và đọc thông tin về các ứng cử viên để nắm rõ về những dự định của từng ứng viên sau khi ứng cử, thì chúng ta sẽ có được tầm nhìn bao quát và đưa ra được quyết định đúng đắn. Nếu bạn không đi bầu cử mà lại không đồng lòng với hướng giải quyết của các chính trị gia thì cũng chớ than phiền, vì bạn đã bỏ qua cơ hội lựa chọn một người lý tưởng hơn cho mình rồi.

Hãy bảo vệ ý kiến của bản thân và lên tiếng mỗi khi bạn thấy có sự bất công.

HƯƠNG

Buenos Aires không chỉ là thành phố thân thiện với những người đồng tính. Chắc vì có máu nóng như những tổ tiên của họ đến từ Ý, Pháp hay Tây Ban Nha nên người Argentina rất hay ra đường phố biểu tình vì hàng ngàn lý do khác nhau, như quyền phụ nữ hay các vấn đề chính trị. Các đường phố thường bị tắc nghẽn vì những cuộc biểu tình diễn ra hằng ngày. Những người biểu tình không chỉ mang theo mình những băng rôn lớn, mà có người còn đánh trống ầm ĩ, bật nhạc trên radio inh ỏi (một lần họ bật bài “I’m a believer” của Smash Mouth suốt cả buổi sáng ngay dưới cửa nhà mình). Sống ở Buenos Aires, bạn không cần để chuông báo thức, vì những cuộc biểu tình sẽ đánh thức bạn vào buổi sáng.

Giúp đỡ quê hương

Khi đã trưởng thành và đã có nhiều kinh nghiệm cũng như kỹ năng toàn cầu, chúng ta có thể bằng cách nào đó trong khả năng của mình giúp đất nước chúng ta đi lên.

ĐỨC

Khi đã có đủ kiến thức, kinh nghiệm và nguồn động lực từ các môi trường đa văn hóa, các bạn trẻ Việt Nam có thể giúp đỡ được quê hương bằng những cách có hiệu quả cao. Hiện giờ, khi công nhân được trả lương theo giờ làm, nhiều khi họ không có động lực để chủ động làm việc một cách hiệu quả. Với năng suất thấp, họ không làm ra nhiều giá trị gia tăng cho công ty. Mình thấy rằng các công ty Việt Nam phí phạm quá nhiều giờ làm việc cho việc uống cà phê vào buổi sáng, đọc báo, đi ăn trưa rồi ngủ trưa. Như vậy, cho dù các nhân viên đó ở công ty tám tiếng mỗi ngày, thật ra họ chỉ làm việc tầm vài tiếng thôi. Nếu người Việt biết cách sử dụng nhân lực phù hợp cho công ty, mình tin rằng cả nhân viên lẫn công ty sẽ cùng có lợi.

Mỗi người trong chúng ta cũng có thể giúp đỡ quê hương mình bằng cách truyền tải kiến thức và các kỹ năng cho người khác. Mình muốn xây dựng một cộng đồng những người có khát vọng giúp thế giới trở nên tươi đẹp hơn. Khi mình so sánh các thế hệ với nhau, mình thấy rằng các thế hệ của thế kỷ trước đã làm ô nhiễm môi trường nặng nề nhất. Vì vậy, thế hệ ngày nay có trách nhiệm giúp thiên nhiên tìm lại được sự cân bằng sinh thái. Phát triển bền vững là một xu hướng của thời đại ngày nay. Trong tương lai, mình mong muốn bắt tay vào làm dự án quản lý chất thải. Mình nảy ra ý tưởng này trong quá trình thực hiện một dự án ở Tây Ban Nha nhằm giáo dục người dân về 3R là “recycle - reuse - reduce” (trong tiếng Việt là “tái chế - tái sử dụng - giảm thiểu”).

LINH

Khi bạn nhìn vào các đất nước có bước phát triển đột phá trên thế giới hay ở Đông Nam Á, bạn sẽ thấy rằng họ đều có một điểm chung: họ đã tìm ra cách đầu tư thông minh cho hệ thống giáo dục và chăm sóc sức khỏe của đất nước họ. Nếu bạn muốn có một xã hội tiên tiến với người dân am hiểu về giá trị của kiến thức và có tiêu chuẩn sống cao, bạn phải cho họ các công cụ để tạo ra nền tảng cần thiết. Ông Nelson Mandela đã nói: “Giáo dục là vũ khí mạnh nhất mà bạn có thể sử dụng để thay đổi thế giới.”[126] Khi con người có trong tay cái vũ khí mang tên “kiến thức”, họ sẽ có khả năng cải thiện các kỹ năng của bản thân họ để chung sức giúp đất nước đi lên. Nhưng họ cũng không thể nào sử dụng được vũ khí của họ nếu không có sức khỏe tốt. Song song với nền giáo dục tiên tiến, hệ thống chăm sóc sức khỏe của đất nước cũng nên được cải thiện.

Đường đi đến tương lai tốt đẹp cho bạn, quê hương bạn và cả thế giới có thể bắt đầu từ thời điểm hiện tại. Vậy hãy thực hiện những hành động và lối sống tích cực ngay từ giờ phút này. Giúp đỡ những người xung quanh không chỉ tạo ảnh hưởng tích cực đến họ, mà việc làm này sẽ giúp bạn cảm thấy hạnh phúc và hoàn thiện hơn. Bạn sẽ cảm thấy cuộc sống của mình thật có ích. Bằng những hành động thiết thực, bạn sẽ có tác động tích cực tới tương lai của thế giới. Nếu bản thân bạn có thể giúp đỡ được cho thế giới, hãy tưởng tượng hơn bảy tỷ người đều chung sức giúp đỡ lẫn nhau.

NHỮNG ĐIỀU CẦN GHI NHỚ TRONG CHƯƠNG 11:

Trước khi có thể thay đổi được thế giới, bạn phải biết cách nhìn nhận và thay đổi những khuyết điểm của bản thân.

Hãy là một người gương mẫu và dẫn đường cho mọi người.

Hai điều tưởng chừng như nhỏ bé – hạnh phúc và tình yêu – chính là những món quà quý giá nhất trên thế giới.

Một người tiêu dùng thông minh là một người không chỉ nghĩ tới bản thân khi sử dụng những tài nguyên của thế giới, mà còn nghĩ tới nhân loại.

Hãy quan tâm tới những sự kiện không chỉ xung quanh bạn, mà cả toàn cầu để bạn nhận thức được về những vấn đề thế giới đang trải qua.

Mặc dù bạn có tư duy hay cách sống toàn cầu, nhưng bạn cũng phải biết nghĩ tới những người xung quanh, cộng đồng hay đất nước của bạn.

Hãy lên tiếng để bảo vệ công lý, để giúp đỡ những người bất lực, vô gia cư hay đang bị lãng quên trong thế giới này.

Khi đã trưởng thành và đã có nhiều kinh nghiệm cũng như kỹ năng toàn cầu, chúng ta có thể bằng cách nào đó trong khả năng của mình giúp đất nước chúng ta đi lên.

BÀI TẬP CHO BẠN:

Hãy chọn ra một trong những mục tiêu phát triển bền vững (bạn có thể đọc danh sách tại đây: http://wwwunorgsustainabledevelopmentsustainable-development-goals/) và tìm ra cách để cải thiện mục tiêu đó (ví dụ như bằng cách tham gia các tổ chức phi chính phủ có liên quan tới mục tiêu bạn chọn).

Hãy tham gia một hoạt động để đóng góp cho cộng đồng nơi bạn đang sống.

Hãy phân tích xem các hoạt động hằng ngày nào của bạn gây hại cho môi trường nhiều nhất. Thay đổi hoặc cắt giảm thói quen đó của bạn.