Tháng 4 năm 77, "Tam Tam tập san" sáng lập, Thầy Hồ gửi thư: "Tính toán ngày tháng, hôm qua (mùng mười) số đầu tiên của Tam Tam xuất bản, đêm trước đó vì vui mừng mà không ngủ được, sáng sớm trời chưa sáng đã dậy, uống một ly Brandy ăn mừng, khoảng ngày mười lăm là có thể gửi tới để xem rồi..."

Tôi không khỏi nghĩ đến cuối thời kỳ chiến tranh, khoảng từ năm 44 đến năm 45, Hồ và Trương chủ trì bốn số nguyệt san "Khổ Trúc", do Viêm Anh vẽ bìa. Duyệt qua mục lục, "Cầu khai quốc dân hội nghị", "Trung Quốc cách mệnh ngoại sử", "Văn minh đích truyền thống", "Cáo nhật bản nhân cập trung quốc nhân", "Diên An chính phủ hựu chẩm dạng" v.v... cùng với các bài "Đàm âm nhạc", "Tự kỷ đích văn chương", tiểu thuyết "Quế hoa chưng a tiểu bi thu" của Trương Ái Linh, cùng thơ của Lộ Dị Sĩ (Kỷ Huyền), bài dịch tản văn của Viêm Anh cùng tồn tại. Nội dung nguyệt san bao quát tạp nham, dù sao cũng khác với những tạp chí khác mà Trương Ái Linh gửi bài.

Tập san xuất bản tổng cộng hai mươi tám tập thì dừng, trừ tập cuối Thầy Hồ không kịp xem, còn lại mỗi tập đều viết thư gửi tới bình luận khen ngợi từng bài một. Để có thể in ấn "Thiền thị nhất chi hoa", năm 79 chúng tôi thành lập Tam Tam thư phường, Thầy Hồ lấy bút danh là Lý Khánh để xuất bản sách, dần dần bèn dùng cái tên này viết văn đăng trên tập san, từng bình luận tác phẩm mới "Tương kiến hoan" của Trương Ái Linh. Đọc xong "Hồng lâu mộng yểm" liền viết thư nói: "Đây là khảo cứu Hồng Lâu Mộng tốt nhất sau Hồ Thích, vì bà ấy thực sự đã đọc Hồng Lâu Mộng, nhưng mười năm một giấc mộng, học giả thì không có ai có sự tự giác như bà ấy, điều này trong nỗi ngậm ngùi lại chính là con người của Trương."

Đọc "Sắc, Giới" viết rằng: "Trương quả thực là bậc thầy của văn chương, thiên này viết về sự chân thực không chắc chắn và ngắn ngủi của nhân sinh, mà khiến người ta thương nhớ khôn cùng. Viết về Dịch tiên sinh (Đinh Mặc Thôn) có phong độ phẩm cách, đây tự nhiên là truyền thống diễn vai người xấu của hí kịch, không mất đi sự đôn hậu, cũng rất giống với bản thân Đinh. Cấu trúc hồi đáp hô ứng, đều hư đều thực, tự sự sạch sẽ vô cùng, ở thời nay nên coi là độc bộ, nhưng cũng hơi quá nghiêm khắc một chút. Lại nữa, trong thời kỳ kháng chiến, người Trung Quốc đều có một loại tình yêu nước mông lung chân thật, như mây tan chợt hiện, hiện ra cảnh giang sơn như mộng rực rỡ huy hoàng, "Sắc, Giới" viết về học sinh dường như vẫn có thể điểm xuyết vài nét."

Đọc "Phù hoa lãng nhụy" nói: "Tiêu đề rất hay, Phù hoa lãng nhụy vốn dĩ đã là ngôn từ thường thấy, dùng ở đây lại thấy được là thế hệ này có biết bao nhiêu bi hoan ly hợp nhỏ bé không đáng kể đều theo nước mà thành bụi, như bầu không khí của sách Khải Huyền, đến bọt nước cũng không gợn sóng, là bụi trần cũng không bay lên, khiến người ta nghĩ đến mà hoảng sợ trước sự hủy diệt lớn lao của thời đại này. Cũng có thể nói là thiên địa bất nhân nho nhỏ."

Thầy Hồ lúc mới đến Nhật Bản, giao du với những bậc phong nhã và các nhà Hán học Nhật Bản, uống rượu làm thơ viết chữ, bàn luận thế đạo nhân tâm, mọi người đều coi ông là người cùng chí hướng. Ông nói: "Sau đó tôi thấy họ không cầu tiến bộ, liền rời xa họ, cũng không còn qua lại với các nhà văn hiến học đại học nữa, tự mình cầu chân tri, thế là mọi người đều không vui với tôi, suýt chút nữa là tình bạn tắt hẳn, tôi cũng không cảm thấy cô độc." Ông có thơ rằng:

Học thư học kiếm ý bất bình,

Vị tri thành bại chỉ kim thân,

Tẫn thâu phong nhã dữ thời bối,

Độc ái cầu thê chử hải nhân.

"Chử hải nhân" (Người nấu biển) là chuyện trong nguyên khúc kể về một thư sinh đi ra bờ biển, kết làm vợ chồng với Long nữ, Long vương nổi giận, giam con gái trong cung, thư sinh liền lấy vạc sắt nấu nước biển, anh ta muốn nấu cạn nước biển để cầu vợ. Có tiên nhân đi ngang qua thấy rất cảm động, truyền cho tiên pháp, nước trong vạc nóng thêm một độ, nước biển lớn cũng nóng thêm một độ, dần dần nước biển sắp sôi, tôm cá hoảng loạn kêu nhảy, Long vương đẩy con gái ra khỏi mặt biển, thư sinh liền dắt vợ mà về.

Thầy Hồ rất giống sự si mê chấp nhất của người nấu biển đó. Và ông không ngờ lại quen biết nhà toán học thế giới đã phát hiện ra "lý thuyết Cương Khiết" (Oka principle), và người đoạt giải Nobel vật lý Thang Xuyên Tú Thụ. Ông đọc toàn tập của họ, như trẻ sơ sinh tập nói, nhìn và nghe người lớn đang trò chuyện. Ông nói: "Hai người họ khiến tôi biết thế nào là toán học, thế nào là vật lý học, đâu là giới hạn của toán học, đâu là giới hạn của vật lý học." Lúc này ông mới mua rất nhiều sách toán học vật lý thế kỷ này để xem, dòng chảy tư tưởng toán học trước và sau Riemann, cuộc tranh luận giữa Einstein với Bohr, thuyết lượng tử của Planck, nhóm thiên tài nghiên cứu hạt sơ cấp Erwin Schrödinger, cuộc tranh cãi giữa thuyết vũ trụ ổn định của Fred Hoyle và thuyết vũ trụ tiến hóa trong thiên văn học. Nhiều cái trước đây ông còn không biết cả tên, nay lại như tình cờ đến chốn tiên cảnh, thấy hoa cỏ phần nhiều không biết tên, nhưng đều thấy tốt. Ông nói: "Học vấn phải nhờ vào tiên duyên. Còn có một chữ thời (thời vận), dù cho dụng công, học vấn lại giống như hoa vậy, phải đúng thời khắc mới bỗng nhiên nở rộ."

Cương Khiết và Thang Xuyên cuối cùng từ tận cùng của toán học và vật lý học đã đối diện với tự nhiên cùng cực, Einstein những năm cuối đời cũng nói thuyết tương đối và thuyết lượng tử không phải là tất cả, Thầy Hồ thật may mắn mình là người Trung Quốc, có "Kinh Dịch" để cùng thảo luận. Cương Khiết đã nhảy ra khỏi toán học, còn Thang Xuyên đối với vật lý học thì muốn nhảy mà vẫn chưa nhảy ra khỏi. Thầy Hồ nói: "Không chỉ toán học và vật lý học có hạn chế, học vấn thứ này chính là có hạn chế, đôi khi ngược lại còn là trở ngại. Nhưng chỉ cần biết điều này, vẫn có thể vui vẻ mà làm học vấn."

Năm ngoái đọc "Lévi-Strauss đối thoại lục", đoạn nói về Sartre khiến tôi kinh ngạc. Lévi-Strauss nói gốc rễ tư tưởng của Sartre nằm trong một loại ý thức hệ, ý thức hệ này chỉ thuộc về thời đại và bối cảnh tri thức của ông ta. Sartre biến triết học thành một thế giới khép kín. Ngoài đấu trường chính trị ra, ông ta không có chút hứng thú nào đối với mọi việc xảy ra trên thế giới bên ngoài, đặc biệt là đối với các vấn đề khoa học. Trái ngược với Sartre là Merleau-Ponty, ông ta có lòng cầu tri thức mà Sartre không có.

Người đối thoại hỏi vậy ngày nay triết học liệu có còn một chỗ đứng không? Lévi-Strauss đáp là có, nhưng với điều kiện là nó phải lấy tri thức và thành tựu khoa học đương đại làm đối tượng phản tư. Ví như Merleau-Ponty hy vọng phục hồi "Đại nhất thống triết học", đây là việc mà các nhà tư tưởng cổ đại làm, những người đó đồng thời cũng là các nhà lãnh đạo khoa học của thời đại đó. Tư tưởng triết học của họ được xây dựng trên cơ sở thành tựu khoa học của họ. Cách nói của Thầy Hồ là, đại phát hiện trong khoa học, tiếp đó phải có triết học để giải thích cái nguyên do của nó.

"Đại học chi đạo, tại minh minh đức", đại phát hiện trong khoa học nếu là minh đức (công đức tươi đẹp), triết học chính là đến để "minh" (giải thích phát huy) cái minh đức đó. Giống như đầu thế kỷ phát hiện ra thuyết lượng tử, thuyết tương đối, thì các định luật cơ học cổ điển của Newton đều không đủ để ứng phó, mà tư duy triết học cơ giới luận, quyết định luận cũng vô năng giải thích. Tại sao hạt vừa là điểm, lại đồng thời là sóng? Lại nữa, quyết định luận tuyến tính, làm sao giải thích những biến động phi liên tục, kiểu nhảy bậc năng lượng kia.

Cấu trúc luận thống nhất vật chất và tinh thần, tự nhiên và con người, tư duy và thế giới lại với nhau, Lévi-Strauss tự nhận điều này, thực ra gần gũi với một loại chủ nghĩa duy vật có một không hai, chủ nghĩa duy vật này nhất quán với sự phát triển chân thực của tri thức khoa học.

Cho nên bị dán nhãn duy tâm của tín đồ Hegel, Lévi-Strauss bày tỏ nỗi oan ức lớn, tự trần thuật rằng: "Không có gì xa Hegel hơn cấu trúc luận. Thậm chí cũng có thể nói, không có gì xa Descartes hơn cấu trúc luận."

Nó vừa không phải duy tâm, cũng không phải duy lý của Descartes. Thứ Lévi-Strauss đưa ra là "tư duy hoang dã", tư duy thần thoại. Thần thoại phản đối việc chia cắt vấn đề thành từng mảnh nhỏ để phân tích, mà luôn tìm kiếm lời giải thích có thể bao quát toàn bộ hiện tượng.

Cách giải thích của nó, có chút giống như chúng ta đang giảng đạo lý với người khác. Chúng ta trả lời câu hỏi của người ta rằng "đó là lúc...", hoặc "điều này giống như...", hoặc "nếu như thế thì...", nghe có vẻ như là thoái thác, nhưng tư duy thần thoại vận dụng quá trình này một cách linh hoạt và hệ thống đến thế, đã hoàn toàn thay thế cho logic và lập luận.

Nói đơn giản một câu, nó là một loại "khoa học về sự vật cụ thể", xuất phát từ vật thể cụ thể, thêm vào chủ thể của người quan sát, kết thúc bằng lời giải thích có hình dạng cụ thể. Lévi-Strauss gọi là "chủ nghĩa duy vật có một không hai", bởi vì nó từ vật cụ thể mà đến, cũng hoàn nguyên dừng lại ở vật cụ thể. Đúng như tất cả các hoạt động sáng tạo nghệ thuật, khi đối diện với vật khách thể, thì dùng cảm, dùng trực quan. Mãi mãi là một phương thức vận hành kiểu "kết luận đi trước, chứng minh theo sau". Chính ở điểm này, Lévi-Strauss bị coi là duy tâm luận, thậm chí là chủ nghĩa thần bí.

Cách vật, trí tri, kết luận là đi trước chứng minh. Ngay cả Einstein cũng nói: "Khoa học cũng như nghệ thuật, cuối cùng đều phải viện dẫn đến sự tưởng tượng mang tính trực giác."

Cách nói của Thầy Hồ, ông từ Cương Khiết mà hiểu được thế nào là minh tưởng cách vật, nhưng minh tưởng chỉ có thể làm tạo hình trừu tượng, như phương trình toán học. Ông đề xuất với Cương Khiết còn có chính quan cách vật, chính quan cũng như trực quan, không dùng minh tưởng. Và chỉ có chính quan mới có thể làm tạo hình cụ thể. Phương trình toán học là ưu mỹ, nhưng toán học có thể có màu sắc, có tạo hình cụ thể không?

Có lẽ như vậy là vượt quá phạm vi của toán học chăng? Thầy Hồ đề xuất với Cương Khiết "Kinh Dịch", "Kinh Dịch" có lẽ là toán học được tô màu chăng. Thầy Hồ viết trong thư: "Tôi vài nơi tỏ ý kiến khác với ông ta về tư tưởng học vấn, đã nảy sinh xung đột, nhưng sau đó ông ta đều chấp nhận ý kiến của tôi. Lúc sắp qua đời, ông ta viết một bức thư dài (một trang bốn trăm chữ, tổng cộng mười bảy trang) viết về tấm lòng cầu đạo cuối cùng và lịch sử tư tưởng học vấn cho tôi, cầu xin tôi chứng thực, như Huệ Tử đối với Trang Tử, Cương Khiết là người bạn lớn nhất của tôi trong tư tưởng học vấn tại Nhật Bản."

Tại sao một người có thể làm tạo hình cụ thể, một người chỉ có thể làm tạo hình trừu tượng, Thầy Hồ lại phải so đo đến mức không tiếc rạn nứt tình bạn?

Joseph Campbell, vị đại sư thần thoại học cũng cả đời giao thiệp với thần thoại này từng lấy ví dụ, bạn mua phần mềm, thế là có được một số ký hiệu, thì có thể dẫn dắt bạn đạt được mục tiêu, nhưng nếu lệnh bạn ra không thuộc bộ phần mềm này, máy tính sẽ không thể vận hành. Tương tự, trong lĩnh vực thần thoại, Campbell nói: "Nếu một câu đố trong thần thoại được ví bằng cha, mà thần thoại vốn có của bạn lại lấy mẹ làm ẩn dụ, bạn phải có một bộ tín hiệu khác với thần thoại người mẹ mà bạn quen thuộc, mới có thể giải đố."

Thử nghĩ xem, giả sử câu mở đầu của lời cầu nguyện là "Mẹ chúng con ở trên trời...", thay vì "Cha chúng con...", hai chiếc chìa khóa khác nhau biết bao, mở hai cánh cửa khác nhau biết bao. Nếu tạo hình cụ thể là bộ tín hiệu dẫn đến thần thoại người mẹ, mà tạo hình trừu tượng là bộ tín hiệu khác của thần thoại người cha, xin hỏi, người mua phần mềm này không so đo cho rõ ràng mới là lạ.

Thầy Hồ cho rằng, trong lịch sử là phụ nữ đã tạo ra văn minh, văn minh này nhất thể với tự nhiên, là tạo hình cụ thể.

Sau đó đàn ông lý thuyết hóa nó, hệ thống hóa học vấn. Phụ nữ làm cách vật, đàn ông làm trí tri, văn minh nhờ đó mà biến chuyển và mở rộng. Phụ nữ ví như viết ra chữ đẹp một cách tự giác lần đầu tiên, văn chương thiên thành, điều này đàn ông không sánh kịp.

Nhưng đàn ông đã nói trúng từng điểm cái nguyên do của cái đẹp đó, điểm xuyết rõ ràng, bà ấy thực sự vui mừng. Bà ấy vừa vui mừng đối với đàn ông, nảy sinh tâm khiêm nhường, lại vừa nhìn đàn ông bằng con mắt khác mà muốn cạnh tranh, dường như đã có sự phân biệt địch ta.

Dân gian nói "Nam hữu cương cường, nữ hữu liệt tính", quả nhiên đúng hơn nói nữ có dịu dàng.

Phụ nữ đã khởi sáng văn minh một cách không tự giác, Đại địa nữ thần nhìn mà hoan hỷ, không có gì thiếu sót, sau này chỉ việc làm đẹp nó thôi. Nhưng chỉ riêng việc làm đẹp thì có chút khó mà duy trì, lâu dần cái đẹp cũng mục ruỗng trì trệ, vô tật mà chết, đây là khủng hoảng không tự giác. Lý luận học vấn của đàn ông khiến văn minh tự giác, như mới mài từ đá ra. Cho nên sáng tạo một cách tự giác ra kiệt tác, sẽ quý giá hơn sáng tạo không tự giác. Đây chính là đóng góp lớn nhất của lý luận học vấn đàn ông vào văn minh mà phụ nữ khởi sáng, gần như đánh hòa một trận.

Nhưng lý luận học vấn, từ Babylon trở đi, đã dần dần có ý muốn rời bỏ sự cụ thể. Mượn ví dụ của Campbell, khi Yahweh sáng tạo thế giới, từ đất nặn ra đàn ông, rồi thổi sự sống vào hình thể đã nặn, bản thân ngài không ở trong hình thể đã nặn. Tuy nhiên nữ thần đồng thời ở bên trong, cũng đồng thời ở bên ngoài. Trong truyền thống nữ thần, toàn bộ thế giới đều là cơ thể của nữ thần. Babylon bàn về linh hồn, bàn về có linh hồn chính là sự bắt đầu của việc tách rời với vật. Mà nữ thần nhìn vật, là cái toàn vẹn của vật, không có cái trừu tượng, cũng không có cái chỉ thuần là vật chất. Phàm vật đều có màu sắc, và tự nhiên không sắc nhất thể. Nay đàn ông đến tìm hiểu văn minh khởi sáng của phụ nữ, tư tỉnh rằng vật có không có sắc, có tượng có hình, ý thức được cái không và cái sắc, cái vô và cái hữu, thực là đường rẽ của cái cụ thể và cái trừu tượng. Đương nhiên Thích Ca và Lão Tử đều ba lần bốn lượt nhấn mạnh cái không và cái sắc, cái vô và cái hữu không thể tách rời.

Campbell còn có một câu nói táo bạo phạm thượng, "Vấn đề của Yahweh, là quên mất mình là một ẩn dụ, ngài cho rằng mình là một sự thật." Câu này trong thần thoại học nói ra thì chắc cũng không đến mức bị truy sát đâu. Bởi vì khái niệm thần thánh luôn bị chế ước bởi văn hóa, môi trường địa lý định hình nên ý tượng thần tính của người địa phương, rồi đem ý tượng này phóng chiếu ra, gọi tên là Thượng đế. Thần sa mạc không thể là thần đại thảo nguyên, cũng không thể là chúng thần rừng rậm. Trong sa mạc, chỉ có một bầu trời, một thế giới, sa mạc sinh ra nhất thần giáo. Nhưng trong rừng rậm, không có đường chân trời, cư dân rừng rậm chưa từng thấy thứ gì xa quá mười mét. Nhiệt đới xích đạo thì nhìn từ lá cây mục nát thấy sự sống tăng tốc chính là cái chết tăng tốc, một sự hy sinh cuồng loạn của thực vật, động vật và con người, cái chết là sự cần thiết của sự sống mới.

Thần thoại của dân du mục thiên về quần thể xã hội, họ di chuyển khắp nơi, cá nhân học được trung tâm sự sống của mình trong sự tương tác với người khác. Dân tộc nông nghiệp thiên về thần thoại đại tự nhiên, phụ nữ là người đầu tiên gieo trồng. Campbell cho rằng truyền thống "Kinh Thánh" là một loại thần thoại thiên về cộng đồng, đại tự nhiên bị hạ thấp và lên án, nhân loại sống trong sự tự lưu đày. Coi sự tồn tại nào đó cao hơn tự nhiên là Thượng đế, Thánh linh thống trị một tự nhiên sa đọa, khái niệm này kết quả biến thế giới thành một vùng đất hoang tàn. Thượng đế và tự nhiên tách rời, định tội đại tự nhiên, trở thành cách trách cứ của "Kinh Thánh". Nhật Bản là một thái cực khác, Thần đạo giáo của Thiên Chiếu Đại Thần nữ thần nói: "Quá trình của đại tự nhiên không thể là tội lỗi." Họ không có khái niệm nhân loại sa đọa từ Vườn Địa Đàng, nguồn gốc sự sống của họ chưa từng bị cắt đứt. Trong "Cựu Ước", Thượng đế đã tạo ra một thế giới không có nữ thần. Mãi đến "Châm Ngôn", Trí Tuệ Nữ Thần Sophia chạy ra nói: "Thượng đế sáng tạo thế giới, tôi cũng có mặt đấy, tôi là niềm vui lớn nhất của ngài."

Campbell và Lévi-Strauss đều cực kỳ hứng thú với câu chuyện cặp song sinh của người da đỏ Iroquois, mỗi người đều có những phân tích khác nhau. Cặp song sinh đại diện cho hai hệ thống, gieo trồng, và săn bắn. Do đó nói đến Cain và Abel, vụ án nghịch luân đầu tiên kể từ khi sáng thế đó. Người chăn cừu đối lập với người gieo trồng, người gieo trồng thường bị chán ghét, đây là sau khi dân tộc săn bắn hoặc du mục xâm nhập vào văn hóa gieo trồng, đương nhiên sẽ muốn gièm pha thần thoại của những người bị họ chinh phục. Trong truyện "Kinh Thánh", đứa con út luôn là người ưu tú, ví như Abel, và còn thiện lương. Đứa con út là người mới đến - người Hebrew. Đứa con cả, chính là người Canaan trước đây đã sống ở đó. Abel người chăn cừu, với người gieo trồng mà Cain đại diện, câu chuyện xung đột và dung hợp của hai hệ thống.

Campbell còn chỉ ra, người Hebrew xóa sạch nữ thần, coi nữ thần của người Canaan là chuyện đáng ghét. Điều này trong hệ thống thần thoại Ấn-Âu thì không tìm thấy, Zeus kết hôn với nữ thần, cùng nhau vui chơi. Lại còn có khái niệm trinh nữ sinh con, có nghĩa là, con người của đời sống tinh thần được sinh ra từ trong nhục thân. Sự ra đời của Pháp thân, sự ra đời của thần, thần chính là bạn. Trinh nữ sinh con, trong thần thoại Hy Lạp nhiều vô kể. Nhưng trong truyền thống Hebrew, không có khái niệm trinh nữ sinh con này. "Tứ Phúc Âm" duy nhất xuất hiện ghi chép về trinh nữ sinh con là Phúc Âm Luca, Luca là người Hy Lạp. Nữ thần sau này xuất hiện trở lại trong truyền thống Công giáo La Mã dưới hình tượng Thánh Mẫu Maria, vì vậy thế kỷ mười hai, mười ba nhiều nhà thờ Pháp xinh đẹp được xây dựng lên, mỗi tòa đều gọi là Thánh Mẫu. Cựu giáo vốn dĩ màu sắc rực rỡ, nghi thức lại đặc biệt phồn rườm, đó là của nữ thần.

Pythagoras nói vạn vật đều là số, xem ra là ngôn ngữ của hệ thống nam thần. Nếu đổi lại là nữ thần nói, bà ấy sẽ nói "số ở trong vạn vật". Nam thần cho rằng, số không ở trong tư thế biến động của vạn vật, mà là hiện tượng của vạn vật dựa vào phương trình toán học trừu tượng, hệ thống hóa. Lý luận học vấn từ đầu đã như khác chất với văn minh nữ thần, Ấn Độ giáo của Ấn Độ liền phản đối học vấn hóa. Thích Ca và các ngoại đạo năm đó là đem văn minh nữ thần của Ấn Độ ra lý luận học vấn hóa, nhưng rốt cuộc bị Ấn Độ giáo xóa bỏ. Vinh quang và sức mạnh của Phật giáo không ở trên đất Ấn Độ, mà ở bên ngoài Ấn Độ. Trung Quốc cũng có phái Lão Trang phản đối học vấn hóa, chính là Khổng Tử và người Hy Lạp cổ đại đã chính thức đề xuất một chữ "học" của học vấn hóa.

Khổng Tử giảng Thi (Nhạc) và Lễ, Lão Tử giảng Vô và Hữu. "Kinh Dịch" không đặc biệt nói một chữ Vô, và chữ Hữu tương đối. "Kinh Hệ Từ" cũng không nói Vô, nói Thái Cực, Thái Cực dường như được nhuộm màu. Khổng Tử lại càng trực thừa cái cụ thể của "Kinh Dịch" hơn Lão Tử. Học vấn hóa của Babylon cũng còn là cụ thể, nhưng đã cảm thấy mãnh liệt tính khác chất của nó với văn minh nữ thần. Lý luận học vấn khi mới bắt đầu đã gây nên xôn xao, việc này truyền đến Sáng Thế Ký của người Hebrew, biến thành thần ghét tri thức.

Văn minh và tự nhiên là một, sự tồn tại của vật đều có ý nghĩa, vật tự thân có ý chủ trương trang nghiêm của nó, cho nên nữ thần nói số ở trong vạn vật. Bạn nay lại chỉ chăm chăm giảng vạn vật đều là số, vậy ý chủ trương trang nghiêm tự thân tồn tại của vật là không tính là gì sao? Đây là muốn xem thường sự thực vạn vật là hóa thân của ngàn vạn vị nữ thần văn minh sao? Là muốn mặc kệ tự nhiên và thần, xảy ra rạn nứt với người sao? Logic tự nó biết đi, mà lạc lối ngày càng xa, phản bội lại thần. Sự trừu tượng cũng tự nó biết sinh sôi, quay đầu lại phản phệ thần, thần sao không giận? Thuyết nguyên tội của người Babylon, là chỉ cái tội đem văn minh ra lý luận học vấn hóa.

Truyền đến "Cựu Ước. Sáng Thế Ký", Adam và Eve ăn trái cấm tri thức mà bị thần khiển trách. Mà Pythagoras đem số trừu tượng hóa, có thể đã bị trừng phạt vì rời bỏ văn minh nữ thần chăng - số Pi không chia hết, vấn đề số vô tỉ.

Thế là nữ thần diễn cho nam thần một âm, một âm tuyệt đối tinh vi, toán học không đến được, vật lý học không đến được, bà nhẹ nhàng đánh một cái là đến. Trong một âm, có nơi mà số hữu tỉ của bạn có thể đến được, cũng có nơi mà bạn không đến được của số vô tỉ.

Trong "Áo Nghĩa Thư", nữ thần đích thân hiện thân giáo huấn những vị thần Vệ Đà đã không thể thi triển thần thông này, Hỏa thần Phong thần một bọn và đại thần Indra, bà nói với họ: "Đây là điểm cuối của mọi sự vật, vì nó mà các ngươi mới có thần lực, nó cũng có thể dập tắt thần lực của các ngươi bất cứ lúc nào." Điểm cuối của sự vật, số mà lại được sinh ra từ nó.

Số là được sinh ra đấy, nữ thần văn minh nói như vậy. Bà sẽ nói với nam thần toán học, hai định nghĩa về điểm và đường của các ông khá tinh vi, "điểm có vị trí, không có diện tích", "đường có dài, không có chiều rộng", là thông với cái lý "Vô" mà các ông nói đấy. Nhưng các ông có lẽ nên cộng thêm định nghĩa về số 0, định nghĩa về tròn và vuông. Vân, số 0 là vô, nơi từ đó số được sinh ra. Vân, tròn là phàm tròn đều có ý vuông, vuông là phàm vuông đều có ý tròn. Hơn nữa định nghĩa không diện tích không chiều rộng của điểm đường, thực ra là, điểm không nói là đồng thời cũng phải có hình dáng mây, đường không nói là phàm đường thẳng đồng thời cũng phải là đường cong không được.

Các ông cũng thấy đấy, vấn đề số vô tỉ không chỉ ở hình tròn, ở góc vuông cũng tương tự có vấn đề này. Các ông vì tấn công số vô tỉ, bày ra vi phân tích phân, tập hợp số ảo, phàm trăm loại để cầu được các giá trị xấp xỉ, cũng chỉ là xấp xỉ, cái không đến được vẫn cứ là không đến được.

Ngạn ngữ Ấn Độ nói: "Ngoài thần ra không ai có thể sùng bái thần." Người ta phải tự mình là thần, mới thấy được thần. Từ nguyên của tôn giáo, nghĩa là kết nối trở lại. Phải để số vô tỉ và số hữu tỉ là một, vật hình của đại tự nhiên mới là tuyệt đối tinh vi. Mới khớp vào ý vật và nhân tâm, đến mức triệt để, thân mật minh không gian.

"Kinh Hệ Từ" nói: "Vật sinh nhi hữu tượng, tư nhi hậu hữu số", số là được sinh ra, cho nên số có tính tình, có cảm giác. Pythagoras thậm chí cũng nói, số dường như có tính nam, tính nữ, truyền từ ký ức mê hoặc thời thái cổ của người Babylon đấy. Số lẻ là dương, số chẵn là âm. Dương phản, âm thuận, số lẻ cương mà số chẵn nhu. Trương Ái Linh nói Nhị tiểu thư, Lục tiểu thư thật thà, Tam tiểu thư, Thất tiểu thư nghịch ngợm. Bà ấy còn nói màu sắc là ngôn ngữ. Như Cương Khiết nói toán học là ngôn ngữ, lại nói toán học là pháp tư.

Hai, ba năm trước khi Thầy Hồ qua đời, viết sách nói lý luận học vấn phải cụ thể hóa, cho rằng đây là phát hiện quan trọng thứ hai của mình. Thế là viết "Nữ nhân luận", rồi viết tiếp "Trung Quốc đích nữ nhân" chưa hoàn thành. Phát hiện quan trọng đầu tiên của ông là "Đại tự nhiên ngũ cơ bản pháp tắc", cuối những năm sáu mươi trong diễn giảng tại học đệm núi Tsukuba tình cờ nói ra, qua một hai năm càng nghĩ càng hiểu rõ ra, trước dùng tiếng Nhật viết "Tự nhiên học", sau lại viết thành tiếng Trung "Hoa học khoa học dữ triết học".

Ông viết "Trung Quốc đích nữ nhân", người đầu tiên là Nữ Oa. Nữ Oa bắt đầu làm ống sáo, khởi sáng văn minh, sau đó Phục Hy vẽ quẻ hào, đến Khổng Tử làm "Kinh Hệ Từ", giải thích nguyên do văn minh với đại tự nhiên. Phụ nữ về lý luận không bằng đàn ông, đàn ông về cảm thụ cái đẹp không bằng phụ nữ. Nhưng uy lực lý luận học vấn lớn, phụ nữ không tránh khỏi chịu ủy khuất, tức là cảm thụ cái đẹp chịu ủy khuất. Cảm thụ cái đẹp chịu ủy khuất, lý luận học vấn sẽ dần dần mất đi sức sống. Ông nói: "Trong lịch sử thời Tống Nho hóa là một lần bại hoại, phụ nữ vẫn tốt hơn đàn ông. Như phủ Vinh Ninh dưới không khí Tống Nho, Giả Chính, Giả Trân v.v... đều là u mê và hạ lưu, các nữ tử trong Đại Quan Viên thì rất nhiều người hoạt bát. Vẫn là phụ nữ có sức đề kháng với ô nhiễm mạnh."

Cái đẹp cảm động lòng người, lý luận áp bức người. Thầy Hồ nói, từ xưa anh hùng yêu cái đẹp, ông từ phụ nữ mà biết được cảm thụ cái đẹp. Pháp trị thời Tần vô vị, phong cảnh chỉ còn ở phụ nữ. Hán Cao Tổ lúc vi hàn làm đình trưởng, yêu thích đến chỗ Vương Áo uống rượu, Vương Áo là phụ nữ khoảng ba mươi tuổi, Lưu Bang có thể nói là đến chỗ bà ấy để nuôi dưỡng hạo nhiên chi khí. Lại có chuyện người đàn bà giặt lụa bên thành mời Hàn Tín ăn cơm hộp, là một người mẹ trẻ. Thời kỳ Tần Hán, hơi thở và tri kỷ của thời đại, lại nằm ở phụ nữ. Vẻ đẹp của Ngu Cơ dân tộc Sở, với vẻ đẹp của phụ nữ dân tộc Hán, thực là chia ra màu sắc của hai bên quân kỳ.

Thầy Hồ viết trong thư: "Phụ nữ nhà ở Thượng Hải những năm đầu Dân Quốc đa phần là không biết chữ, họ không quan tâm tư tưởng bài ngoại sùng ngoại thời bấy giờ, chỉ là cực kỳ tự nhiên mà duy trì truyền thống trong đời sống, cũng áp dụng Âu hóa, thường khiến tôi thấy giảng tư tưởng chính là phải học hỏi từ họ. Như vậy có thể biết ý nghĩa của nhiều bài dân ca đối với thời đại thời Tấn, Nam Bắc Triều. Tôi cũng chính là học hỏi từ Trương Ái Linh và các cô, ở Nhật Bản là học hỏi cảm thụ cái đẹp từ phụ nữ Nhật Bản, nếu không tôi không thể có sự tiến bộ ngày hôm nay..."

Ông mỗi lần gửi thư dài đến, nói một lần, lại nói lần nữa, là tự khích lệ tinh thần, là trăm phương nghìn kế khích lệ. Ông viết: "Nay muốn phục hưng cảm thụ cái đẹp, khó hơn lý luận học vấn. Lý luận học vấn tôi đã làm rồi, nhưng các cô cũng cần phải đồng thời làm. Trước đây đàn ông đời đời học cảm thụ cái đẹp, không phải sở trường của họ, vì không bằng phụ nữ là người làm ra đầu tiên, đàn ông lại cũng làm được việc khiến lý luận học vấn đẹp lên. Nay phụ nữ đến học lý luận học vấn, cũng không phải sở trường của họ, vì không bằng đàn ông là người làm ra đầu tiên, nhưng lại không thể không có. Các cô phải như Phàn Lê Hoa mà gánh vác thời đại này. Vẻ đẹp của Phàn Lê Hoa là của dân tộc Hán, mà cùng với Công chúa Song Dương (kén chồng trận tiền với tướng Tống Di Thanh), Công chúa Đại Chiến v.v... đều nói là công chúa phiên bang, hóa ra là lấy một chút tinh thần phản nghịch đó. Nay như các cô chính là đối với tôi cũng là phản nghịch..." Ông có một bức thư dài viết rằng:

Nữ tử quan hệ thiên hạ kế,

Trượng phu kim vi Nhật Thần Sư.

Nhật Thần là chỉ nữ thần, đàn ông thụ giáo từ nữ thần văn minh. Sau đó đàn ông phát minh ra học vấn hệ thống lý luận, phụ nữ cũng phải thụ giáo từ đó. Thầy Hồ hoàn toàn là giọng điệu dỗ dành nói: "Cho nên tôi vẫn có thể làm thầy của các cô, nghĩ như vậy rất an tâm. Mặc dù sau này thiên hạ là các cô phụ nữ đi làm chủ."