Vài ngày trước, Tiểu Sơn mời tôi đi xem một buổi triển lãm thư pháp của người Trung Quốc. Tiểu Sơn không nhớ tên người viết đó, chỉ nói trên báo Asahi Shimbun giới thiệu thế này thế nọ. Ban đầu tôi không muốn đi, vì đoán chắc sẽ chẳng có tác phẩm gì hay. Tiểu Sơn không tán đồng thái độ của tôi, cô ấy nói: "Thầy cũng nên xem tác phẩm xong rồi hãy phê bình chứ." Tôi giải thích rằng thư pháp cũng giống như Năng nhạc và Kiếm đạo, nhất định phải có thầy truyền dạy, cờ vây cũng vậy. Những đại thư gia của Trung Quốc kể từ cuối đời Thanh có Khang Hữu Vi, Lý Từ, Mã Nhất Phù, Lý Thúc Đồng, Ngô Xương Thạc, Trịnh Hiếu Tư, cùng với tiên sư của tôi là Chu Thừa Đức. Tôi là người cuối cùng được truyền thụ bút pháp, nên với những kẻ được gọi là thư pháp gia ngày nay, dù tôi không hỏi thì cũng có thể khẳng định trình độ của họ ra sao rồi.
Nhưng tôi vẫn cùng Tiểu Sơn đi xem. Địa điểm triển lãm là một cửa hàng bách hóa ở Shibuya, hóa ra là người từ Hồng Kông sang.
Người này cả đời học thư pháp mà không biết thư pháp là cái gì, đặt bút xuống đã thấy sai, viết chữ lại càng không có vận vị. Tiểu Sơn xem xong cũng bảo là chán ngấy. Trên đường về, tôi mới giáo huấn Tiểu Sơn rằng, con tự mình chưa học được thứ gì nghiêm túc, nên cũng không biết học vấn nghiêm ngặt là thế nào. Trên đời có rất nhiều câu nghe có vẻ rất hợp lý, như câu "Các người cứ xem tác phẩm rồi hãy phê bình", nghe có vẻ rất dân chủ, nhưng đối diện với người thật việc thật thì lại không dùng được.
Nhưng điều tôi gọi là "sư thừa", không phải là thừa kế con người, mà là thừa kế cái pháp. Như cuối đời Thanh là thời kỳ Phục hưng của lịch sử thư pháp, người sớm nhất là Đặng Hoàn Bạch (Thạch Như) vốn không có thầy, nhưng ông ấy đã trực tiếp thừa kế thư pháp của Lý Tư thời Tần và Lý Dương Băng thời Đường.
Lại như tư tưởng văn chương của tôi cũng không bái ai làm thầy, nhưng tôi đã trực tiếp thừa kế tư tưởng và văn chương của Ngũ Kinh, Trang Tử, Tư Mã Thiên... Văn học có thể không bái thầy, có thể không liên quan đến phái Lỗ Tấn, phái Chu Tác Nhân, hay phái Trương Ái Linh, nhưng không thể không có sự truyền thừa từ văn học Trung Quốc cổ đại. Nếu không có sự truyền thừa này, thì dù có được gọi là nhà văn, sự khô héo của họ cũng chỉ trong nay mai. Vì vậy, tôi muốn các con trực tiếp đọc nhiều thơ văn cổ nhân hơn; bắt đầu đọc từ tiểu thuyết cũ là để thuận tiện, như đã xem "Đông Chu Liệt Quốc Chí", sau đó đọc "Tả Truyện", "Chiến Quốc Sách" thì dễ nảy sinh hứng thú hơn. Hơn nữa, phải có khả năng hiểu được kinh thư văn chương trực tiếp từ đại tự nhiên.
Lại nữa, bài thơ "Tiên Ý" của Âu Dương Tu mà tôi đã chép trước đó, nay sẽ giải thích cho các con. Bài thơ này rất gần gũi với việc các con đến Nhật Bản rồi lại về Đài Loan, nhưng chỉ lấy việc Hán Vũ Đế cầu tiên để giải thích thì cũng đã rất hay rồi. Câu khởi: "Cô đồng bách xích phất phi yên / Phượng khứ loan quy dạ tiêu nhiên" (Cây đồng lẻ loi trăm thước phất phơ trong làn khói mỏng / Phượng đi loan về, đêm lặng lẽ), là nói việc các con đến Phúc Sinh, có thể ví như loan phượng tụ hội trên cành trúc ở sân sau, mà bây giờ đã bay về Đài Loan rồi. Câu dưới: "Thương hải phong cao sầu yến viễn" (Biển xanh gió lớn, sầu cánh yến xa), là nói máy bay của các con bay thật cao trên biển Đông rồi đi xa khuất.
"Phù tang xuân lão ký tàm miên" (Phù Tang xuân muộn, nhớ tằm ngủ), mà các con thì vẫn còn luyến tiếc việc ngắm hoa anh đào khi ở Nhật Bản, chỉ cần đổi "ký tàm miên" (nhớ tằm ngủ) thành "ký tàm duyên" (nhớ duyên tằm) là đúng với cảnh rồi. "Tha lưu thiên lý tài thành khúc" (Thuyền trôi nghìn dặm mới thành khúc), là máy bay của các con bay trên không trung, nhìn xuống chỉ thấy tàu thuyền trên biển như đang đứng yên không động đậy, phải đi cả nghìn dặm mới chuyển được một góc độ.
"Quế phách kinh tuần thủy hạ huyền" (Trăng rằm qua mười ngày mới thành trăng hạ huyền), lúc các con về đúng là cuối tháng ba âm lịch, nhìn vầng trăng hạ huyền, sau mười ngày này chỉ cảm thấy trong những năm tháng vô tận đã trải qua biết bao nhiêu chuyện lớn không đếm xuể.
"Độc hữu kim nhân ký di hận / Hiểu lộ vân lệ lãnh quyên quyên" (Chỉ còn người vàng gửi lại hận / Sương sớm lệ mây lạnh chảy ròng ròng). Còn tôi thì sau khi các con đi đã chuyển lại giường trong thư phòng để ngủ, sáng sớm tỉnh dậy nghĩ tới hôm qua các con vẫn còn nằm ngủ ở đây, mà ngoài cửa sổ là sương sớm đọng trên trúc, lác đác rơi vãi đầy mặt đất bóng nắng. Nếu muốn nói lệ mây, thì đó chính là những giọt lệ mà các con đã rơi trên máy bay đấy.
Nhưng ý nghĩa gốc của bài thơ này chỉ nói về Hán Vũ Đế, lại càng thấy nó vĩ đại. Hán Vũ Đế phái phương sĩ ra biển tìm Bồng Lai, thực tế là thông thương với Nhật Bản. Lại phái Trương Khiên ngược dòng thượng lưu sông Hoàng Hà mở thông Tây Vực, thực tế là tìm danh mã nước Đại Uyển, mà đồng thời hướng tới truyền thuyết Tây Vương Mẫu, Bồng Lai và Dao Trì đều trở thành những điều chân thực của nhân thế.
Việc Hán Vũ Đế cầu tiên, thực ra chỉ là đặt thêm tên đề mục cho những chí lớn không tên của ông mà thôi, mà đã đặt tên rồi vẫn còn ý chưa tận, đó là lý do tại sao người vàng trên thừa lộ bàn lại giống như Thiên Tâm đang khóc. Người đời sau nhớ lại thiên hạ thời Hán năm nào, phía Tây là sông ngòi uốn lượn nghìn dặm, phía Đông là nước biển vỗ vào chân trần của người đứng trên bãi cát. Mà nhìn vầng trăng hạ huyền đêm nay, những chuyện này của hai nghìn năm qua, dường như chỉ mới lững lờ trôi qua mười ngày.
Viết xong ngày 3 tháng 8 năm 1996.
