Nhiều năm sau, khi chúng tôi nhắc lại những ngày tháng thầy Hồ sống ở đây, mỗi người đều không khỏi cảm thán, "Hồi đó thật túng quẫn làm sao. Giá mà bây giờ..."
Giá mà bây giờ, ra ngoài bất cứ lúc nào cũng có thể ăn Đỉnh Thái Phong, Bồ Viên, hải sản của Lão Thao, hay trà chiều ở khách sạn Kinh Hoa. Đi lại thì gọi taxi, đi chơi xa cũng có xe đưa đón. Hồi đó, đưa thầy Hồ và cô Tiểu Sơn về nhà ông ngoại ở Đồng Lạc, xe lửa phổ thông không có vé ghế cố định, cứ mua vé là lên xe ngay. Ban đầu lên nhầm một chuyến xe không phải tuyến ven biển, đợi đến khi chuyến tuyến vùng núi vào ga, cả nhà vội vàng xuống xe chạy vắt qua cầu vượt sang sân ga đối diện. Thầy Hồ xách vạt áo dài chạy theo, trông y như lúc ông né tránh còi báo động không kích ở Hán Dương vậy. Cả khoang tàu đông nghịt, chúng tôi cố chen lấn giành được một chỗ ngồi cho thầy Hồ, bố mẹ cứ liên tục xin lỗi bảo giống như chạy nạn, thầy Hồ cũng cười bảo giống như chạy nạn.
Hôm sau, chúng tôi đến chơi nhà một tá điền già ở vùng núi, lúc hoàng hôn cái nóng oi ả vừa dịu bớt, mọi người cùng đi dạo núi. Đoạn dốc sườn núi cuối cùng, đi xong về đến nhà, thầy Hồ thở dài bảo ban nãy cực kỳ mệt mỏi, hồn phách phải thu gom lại, từng bước đạp cho thật chắc, nếu không thì sẽ lộn nhào ngã xuống ao. Chúng tôi thường quên mất thầy Hồ đã bảy tuổi, bởi vì ông lúc nào cũng hào hứng phấn khởi, tùy hoàn cảnh nào cũng thấy yên ổn. Mẹ chân thành khen ngợi thầy Hồ rất dễ nuôi, món gì ông cũng thích ăn. Hôm nào không có món mặn thì mỗi người rán một quả trứng ốp la, bố nhớ nhất là thầy Hồ ăn một hơi hết sạch trứng rồi mới ăn cơm, giống như cách ăn của trẻ con, món ngon phải ăn trước rồi tính sau. Bố thì ngược lại, lúc nào cũng để dành món ngon lại sau cùng, càng ăn càng thấy hy vọng tràn trề.
Thường thì Thiên Tâm lại gọi vọng qua vách tường "Thầy Hồ ăn cơm thôi!", thầy Hồ đáp lại một tiếng rất vang dội, lập tức chạy sang, ăn cơm quả là một việc đầy hấp dẫn. Có người tặng chúng tôi một con gà tây, đặt tên là Phấn Nhãn, thả chó lên núi Phấn Nhãn cũng nhập bọn chạy theo, chạy ham chơi quá không về, chúng tôi gọi với vào khoảng không "Phấn Nhãn ——". Thầy Hồ nghe tưởng gọi thầy Hồ, liền hô hưởng ứng một tiếng "Hừ ——" với hơi sức đầy ắp, quả thật ứng với bài thơ cũ mà ông từng viết...
Gọi gà như gọi người, phượng hoàng cũng ghé chơi.
Mà thầy Hồ thì việc gì cũng thu vào mắt. Có lần ông nói: "Thiên Tinh đi học về bước vào cửa, tay cầm đồ ăn vặt vừa đi vừa ăn, năm đồng một cái, bố con mắng con bé mua thứ này làm gì, đắt thế! Nhưng bố con mua đồ gia dụng cho thầy, một lần mua sáu nghìn đồng. Đây chính là bố của các con."
Cô Tiểu Sơn là chuyên gia về "Nhật Bản thư kỷ" và "Truyện Genji", đồng thời cũng uyên bác về nghệ thuật cổ kim Nhật Bản, giảng dạy tại Học viện Văn hóa, cứ đến dịp cuối tuần nghỉ lễ lại xuống núi chơi. Thẩm mỹ của người Nhật, ví dụ như ngắm đá, đại khái đều có thể phân biệt được đá chết, đá sống, đá dùng trong sân vườn phải chọn đá sống. Thế nên cô Tiểu Sơn nhìn nhà chúng tôi, e rằng chỉ có thể hình dung bằng hai câu thơ: gia đồ tứ bích, thân vô trường vật.
Những món đồ chen chúc bày trong tủ kính, búp bê, lọ gốm, quà lưu niệm tạp nhũ, cô Tiểu Sơn bảo trong đó có hai món là đồ thật.
Một chiếc vỏ ốc anh vũ, một món đồ gỗ chạm khắc, một nam sinh mặc đồng phục bậc nhất đang đá người phụ nữ bội bạc ngã lăn xuống đất, lấy cảm hứng từ tiểu thuyết "Kim sắc dạ xoa" của Ozaki Koyo. Điều kỳ lạ là cô Tiểu Sơn không bảo chúng là đồ đẹp, mà bảo là đồ thật, có thể thấy những thứ còn lại đều là đồ giả. Thầy Hồ đối với sự đạm bạc thiếu thốn này đều không có ý kiến gì, lúc nào cũng bảo rất hay, rất hay. Trò chuyện thường ngày, ông thường hay so sánh sự khác biệt giữa Nhật Bản và Trung Quốc, có lần thầy Hồ nói: "Tiểu thuyết gia ở cấp bậc như bố con ở Nhật Bản, nhà cửa thường rất có phong cách, tranh treo tường các thứ, một chiếc cốc hay cái đĩa mang trà ra, hay ăn chút gì đó, đều vô cùng có phong cách. Nhưng gia đình các con thế này, cũng tốt chán. Người Nhật Bản đôi khi quá mức coi trọng cái đẹp, có những thứ nằm ở trên cả cái đẹp và cái không đẹp."
Tôi liền tự cảnh giác bản thân với nguy cơ sa đà vào chủ nghĩa vị mỹ. Thầy Hồ từng viết thơ tặng Ikeda Atsunori, hai câu đầu là "Bồng Lai tự cổ xưng tiên hương, tây vọng gia Hán nhật nguyệt trường", ý nói lúc mới sang Nhật, Ikeda đã lo liệu cho ông được an ổn. Hai câu sau là "Duy khủng tạm minh kinh hải nhạc, thả phân ưu hỉ vi y lương", bậc anh hùng đem tính mạng gửi gắm vào thanh kiếm, ông lại đem tính mạng gửi gắm vào áo cơm, cùng chia sẻ với muôn dân.
Cũng may là được ăn no mặc ấm, ông không trở thành một ông lão cô độc đầy phẫn uất. Hơn nữa ông lại thích ngắm phụ nữ, giống như lời A Thành nói: "Tôi cũng có lúc chán nản ngẫu nhiên, liền đến chốn náo nhiệt để ngắm nhìn phụ nữ."
Thầy Hồ lại hỏi chúng tôi đã đọc "Hưu hiệp liệt truyện" chưa, bảo hãy tìm đọc đi, trong đó có Chu Gia, có Quách Giải.
Chu Gia cũng là người Sơn Đông các con, rất nhiều kẻ gặp tai ương đều chạy đến chỗ Chu Gia để ẩn trốn sinh tồn, người nước Lỗ sùng bái Nho giáo, Chu Gia nổi danh nhờ tính trọng nghĩa khinh tài. Người duy nhất mà thầy Hồ từng khen ngợi Trương Ái Linh chính là chủ nghĩa cá nhân và tâm lý tự vệ của cô, nhưng ông lại bổ sung ngay, "Trương Ái Linh tuy lạnh lùng, nhưng lại có khí phách hiệp khách, lại thêm ánh sáng trí tuệ của cô ấy, không ai có thể bì kịp." Ông viết lên bảng, "Trọng nghĩa khinh tài là linh hồn của văn chương", nói rằng sức nặng trong tiểu thuyết của tiên sinh Chu Gia nằm ở điểm này.
Buổi sáng ông sang xem báo, thông thường đã viết được khoảng nghìn chữ "Bích nham lục tân ngữ", cũng đã tập quyền xong, tắm nước lạnh xong. Tin tức trong nước và quốc tế lướt qua một lượt, thế nhưng bộ tiểu thuyết võ hiệp đăng nhiều kỳ trên báo thì ngày nào cũng đọc. Ngày nghỉ, tụi thiếu niên chúng tôi thường ngủ đến tận khi mặt trời lên cao, ngủ dậy xong mọi người cùng đến quán Hưng Long Cư ăn sữa đậu nành, lúc quay về đi dọc theo đường viền núi, thầy Hồ cũng xắn quần lội xuống suối nhỏ chơi, cỏ rận mọc đầy những bông hoa nhỏ màu hồng, ông bảo sắc hồng đó chính là màu của tôi. Chơi cờ vây năm quân với Thiên Tâm, khen Thiên Tâm thông minh.
Thiên Tâm gọi thầy Hồ, tôi có chút chần chừ, cuối cùng vẫn xếp mình vào nhóm gọi thầy Hồ, bởi vì gọi thầy Hồ là định hình luôn rồi, không còn khả năng nào khác nữa. Kinh Thi ba trăm bài, suy nghĩ không tà niệm, nhưng tôi thì suy nghĩ có tà niệm.
Tôi giúp thầy Hồ lau sàn nhà lầu, được khen là thọ vát, mượn một câu thơ của Lưu Vũ Tích, "Ngân xuyến kim thoa lai phụ thủy", thầy Hồ nói: "Lao động cũng mang dáng vẻ cao sang quý phái nhường này." Khi nhắc đến việc Hán Vũ Điền thông thưa Tây Vực, đằng sau đó là năng lực sản xuất dệt lụa bằng nghề trồng dâu nuôi tằm của phụ nữ làm chỗ dựa, khí phách đó đều được viết lên trong "Mạch thượng tang", người phụ nữ bước ra từ đó là Tần La Phu. Thế nhưng người con gái họ Tần tốt đẹp này lại chẳng dính dáng gì đến những thứ như kiểu mẫu lao động hay anh hùng nhân dân. Bảo chúng tôi mau mua một cuốn "Cổ thi nguyên", trong đó có thu thập những bài này. Mọi người chọn những đoạn mình thích để đọc, hái sen hái ngó sen, lại là một khung cảnh khác hẳn. Khi đọc đến bài "Tây châu khúc", câu "Thùy thủ minh như ngọc", thầy Hồ nói: "Đây là đang viết về tiểu thư thiên văn đấy." Thật khiến người ta vui mừng khôn xiết.
Cả mùa hè, hoa quỳnh trong sân nhà thầy Hồ nở rộ như bắn pháo hoa, đợt này tàn đợt khác nở. Toàn là nở vào ban đêm, kéo một bóng đèn điện ra để chiếu sáng, bảy, tám bông hẹn nhau cùng nở, người ta qua lại thoi thói xem hoa, náo nhiệt như dịp Tết. Cô nhân viên thư viện cầm giấy bút đến vẽ tranh ký họa, vợ chồng Diêu Mạnh Gia quản lý đèn hoa quỳnh lúc ấy vẫn là đôi vợ chồng trẻ, đôi mắt đen láy trong veo như trẻ sơ sinh. Hoa nở đến nửa sau thì tàn lụi thế nào, mãi mãi không ai nhớ nổi, hôm sau chỉ thấy ghế đẩu ghế tựa bừa bộn khắp nơi, những đóa hoa quỳnh đã tàn đầu rũ rũ xuống từng bông trông như đang say rượu chưa tỉnh. Nhiều năm sau, mỗi khi có đêm hè chợt ngửi thấy hương thơm thanh tao thoang thoảng bay tới, lúc đứt lúc nối khơi gợi tâm tư, tôi nhất định sẽ lần theo tiếng hương mà tìm tới, quả nhiên là chậu hoa leo tường nhà ai đó đang nở rộ ngoài kia. Người ta bảo hoa quỳnh nở chớp nhoáng, kỳ thực nó kéo dài tựa như vĩnh hằng.
Còn cả cây hoa ngọc lan to lớn ấy, hương lạnh trầm mặc, từng đợt từng đợt tỏa ra như thủy triều dâng. Tôi và Thiên Tâm hái hoa ngọc lan, thầy Hồ tập quyền xong đi đến nói chuyện với chúng tôi, nhắc đến việc đặt vấn đề trong văn chương, có những vấn đề đã được giải đáp, ví dụ như vở kịch "Nhà búp bê" của Ibsen, nhân vật Nora thức tỉnh về nhân cách độc lập của mình ở cuối vở kịch rồi bỏ nhà ra đi. Nho giáo chính là có hỏi có trả lời, như Khổng Lỗ Ai Công hỏi đủ điều, đều được trả lời rõ ràng từng cái một. Đâu ra đó phân minh, điều này đương nhiên là cần thiết, nếu không thì bất cứ thứ gì mang tính khẳng định đều sẽ không còn tồn tại. Nhưng cũng có những vấn đề không được giải đáp, Lão Tử và Trang Tử thường là hỏi mà không có đáp án, hỏi mà không biết phải đáp thế nào.
Ví dụ như Giả Bảo Ngọc, người tri kỷ với cậu ấy là Lâm Đại Ngọc, thế còn Tình Văn thì sao? Tình Văn chỉ là nha hoàn, không với tới mức độ này, thế nhưng nể mặt Lâm Đại Ngọc mà đuổi Tình Văn đi, Giả Bảo Ngọc sao có thể nhẫn tâm. Ngay cả với Tiết Bảo Thư, cậu ấy cũng không thể muốn chọn một bỏ một giữa mình và Lâm Đại Ngọc. Trừ khi đó là ý trời. Những cô gái trong Đại Quan Viên, ngay cả cô gái vô danh đang ngẩn ngơ vẽ chữ "Tường" trên vầng đất bùn dưới bóng hoa kia, đối với Giả Bảo Ngọc mà nói thì tất cả đều là tuyệt đối. Lâm Đại Ngọc mỗi khi nghĩ đến chuyện chung thân đại sự, thì Giả Bảo Ngọc lại không thể nghĩ tới. Vậy vấn đề này phải giải quyết thế nào đây? Đây không phải là vấn đề có thể giải quyết được. Nó vốn dĩ chỉ là như thế này, và cũng chỉ có thể là như thế này mà thôi. Giả Bảo Ngọc coi việc không giải quyết chính là cách giải quyết, không có đáp án.
Thầy Hồ nói xong liền hỏi chúng tôi có cảm nhận gì không — sau những lời bàn luận dài dòng, ông luôn có vẻ ngượng ngùng, bồi thêm một câu: "Con nói xem thầy giảng câu chuyện này có hay không nào?" Thiên Tâm liền nhìn tôi mỉm cười, lấy tôi làm lá chắn, nhưng tôi cũng chỉ biết nhe răng cười trừ, không đáp lại được nửa câu cảm nhận. Sau này sang Nhật Bản, đến nhà Nomura xem kịch Noh, vì ơn nghĩa của thầy Hồ, họ đặc biệt lấy từng chiếc mặt nạ và trang phục kịch Noh ra giải thích cho chúng tôi nghe, có lẽ lúc đó chúng tôi cũng ngớ ngẩn cười không nói nên lời như vậy, sau đó thầy Hồ nói: "Mọi người đều khen ngợi các con, bảo các con không có thói quen của những thiếu nữ tiến bộ, cứ chỉ Đông hỏi Tây, hoặc giống như phóng viên tin tức nhất định phải phát biểu một chút kiến giải và tri thức. Khá lắm."
Tôi và Thiên Tâm, thực sự thường bị cái sự vụ lắp bắp ít nói của mình làm cho nghẹn họng đến mức gần như câm lặng, đành phải đóng vai thiên thần bè hợp xướng chịu trách nhiệm phát ra tiếng cười mà thôi.
A Thành khi nhắc đến sự nói năng liên hồi không dứt của một vị phu nhân nào đó, đã bảo rằng "không nói chuyện thì cũng chẳng ai coi cô ta là câm cả". Lại từng nói trong buổi tọa lạc bàn luận say sưa, "Họ cứ nói mặc họ, tôi cứ nghe mặc tôi, thế nhưng đối lập với chân lý thì lại là chân lý." Con người A Thành này, thật sự rất ngầu.
Kỳ nghỉ hè năm ấy, mọi người hẹn nhau tham gia cuộc thi tuyển chọn tiểu thuyết đầu tiên của tờ báo Liên Hợp, thầy Hồ bảo đợi viết xong tiểu thuyết thì bắt đầu dạy chúng tôi đọc sách.
Đến ngày công bố kết quả, Thiên Tâm trúng tuyển vào khoa Lịch sử Đại học Đài Loan, viết tiểu thuyết cũng giống như lúc con bé thi đại học, nếu không dồn đến phút chót thì không chịu liều mạng, thầy Hồ bèn đến đường Hưng Long mua bút bi mang về cho con bé, dỗ dành nó mau viết đi. Thầy Hồ cũng giống như Thiên Tâm ở điểm thích đi bộ, thích đi chơi. Mọi người cùng nhau đến Tân Điếm chèo bè vượt sông, vào rừng trúc đào măng, đi tiếp về phía trước là rừng roi, thầy Hồ chọn ngay một cây roi rồi hái ăn, trông như một con dê núi. Cuối cùng mọi người phát hiện ra cây của thầy Hồ vẫn là ngọt nhất, thế là hái một túi lớn mang đi. Chụp ảnh chung trên bãi đá, rửa ra xem thấy rất đẹp, bố đã gửi một tấm cho Trương Ái Linh.
Lúc đó tôi vẫn nghĩ trong "Tiểu đoàn kim thế", Trương Ái Linh bắt ông phải lựa chọn, tiểu Châu, hoặc là cô ấy. Hồ không chịu, vì cho rằng thời thế hoang mang, ông và tiểu Châu còn có ngày gặp lại hay không cũng chẳng thể biết được, cô không hỏi nữa thì hơn.
Trương nói: "Không, tôi tin anh có bản lĩnh này." Người trong ảnh, mũ phớt, áo sơ mi quần đùi mùa hè một màu trắng toát, quả nhiên là thế, trải qua kiếp nạn tro tàn lại cháy, quay đi ngoảnh lại đã nửa đời người, ông quả thực có bản lĩnh ấy.
Thế nhưng chúng tôi lúc bấy giờ, một mặt thì tiếp thu toàn diện từ thầy Hồ, mặt khác lại nghe như gió thoảng tai qua, chỉ mải mê chơi bời và yêu đương, vô cùng lười biếng. Lớp học kinh dịch ngày thứ bảy, mỗi khi giảng đến tình hình thời sự và cục diện quốc tế, ở độ tuổi mà tôi vẫn còn là một kẻ ngốc nghich về chính trị, có một vài cuộc trò chuyện bởi vì nghe cứ như chuyện cơ mật nên đã để lại ấn tượng vô cùng sâu sắc. Có lần là nội các Nhật Bản và tổng lý trung ương Đảng Dân Tự tổng từ chức, ông liền giảng về các phe phái của Đảng Dân Tự, phân tích người sẽ đứng ra lập nội các sẽ là Fukuda Takeo. Có lần Carter đắc cử tổng thống, ông liền giải thích về quá trình diễn biến cũng như chủ trương chính trị kinh tế của Đảng Dân chủ và Đảng Cộng hòa, phán đoán quan hệ Mỹ - Xô sẽ diễn biến ra sao.
Trong trí nhớ, sự sắc bén và minh bạch ấy, đại khái có thể sánh ngang với việc chúng ta đọc các bài bình luận của Nam Phương Sóc và các bài viết định kỳ trên tạp chí "Tân tin tức" hiện nay. Lại một lần nữa, khi Mao Trạch Đông qua đời, ông liền chỉ rõ Đảng Cộng sản Liên Xô từng quất roi trừng phạt Stalin, nhưng Đảng Cộng sản Trung Quốc thì không thể làm thế, ngược lại vẫn phải tôn thờ bài vị của Mao để hiệu lệnh chư hầu, quản lý được một thời gian ngắn tác dụng. Lại một lần nữa, khi Đinh Triệu Trung đoạt giải Nobel Vật lý, thầy Hồ đọc báo xong liền nói: Cho dù máy gia tốc lớn có va chạm ra hạt vật chất mới đi nữa thì vẫn sẽ lần lượt phát hiện ra hạt mới, thế nhưng "vật chất rốt cuộc vẫn có lúc không thể bị chia cắt đến tận cùng, sự không thể chia cắt đến cùng của hạt chính là điểm khởi đầu của vật chất, đồng thời cũng sự tồn tại của đơn vị tuyệt đối, giác ngộ này nhất định phải có."
Lý thuyết về việc các hạt vật chất đã bị chia cắt đến tận cùng, nhờ đã từng đọc "Khoa học và triết lý Hoa học", nên tôi thấy không mấy xa lạ. Phàm là những gì thầy Hồ giảng, trước khi hiểu hay không hiểu, thì chỉ cảm thấy có thiện cảm, cho dù là không hiểu. Cũng vui vẻ tiếp nhận rồi cứ để ở đó. Không chỉ chưa từng nghĩ đến việc chất vấn những lời đó (giống như một số cao nhân nổi tiếng đến để bàn luận học thuật), mà cơ bản là ngay cả câu hỏi cũng không tài nào nêu ra nổi.
Thường thì nội dung cuộc trò chuyện vì không hiểu nên đã quên sạch sành sanh, thế nhưng bầu không khí và tiếng gọi trong cuộc trò chuyện ấy thì vẫn khắc ghi sâu đậm trong tim.
Đúng là đọc sách của thầy Hồ không cầu hiểu sâu, nhưng quả thực sẽ tự mình ngấm ngầm lan tỏa. Khi ông giảng về cục diện quốc tế, trong lòng tôi thầm nghĩ chà, Long Trung Đối của Khổng Minh chắc cũng giống thế này đây, cảm thấy vô cùng rung động. Nếu giữa đường đi dạo mà ông dừng chân dùng gậy đánh chó vẽ sơ đồ lên mặt đất để giải thích, tôi liền liên tưởng đến Ngụy Trưng, "Trượng sách yết thiên tử", cảnh tượng trước mắt há chẳng phải là thế sao, chỉ tiếc là không có một Lý Thế Minh nào đứng nghe để ứng đáp. Hồi mới đến Đài Loan, ông từng dâng biểu lên Tưởng Kinh Quốc để trần tình phương án cải cách, khiến tôi hoài niệm biết bao nhân sĩ tài đức trong lịch sử, mặc dù hôm nay nhìn lại có vẻ như hơi ngớ ngẩn. Năm 1980, chúng tôi lần thứ hai từ Nhật Bản trở về Đài Loan, với sự nhiệt huyết ngút trời đã mang lén về bức vạn ngôn thư ông mắng Đặng Tiêu Bình, gửi gắm hy vọng rằng Đặng có thể dùng ngựa để chinh phục thiên hạ, thì cũng có thể dùng ngựa để trị vì thiên hạ. Tôi từng vô cùng ngưỡng mộ bức hoành phi mà ông viết tặng bạn bè:
Soi rọi tiệc hồng, có giai nhân má hồng nước biếc tựa hoa, anh hùng khuynh nước khuynh thành, kẻ sĩ uống rượu đất Cao Dương, lại cùng với vị đình trưởng đất Bái kia, đều ham mê sắc đẹp như nhau. Năm thứ ba mươi sáu của Thủy Hoàng, vào buổi mạt vận của xã tắc nhà Tần, tuổi trẻ kém Hạng Tịch, Lưu Ký chừng năm mươi, già như Lịch Thực Kỳ đã bảy tuổi, việc thiên hạ suy cho cùng vẫn chưa phải là quá muộn.
Nghĩ ông lúc đó là Lịch Thực Kỳ tuổi bảy mươi, lang thang khốn khổ giữa Quốc và Cộng, thế mà Trương Ái Linh từ bao nhiêu năm trước đã nói: "Cái giọng điệu khô khốc này giống như anh hết lần này đến lần khác nói với bọn chúng, vậy mà bọn chúng mãi vẫn không hiểu, khiến em thật là xót xa cho anh."
Nào ngờ chúng tôi cũng là những kẻ không hiểu, không hiểu thế mà vẫn hân hoan đi theo, đây có gọi là mù quáng không?
Sau này trong một lần trò chuyện nhàn tản với A Thành, nỗi băn khoăn này của tôi đã được giải tỏa phần nào. A Thành nói: "Tính thực vật của tiên sinh họ Hồ mạnh mẽ làm sao."
Khi nhắc đến thời kỳ bị đày xuống Vân Nam, luồng sinh khí bừng bừng của khu rừng nguyên sinh, từng tầng cây cối và dương xỉ chen chúc nhau cùng vươn lên đua tranh, hễ thấy có khe hở ánh nắng là lao vút lên trên, mang theo sát khí. Quả thật, "Tiểu đoàn kim thế" chính là minh chứng rõ nhất, một người đã hơn năm mươi tuổi, vừa đi đường vừa suy ngẫm trong lòng, vẫn thốt lên tự lẩm bẩm một chữ "Giết". Ngồi tàu điện ở Nhật Bản, lúc nào cũng vò nhàu vé tàu trong lòng bàn tay, vì lòng nhiệt huyết dâng trào, vì không thể tĩnh lặng nổi. Bản tính hướng dương, hướng về ánh sáng vô cùng rõ rệt trong nhân cách của thầy Hồ, ý của A Thành là, điều đó hoàn toàn khớp với sự bồng bột hăng hái của tuổi trẻ chúng tôi hồi đó, tâm ý tương thông, thì mọi chuyện đều dễ nói. Giả sử có cái gọi là giáo điều của họ Hồ, mang tên "Chí lớn không cần danh nghĩa", thì tám phần mười chính là điều này đây.
Bạn bè ở New York kể lại cho tôi nghe, Quách Tùng Phần có dạo lâm bệnh, lúc bệnh nặng chỉ đọc mỗi "Tiểu đoàn kim thế" là cảm thấy cõi lòng khai mở.
Quách Tùng Phần là một người đọc sách đến độ tinh thông thành tinh, tôi biết phần lớn là ông không đồng tình với phần học thuyết của họ Hồ (học thuyết của Hồ Lan Thành), nhưng có lẽ chính cái luồng sinh khí mang tính thực vật đầy vui tươi của họ Hồ đã chạm đến trái tim ông chăng?
Thầy Hồ có thể nói là đã khuấy động tuổi trẻ của chúng tôi, cảnh tượng ấy, mượn tựa đề một bộ phim của Kurosawa để làm chú thích — Ta không hối tiếc về tuổi trẻ. Cũng giống như vô số tuổi trẻ từng bị khơi gợi lên trong lịch sử, tha thiết muốn tìm một danh nghĩa để dâng hiến. Chúng tôi bắt đầu chuẩn bị thành lập tạp chí, tự cho rằng việc khai hóa tư tưởng là quan trọng nhất, tư tưởng này, tóm lại trong một câu, đương nhiên chính là học vấn Lễ Nhạc của thầy Hồ. Tên của tạp chí từng cân nhắc qua cái tên "Giang Hà" (Trường Giang Hoàng Hà, xét theo bầu không khí xã hội lúc bấy giờ, thì đây đích thực là một chủ nghĩa sô-vinh Đại Trung Hoa chính hiệu).
Mùa thu, sau khi thầy Hồ hoàn thành cuốn "Thiền thị nhất chi hoa" thì tạm thời trở về Nhật Bản, gửi thiệp ngắn báo bình an, nói rằng "kinh phí mười vạn đài tệ cho tạp chí Giang Hà có thể quyên góp được." Vốn dĩ có nhiều người xin chữ thầy Hồ mà ông chưa kịp viết, chuyến này về thể nào cũng phải viết thôi. Xưa nay vẫn là sư mẫu Xê Ái Trân quản lý tài chính, khi tài chính xoay chuyển không kịp thì mở lời với thầy Hồ, ông liền viết chữ cho người ta. Chẳng bao lâu sau, tạp chí đổi tên thành "Tam Tam", thầy Hồ gửi thư đến nói rằng, "Cái tên Tam Tam đặt rất tuyệt, âm chữ thanh tao rực rỡ, ý nghĩa có vẻ như có lại như không, xét theo ý nghĩa Tam Tài, Tam Phục, Chủ nghĩa Tam Dân cũng được, mà xét theo ý nghĩa một sinh hai, hai sinh ba, ba sinh vạn vật cũng được. Sự kiện Vương Hi Chi tuế trau ở Lan Đình, cùng với lễ hội búp bê của Nhật Bản, đều rơi vào ngày mùng 3 tháng 3, ngẫm lại càng thấy vô cùng vui mừng."
Thầy Hồ cứ đến Đài Loan rồi lại rời đi như thế, đã thúc đẩy chúng tôi thành lập nên "Tam Tam tập san". Rất nhiều năm sau, tôi đọc được cuốn "Lịch sử phong trào dân tộc Đài Loan", tác giả là Diệp Vinh Chung, phần mở đầu viết về việc Lương Khải Siêu lưu vong sang Nhật Bản năm 1910 đến Đài Loan, có bài diễn thuyết kéo dài một tiếng đồng hồ tại tửu quán Đông Oái Phường, vì thám tử mật thám giăng kín bốn bề, Lương giảng với ý tứ uyển chuyển, mọi người đều chăm chú lắng nghe trong lòng. Lương còn làm bốn bài thất luật dán lên tường, "Vạn tử nhất tuân chư phụ lão, khởi duy cừu tiết thủy triêm y", an ủi biết bao tâm trạng bi thương của các trí thức, nhà thơ,di lão lúc bấy giờ. Lại có câu "Phát toái sơn hà thùy liễu đắc, gian nan huynh đệ tự tương thân", vang danh khắp hòn đảo. Những ngày sau đó, Lương ở lại gia tộc họ Lâm ở Vụ Phong, khuyên nhủ thúc cháu Lâm Hiến Đường cùng những người khác, tuyệt đối đừng làm văn nhân suốt đời, mà phải nợ lực nghiên cứu các học vấn về chính trị, kinh tế, xã hội, tư tưởng, v.v., từng tùy hứng liệt kê hơn ba mươi cuốn sách tiếng Nhật dịch từ phương Tây, sau đó tiếp tục liệt kê thêm một trăm bốn mươi cuốn. Còn như việc Đài Loan đối mặt với sự thống trị của Nhật Bản mà không biết phải làm sao? Lương đã bảo với Lâm Hiến Đường rằng, trong vòng ba mươi năm, Trung Quốc tuyệt đối không có khả năng cung cấp cứu viện, cho nên tốt nhất là noi theo cách kháng Anh của người Ireland, thắt chặt quan hệ với giới cầm quyền trung ương Nhật Bản để kiềm chế chính sách hà khắc của Tổng đốc phủ đối với người Đài Loan.
Vị sứ giả sĩ phu nhà Hán này ở lại Đài Loan hai tuần, sau khi đi, rất nhiều danh từ mới chưa từng nghe bao giờ ví dụ như chủ nghĩa, tư tưởng, mục đích, kế hoạch đại loại thế, đã trở nên cực kỳ thịnh hành trong giới trí thức trẻ tuổi. Sự hiệu triệu của Lương Khải Siêu đã trực tiếp khích lệ phong trào thiết lập nghị viện Đài Loan do Lâm Hiến Đường đứng đầu, trong hơn mười lăm năm đã dùng sức mạnh của nhân dân để tiến hành chiến dịch ngoại giao với chính phủ Nhật Bản, vì mục đích tuyên truyền mà xuất bản "Tạp chí Thanh niên Đài Loan". Đương nhiên còn có Hiệp hội Văn hóa Đài Loan, tiến hành chiến tranh trận địa giáp lá cà. Hiệp hội cuối cùng sau khi bị phe tả nắm quyền điều khiển thì Lâm Hiến Đường và những người khác rút lui, thành lập Đảng Dân chúng Đài Loan. Lại tiếp tục là vấn đề đường lối, những người chủ trương phong trào khai hóa văn hóa chủ nghĩa dân tộc lại một lần nữa tách khỏi Đảng Dân chúng, tự thành lập Liên minh Tự trị địa phương Đài Loan. Cho đến cái gọi là "Sự kiện tổ quốc" năm 1936, Lâm Hiến Đường bị tham mưu trưởng trọng án Đài Loan Ogiura đánh đập sỉ nhục nên phải lánh nạn về Tokyo, liên minh tuyên bố giải tán.
Mối lương duyên kéo dài gần một phần tư thế kỷ này, đã được viết vào cuốn "Quần tượng nhân vật Đài Loan" do Diệp Vinh Chung trước tác, sử dụng văn Hán hạng nhất, những chỗ đặc sắc thẳng thừng kế thừa từ các liệt truyện trong "Sử ký". Thầy Hồ từng nói: "Lịch sử đương đại vẫn phải do người đương đại viết, Tư Mã Thiên viết thẳng về những người cùng thời với mình, Khổng Lỗ sáng tác Kinh Xuân Thu đạt đến cực điểm u vi." Diệp Vinh Chung trước tác sự việc đương đại, liền mang một nét hiện thực sắc sảo đặc biệt, chỉ tiếc là danh tiếng của Diệp thị lại không được truyền tụng rộng rãi. Hầu Hướng Hiền sau khi quay xong "Bi tình thành thị" từng cân nhắc quay bộ phim "Giấc mộng tự do" của Bách, dùng thân phận và nhãn quan vừa can dự vừa đứng ngoài cuộc của Diệp Vinh Chung để quay, ít nhiều cũng mang theo ý định muốn làm rạng danh cho Diệp thị, dẫu cho vẫn mang tâm sự bất bình.
Gần chục năm trở lại đây, khi xu hướng bản địa hóa của Đài Loan đã trở thành ý thức chủ lưu, từ đó đưa ra sự ghi nhớ, truy lãng, giải thích, hoặc suy đoán mang tính lựa chọn đối với lịch sử Đài Loan quá khứ, có lẽ là một hiện tượng tự nhiên. Trong sử quan của phong trào kiến quốc Đài Loan, đối với giai đoạn Đài Loan trước sự kiện 228, thà rằng họ chỉ chọn lấy những tài liệu mà họ muốn.
Đọc sách của Diệp thị, đem ra so sánh với Hồ Lan Thành và Tam Tam có đúng đề hay không, thì đúng là tự quá kiêu ngạo, tự đề cao bản thân. Cũng thực sự là vì vật thương cùng loại, mượn lời của Chiêm Hoành Chí mà nói, là đã vô tình phát thốt ra tiếng thở dài về việc những sự vật hoàng kim rất khó lưu giữ dài lâu. Lúc đó chúng tôi tuyệt đối không tin rằng, chỉ chừng ấy thời gian nữa thôi, chúng ta ít nhiều gì cũng đều phản nghịch lại thầy Hồ, thậm chí còn phản bội cả Tam Tam.
