Hỏa Xa Tập

Lượt đọc: 94 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Cuộc Đời Tôi - 1

❊ ❊ ❊

Tôi từng được đi học từ nhỏ, tuy không nhiều nhưng cũng đủ để đọc các sách như "Thất hiệp ngũ nghĩa", "Tam quốc chí diễn nghĩa" v.v. Tôi nhớ được mấy đoạn "Liêu trai", đến tận bây giờ vẫn có thể kể lại rất rành mạch, hấp dẫn. Không những người nghe khen trí nhớ của tôi tốt, mà đến bản thân tôi cũng cảm thấy nên tự hào. Thế nhưng, tôi vốn không hiểu nổi văn bản gốc của "Liêu trai", nó quá thâm sâu; mấy đoạn tôi nhớ được đều là đọc từ mục "Bình giảng Liêu trai" trên các tờ tiểu báo — đem văn bản gốc đổi thành văn xuôi bạch thoại, lại thêm thắt dăm ba câu đùa cợt tếu táo, thực sự rất có vị!

Chữ viết của tôi cũng không tệ. Đem chữ của tôi so sánh với công văn ở nha môn thời xưa, từ độ đều đặn của con chữ, độ bóng nhuận của mực, cho đến sự tề chỉnh của các hàng, tôi thực sự tin rằng mình có thể làm một "bút thiếp thức" (quan văn chuyên chép thảo) rất cỏi. Dương nhiên tôi không dám với cao, bảo mình có bản lĩnh viết tấu sương, nhưng công văn thông thường trước mắt thì tôi nắm chắc có thể viết đến nơi đến chốn.

Dựa vào bản lĩnh biết chữ và viết lách của mình, đáng ra tôi nên đi làm sai dịch. Làm sai dịch tuy chưa chắc đã nhất định làm rạng rỡ tổ tông, nhưng ít ra cũng có thể diện hơn là làm những việc khác. Hơn nữa, sai dịch dù lớn hay nhỏ, thế nào cũng có đường thăng tiến. Tôi thấy không chỉ một người, quan chức rất lớn, thế mà nét chữ còn chẳng đẹp bằng tôi, thậm chí đến một câu hoàn chỉnh cũng nói không nên lời. Người như thế còn có thể làm quan cao, cớ sao tôi lại không thể?

Thế nhưng, khi tôi mười lăm tuổi, người nhà bảo tôi đi học nghề. Bách nghệ trăm nghề, nghề nào cũng có trạng nguyên, học thủ nghệ vốn chẳng phải chuyện thấp hém gì; chỉ là kém hơn làm sai dịch một chút mà thôi. Học thủ nghệ, cả đời không thoát khỏi kiếp thợ thuyền, cho dù có thể phát tài lớn đi nữa, thì cũng không thể vượt qua quan lớn được chứ gì? Thế nhưng tôi không hề cãi lại người nhà, cứ thế đi học nghề; một đứa trẻ mười lăm tuổi, tự nhiên chẳng có nhiều chủ kiến. Vả lại các cụ ở nhà còn bảo, học thành nghề rồi, kiếm được tiền, sẽ hỏi vợ cho tôi. Lúc bấy giờ, tôi tưởng tượng việc kết hôn hẳn là một chuyện rất thú vị. Vậy thì, chịu khổ hai ba năm, rồi ra dáng người lớn mà hành nghề kiếm tiền, trong nhà lại có thêm một cô vợ nhỏ, có lẽ cũng rất ổn thỏa rồi.

Tôi học nghề thợ hồ dán giấy (bưởng hồ tượng). Vào những năm tháng thái bình đó, thợ dán giấy không phải lo không có cơm ăn. Hồi đó, cái chết của một người không đơn giản và gọn gàng như bây giờ. Điều này không có nghĩa là người thời xưa cứ chết đi sống lại mấy bận, không chịu dứt khoát trút hơi thở một lần cho xong. Ý tôi là lúc bấy giờ có người chết, tang gia phải liều mạng bỏ tiền ra, không tiếc chút sức lực và tiền bạc nào để làm sang. Cứ lấy những việc có liên quan đến cửa hiệu đồ mã mà nói đi, đã phải tốn khối tiền. Người vừa trút hơi thở cuối cùng, lập tức phải đi dán "xe đưa đường" — nay, có lẽ ngay cả danh từ này cũng có khối người không còn biết nữa.

Nối tiếp ngay sau đó là lễ "tiếp tam", nhất định phải có một số đồ hóa vàng mã: xe cộ la ngựa, hòm xiểng hình nhân, cờ dẫn hồn, hoa giấy v.v. Nếu là sản phụ chết vì bệnh hậu sản, lại bắt buộc phải dán thêm một con trâu và một cái lồng gà. Đến khi cúng thất đầu ("nhất thất"), lại phải dán lầu kho, núi vàng núi bạc, lụa là nguyên bảo, quần áo bốn mùa, hoa cỏ bốn mùa, đồ cổ bày biện, đủ các loại đồ gỗ. Cho đến lúc đưa tang, ngoài đình giấy khung giấy ra, còn có rất nhiều đồ hóa vàng mã, tệ lắm cũng phải kiếm một cặp "đồng tử" cầm tay. Đến lễ "ngũ thất", đốt ô dù, sáu mươi ngày thì dán thuyền cầu. Một người chết phải mất sáu mươi ngày sau mới chấm dứt quan hệ với thợ dán giấy chúng tôi, trong vòng một năm mà chết chừng dăm bảy người có tiền, là chúng tôi có cái ăn cái mặc rồi.

Thợ dán giấy không chỉ chuyên phục vụ người chết, chúng tôi còn phục vụ thần tiên. Thần tiên những năm đầu không hề tiêu điều xơ xác như dạo gần đây đâu, cứ lấy Quanlão gia ra mà nói đi, hồi xưa cứ đến ngày hai mươi tư tháng sáu, người ta nhất định sẽ dán cho ngài hoàng phiên bảo cái, mã đồng mã thất, cùng cờ bảy sao v.v. Bây giờ, hầu như chẳng còn ai nhớ đến Quan Công nữa! Gặp khi bùng phát dịch đậu mùa ("thiên hoa"), chúng tôi lại phải bận rộn một trận vì các vị nương nương. Chín vị nương nương phải dán chín cỗ kiệu, ngựa đỏ ngựa vàng mỗi loại một con, chín bộ phượng quan hà túc, lại còn phải chuẩn bị mũ áo hia đai cho các cậu cô đậu mùa, cùng đủ loại chấp sự. Bây giờ, các bệnh viện đều tiêm chủng đậu mùa, các vị nương nương chẳng có việc gì làm, thợ dán giấy theo đó cũng rảnh rỗi ăn không ngồi rồi. Ngoài ra còn có biết bao nhiêu việc "trả nguyện", đều phải dán mấy thứ đồ, thế nhưng cũng đều theo trào lưu phá trừ mê tín mà không ai nhắc tới nữa. Thời buổi thật sự đã đổi thay rồi nhẻ!

Ngoài việc phục vụ thần và quỷ ra, ngành nghề của chúng tôi tất nhiên cũng làm một số việc cho người sống. Cái này gọi là "bạch hoặc" (công việc tráng dán), chính là đi dán trần nhà cho người ta. Hồi xưa không có nhà kiểu Tây, mỗi khi gặp dịp chuyển nhà, cưới vợ, hoặc các việc vui khác, thế nào cũng phải dán phòng ốc trắng phau từ trên xuống dưới, để làm nổi bật khí tượng đổi mới hoàn toàn. Những gia đình đại phú quý đó, thậm chí ngay cả hai mùa xuân thu dán cửa sổ cũng thuê mướn chúng tôi. Con người ngày càng nghèo đi, chuyển nhà chưa chắc đã dán trần nhà, mà những kẻ có tiền kia, nhà cửa đã cải tạo thành kiểu Tây, trần nhà quét vôi, một lần là xong xuôi mãi mãi; cửa sổ đổi thành cửa kính, cũng chẳng cần phải dán giấy hay dán lụa nữa. Cái gì kiểu Tây cũng tốt, người làm nghề thủ công liền mất cơm ăn. Bản thân chúng tôi không phải là không nỗ lực đâu nhé, xe kéo thịnh hành, chúng tôi liền hùa theo dán xe kéo; ô tô thịnh hành, chúng tôi liền dán ô tô, chúng tôi biết cải tiến. Thế nhưng có mấy nhà có người chết mà lại đến dán một chiếc xe kéo hay ô tô giấy cơ chứ? Thời buổi một khi đã đại cải tiến, thì mấy cái tiểu cải tiến của chúng tôi hoàn toàn vứt đi, nước lớn không trùm nổi lưng vịt, còn biết làm sao đây!

Nhị

Đã thuật lại ở trên rồi: nếu tôi cứ khăng khăng dựa vào tay nghề ấy để kiếm ăn, e rằng sớm đã cết đói từ lâu rồi. Thế nhưng, chút bản lĩnh này tuy không thể mãi mãi hữu dụng, nhưng ba năm học nghề không phải là không có lợi ích rất lớn, chút lợi ích này dạy cho tôi thụ dụng suốt đời không hết. Tôi có thể bỏ nghề, làm sinh kế khác; nhưng chút lợi ích ấy lại cứ bám theo tôi mãi. Cho đến lúc tôi chết đi, có người bàn tán về nhân phẩm của tôi ra sao, họ nhất định vẫn phải nhớ tới việc thuở thiếu niên tôi từng có ba năm đi học nghề.

Ý nghĩa của việc học nghề là một nửa học thủ nghệ, một nửa học quy củ. Vào lúc mới đến cửa hiệu, bất kể là ai cũng phải sợ hãi, quy củ trong cửa hiệu chính là sự uất ức. Người làm đồ đệ phải ngủ trễ dậy sớm, phải nghe theo mọi mệnh lệnh và sai khiển, phải luồn cúi hầu hạ người ta, đói khát nhọc nhằn đều phải vui vẻ chịu đựng, có nước mắt cũng phải nuốt ngược vào trong bụng. Nơi tôi học nghề, cửa hiệu cũng chính là nhà của chưởng quỹ; chịu sự quản thúc của sư phụ, lại còn phải chịu sự quản thúc của sư nương, kẹp ở giữa chịu đủ điều khó xử! Có thể kiên trì vượt qua ba năm như thế, kẻ bướng bỉnh nhất cũng phải mềm mỏng đi, kẻ mềm mỏng nhất cũng phải trở nên cứng cỏi; tôi nói thẳng thế này, tính khí của một kẻ học nghề không phải do trời sinh mang lại, mà là bị đòn roi đánh thành hình; giống như rèn sắt vậy, muốn rèn thành vật gì thì sẽ thành vật nấy.

Vào lúc đang phải chịu đòn chịu nhục ngấm ngòai ấy, tôi thực sự đã nghĩ đến chuyện tìm cái chết, cái loại uất ức ấy quả thực không phải là thứ con người có thể chịu đựng nổi! Thế nhưng, giờ ngẫm lại, loại quy củ và rèn giũa này quả thực đáng giá ngàn vàng. Trải qua sự tôi luyện này, thiên hạ liền chẳng còn chuyện gì là không chịu nổi nữa. Tùy tiện nhắc đến một chuyện đi, ví dụ như bảo tôi đi lính, hay quá, tôi có thể làm một người lính khá tốt. Việc thao luyện trong quân đội có chừng có mực, thế mà đám đồ đệ chúng tôi thì ngoại trừ lúc ngủ ra không có bất kỳ thời gian nghỉ ngơi nào. Tôi chớp lấy thời gian để đi đại tiện, vừa ngồi xổm vừa có thể chợp mắt một lát, bởi vì gặp lúc chạy việc đêm, một ngày một đêm tôi chỉ có thể ngủ chừng ba bốn tiếng đồng hồ. Tôi có thể nuốt chửng một bữa cơm, vừa bưng bát cơm lên, không phải sư phụ quát thì là sư nương gọi, bằng không thì có khách hàng đến đặt hàng, tôi phải cung kính tiếp đón, đồng thời chăm chú lắng nghe sư phụ bàn việc ra giá cả. Không nuốt chửng cơm thì biết làm sao đây? Sự tôi luyện này dạy cho tôi gặp phải cảnh khổ nào cũng có thể cắn răng chịu đựng, lại kèm theo thái độ vẫn rất ôn hòa. Kẻ đọc sách, theo cái nhìn thô thiển của tôi, vĩnh viễn sẽ không tài nào hiểu được điều này. Các trường học kiểu Tây bây giờ mở hội thể thao, học sinh chạy hai vòng là cứ làm như có công lao tạc tượng đến nơi, chà! Nào là dìu, nào là ôm, xoa rượu thuốc vào đùi, lại còn làm mình làm mẩy, lại còn ngồi ô tô! Đám công tử bột như thế thì hiểu cái quái gì gọi là quy củ, cái gì gọi là rèn luyện chứ?

Nói ngược lại, những cay đắng tôi từng chịu đựng đã đắp nền tảng cho tôi làm việc chịu thương chịu khó, tôi vĩnh rễn không chịu ngồi không, làm việc chưa từng biết cáu bẳn, giở chứng, tôi có thể chịu khổ y như lính trúng, mà lính trúng lại không thể ôn hòa được như tôi.

Lại lấy một việc thực tế để chứng minh điều này nhé: Sau khi tôi học thành tài xuất sư, cũng giống như những người thợ thủ nghệ khác, để tỏ rõ bản thân là người kiếm tiền bằng thực tài, việc đầu tiên tôi mua là một cái tẩu thuốc, hễ cứ rảnh rỗi là lại nhồi một tẩu rít sái sái, ra điều ta đây rất có thân phận, dần dần, tôi lại học uống rượu, thỉnh thoảng kiếm dăm chén rượu tì tì nhấm nháp bờ môi. Thích thú nhất kỵ là mới đầu, đã biết một môn thì học môn thứ hai không khó, đằng nào cũng chỉ là một thứ đồ chơi thôi mà. Thế là cũng sinh bệnh. Tôi nghiện thuốc nghiện rượu, vốn dĩ chẳng phải chuyện hiếm lạ gì, đại đa số mọi người đều xấp xỉ như thế. Thế nhưng, tôi lần lữa thế nào lại học được cả hút thuốc phiện. Thời buổi ấy, thuốc phiện không phạm pháp, cực kỳ rẻ tiền; tôi ban đầu chỉ hút chơi, về sau liền thành nghiện. Chẳng bao lâu sau, tôi liền cảm thấy tiền nong eo hẹp lại, làm việc cũng không còn hăng hái như trước nữa. Tôi không hề đợi ai khuyên bảo mình, chẳng những cai được thuốc phiện, mà còn bẻ đôi cả tẩu thuốc lá sợi, từ đó về sau rượu thuốc đều không đụng đến! Tôi gia nhập "Lý môn". Nhập Lý môn, thuốc rượu đều không được phép chạm vào; một khi phá giới, ắt gặp vận xui. Cho nên tôi chẳng những cai nghiện sở thích, mà còn gia nhập Lý môn; vận xui đang đợi tôi ở đằng kia, tôi sao dám phạm giới lần nữa? Chút khí phách và sự cứng rắn này, nghĩ lại bây giờ, vẫn là do học nghề mà có được. Cảnh khổ lớn thế nào tôi cũng có thể nhẫn nhịn. Mới đầu cai thuốc lá cai rượu, nhìn người khác hút, người khác uống, đau khổ biết bao nhiêu! Trong lòng thực sự ngứa ngáy khó chịu như có hàng ngàn con sâu nhỏ đang bò cào. Thế nhưng tôi không thể phá giới, sợ gặp vận xui. Thật ra chuyện xui xẻo hay không, đều là chuyện của ngày sau, cái tội trước mắt mới thực sự khó chịu làm sao! Cắn răng chịu đựng, chỉ có cắn răng chịu đựng mới có thể thành công, sợ gặp vận xui chỉ là chuyện phụ. Vậy mà tôi đã kiên trì vượt qua được, là vì tôi từng học nghề, từng chịu sự rèn luyện đấy chứ!

Nhắc đến tay nghề của mình, tôi cũng cảm thấy ba năm học nghề không hề uổng phí chút nào. Phàm là một môn thủ nghệ, đều phải tùy lúc cải tiến, phương pháp là chết, nhưng sự vận dụng lại linh động. Thợ hồ của ba mươi năm về trước, coi trọng việc mài gạch khít mạch, làm đồ thủ công tinh tế; bây giờ, hắn ta phải biết dùng xi măng và ốp lát đá nhân tạo v.v. Thợ mộc của ba mươi năm về trước, coi trọng việc điêu khắc chạm trổ, bây giờ phải biết làm đồ gỗ kiểu Tây. Ngành nghề của chúng tôi cũng thế, chỉ có điều linh động hơn các ngành nghề khác. Ngành nghề của chúng tôi coi trọng việc nhìn thấy cái gì là có thể dán được cái đó. Ví dụ như, nhà người ta có tang sự, bảo chúng tôi dán một bàn tiệc đầy đủ, chúng tôi có thể dán ra gà vịt cá thịt. Gặp khi nhà người ta có cô gái chưa chồng qua đời, bảo chúng tôi dán một bộ đồ cưới trọn gói, bất kể là bốn mươi tám khiêng, hay ba mươi hai khiêng, chúng tôi đều có thể từ cái hũ bột cái bình dầu mà dán cho đến tủ quần áo gương soi. Mắt nhìn qua, tay liền có thể mô phỏng lại, đây chính là bản lĩnh của chúng tôi. Bản lĩnh của chúng tôi không lớn, nhưng phải có chút sự thông minh, kẻ tâm cơ tối tăm tuyệt đối không thể trở thành một người thợ dán giấy giỏi.

Như vậy, chúng tôi làm việc, vừa làm việc lại vừa như đang vui chơi, ngẫm thấy là vậy. Sự thành bại của chúng tôi hoàn toàn dựa vào việc phối hợp các loại giấy sao cho thỏa đáng, đây là công việc tốn tâm trí. Riêng bản thân tôi, tôi có chút thông minh vặt. Những trận đòn phải chịu trong thời gian học nghề, rất ít khi vì không học được nghề, mà phần lớn là vì tôi thông minh lại hay nghịch ngợm không nghe lời. Sự thông minh của tôi có lẽ chẳng bộc lộ ra được chút nào, giả sử như tôi đi học rèn sắt, hoặc kéo cưa lớn — cứ rèn mãi thế, cứ kéo mãi thế, một chút biến động cũng không có. May mà tôi đã học nghề thợ dán giấy, sau khi học được các kỹ năng cơ bản, tôi liền bắt đầu tự sáng tạo ra kiểu dáng, làm sao cho khéo léo sinh động thì tôi làm thế ấy. Có lúc tôi đã tốn không biết bao nhiêu công sức và nguyên liệu, mà vẫn không làm ra được thứ đồ vật mà mình nghĩ tới, thế nhưng điều này lại càng khiến tôi phải gia tăng mày mò, tìm tòi, không làm cho bằng được thì thôi. Cái này, quả thực là một thói quen tốt. Có sự thông minh, lại biết cách dùng sự thông minh ấy, tôi bắt buộc phải cảm ơn ba năm học nghề này, chính trong ba năm ấy đã nuôi dưỡng cho tôi thói quen biết sử dụng sự thông minh của chính mình.

Quả thật, cả đời tôi chưa từng làm việc lớn, nhưng bất kể là việc gì, hễ là việc người bình thường làm được, tôi nhìn qua là có thể hiểu được năm sáu phần. Tôi biết xây tường, trồng cây, sửa đồng hồ, nhìn đồ da thật hay giả, xem tuổi hợp hôn, biết những mánh lới tiếng lóng của bách nghệ trăm nghề... Những thứ này, tôi đều chưa từng học qua, chỉ dựa vào đôi mắt để nhìn, đôi tay để thử nghiệm; tôi có thói quen chịu thương chịu khó và chăm nhìn chăm học; thói quen này được nuôi dưỡng từ ba năm học nghề ở cửa hiệu đồ mã. Đến tận bây giờ tôi mới vỡ lẽ ra — tôi đã là một kẻ sắp chết đói rồi! — Giả như tôi đọc thêm mấy năm sách nữa, chỉ ôm khư khư sách vở mà cắm đầu cọc cạch, giống như đám tú tài và những kẻ tốt nghiệp học đường kia, có lẽ cả đời tôi cứ mụ mẫm trôi qua như thế, mà chẳng biết được cái quái gì nữa ấy chứ! Nghề dán giấy không mang lại cho tôi quan chức và tài sản, nhưng nó để lại cho tôi một cuộc sống vô cùng thú vị; nghèo, nhưng thú vị, có chút hơi hướng con người.

Mới hơn hai mươi tuổi, tôi đã trở thành một nhân vật quan trọng trong họ hàng bạn bè. Không phải vì tôi có tiền và thân phận, mà là vì tôi làm việc cẩn thận, không quản nhọc nhằn. Kể từ khi xuất sư, ngày nào tôi cũng đợi ở quán trà đầu phố để chờ người cùng nghề đến hẹn nhờ vả. Tôi đã trở thành người của phố xá, trẻ trung, lanh lẹ, hiểu lễ nghĩa trường mặt. Có người đến hẹn, tôi liền đi làm việc; không có người hẹn, tôi cũng không ngồi yên nổi: vô số việc lớn nhỏ trong họ hàng bạn bè đều phó thác cho tôi lo liệu, tôi thậm chí vừa mới kết hôn xong đã đi làm mối cho nhà người ta.

Đi giúp đỡ người khác cũng giống như một hình thức giải trí. Tôi cần một vài sự giải trí. Tại sao chứ? Trước đó tôi đã nói rồi: ngành nghề của chúng tôi có hai loại công việc, đồ hóa vàng mã và công việc tráng dán. Làm đồ hóa vàng mã thì thú vị và sạch sẽ, nhưng công việc tráng dán thì không được như vậy. Dán trần nhà dĩ nhiên trước tiên phải bóc lớp giấy cũ ra, việc này thực sự thấm đòn lắm, người chưa từng làm bao giờ muôn đời cũng không ngờ nổi trên trần nhà lại có thể tích tụ nhiều bụi bẩn đến thế, hơn nữa lại là tích tụ qua ngày tháng tích tiểu thành đại, khô hơn bất kỳ loại đất nào, mịn, chọc vào mũi, bóc xong trần nhà của ba gian phòng, chúng tôi đều biến thành yêu quái đất.

Cho đến khi dựng xong khung sậy, dán giấy mới lên, bề mặt của loại giấy bạc hoa mới vừa hăng vừa sực mùi. Bụi bẩn và mặt giấy có thể khiến người ta mắc bệnh lao — bây giờ gọi là bệnh phổi. Tôi không thích loại công việc này. Thế nhưng, đứng đợi việc ở trên phố, có người đến hẹn thì không thể từ chối, có việc gì thì phải làm việc nấy. Nhận lời làm loại công việc này, tôi xém chút nữa toàn đứng ở dưới cắt giấy đưa giấy bôi hồ, mục đích là để có thể không phải leo lên "khung giàn", đồng thời có thể cúi đầu làm việc, hít ít bụi đi một chút. Cứ như thế, tôi vẫn cứ phải rước lấy một thân đầy tro bụi, cái mũi của tôi cũng phải biến thành ống khói. Làm xong mấy ngày công việc kiểu này, tôi lại muốn làm chút việc gì đó khác, thay đổi bầu không khí. Thế là, có họ hàng bạn bè nhờ vả tôi làm việc gì đó, tôi rất sẵn lòng giúp đỡ.

Hơn nữa nhé, làm đồ hóa vàng mã hay tráng dán, loại công việc này luôn có liên quan mật thiết đến chuyện vui hay chuyện tang gia của người ta. Người quen tìm tôi đặt hàng, thường cũng tiện thể nhờ tôi bàn bạc những việc khác nữa, như dựng lều bạt cho việc cưới hỏi tang ma, bàn chuyện chấp sự, thuê đầu bếp, đặt xe ngựa v...v.. Tôi dần dần tìm ra niềm vui trong những việc này, hiểu được cách làm sao để nắm bắt điểm khéo léo, vừa lo liệu cho họ hàng bạn bè thật đẹp mắt, lại vừa tiết kiệm được ít tiền, không thể để bị người ta xỏ mũi "bắt gà" một cách ú ớ được. Lúc lo liệu những việc này, tôi tích lũy được rất nhiều kinh nghiệm, thấu hiểu được rất nhiều tình người, lâu dần, tôi trở thành một người rất tinh anh, dù khi ấy chưa đầy ba mươi tuổi.

Tam

Suy luận từ những điều đã nói ở trên, bất cứ ai cũng có thể nhìn ra, tôi không thể cứ mãi dựa vào tay nghề dán giấy để kiếm cơm qua ngày. Giống như đi chợ hội chợ chùa mà bất chợt gặp mưa vậy, thời buổi vừa đổi thay, mọi người liền phải chạy tán loạn khắp nơi. Trong cuộc đời này của tôi, tôi có cảm giác như mình đang bước trên con đường dốc xuống, không tài nào kìm lại được đôi chân. Trong lòng càng mong mỏi thiên hạ thái bình, thân hình lại càng trượt dốc xuống dưới. Sự biến động lần này, không cho người ta một nhịp thở, một khi đã thay đổi là giống như muốn thay đổi đến tận cùng. Đây hoàn toàn không phải là sự biến động, mà là một trận cuồng phong, thổi bạt con người đi một cách mụ mẫm chẳng biết dạt về đâu.

Những ngành nghề và sự việc từng đem lại tài lộc cho tôi thời niên thiếu, rất nhiều rất nhiều bỗng nhiên rơi vào đường cùng, vĩnh viễn không bao giờ gặp lại nữa, cứ như thể rơi tõm xuống đáy biển lớn vậy. Ngành dán giấy tuy đến nay vẫn thoi thóp sống dở chết dở chứ chưa hoàn toàn đứt đoạn hẳn, nhưng có lẽ cũng chẳng còn ngày nào ngẩng đầu lên được nữa. Tôi đã sớm nhìn ra điều này từ lâu. Vào những năm tháng thái bình đó, giả như tôi muốn, tôi hoàn toàn có thể mở một cửa hiệu nhỏ, thu nhận dăm ba đồ đệ, an yên kiếm hai bữa cơm mà sống qua ngày. May mà tôi đã không làm thế. Một năm chẳng kiếm nổi một đơn hàng lớn, chỉ trông chờ vào việc dán một chiếc xe hay trần nhà của hai gian phòng v.v., thì sao có thể sống qua ngày nổi chứ?

Mở mắt ra mà nhìn, mười mấy năm nay rồi, đã có đơn hàng nào ra hồn chưa? Tôi phải đổi nghề, xem ra tôi đã đoán trúng rồi.

Thế nhưng, đây vẫn chưa phải là nguyên nhân duy nhất khiến tôi đột ngột đổi nghề. Sự thay đổi của thời thế không phải là thứ mà cá nhân có thể chống lại, cánh tay không thể chọi lại đùi, việc cố chấp đôi co với thời thế chẳng khác nào tự chuốc lấy phiền muộn cho bản thân. Thế nhưng, những chuyện riêng tư của cá nhân thường ập đến dữ dội hơn nhiều, nó có thể khiến con người ta phát điên ngay lập tức. Đi nhảy sông đâm giếng cũng chẳng phải chuyện mới mẻ gì, chứ đừng nói chi đến việc bỏ bê nghề nghiệp chính của mình để đi làm mấy chuyện khác. Việc riêng của cá nhân tuy rất nhỏ, nhưng một khi giáng lên người một cá nhân thì không sao gánh nổi; một hạt gạo rất nhỏ, bắt con kiến khiêng đi thì tốn rất nhiều sức lực. Chuyện của cá nhân cũng thế. Con người sống là dựa vào một hơi thở, hễ lúc nào có chuyện xảy ra, dồn nén hơi thở ấy lại, con người ta sẽ lên cơn co giật. Con người quả là thứ nhỏ bé làm sao!

Sự tinh anh và ôn hòa của tôi lại mang đến cho tôi vận xui. Thoạt nghe câu này có vẻ vô lý, nhưng lại đúng sự thật trăm phần trăm, không sai đi đâu được, giả sử điều này không rơi lên người chính bản thân tôi, có lẽ tôi cũng không dễ gì tin trên đời lại có loại chuyện thế này. Vậy mà nó lại cứ nhằm thẳng tôi mà lao tới; vào lúc bấy giờ, tôi xém chút nữa thực sự biến thành một kẻ điên. Cách đây hai ba mươi năm về trước, bây giờ nhớ lại chuyện đó, tôi hoàn toàn có thể mỉm cười nhạt, tựa như đang nhớ lại một câu chuyện xưa vậy. Bây giờ tôi đã vỡ lẽ ra rằng lợi ích cá nhân chưa chắc đã nhất định có lợi cho chính mình. Một cá nhân tốt, tất cả mọi người đều tốt, chút lợi ích ấy mới hữu dụng, đúng là giống như cá gặp nước. Một cá nhân tốt, mà mọi người không phải ai cũng tốt, thì lợi ích cá nhân ấy rất có thể lại chính là mầm tai họa khiến người ta gặp vận xui. Tinh anh và ôn hòa thì có tích sự gì chứ! Bây giờ, tôi đã ngộ ra cái lý ấy, nhớ lại chuyện đó chẳng qua chỉ gật đầu, mỉm cười mà thôi. Vào thời điểm bấy giờ, tôi thật sự có chút nuốt không trôi cục tức ấy. Lúc bấy giờ tôi hãy còn rất trẻ mà.

Đứa thanh niên nào mà chẳng yêu cái đẹp? Vào thời tuổi trẻ của tôi, đi lại giao thiệp hay lo liệu việc gì cho người ta, cách ăn vận và khí thế của tôi không ai dám bảo tôi chỉ là một gã thợ thủ nghệ. Hơn nữa, đồ da cực kỳ đắt đỏ, lại không được phép tùy tiện mặc bừa bãi. Giống như người thời nay, hôm nay trúng xổ số hoặc vé thưởng, ngày mai là có thể mặc ngay chiếc áo khoác lông chồn, bất kể là một đứa trẻ mười năm tuổi hay một tên nhóc hai mươi tuổi chưa cạo râu. Thời xưa thì không được đâu, tuổi tác và thân phận quyết định trang phục ăn vận của cá nhân. Thời buổi ấy, gắn thêm một viền cổ chồn xám vào chiếc áo mã quái hoặc áo gile là đã có vẻ rất đẹp đẽ và sang trọng rồi. Tôi vẫn luôn gắn cái viền cổ như thế, áo mã quái và áo gile đều là bằng đoạn xanh — lụa đoạn thời ấy cũng chẳng biết sao lại bền chắc thế, một chiếc áo mã quái ít ra cũng có thể mặc được mười mấy năm. Lúc đi dán trần nhà cho người ta, tôi là một tên yêu quái đất; lúc trở về nhà chải chuốt ăn vận sạch sẽ, tôi lập tức biến thành một anh chàng bảnh bao. Tôi không thích cái tên yêu quái đất ấy, cho nên lại càng yêu quý anh chàng bảnh bao này hơn. Cái bím tóc của tôi vừa đen vừa dài, trán cạo nhẵn nhụi sáng bóng, mặc chiếc áo gile bằng đoạn có viền cổ chồn xám, trông tôi đích thị là một "con người"!

Thứ mà một anh chàng bảnh bao sợ nhất e rằng chính là cưới phải một người vợ trông giống như yêu quái xấu xí ấy nhỉ? Tôi từ sớm đã cố ý vô tình đánh tiếng với các cụ: không cưới thì thôi, đã cưới là phải kiếm người ra ngô ra khoai. Lúc bấy giờ, đương nhiên vẫn chưa thịnh hành hôn nhân tự do, nhưng đã có biện pháp để nam nữ hai bên trực tiếp gặp mặt xem mắt nhau. Nếu muốn kết hôn, tôi phải tự mình đi xem mắt, không thể qua loa đại khái chỉ dựa vào mấy lời đường mật của bà mối.

Năm hai mươi tuổi, tôi kết hôn, vợ tôi kém tôi một tuổi. Đặt cô ấy ở bất cứ đâu, cô ấy cũng được tính là một cô vợ nhỏ nhanh nhẹn, tháo vát; trước khi đính hôn, tôi đã tận mắt xem mắt rồi mà. Cô ấy có xinh đẹp hay không, tôi không dám nói, tôi nói cô ấy nhanh nhẹn tháo vát, bởi vì bốn chữ này chính là tiêu chuẩn chọn vợ của tôi; nếu cô ấy không đạt chuẩn bốn chữ này, ban đầu tôi tuyệt đối sẽ không gật đầu. Trong bốn chữ này hoàn toàn có thể nhìn ra bản thân tôi là người thế nào. Lúc bấy giờ, tôi trẻ trung, bảnh bao, làm việc lanh lẹ, cho nên tôi nhất định không thể lấy một người vợ ngốc nghếch như con bò chậm chạp được.

Cuộc hôn nhân này không thể nói là không phải lương duyên trời định. Cả hai chúng tôi đều trẻ trung, đều tháo vát, đều dáng người nhỏ gọn; trước mặt họ hàng bạn bè, chúng tôi giống như một cặp con quay lanh lẹ vậy, quay tít tứ phía, khiến cho đám người có tuổi nụ cười như nở hoa trên mặt. Cả hai chúng tôi cùng nhau thi thố để thể hiện sự lanh lợi và tài ăn nói của cá nhân trước mặt mọi người, đi đến đâu cũng tranh giành hiếu thắng, chỉ vì muốn được người ta khen ngợi một tiếng rằng chúng tôi là một cặp vợ chồng trẻ có triển vọng nhất. Lời khen ngợi của người khác làm gia tăng tình yêu kính lẫn nhau giữa hai vợ chồng chúng tôi, phảng phất có chút khí thế anh hùng tiếc anh hùng, hảo hán mến hảo hán.

Tôi rất vui vẻ, nói thật nhé: các cụ nhà tôi chẳng dành dụm được tài sản gì, nhưng có một căn nhà. Tôi ở nhà không phải trả tiền thuê, trong sân có rất nhiều cây cối, hiên nhà treo một cặp chim hoàng yến. Còn tôi thì sao, có tay nghề, có nhân duyên, có một người phụ nữ trẻ vừa ý. Không vui vẻ chẳng phải là tự chuốc lấy phiền muộn hay sao?

Đối với vợ tôi, tôi quả thực chẳng tìm ra được khuyết điểm nào. Phải, có đôi lúc tôi cảm thấy cô ấy có chút quá phóng khoáng; nhưng cô dâu mới nào mà chẳng sảng khoái cởi mở chứ? Cô ấy thích nói chuyện, bởi vì cô ấy biết nói; cô ấy không mấy né tránh đàn ông, bởi vì đây chính là quyền lợi chính đáng mà một người làm vợ nên được hưởng, đặc biệt là một cô vợ nhỏ vừa mới gả về nhà lại có chút bản lĩnh, cô ấy tự nhiên sẽ muốn thu bớt lại chút sự e thẹn thời con gái đi, mà đường đường chính chính tự nhận mình là "vợ người ta". Chút biểu hiện này thực sự không thể tính là khuyết điểm. Hơn nữa, cô ấy gặp bề trên thì vô cùng thân thiết chu đáo, ân cần hầu hạ, vậy thì cô ấy có hơi xuề xòa một chút với những người trẻ tuổi hơn cũng hoàn toàn là chuyện hợp lý đương nhiên; cô ấy cởi mở phóng khoáng, cho nên đối với người già cũng giống như đối với người trẻ, đều muốn bày tỏ sự thân thiết chu đáo. Tôi chưa từng vì sự cởi mở của cô ấy mà trách mắng cô ấy bao giờ.

Cô ấy mang thai, làm mẹ, trông cô ấy càng xinh đẹp hơn, cũng càng phóng khoáng hơn — tôi quả thực không nhẫn tâm dùng lại từ "phóng khoáng" (hoang dã) ấy nữa! Trên thế giới này còn có gì đáng thương hơn một người phụ nữ trẻ đang mang thai, và đáng yêu hơn một người mẹ trẻ nữa cơ chứ? Nhìn cô ấy ngồi trên bậu cửa, để lộ chút ngực trần, cho em bé bú sữa, tôi chỉ càng yêu cô ấy hơn, chứ không tài nào nghĩ đến chuyện trách mắng cô ấy không có quy củ.

Đến năm hai mươi tư tuổi, tôi đã có đủ một trai một gái. Đối với việc sinh con đẻ cái, đàn ông làm chồng có công trạng gì đâu! Gặp lúc cao hứng, đàn ông bồng đứa trẻ lên, tung hứng một hồi; còn lại toàn bộ cay đắng đều là của phụ nữ. Tôi không phải là kẻ hồ đồ, không cần đợi ai phải nhắc nhở mới có thể hiểu được điều này. Thật đấy, sinh con, nuôi nấng con cái, đàn ông đôi khi có muốn giúp đỡ cũng hóa vô ích; thế nhưng, một người hiểu chút nhân tình thế thái, đương nhiên nên khiến cho người vợ cảm thấy thoải mái hơn, tự do hơn; theo cái nhìn của tôi, việc bắt nạt phụ nữ mang thai hoặc một người mẹ trẻ, mới thực sự là đồ khốn nạn!

Đối với vợ tôi, kể từ sau khi có con, tôi càng buông thả cho cô ấy hơn chút nữa; tôi cho rằng đây là chuyện đương nhiên và hoàn toàn hợp lý.

Nói lại lần nữa nhé, vợ chồng là cây, con cái là hoa; cái cây có hoa mới có thể cho thấy cội rễ sâu bền. Mọi sự nghi kỵ, không yên tâm, đều nên giảm bớt, hoặc hoàn toàn tiêu tan; trẻ con sẽ trói buộc người mẹ lại thật chắc chắn. Cho nên, cho dù tôi có cảm thấy cô ấy hơi phóng khoáng đi chăng nữa — thực sự không muốn dùng cái từ khó nghe ấy — thì tôi cũng không thể không yên tâm được, cô ấy là một người mẹ cơ mà.

Tứ

Cho đến tận bây giờ, tôi vẫn không thể hiểu rốt cuộc đó là chuyện gì xảy ra nữa.

Sự việc mà tôi không thể hiểu nổi cũng chính là chuyện lúc bấy giờ khiến tôi suýt phát điên, vợ tôi đã bỏ trốn theo người ta rồi.

Tôi xin nói lại một lần nữa, cho đến tận bây giờ tôi vẫn không hiểu rốt cuộc đó là chuyện thế nào. Tôi không phải là kẻ cố chấp, bởi vì tôi đã lăn lộn lâu trên phố xá, hiểu rõ tình người, biết cách làm sao để tìm ra sở đoản và sở trường của bản thân. Thế nhưng, đối với sự việc lần này, tôi đã lùng sục khắp những sở đoản của mình, mà vẫn không tìm ra nổi chỗ nào đáng phải nhận sự sỉ nhục và trừng phạt thế này. Cho nên, tôi chỉ có thể nói sự tinh anh và ôn hòa của mình đã mang lại tai họa, bởi vì tôi thực sự không tìm ra được lý do nào khác nữa.

Tôi có một người sư huynh, người sư huynh này cũng chính là kẻ thù của tôi. Ở đầu phố, mọi người đều gọi hắn là Hắc Tử (Mặt Đen), tôi cũng cứ gọi hắn như thế vậy; không tiện nói rõ tên họ thật ra của hắn, mặc dù hắn là kẻ thù của tôi. "Hắc Tử", là bởi vì khuôn mặt của hắn không trắng; không những không trắng, mà còn đen một cách đặc biệt, cho nên mới có biệt hiệu này. Khuôn mặt của hắn thực sự giống như một quả cầu sắt mà người ta nhào nặn thời xưa, đen, nhưng lại vô cùng sáng; đen, nhưng bóng mượt; đen, nhưng bóng nhẫy trông rất đáng yêu. Khi hắn uống hai chén rượu, hoặc lúc phát sốt, khuôn mặt đỏ bừng lên, trông giống như những đám mây đen lúc hoàng hôn, trong cái đen ánh lên chút sắc đỏ.

Còn về ngũ quan của hắn, quả thực chẳng có điểm nào đáng nhìn, tôi bảnh bao hơn hắn nhiều. Vóc dáng của hắn rất cao, nhưng cũng chẳng lấy gì làm oai vệ cho lắm, cao lớn mà lại lỏng khỏng. Hắn sở dĩ không đến mức khiến người ta chán ghét, tóm lại một câu, đều nhờ vào gương mặt đen bóng ấy.

Tôi và hắn là bạn rất thân. Hắn vừa là sư huynh của tôi, lại vừa ngốc nghếch thô kệch đen đúa như thế, cho dù tôi không thích hắn, tôi cũng không thể vô duyên vô cớ mà nghi ngờ hắn. Chút sự thông minh của tôi không phải để dành cho việc nghi kỵ người khác; ngược lại, tôi biết trong mắt mình không dung nổi hạt cát, cho nên vì tín nhiệm bản thân mà tôi tín nhiệm người khác. Tôi vẫn tưởng bạn bè của mình đều không đến mức lén lút giở trò tiểu nhân sau lưng tôi. Một khi tôi đã xác định ai là người có thể giao du, tôi liền thực sự coi hắn là bạn bè mà đối đãi. Đối với người sư huynh này, cho dù hắn có điểm nào đáng ngờ đi nữa, tôi vẫn cứ phải kính trọng hắn, tiếp đãi hắn, bởi vì dù thế nào đi nữa, hắn rốt cuộc cũng vẫn là sư huynh của tôi cơ mà.

Cùng học chung một môn thủ nghệ, lại cùng lăn lộn kiếm cơm trên một con phố, có việc hay không có việc, một ngày ít nhất cũng phải gặp nhau mấy lần; đối với người quen thuộc như thế, sao tôi có thể không coi hắn là một người bạn tốt cho được chứ? Có việc, chúng tôi cùng nhau đi làm; không có việc, hắn luôn đến nhà tôi ăn cơm uống trà, thỉnh thoảng cũng đánh vài ván mạt chược chơi cho vui — lúc bấy giờ "mạt chược" chưa được thịnh hành lắm. Tôi ôn hòa, hắn cũng chẳng khách khí; gặp gì ăn nấy, gặp gì uống nấy, từ trước đến nay tôi không hề chuẩn bị riêng cái gì cho hắn, hắn cũng vĩnh viễn không bao giờ chê bai. Hắn ăn rất nhiều, nhưng lại không biết chê bai món ăn. Nhìn hắn bưng bát lớn, ngồi ăn mì nước nóng các thứ cùng chúng tôi, quả thực là một chuyện rất sảng khoái. Hắn ăn vã mồ hôi đầm đìa khắp cổ, miệng húp xùm xụp vang lên, khuôn mặt ngày càng đỏ bừng, dần dần biến thành một cục than hồng to nửa đỏ nửa đen; ai có thể nói một người như thế lại có thể ấp ủ tâm địa xấu xa nào cơ chứ!

Lần lữa qua lại, tôi nhận ra từ ánh mắt của mọi người rằng thiên hạ không được thái bình cho lắm. Thế nhưng, tôi không hề để chuyện này vào tâm can cho lắm. Giả như tôi là một kẻ hồ đồ, chỉ có một tâm cơ, có lẽ đối với những chuyện kiểu này sẽ nghe gió là mưa ngay, lập tức làm cho trời đất tối tăm, có lẽ ngay lập tức làm cho rõ mười mươi mọi chuyện, có lẽ là bắt bóng bắt gió rồi chuốc lấy cái nhục nhã vào thân. Tâm cơ của tôi nhiều, tuyệt đối không thèm làm mấy trò hồ đồ mù quáng ấy, tôi phải bình tâm tĩnh khí suy nghĩ cho kỹ.

Đầu tiên nghĩ về bản thân mình, nghĩ mãi không ra mình có điểm nào không phải, cho dù tôi có rất nhiều khuyết điểm, dù sao thì ít nhất tôi cũng bảnh bao, thông minh hơn sư huynh, trông ra dáng con người hơn.

Lại nhìn sư huynh xem, tướng mạo, hành vi, gia tài của hắn, đều không thể khiến hắn làm chuyện tày đình, hắn không phải là cái loại người vừa gặp đã khiến phụ nữ động lòng. Cuối cùng, tôi tỉ mỉ suy nghĩ thật kỹ càng về người vợ trẻ của mình: Cô ấy đi theo tôi đã bốn năm năm nay, hai chúng tôi ở bên nhau không phải là không vui vẻ. Cho dù niềm vui của cô ấy là giả vờ, mà muốn đi theo một kẻ mà cô ấy thực sự yêu mến — điều này ở thời xưa hầu như là không thể có được — thì có lẽ Hắc Tử cũng tuyệt đối không thể là người đó chứ nhỉ? Hắn và tôi đều là thợ thủ nghệ, thân phận của hắn chẳng cao hơn tôi chút nào. Tương tự như vậy, hắn không giàu bằng tôi, không bảnh bao bằng tôi, không trẻ trung bằng tôi; thế thì, điều cô ấy ham muốn là gì chứ? Nghĩ mãi không ra. Cứ cho là cô ấy bị hắn dụ dỗ làm cho mê muội tâm trí đi, thế nhưng hắn dùng cái gì để dụ dỗ cô ấy, là khuôn mặt đen sì đó, chút bản lĩnh đó, bộ quần áo đó, dăm ba quan tiền giắt lưng chắc? Này là chuyện cười! Hừ, nếu như tôi có ý định ấy, tôi hoàn toàn có thể đi dụ dỗ phụ nữ ấy chứ; dẫu tiền không nhiều, ít nhất tôi cũng có diện mạo. Hắc Tử có cái gì cơ chứ?

Hơn nữa, cứ cho là cô ấy nhất thời u mê tâm trí, không phân biệt được tốt xấu, chẳng lẽ cô ấy lại nỡ vứt bỏ hai đứa con nhỏ kia cơ chứ?

Tôi không thể tin lời bàn tán của mọi người, không thể lập tức xa lánh Hắc Tử, cũng không thể ngu ngốc mà đi gặng hỏi cô ấy. Tôi đã suy nghĩ thấu đáo tất cả, không có một kẽ hở nào, tôi chỉ có thể từ từ đợi người ta nhận ra bọn họ đang lo bò trắng răng. Cho dù bọn họ không phải bịa đặt vô căn cứ, tôi cũng phải từ từ quan sát, không thể vô duyên vô cớ mà kéo cả bản thân mình, bạn bè và vợ vào trong vũng bùn đen được. Người có chút thông minh làm việc không thể lỗ mãng.

Thế nhưng, chẳng bao lâu sau, Hắc Tử và vợ tôi đều biến mất. Cho đến tận bây giờ, tôi vẫn chưa từng gặp lại hai kẻ đó nữa. Tại sao cô ấy lại có thể làm như thế chứ? Tôi buộc phải gặp lại cô ấy, để tự miệng cô ấy thốt ra lời thật lòng, tôi mới có thể hiểu nổi. Tư duy của một mình tôi vĩnh viễn không đủ để đối phó với sự việc này.

Tôi thực sự mong mỏi có thể gặp lại cô ấy một lần, cốt để làm cho rõ ngọn ngành sự việc này mà thôi. Đến tận bây giờ tôi vẫn mơ màng trong sương mù.

Lúc bấy giờ tôi đau đớn nhường nào, không cần tôi phải tỉ mỉ kể lề. Bất cứ ai cũng có thể tưởng tượng được, một người trẻ tuổi bảnh bao, thui thủi bên hai đứa trẻ mất mẹ, ở nhà đã đau đớn đến mức nào; một người thông minh có quy củ, người vợ yêu thương nhất lại chạy theo sư huynh, ở ngoài phố xá thì bẽ bàng đến nhường nào. Người đồng tình với tôi, có lời khó nói ra, người không quen biết tôi, nghe được chuyện này, chắc chắn sẽ không trách mắng sư huynh của tôi, mà sẽ một mực gọi tôi là "thằng cắm sừng" (vương bát). Trong cái xã hội đề cao hiếu đễ trung tín của chúng ta, mọi người rất thích có một kẻ bị cắm sừng, để tất cả có chỗ mà chỉ trỏ chê cười. Miệng tôi ngậm chặt, hàm răng cắn chặt, trong lòng tôi chỉ có bóng dáng của hai kẻ ấy và một khoảng máu tanh. Không cần bảo tôi phải gặp lại bọn họ, gặp lại là một dao kết liễu, chẳng cần phải nói thêm lời thừa thãi nào nữa.

Lúc bấy giờ, tôi chỉ muốn liều cái mạng này, mới cảm thấy có chút hơi hướng con người. Bây giờ, sự việc đã trôi qua nhiều năm như thế. Tôi có thể ngẫm nghĩ thật kỹ lưỡng tác dụng của sự việc này trong cả cuộc đời mình.

Cái miệng của tôi không hề rảnh rỗi, đi khắp nơi tôi đều ngóng nghe tin tức về Hắc Tử. Vô ích, hai kẻ đó thực sự như muối bỏ biển, chẳng dò la được tin tức chuẩn xác nào, dần dần ngọn lửa giận trong tôi cũng tiêu tan đi ít nhiều; nói cũng lạ, lửa giận vừa tiêu tan, tôi ngược lại còn sinh lòng thương hại vợ mình. Hắc Tử chẳng qua chỉ là một gã thợ thủ nghệ, mà loại thủ nghệ này chỉ có thể tìm thấy cơm ăn ở những thành lớn vùng Kinh Tấn, chứ ở thôn quê thì chẳng cần đến mấy thứ đồ hóa vàng mã rườm rà ấy. Thế ra, giả như hai kẻ đó trốn đi nơi xa, hắn lấy gì để nuôi sống cô ấy? Hừ, giả như hắn đã dám ăn trộm vợ của bạn thân, chẳng lẽ hắn lại không dám bán cô ấy đi sao? Nỗi sợ hãi này thường xuyên lượn lờ quay quẩn trong lòng tôi.

Tôi thực sự hy vọng cô ấy bất ngờ trốn về, kể cho tôi nghe cô ấy đã bị lừa gạt, chịu đựng những cay đắng thế nào; giả như cô ấy thực sự quỳ gối trước mặt tôi, tôi nghĩ chắc mình sẽ không nỡ từ chối nhận lại cô ấy, một người phụ nữ mình từng yêu thương, vĩnh viễn vẫn là người phụ nữ mình yêu thương, bất kể cô ấy đã phạm phải sai lầm gì đi nữa. Cô ấy không trở về, không có tin tức, tôi hận cô ấy chốc lát, lại thương hại cô ấy chốc lát, vẩn vơ suy nghĩ, có những đêm tôi thức trắng suốt cả đêm.

Hơn một năm trôi qua, những suy nghĩ vẩn vơ này của tôi cũng phai nhạt đi rất nhiều. Đúng vậy, cả cuộc đời này tôi cũng không thể quên được cô ấy, nhưng tôi không còn tốn tâm sức suy nghĩ vì cô ấy nữa. Tôi đã thừa nhận đây là một sự thật rành rành, không cần phải tốn thêm tâm tư vì nó nữa.

Rốt cuộc tôi đã biến thành ra thế nào rồi? Đây mới là điều tôi muốn kể, bởi vì sự việc mà tôi vĩnh viễn không tài nào đoán thấu này thực sự là một sự việc cực kỳ lớn trong cuộc đời tôi. Sự việc này giống như việc đánh mất đi người thân yêu nhất trong một giấc mơ, vừa mở mắt ra, cô ấy thực sự đã chạy mất tăm mất tích không còn một bóng dáng. Giấc mơ này không có cách nào giải thích nổi, nhưng cảm giác chân thực của nó thì chẳng ai có thể chịu đựng nổi. Người từng trải qua một giấc mơ như thế, cho dù không thành kẻ điên, thì cũng phải thay đổi đại khái; anh ta đã đánh mất đi một nửa cái mạng rồi còn gì!

Ngũ

Ban đầu, đến cửa nhà tôi cũng không thèm bước ra, tôi sợ nhìn thấy ánh mặt trời vừa sáng vừa ấm áp ấy.

Điều khó khăn nhất chính là lần đầu tiên ra phố: ngẩng cao đầu hiên ngang mà đi ư, chắc chắn sẽ có kẻ nói tôi sinh ra đã không biết xấu hổ. Cúi gầm mặt mà đi, chính là tự thừa nhận sống lưng mềm nhũn chẳng dám ngẩng lên. Kiểu gì cũng không đúng. Thế nhưng tôi ngẩng thẹn với lòng, chưa từng làm một chuyện gì có lỗi với người ta.

Tôi đã phá giới, lại hút thuốc uống rượu trở lại. Xui xẻo hay không xui xẻo cái gì, còn có chuyện nào xui xẻo hơn là mất vợ nữa chứ? Tôi không cầu xin người ta thương hại mình, cũng chẳng đáng để cố tình gây sự với ai, tôi một mình hút thuốc uống rượu, giấu kín sự uất ức ở trong lòng là được. Không có gì có thể quét sạch mê tín triệt để hơn những hoạ hoạn bất ngờ; trước đây, đối với bất kỳ vị thần tiên nào tôi cũng không dám mạo phạm; bây giờ, tôi chẳng tin cái gì nữa, đến cả Phật sống cũng chẳng thèm tin. Mê tín, tôi ngẫm ra rồi, chính là sự mong cầu đạt được những lợi ích bất ngờ; đến khi gặp phải những hoạn nạn bất ngờ, bạn chẳng còn mong cầu gì nữa, tự nhiên cũng chẳng còn mê tín nữa. Cái bệ thờ Thần Tài và Táo Quân — do chính tay tôi dán — tôi đều đốt hết cả. Trong họ hàng bạn bè có rất nhiều người bảo tôi đã thành "nhị mao tử" (kẻ theo đạo Tây). Nhị mao tử hay tam mao tử gì chứ, tôi đời nào thèm dập đầu lạy lục ai nữa. Con người nếu không đáng tin cậy, thì thần tiên lại càng không có sự đảm bảo nào hơn.

Tôi không hề biến thành một kẻ u sầu. Loại chuyện này vốn dĩ có thể khiến con người ta u sầu đến chết, nhưng tôi không chui vào sừng trâu ngõ cụt. Tôi vốn là một người hoạt bát, được thôi, tôi muốn sống tiếp, thì không được vứt bỏ đi bản tính hoạt bát của mình. Đúng vậy, tai họa lớn bất ngờ thường hay đột ngột làm thay đổi thói quen và tính khí của một con người; thế nhưng tôi đã quyết định phải duy trì sự hoạt bát của mình. Tôi hút thuốc, uống rượu, không còn tin tưởng thần phật nữa, chẳng qua đều là những cách khiến tôi trở nên hoạt bát mà thôi. Bất kể tôi là vui thật hay vui giả, tôi cứ vui cái đã! Vào lúc tôi học nghề, tôi đã thành thạo chiêu này rồi, trải qua biến động lần này, tôi lại càng bắt buộc phải làm như thế.

Bây giờ, tôi đã sắp chết đói rồi, tôi vẫn mỉm cười, ngay cả bản thân tôi cũng không nói rõ nổi đây là nụ cười thật hay nụ cười giả nữa, đằng nào thì tôi cũng cứ cười, khi nào chết thì lúc ấy khép miệng lại. Kể từ sau khi sự việc đó xảy ra, cho đến tận bây giờ, tôi vẫn luôn là một người có ích, một người nhiệt tình, thế nhưng trong lòng tôi lại có một khoảng trống. Khoảng trống này là do sự việc bất hạnh đó để lại cho tôi, giống như bức tường bị trúng đạn, cứ mãi có một lỗ thủng nhỏ vậy. Tôi hữu dụng, tôi nhiệt tình, tôi thích giúp đỡ người ta, thế nhưng không may là sự việc làm không đến nơi đến chốn, hoặc gặp phải chuyện rắc rối khó nhằn ngoài dự tính, tôi không vội vã, cũng không cáu giận, bởi vì trong lòng tôi có một khoảng trống. Khoảng trống này sẽ khiến tôi giữ được sự bình tĩnh vào những lúc vô cùng nhiệt tình, khiến tôi có chút bi thương vào những lúc vô cùng vui mừng, nụ cười của tôi thường va vào nước mắt, mà chẳng phân biệt được đâu là nước mắt đâu là nụ cười.

Những điều này, đều là sự biến động trong lòng tôi, giả như tôi không tự mình nói ra — dĩ nhiên ngay cả bản thân tôi cũng không nói cho trọn vẹn được — có lẽ người khác chẳng có cách nào đoán ra nổi. Trong cuộc sống của tôi, cũng đã có sự thay đổi, đây là điều mà ai ai cũng có thể nhìn thấy được. Tôi đã đổi nghề, không còn làm thợ dán giấy nữa, tôi không còn mặt mũi nào ra đầu phố để chờ đợi công việc làm ăn nữa, những người cùng nghề, những người quen biết tôi, chắc chắn cũng quen biết cả Hắc Tử; bọn họ chỉ cần nhìn thêm tôi vài cái nữa thôi là tôi đã không tài nào nuốt nổi cơm rồi. Vào cái thời đại mà báo chí vẫn chưa mấy thịnh hành ấy, ánh mắt của con người ta còn lợi hại hơn cả tin tức. Bây giờ, việc ly hôn có thể đến nha môn để công khai nói rõ, chứ chuyện nam nữ thời xưa không thể tùy tiện như thế được.

Tôi đã buông bỏ tất cả những người bạn cùng nghề, ngay cả sư phụ sư nương tôi cũng lười đến thăm, tôi có thế như muốn từ thế giới này nhảy vọt sang một thế giới khác vậy. Chỉ có như thế, tôi mới cảm thấy mình có thể một mình giấu kín câu chuyện đó ở trong lòng. Sự thay đổi của thời thế khiến cho đường sống của những người thợ dán giấy ngày càng thu hẹp lại, thế nhưng nếu không vì chuyện đó, tôi cũng sẽ không đổi nghề nhanh chóng và dứt khoát đến thế. Từ bỏ thủ nghệ, chẳng có gì là đáng tiếc cả; thế nhưng cứ thế từ bỏ thủ nghệ thế này, tôi cũng sẽ không cảm ơn cái sự việc "đó" đâu!

Dù thế nào đi chăng nữa, tôi đã đổi nghề, đây là một sự thay đổi hiển nhiên.

Quyết định vứt bỏ tay nghề không có nghĩa là tôi chắc chắn biết mình nên đi làm cái gì. Tôi đành phải đi va vấp lung tung, giống như một con thuyền trống nổinh bềnh bồng trên mặt nước, ngọn sóng chính là chiếc kim chỉ nam của nó. Ở phần trước tôi đã nói rồi, tôi biết chữ, lại còn có thể chép lách, hoàn toàn đủ điều kiện để làm một chân sai dịch nhỏ. Hơn nữa nhé, làm sai dịch là một việc có thể diện, kẻ mất vợ như tôi mà có thể làm sai dịch, khỏi phải nói chắc chắn sẽ khôi phục lại được phần nào danh dự của mình.

Bây giờ nghĩ lại, suy nghĩ này quả thực có chút buồn cười; thế nhưng lúc bấy giờ tôi lại thành tâm tin rằng đây là biện pháp cao minh nhất. Chuyện chưa đâu vào đâu mà tôi đã cảm thấy vô cùng vui mừng, cứ như thể mình đã nắm chắc phần thắng trong tay, vừa tìm được việc làm, vừa khôi phục được danh dự vậy. Đầu tôi lại ngẩng lên rất cao.

Hừ! Thủ nghệ thì ba năm là có thể học thành tài; còn chân sai dịch, có lẽ phải mất ba mươi năm mới có được ấy chứ! Cái đinh này nối tiếp cái đinh khác, đều được chuẩn bị sẵn để cho tôi va vấp.

Tôi bảo tôi biết chữ, hừ! Hóa ra có khối kẻ có thể học thuộc lòng cả cuốn sách mà vẫn đang chịu cảnh chết đói đấy thôi. Tôi bảo tôi biết viết chữ, hóa ra người biết viết chữ tuyệt chẳng tính là thứ hiếm lạ gì cả. Tôi đã đánh giá bản thân mình quá cao.

Thế nhưng, tôi lại tận mắt nhìn thấy, những kẻ làm quan lớn kia, từ sáng đến tối ăn toàn sơn hào hải vị, đến họ của mình còn nhận không ra. Thế thì, có phải học vấn của tôi lại quá lớn, vượt quá mức cần thiết để làm quan rồi chăng? Kẻ thông minh là tôi đây đành phải tỏ ra hồ đồ vậy.

Dần dần, tôi đã vỡ lẽ ra. Hóa ra sai dịch không phải để dành cho những người có năng lực, muốn làm quan trước tiên phải có quan hệ. Chuyện này hoàn toàn chẳng còn dính dáng gì đến tôi nữa, bất kể tôi có bản lĩnh lớn đến đâu đi chăng nữa. Bản thân tôi là một người thợ thủ nghệ, những người tôi quen biết cũng chỉ là những người thợ thủ nghệ; còn bố tôi thì sao, lại là một kẻ đầu trọc tay trắng (bạch đinh), dẫu là một kẻ đầu trọc tay trắng có bản lĩnh và phẩm hạnh đi chăng nữa. Tôi biết đi đâu để tìm chân sai dịch mà làm đây?

Sự việc nếu đã bức bách một người phải bước lên con đường nào đó, thì anh ta bắt buộc phải đi, giống như tàu hỏa vậy, đường ray đã được bày sẵn, cứ theo đó mà đi là được, hễ giở trò sáng tạo là trật bánh ngay lập tức! Tôi cũng thế.

Quyết định vứt bỏ nghề thủ nghệ, mà lại chẳng kiếm được chân sai dịch nào, tôi lại không thể cứ ngồi không như thế mãi được. Được rồi, trước mặt tôi đã bày sẵn đường ray rồi, chỉ cho phép tiến lên, không cho phép lùi bước.

Tôi đã làm cảnh sát tuần tra (tuần cảnh).

Cảnh sát tuần tra và xe kéo là hai con đường tàu hỏa đã được an bài sẵn cho những người nghèo khổ ở đại thành thị. Kẻ không biết một chữ bẻ đôi lại chẳng có chút thủ nghệ nào, đành phải đi kéo xe. Kéo xe chẳng cần vốn liếng gì, chịu đổ mồ hôi là có thể ăn bánh ngô. Kẻ biết dăm chữ lại thích giữ thể diện, có thủ nghệ mà không kiếm nổi cơm ăn, đành phải đi làm cảnh sát tuần tra; chưa nói đến chuyện khác trước đã, tuyển cảnh sát tuần tra không cần phải tốn quá nhiều quan hệ, hơn nữa vừa được tuyển là có ngay một bộ đồng phục để mặc, cầm chắc sáu đồng bạc trong tay; dẫu sao cũng là một chân sai dịch. Ngoài con đường này ra, tôi quả thực chẳng còn lối thoát nào khác. Tôi vừa không rơi vào bước đường cùng phải đi kéo xe, lại chẳng có ông chú hay anh rể nào làm quan to, cảnh sát tuần tra vừa hay không cao không thấp, chỉ cần tôi bằng lòng, là có thể khoác lên người bộ đồng phục đính cúc đồng.

Đi lính có triển vọng hơn làm cảnh sát tuần tra, cho dù không leo lên được làm sĩ quan, ít ra cũng có cơ hội cướp bóc được chút đồ đạc. Thế nhưng, tôi không thể đi lính, trong nhà tôi vẫn còn hai đứa trẻ không mẹ đang đợi kìa! Đi lính thì cần phải hung hãn, làm cảnh sát tuần tra thì cần phải văn minh; nói cách khác, đi lính có cơ hội phát tài phi nghĩa, còn làm cảnh sát tuần tra thì nghèo túng mà văn minh suốt đời; nghèo rớt mồng tơi, văn minh thì lỏng lẻo!

Kinh nghiệm mấy chục năm sau này, tôi dám nói một câu thế này: Kẻ thực sự biết làm việc, đến lúc nước sôi lửa bỏng mới lên tiếng, còn kẻ thích ba hoa khoác lác việc nọ việc kia — giống như bản thân tôi — không có chuyện cũng phải bới móc tìm chuyện để nói. Cái miệng của tôi cứ không chịu ngồi yên, đối với việc gì tôi cũng có một tràng lý lẽ, đối với ai tôi cũng muốn đặt cho một cái biệt hiệu thật thích đáng.

Tôi đã bị báo ứng: Việc thứ nhất, tôi mất vợ, khiến cái miệng của tôi bị niêm phong lại suốt một hai năm trời! Việc thứ hai là tôi làm cảnh sát tuần tra. Vào lúc tôi chưa làm cái chân sai dịch này, tôi thường gọi mấy tên cảnh sát tuần tra là "người đi bộ trên đường", "đại học sĩ lầu tránh gió" và "tuần tra chân thúi". Những cái này chẳng qua đều là để châm biếm việc cảnh sát tuần tra chỉ đứng đường, bận rộn vô ích, chạy mỏi chân. Hừ! Bây giờ chính tôi lại đi làm cái "tuần tra chân thúi" ấy! Cuộc đời quả thực là tự mình đùa giỡn với chính mình, không sai đi đâu được! Tự tôi tát vào mặt mình, nhưng không phải vì tôi đã làm chuyện gì thất đức; cùng lắm cũng chỉ vì hay thích nói dăm câu đùa cợt mà thôi.

Ở đây, tôi đã nhận thức được sự nghiêm túc của sinh mệnh, đến cả một câu đùa cợt cũng không nói đùa được đâu! May mà, trong lòng tôi có một khoảng trống; tôi gọi người khác là "tuần tra chân thúi" thế nào, thì cũng gọi bản thân mình y như thế. Cái này thời xưa gọi là "bôi bùn nhão sang trát tường", còn danh từ mới bây giờ nên gọi là gì, tôi vẫn chưa có dịp dò la ra.

Tôi không còn cách nào khác đành phải đi làm cảnh sát tuần tra, thế nhưng trong lòng thực sự cảm thấy có chút ấm ức. Đúng vậy, tôi chẳng có bản lĩnh gì xuất chúng, nhưng nếu bàn về chuyện trên phố xá, tôi dám khẳng định mình biết nhiều hơn bất cứ ai. Cảnh sát tuần tra chẳng phải là quản lý những chuyện trên đường phố hay sao? Thế thì, xin hãy nhìn đám quan cảnh sát kia đi: có kẻ đến tiếng địa phương còn nói không sõi, hai cộng với hai là bốn hay là năm mà cũng phải suy nghĩ mất nửa ngày. Hừ! Hắn là quan, còn tôi chỉ là "cảnh sát tuyển mộ"; một đôi giày da của hắn đủ để chi trả tiền lương nửa năm của tôi rồi! Hắn chẳng có chút kinh nghiệm và bản lĩnh nào cả, thế mà hắn lại làm quan. Những vị quan kiểu này có mà đầy ra đấy! Biết đi đâu để tìm nơi mà lý luận đây?

Nhớ lại có một vị giáo quan, ngày đầu tiên dạy chúng tôi các bài thao luyện, đã quên hô khẩu lệnh "lập nghiêm", mà lại hô thành "phanh lại". Không cần phải dò la, vị đại gia này chắc chắn xuất thân từ nghề kéo xe. Chỉ cần có quan hệ là được, hôm nay anh kéo xe, ngày mai chú ghé của anh làm quan to gì đó, là anh có thể kiếm ngay một chân giáo quan để làm; hô là "phanh lại" cũng chẳng sao cả, có ai dám cười nhạo giáo quan một tiếng đâu cơ chứ? Kiểu người này tự nhiên không nhiều lắm, thế nhưng có một vị giáo quan thế này, cũng đủ để người ta liên tưởng đến việc bài thao luyện của cảnh sát tuần tra lỏng lẻo đến mức nào rồi.

Môn học trong phòng học nội dung tất nhiên tuyệt đối không phải do loại giáo quan này có thể đảm nhận nổi, bởi vì ít ra cũng phải biết dăm chữ mới có thể "lòe" thiên hạ được chứ. Giáo quan trong phòng học của chúng tôi đại khái có thể chia làm hai loại: Một loại là các cụ già, đa số đều nghiện thuốc phiện; nếu bọn họ mà có thể giảng giải rành mạch một thứ gì đó, thì dựa vào chút quan hệ đó của bọn họ, có lẽ bọn họ đã sớm làm quan to từ lâu rồi; chính vì chẳng giảng giải được cái quái gì ra hồn, nên mới đến đây làm giáo quan.

Loại thứ hai là đám thanh niên trẻ tuổi, giảng toàn là chuyện Tây phương, nào là cảnh sát Nhật Bản thế này ra sao, luật lệ chống vi phạm trật tự của Pháp thế nào thế nấy, cứ làm như tất cả chúng tôi đều là yêu ma quỷ quái phương Tây vậy. Cách giảng bài này có một điểm tốt, chính là bọn chúng tha hồ ba hoa chích choẹ nói nhăng nói cuội, chúng ta thì vừa chợp mắt vừa nghe, chẳng ai được phép biết nước Nhật và nước Pháp trông ra làm sao, thế chẳng phải là mặc tình cho bọn chúng muốn nói gì thì nói đó hay sao?

Tôi hoàn toàn có thể bịa ra một tràng chuyện nước Mỹ để giảng cho mọi người nghe, chỉ tiếc là tôi không phải là giáo quan mà thôi. Đám tiểu nhân trẻ tuổi này rốt có hiểu chuyện nước ngoài hay không, chẳng tài nào biết được; chỉ biết chắc chắn một điều là bọn chúng chẳng biết mảy may gì về chuyện Trung Quốc cả. Hai loại giáo quan này về tuổi tác hay học thức đều khác nhau, thế nhưng bọn họ lại có một điểm chung, chính là bọn họ đều lỡ cỡ chẳng tới đâu nên đành tơi tả qua loa làm giáo quan mà thôi.

Quan hệ của bọn chúng quả thật không nhỏ, nhưng bản lĩnh thì quá kém, cho nên đến dạy một đám cảnh sát tuần tra vì sáu đồng bạc đại dương mà đến cả một tiếng cũng không dám ho, thì quả là thích hợp nhất rồi.

Giáo quan đã thế, đám quan cảnh sát khác cũng xấp xỉ như vậy. Thử nghĩ xem: Bất cứ ai mà có thể đi làm một nhiệm kỳ tri huyện hay cục trưởng cục thuế, thì có ai thèm đến làm quan cảnh sát chứ? Trước đó tôi đã thuật lại rồi, làm cảnh sát tuần tra là lỡ cỡ chẳng tới đâu, chẳng đặng đừng mới phải làm. Quan cảnh sát cũng thế. Đám người này từ trên xuống dưới toàn là "gấu đen múa đòn gánh, kiếm bát cơm ăn" mà thôi.

Thế nhưng, cảnh sát tuần tra từ sáng đến tối ở ngoài phố xá, bất kể có xoa dịu xí xoá thế nào đi nữa, ít nhiều gì cũng phải biết ăn nói khéo léo, tùy cơ ứng biến, biến việc lớn thành việc nhỏ, việc nhỏ thành việc không có; vừa không gây thêm phiền rắc rối cho cửa quan, vừa để cho mọi người đều qua lại êm xuôi; thật hay giả đi chăng nữa, cái này nói chung cũng phải được tính là một chút bản lĩnh. Còn mấy kẻ làm quan cảnh sát kia, thì ngay cả chút bản lĩnh này dường như cũng chẳng cần phải có. Diêm Vương dễ gặp, tiểu quỷ khó chơi, quả thật là thế!

Lục

Tôi xin nói thêm vài câu nữa, có lẽ khi ấy sẽ không còn ai mắng tôi là kẻ cuồng ngạo vô tri nữa. Tôi nói tôi thấy uất ức, đó hoàn toàn là lời thật lòng; mọi người hãy xem đây: một tháng kiếm sáu đồng bạc, số tiền này ngang với người làm thuê, nhưng lại không có những khoản "thu nhập ngoài" như bọn họ; cứ chết cứng ở sáu đồng, với một kẻ to lớn thế này——thân hình thẳng thớm, tướng mạo tuấn tú, tuổi trẻ sức tráng, ăn nói lưu loát, lại còn phải biết chữ! Bấy nhiêu điều kiện gộp lại, tổng cộng đáng giá sáu đồng!

Lương sáu đồng, trừ đi ba đồng rưỡi tiền ăn, lại còn phải trừ đi khoản gì là tình nghĩa giao tế này nọ, tính đi tính lại rốt cuộc chỉ còn khoảng hai đồng hoặc xấp xỉ thế. Quần áo tự nhiên là có thể mặc đồ phát thải công quỹ, nhưng đến lúc nghỉ ngơi, ai nỡ mặc nguyên quân phục mà về nhà chứ; thế nên, dù thế nào cũng phải sắm một chiếc áo dài hay thứ gì đó. Nếu đem tiền sắm áo dài, coi như tháng đó làm công cốc. Lại nói, ai mà không có gia đình? Cha mẹ——ừm, tạm thời đừng nhắc đến cha mẹ nhé! Cứ nói chuyện vợ chồng đi: ít nhất phải thuê một gian phòng, phải lo cho vợ ăn, uống, mặc. Chỉ dựa vào hai đồng bạc cắc ấy! Không ai được phép ốm đau, không được phép sinh con đẻ cái, không được phép hút thuốc, không được phép ăn quà vặt; dù có tằn tiện như thế, mỗi tháng vẫn không đủ nhét kẽ răng!

Tôi mãi không hiểu tại sao lại có người bằng lòng gả con gái cho cảnh sát, mặc dù tôi vẫn thường làm mai cho đồng nghiệp. Mỗi khi tôi đến nhà gái để ngỏ lời, người ta luôn bĩu môi với tôi, tuy không nói rõ, nhưng ý tứ thì vô cùng rõ ràng, "Hừ! Làm cảnh sát đấy!" Thế nhưng tôi không sợ cái bĩu môi ấy, bởi vì mười lần thì phải đến chín lần là bĩu môi xong rồi lại gật đầu. Lẽ nào con gái trên đời này nhiều quá chăng? Tôi không biết.

Dù nhìn từ góc độ nào, cảnh sát cũng đáng đời là kẻ phồng má làm sang khiến người ta khóc không được cười không được. Khoác lên mình bộ quân phục, gọn gàng ngăn nắp, vừa thể diện vừa uy phong, xe cộ người qua kẻ lại, đánh nhau cãi vã, đều do anh ta quản lý. Đây là công việc của anh ta; thế nhưng một tháng ngoài tiền ăn ra, rốt cuộc chỉ còn dư hai đồng lẻ. Bản thân anh ta cũng biết nguyên khí không đủ, nhưng không thể không ngẩng cao đầu gồng mình lên, đến lúc phải cưới vợ sinh con, rốt cuộc vẫn phải dựa vào hai đồng lẻ ấy. Lúc đi hỏi vợ, câu đầu tiên người ta nói là: "Thằng bé này làm lính!" Dưới cái mác làm lính thì còn có gì nữa? Chẳng ai muốn gặng hỏi tỉ mỉ, hễ hỏi đến là hỏng bét.

Đúng vậy, bọn cảnh sát đều biết bản thân uất ức thế nào, nhưng dù mưa gió thế nào anh ta vẫn phải đi tuần phố trực đêm, tuyệt đối không dám lười biếng; hễ lười biếng là có nguy cơ bị sa thải; anh ta uất ức, nhưng không dám oán trách, anh ta vất vả, nhưng không dám tranh thủ nhàn rỗi, anh ta biết bản thân chẳng thể ngoi lên được ở cái xó này, mà lại không dám mạo hiểm vứt bỏ công ăn việc làm. Chút công việc này bỏ đi thì tiếc, mà làm thì chán ngấy; những con người này cứ thế sống lay lắt qua ngày giống như thây ma, trong sự chán ngấy lại phải gượng ra chút tinh thần, tựa như đang đánh Thái cực quyền vậy.

Tại sao trên đời lại nên có thứ công việc thế này, và tại sao lại có từng ấy kẻ sẵn sàng làm thứ công việc này? Tôi nghĩ mãi không ra. Giả sử kiếp sau tôi lại đầu thai làm người, hơn nữa lại quên uống canh lú lẫn, vẫn nhớ những chuyện của kiếp này, tôi nhất định sẽ vươn cổ lên mà gào thét: Thứ này hoàn toàn là nhục nhã, là lừa gạt, là giết người không dao! Bây giờ, tôi đã già, sắp chết đói đến nơi, đến việc gào lên mấy câu thế này tôi cũng chẳng màng lo nổi nữa, tôi còn phải bận lo cho cái bánh ngô của bữa sau kìa!

Tự nhiên hồi mới đi làm cảnh sát, tôi không hề nhìn thấu tất cả những điều này ngay lập tức, chẳng ai thông minh đến thế. Ngược lại, mới bắt đầu đi làm tôi lại thấy có chút vui mừng: mặc bộ quân phục chỉnh tề, giày mũ, quả thực tôi rất bảnh bao phong độ, hơn nữa thầm nghĩ trong bụng: dù sao đi nữa, đây cũng là một công việc; dựa vào sự thông minh và bản lĩnh của tôi, chẳng mấy chốc tôi nhất định sẽ được thăng quan tiến chức. Tôi rất chú ý quan sát những ngôi sao đồng và vạch vàng trên quân phục của các viên tuần trưởng tuần quan, mà tưởng tượng rằng sau này mình cũng có thể được như thế. Tôi hoàn toàn không ngờ rằng những ngôi sao đồng và vạch vàng ấy đâu phải được trao phát dựa theo sự thông minh và bản lĩnh.

Cảm giác tươi mới vừa qua đi, tôi đã đâm ra chán ghét bộ quân phục ấy. Nó chẳng khiến bất cứ ai kính trọng, mà chỉ có thể báo cho người ta biết: "Cái đồ cảnh sát hôi hám" đến rồi! Bản thân bộ quân phục nói cho đúng thì cũng rất đáng ghét: mùa hè nó giống như miếng da bò, khiến người ta bức bối đến mức mồ hôi nhễ nhại khắp người; còn mùa đông ư, nó chẳng giống da bò chút nào cả, mà lại trông giống như làm bằng giấy; nó không cho phép ai mặc thêm chút quần áo nào bên trong, đành mặc cho gió lốc luồn qua ngực, luồn qua sống lưng, thổi thông thốc từ trước ra sau! Lại nhìn đôi giày da ấy, đông lạnh hè oi, chưa bao giờ để cho đôi chân được thoải mái dù chỉ chốc lát; lúc đi tất mỏng, nó trông giống như hai cái thui to đùng, các ngón chân gót chân đều cào cấu lộn xộn ở bên trong, mà tôi thì mãi chẳng tìm ra giày nằm ở xó nào; đến lúc đi tất bông, chúng bỗng nhiên trở nên chật chội, không cho phép tất bông và chân cùng nhét vào một lúc. Có bao nhiêu kẻ đã phát tài nhờ việc bao thầu quân phục giày da, tôi không biết, tôi chỉ biết đôi chân của mình lúc nào cũng lở loét, mùa hè thì bị thấp khớp, mùa đông thì bị cước. Đương nhiên, chân lở loét thì vẫn cứ phải đi tuần phố đứng gác như thường, bằng không thì đừng hòng kiếm sáu đồng bạc cắc ấy! Dù nóng hay lạnh đến thế nào, người ta đều có thể tìm chỗ trốn tránh, thậm chí phu xe kéo cũng có thể tự do nghỉ ngơi nửa ngày, còn cảnh sát thì phải đi tuần phố, phải đứng gác, nóng chết lạnh chết cũng đáng đời, sáu đồng bạc lớn ấy đã mua đứt cái mạng của anh rồi!

Nhớ đã từng thấy câu này ở đâu đó: Ăn không no, sức không đủ. Dù câu này ở nguyên bản vốn dùng để chỉ cái gì đi nữa, thì dẫu có mang ra để hình dung về cảnh sát cũng không sai đi đâu được. Đáng thương nhất, lại cũng buồn cười nhất là chúng ta vừa ăn không đủ no, lại vừa phải ưỡn ngực gồng mình, đứng trên đường phải ra dáng cho ra dáng! Ăn mày đôi khi dẫu không đói cũng phải khom lưng, giả vờ như đã đói ba ngày ba đêm; ngược lại, cảnh sát dẫu không no cũng phải phình bụng ra, giả vờ như vừa ăn xong ba bát mì gà xé phay vậy. Ăn mày giả vờ đói thì còn có chút lý do, còn tôi thì mãi chẳng nghĩ ra cảnh sát giả vờ say sưa chè chén có lý do gì, tôi chỉ cảm thấy chuyện này thật buồn cười.

Mọi người đều không hài lòng với cách làm việc lấy lệ, xoa dịu qua quýt của cảnh sát. Hừ! Xoa dịu qua quýt dĩ nhiên có lý do của nó. Thế nhưng, trước khi nói chi tiết về cái lý do này, tôi muốn kể trước một chuyện vô cùng đáng sợ. Trải qua chuyện đáng sợ này rồi, tôi mới quay đầu lại nói chi tiết về những lý do kia, ngẫm lại hình như sẽ thuận suôn sẻ và sống động hơn. Được! Cứ làm thế đi.

Bảy

Đáng lẽ phải có trăng, nhưng lại bị mây đen che khuất, đi đâu cũng tối đen như mực. Tôi đang tuần đêm ở một nơi vắng vẻ. Dày của tôi có đóng đinh sắt, thời kỳ đó mỗi cảnh sát lại bắt buộc phải mang theo một thanh kiếm Nhật, xung quanh vắng lặng như tờ, lắng nghe tiếng giày sắt và kiếm đeo bên hông của chính mình, tôi cảm thấy cô đơn nhàm chán, lại thêm phần hơi sợ hãi. Bỗng nhiên có con mèo chạy vút qua, hoặc bỗng nhiên nghe thấy tiếng chim kêu, đều khiến tôi có cảm giác chẳng lành, đành gượng sức ưỡn ngực lên, nhưng trong lòng cứ trống rỗng, tựa như sắp có chuyện không may nào đó đang chờ đợi tôi ở phía trước. Không hẳn là sợ hãi, mà cũng không hẳn là can đảm hùng hồn, cứ thấy bứt rứt khó chịu làm sao, lòng bàn tay rịn ra một lớp mồ hôi lạnh. Ngày thường, tôi vốn rất có gan dạ, nào là canh giữ tử thi, nào là một mình trông coi một căn nhà hoang uế tạp, đều chẳng thấm vào đâu. Không hiểu sao tối hôm nay tôi lại nhát gan thế này, trong lòng càng muốn tự chế giễu bản thân thì lại càng cảm thấy không chừng ở xó nào đó đang ẩn giấu nguy hiểm. Tôi không tiện bước nhanh chân, nhưng trong lòng lại khao khát mau chóng được quay về, quay về nơi có ánh sáng và bạn bè. Bỗng nhiên, tôi nghe thấy một loạt tiếng súng! Tôi khựng lại, lá gan ngược lại bỗng lớn thêm một chút; nguy hiểm thực sự dường như ngược lại có thể chữa khỏi bệnh nhát gan, hoang mang nghi ngờ mới là cội nguồn của nỗi sợ hãi, tôi lắng nghe, giống như con ngựa đi đêm dựng đứng tai lên vậy. Lại một loạt súng, lại một loạt súng nữa! Im bặt, tôi chờ đợi, lắng nghe, sự tĩnh lặng đến nghẹt thở. Giống như nhìn thấy chớp mà chờ đợi tiếng sấm vậy, tim tôi đập rất nhanh. Pằng, pằng, pằng, pằng, bốn phương tám hướng đều vang lên!

Lá gan của tôi lại từ từ tụt xuống. Một loạt súng, tôi lấy lại can đảm; tiếng súng quá nhiều rồi, thực sự gặp nguy hiểm rồi; tôi là con người, con người thì sợ chết; tôi bỗng nhiên chạy vút đi, chạy được mấy bước, chợt lại khựng lại, lắng tai nghe, tiếng súng ngày một dày đặc hơn, chẳng nhìn thấy gì cả, xung quanh tối đen như mực, chỉ có tiếng súng, chẳng biết tại sao, chẳng biết ở đâu, trong bóng tối chỉ có một mình tôi, lắng nghe tiếng súng từ đằng xa vọng lại. Chạy đi đâu? Rốt cuộc là chuyện gì xảy ra? Nên suy nghĩ cho kỹ, nhưng lại chẳng tài nào nghĩ nổi; gan lớn đến mấy cũng vô ích, không có chủ kiến thì sẽ chẳng có gan dạ. Chi bằng cứ chạy đi, hồ đồ hành động quáng quàng, vẫn còn hơn là đứng ngây người run lẩy bẩy. Tôi chạy, chạy cuồng cuồng, tay siết chặt chuỗi kiếm đeo bên hông. Giống như chó mèo hoảng sợ, chẳng cần suy nghĩ cũng biết là phải chạy về nhà. Tôi đã quên mất mình là cảnh sát, tôi phải về nhà xem đứa con không mẹ của mình trước đã, có chết thì chết chung một chỗ!

Muốn chạy về nhà, tôi phải đi qua mấy con đại lộ lớn. Vừa đến con đại lộ đầu tiên, tôi đã biết không dễ gì mà chạy tiếp được nữa. Trên đường có những bóng người mờ ảo, chạy rất nhanh, vừa chạy vừa nổ súng. Binh lính! Tôi biết đó là mấy tên lính biên dài. Mà tôi thì mới cắt tóc chưa được bao lâu. Tôi vô cùng hối hận vì đã không cuộn tóc lên giống như người ta, mà lại triệt để cắt bỏ cái đuôi sam tận gốc. Giả sử tôi có thể ngay lập tức thả đuôi sam xuống, mặc dù những tên lính này ngày thường rất chán ghét cảnh sát, nhưng vì tôi có đuôi sam nên có lẽ sẽ không chĩa nòng súng về phía tôi. Trong mắt bọn chúng, không có đuôi sam chính là "quỷ con hai mùa", đáng chém đầu. Tôi lại chẳng có cái báu vật ấy! Tôi không dám động đậy nữa, chỉ có thể nấp trong bóng tối, tùy cơ ứng biến. Binh lính chạy trên đường, hết tốp này đến tốp khác, tiếng súng không dứt. Tôi không biết bọn chúng đang làm gì nữa? Chờ một lát, binh lính hình như đã đi qua hết cả, tôi thò đầu ra ngoài ngó nghiêng, thấy bên ngoài không có động tĩnh gì, tôi liền như một con chim đêm bay vụt qua lòng đường, sang đến phía bên kia đường. Trong khoảnh khắc cực kỳ nhanh chóng băng qua lòng đường ấy, khóe mắt tôi thoáng liếc thấy một vệt ánh đỏ. Ngã tư đường đã bốc cháy. Tôi vẫn nấp trong bóng tối, chẳng mấy chốc, ánh lửa từ đằng xa đã soi sáng rực một vùng; lại thò đầu ra ngoài nhìn, tôi đã có thể mờ mờ nhìn thấy ngã tư đường, tất cả các tiệm buôn ở bốn góc đều đã bốc cháy rụi, trong ánh lửa những tên lính chạy qua chạy lại, nổ súng tưng bừng. Tôi hiểu rồi, đây là binh biến. Chẳng mấy chốc, ánh lửa càng lúc càng nhiều, chỗ này tiếp nối chỗ kia, từ khoảng cách sáng rực tôi có thể phán đoán: Phàm là những ngã tư và ngã ba đường ở gần đây đều đã bốc cháy hoàn toàn.

Nói một câu đáng bị vả miệng thế này, lửa thực ra rất đẹp! Đằng xa, trên bầu trời tối đen như mực, bỗng chốc lóe lên một cái rồi lại tối sầm lại. Bỗng lại lóe lên một cái, đột ngột bốc lên một cụm đỏ rực, có khoảng bầu trời giống như tấm sắt bị nung đỏ, đỏ đến phát sợ. Trong ánh đỏ ấy nhìn thấy biết bao luồng khói đen, cùng những lưỡi lửa vươn cao thấp bất nhất, chốc lát thì khói che khuất ngọn lửa; chốc lát thì ngọn lửa phá tan làn khói đen. Khói đen cuồn cuộn, xoay tít, biến hóa khôn lường bay vút lên cao, ngưng tụ lại thành một mảng, bao phủ lấy ánh lửa bên dưới, giống như sương mù dày đặc che khuất ánh hoàng hôn. Đợi một lát, ánh lửa sáng hơn một chút, khói cũng đổi thành màu xám trắng, thuần khiết, hừng hực, ngọn lửa không nhiều lắm, mà ánh sáng kết thành một mảng, chiếu sáng cả một góc trời. Ở khoảng cách gần kia, trong khói và lửa mang theo đủ loại âm thanh, khói bốc lên cao, lửa chồm đi bốn phía; khói giống như những con rồng đen xấu xí, lửa giống như những búp măng sắt đỏ mọc nham nhở đâm tứ tung. Khói cuộn lấy lửa, lửa cuộn lấy khói, cuộn lên cao tít, bỗng nhiên tản ra, trong khói đen rơi xuống vô số tàn lửa, hoặc ba năm cụm lửa cực lớn. Tàn lửa cụm lửa rơi xuống, khói giống như trở nên sảng khoái nhẹ nhõm hơn, cuồn cuộn bay vút lên. Cụm lửa hạ xuống, giữa không trung gặp cột lửa bên dưới, lại cuồng hỉ nhảy vót lên cao, nổ tung ra vô số tàn lửa. Cụm lửa rơi ở nơi xa, gặp phải thứ có thể cháy, toàn bộ lại thắp lên một ngọn lửa mới, khói mới che khuất lửa cũ, chốc lát biến thành bóng tối; lửa mới xông ra khỏi khói đen, hòa làm một thể với lửa cũ, đâu đâu cũng là lưỡi lửa, cột lửa, múa may, phun nhả, lắc lư, cuồng loạn. Bỗng rào một tiếng, một gian nhà đổ sụp xuống, đôm đốp tàn lửa, than xỉ, bụi đất, khói trắng, tung bay cùng lúc, ngọn lửa bị đè bẹp ở bên dưới, đồng thời phun ngang sang phía dưới, giống như hàng trăm con rắn lửa ngóc đầu phun lưỡi. Tĩnh lặng, tĩnh lặng, rắn lửa từ từ, nhẫn nại, lượn ngược lên trên. Vòng lên phía trên, nối liền một thể với ngọn lửa ở trên cao, sáng rực, thuần khiết, kêu phần phật, tựa như muốn soi sáng cả tâm can con người ta vậy.

Tôi ngắm nhìn, không, không chỉ ngắm nhìn, tôi còn ngửi thấy nữa chứ! Trong đủ loại mùi vị khác nhau ấy, tôi nhấm nháp: Đây là cửa hàng vải vóc có tấm biển vàng chữ đen, kia là cửa hàng dầu rượu do người Sơn Tây mở. Từ những mùi vị ấy, tôi nhận ra những cụm lửa khác nhau ấy, nhẹ và bay cao chắc chắn là cửa hàng chè, chậm chạp tối tăm chắc chắn là cửa hàng vải. Những việc buôn bán này vốn chẳng phải của tôi, nhưng tôi đều nhận ra, ngửi cái mùi hỏa táng của chúng, nhìn những cụm lửa lúc nổi lúc chìm của chúng, tôi không sao tả nổi trong lòng khó chịu nhường nào.

Tôi ngắm nhìn, ngửi ngửi, khó chịu, tôi quên mất nguy hiểm của bản thân, tôi tựa như một đứa trẻ không hiểu chuyện, chỉ lo ngắm náo nhiệt, mà quên đi tất cả những thứ khác. Răng tôi đánhập vào nhau cầm cập, không phải vì sợ hãi cho bản thân, mà là vì động lòng trước vẻ đẹp bi tráng kỳ lạ này.

Về nhà là hy vọng xa vời. Tôi không biết trên đường có tổng cộng bao nhiêu tên lính, nhưng phỏng đoán từ ánh lửa ở khắp nơi, đại khái là những ngã rẽ náo nhiệt đều có mặt bọn chúng. Mục đích của bọn chúng là cướp bóc, nhưng tiện tay đã đốt nhiều tiệm buôn thế này rồi, há chăng lại không nhân tiện giết vài người cho vui hay sao? Cái tên cảnh sát đã cắt tóc như tôi trong mắt bọn chúng nào có khác gì con rận, chỉ cần siết nhẹ cò súng là xong đời, hoàn toàn chẳng tốn mấy công sức. Nghĩ đến điều này, tôi dự định quay về "khu" của mình, "khu" cách tôi không tính là xa, chỉ cần đi qua một con phố nữa là tới. Thế nhưng, ngay cả điều này cũng đã quá muộn. Khi tiếng súng vừa vang lên, dù nghèo hay giàu, nhà nhà đều đóng chặt cửa; trên đường ngoài những tên lính hoành hành ngang ngược ra, quả thực đã biến thành một thành phố chết. Cho đến khi lửa bốc lên, người ta trong các tiệm buôn bắt đầu chạy đôn chạy đáo trong ánh lửa, kẻ gan lơ lớn hơn thì đứng ở vệ đường, nhìn cửa tiệm của mình hoặc của người khác đang bốc cháy, chẳng ai dám ra dập lửa, nhưng cũng nỡ bỏ đi, chỉ đứng đó không thốt một lời nhìn ngọn lửa lan tràn hỗn loạn. Còn kẻ nhát gan hơn thì tranh nhau trốn vào trong ngõ hẻm, từng tốp ba năm người trốn trong ngõ nhỏ, chốc chốc lại thò đầu ra đường, không ai lên tiếng, tất cả đều đang run lẩy bẩy. Lửa cháy ngày một dữ dội, tiếng súng từ từ thưa dần, người dân trong ngõ hẻm dường như đã đoán được rốt cuộc là chuyện gì xảy ra, đầu tiên là có người mở cửa ngó ra ngoài, rồi sau đó có người rụt rè bước ra đường. Trên đường, chỉ có ánh lửa và bóng người, không có cảnh sát, những tiệm cầm đồ và cửa hàng trang sức bị lính cướp bóc đều mở toang cửa!...... Con phố thị thế này vừa khiến người ta sợ hãi, đồng thời cũng khiến người ta gan lơ hẳn lên; một con phố không có cảnh sát cũng giống như lớp học không có thầy giáo, đứa trẻ ngoan ngoãn đến đâu cũng sẽ náo loạn cho xem. Nhà mở cửa, nhà nhà mở cửa, người trên đường ngày một đông lên; các tiệm buôn đã bị cướp thì thôi, mấy tiệm chưa bị cướp cửa cũng chẳng cản nổi chân ai nữa. Cửa hàng lương thực, tiệm chè, cửa hàng bách hóa, bất kể thứ gì cũng là đồ tốt, ván cửa đồng loạt bị đập phá tung tóe.

Cả đời tôi chỉ chứng kiến đúng một lần náo nhiệt lớn thế này: Nam phụ lão ấu hò hét gào thét, chạy cuồng cuồng, chen chúc, cãi vã, đập cửa thì đập cửa, gào thét thì gào thét, rắc! Ván cửa đổ sụp xuống, ào ào như ong vỡ tổ chạy ùa vào, tranh nhau cướp bgiật, ngã gào thét dưới đất, kẻ lanh lẹ thì trèo vọt lên quầy hàng, ai nấy mắt đỏ ngầu, ai nấy liều chết, ai nấy dũng mãnh tiến lên, chen thành một cục, ngã thành một đống, tản ra khắp phố. Cộng nhõm, ôm, vác, lôi kéo, giống như một đàn kiến chiến thắng, ngẩng cao đầu rảo bước, đi rồi lại về, gọi vợ réo con, trước sau hô ứng.

Dân nghèo dĩ nhiên là đổ ra rồi, hừ! Tầng lớp trung lưu kia há lại chịu thua kém chứ!

Đồ vật quý giá được khiêng đi hết trước, than củi củi gạo là đợt thứ hai. Có kẻ ôm nguyên vò dầu mè, có kẻ một mình vác hai bao bột mì, chai lọ vỡ đầy đường, gạo mì vãi đầy vỉa hè, cướp đi! Cướp đi! Cướp đi! Ai nấy đều hận bản thân chỉ mọc có hai cái tay, ai nấy đều chê chân giò của mình chạy quá chậm! Có kẻ đẩy một vò đường trắng, cả người lẫn vò lăn lóc trên mặt đất, trông như con bọ hung đẩy cục phân trâu vậy.

Cao nhân ắt có cao nhân trị, con người ở đâu cũng biết dùng bộ óc! Có kẻ mang cả dao thái rau ra, đứng đợi ở đầu ngõ: "Bỏ xuống!" Con dao khua khoắng. Bao tải hoặc quần áo, đặt xuống; an toàn, không tốn chút sức lực nào, mang thẳng về nhà. "Bỏ xuống!" không linh nghiệm, dao chém xuống, làm rách toạc bao bột mì, tuôn ra một trận mưa nhỏ, hai kẻ lăn lộn vào một cục. Người đi đường rảo bước, tiện mồm nói một câu: "Đánh đấm cái gì, đồ đạc thiếu gì!" Hai vị sực tỉnh, đứng phắt dậy chạy ra đầu phố. Cướp đi! Cướp đi! Đồ đạc thiếu gì!

Tôi chen chúc giữa một đám thương nhân, nấp trong bóng tối. Tôi chẳng nói gì cả, bọn họ hình như rất hiểu sự khó khăn của tôi, tất cả đều im thin thít, mà vây chặt lấy tôi vào giữa. Đừng nói tôi vẫn còn là một cảnh sát, ngay cả những thương nhân như bọn họ cũng chẳng dám ngẩng đầu lên. Bọn họ không có cách nào bảo vệ tài sản và hàng hóa của mình, ai dám đứng ra kháng cự thì chính là không muốn sống nữa, binh lính có súng, người dân cũng có dao thái rau mà! Đúng vậy, bọn họ cúi gầm đầu, trông có vẻ hổ thẹn vô cùng. Bọn họ vô cùng sợ hãi việc chạm mặt với những kẻ đi cướp bóc — tức là những vị thượng đế ngày thường của họ —— tức giận sinh thẹn, trong thời buổi vô pháp vô thiên này, giết vài thương nhân vốn chẳng tính là chuyện to tát gì cả! Thế nên, bọn họ cũng bảo vệ cả tôi. Mọi người thử nghĩ xem, cư dân ở khu vực này đại khái là không ai không quen biết tôi chứ? Ba bữa nửa tháng là tôi lại đến đây tuần tra. Ngày thường, bọn họ tè bậy ở chân tường, tôi đều khiến bọn họ chướng mắt, xông lên can thiệp; bọn họ sao có thể không căm ghét tôi chứ! Bây giờ mọi người đang cao hứng cướp đoạt đồ đạc miễn phí, nếu bắt gặp tôi, mỗi người ném cho tôi một viên gạch, thì tôi cũng chẳng sống nổi nữa. Cho dù bọn họ không quen biết tôi, đằng nào thì tôi cũng đang mặc quân phục, đeo kiếm Nhật kia mà! Trong cục diện này, một tên cảnh sát đột ngột xông ra, trông mới lạc lõng làm sao! Tôi hoàn toàn có thể xông lên xin lỗi, nói rằng bản thân không nên mạo muội như thế, liệu bọn họ có tha cho tôi không công không?

Đường phố bỗng trở nên yên tĩnh hơn một chút, người trên vỉa hè lần lượt chạy vào ngõ hẻm, giữa lòng đường lác đác vài tên lính đi qua, ai nấy đều đi rất chậm; tôi tháo mũ ra, nhìn qua bả vai của một tiểu nhãn sang bên ngoài, nhìn thấy một tên lính, tay xách một chuỗi thứ gì đó, trông giống như một chuỗi cua vậy. Tôi có thể đoán đó là một chuỗi vòng tay vàng bạc. Trên người hắn còn bao nhiêu đồ đạc nữa, không biết, nhưng chắc chắn có rất nhiều hàng cứng, bởi vì hắn đi rất chậm. Thật là tự nhiên, thật là đáng ngưỡng mộ làm sao! Hết sức tự nhiên, xách theo một chuỗi vòng tay, thong thả đi giữa lòng đường, có tiệm buôn bị đốt cháy rực làm ngọn đuốc khổng lồ, soi sáng cho bọn chúng cả một thành phố!

Bính lính đi qua rồi, người ta lại chui từ ngõ hẻm ra. Đồ đạc đã cướp gần hết rồi, mọi người bắt đầu dỡ ván cửa của các tiệm buôn, có kẻ đi gỡ cả tấm biển hiệu trên cửa. Tôi thường nhìn thấy hai chữ "triệt để" trên báo chí, những người lương thiện của chúng ta lúc đi cướp bóc mới thực sự là triệt để làm sao!

Lúc này, người của các tiệm buôn mới ló đầu ra hò hét: "Cứu lửa với! Cứu lửa với! Đừng đợi đến lúc cháy trụi chứ!" Gào thét khiến người ta nghe thấy là muốn rơi nước mắt! Những người ở bên cạnh tôi bắt đầu động đậy. Tôi phải làm sao đây? Bọn họ mà đều đi dập lửa, chỉ còn lại một mình tôi là cảnh sát, thì phải chạy đi đâu đây? Tôi kéo lại một tên đồ tể! Hắn cởi chiếc áo dài đầy mỡ lợn ra đưa cho tôi. Kẹp chiếc mũ vào nách. Một tay nắm chặt kiếm Nhật, một tay túm lấy vạt áo, tôi cọ sát vào chân tường, trốn về "khu" của mình.

Tám

Tôi không đi cướp, đồ đạc người ta cướp cũng chẳng phải của tôi, vụ việc này nói một cách đơn giản thì hoàn toàn có thể coi là không liên quan gì đến tôi. Thế nhưng, tôi đã nhìn thấy, thế là cũng đã hiểu rõ. Hiểu rõ cái gì? Tôi sẽ không dùng một nửa câu nói ra một cách dứt khoát, thỏa đáng; tôi đã hiểu rõ chút ý tứ nào đó, chút ý tứ ấy khiến tôi suýt chút nữa thay đổi chút tính tình. Mất vợ là một chuyện vĩnh viễn không thể nào quên, bây giờ nó đã có bạn đồng hành, tôi cũng sẽ vĩnh viễn không quên cuộc binh biến lần này. Mất vợ là chuyện của riêng tôi, chỉ cần ghi tạc trong lòng là được, chẳng cần phải lôi kéo chuyện nhà chuyện nước chuyện thiên hạ vào làm gì. Cuộc biến loạn lần này là chuyện của bao nhiêu vạn người, hễ tôi nghĩ đến, là tôi lại nghĩ đến mọi người, nghĩ đến toàn thành, đơn giản là tôi có thể dùng vụ việc này để phán đoán rất nhiều đại sự, giống như cách người ta bàn luận về vấn đề này vấn đề nọ trên báo chí vậy. Đúng rồi, tôi đã tìm được một câu nói khá hay. Sự việc này khiến tôi nhìn ra chút ý tứ, từ chút ý tứ ấy tôi ngẫm nghĩ về rất nhiều vấn đề. Dù người khác có nghe hiểu câu này hay không, tôi lại thực sự cảm thấy nó không tồi.

Tôi đã nói rồi: Kể từ sau khi vợ tôi bỏ trốn, trong lòng tôi đã có một khoảng trống. Trải qua cuộc binh biến lần này, khoảng trống ấy lại càng lớn hơn một chút, rộng thênh thang có thể chứa đựng rất nhiều thứ. Lại tiếp tục nói về chuyện binh biến đi! Nói cho hoàn chỉnh vào, các bạn cũng có thể hiểu được tại sao khoảng trống trong lòng tôi lại lớn hơn rồi chứ.

Khi tôi về đến ký túc xá, mọi người vẫn chưa ai đi ngủ cả. Không ngủ là chuyện đương nhiên, thế nhưng, mọi người hoàn toàn chẳng hề tỏ ra sốT sắng hay hoảng loạn, người hút thuốc thì hút thuốc, người uống trà thì uống trà, tựa như đang thức đêm có hỉ sự tang lễ vậy. Bộ dạng chật vật của tôi, không những không khơi gợi được sự đồng cảm của mọi người, ngược lại còn chuốc lấy những trận cười sằng sặc của họ. Tôi vốn ôm một bụng lời muốn nói với mọi người, nhìn thấy bộ dạng này thì cũng chẳng cần mở miệng nữa. Tôi muốn đi ngủ, nhưng lại bị tuần trưởng chặn lại: "Đừng ngủ! Chờ một lát nữa, trời sáng là tất cả chúng ta đều phải ra ngoài trấn áp địa bàn!" Đến lượt tôi phải phì cười; đường phố bị đốt phá cướp bóc đến mức độ đó rồi, mà chẳng thấy bóng dáng một tên cảnh sát nào, đợi đến trời sáng rồi mới ra trấn áp địa bàn, há chẳng phải là chuyện cười lớn nhất thế gian sao! Mệnh lệnh là mệnh lệnh, tôi đành đợi trời sáng vậy!

Chưa đến sáng, tôi đã nghe ngóng được: Hóa ra các sĩ quan cảnh sát cao cấp đều đã biết trước về chuyện binh biến, nhưng không tiện thông báo cho các sĩ quan cấp dưới và cảnh sát. Điều này có nghĩa là, binh biến là chuyện cảnh sát không quản nổi, muốn biến thì cứ biến đi; còn các sĩ quan cấp dưới và cảnh sát ư, ban đêm cứ mơ mơ hồ hồ tuần tra đứng gác như thường, sống hay chết mặc bay! Chiêu trò này đủ linh hoạt và độc ác biết bao! Lại nhìn đám cảnh sát xem, y hệt như bản thân tôi, hễ nghe thấy tiếng súng là cắm cổ chạy về, chẳng ai ngốc cả. Cảnh sát thế này mới xứng đáng với đám sĩ quan thế này, từ trên xuống dưới toàn là một lũ mượn cớ làm "công việc" qua quýt cho xong chuyện, không sai chút nào cả!

Mặc dù rất buồn ngủ, nhưng tôi lại vô cùng sốt sắng muốn ra đường xem thử, cảnh tượng ban đêm kia vẫn còn đọng lại trong lòng tôi, tôi muốn ban ngày ra nhìn lại một lần nữa, để so sánh đối chiếu, khiến bức tranh trong lòng tôi có đầu có đuôi. Trời sáng có lẽ hơi chậm, có lẽ là do lòng tôi quá nôn nóng. Cuối cùng trời cũng từ từ sáng lên, chúng tôi xếp hàng. Tôi lại muốn phì cười, có người vậy mà lại chải chuốt lại cái đuôi sam đã cuộn lên rồi thả xõa xuống, các tuần trưởng cũng coi như không nhìn thấy. Có người sắp đến giờ xếp hàng rồi, còn tỉ mỉ chải chuốt lại quân phục, dùng giẻ lau giày da cho bóng loáng! Trên đường có tổn thất lớn nhường ấy, vậy mà vẫn có người lo lau bóng giày cơ đấy. Tôi sao có thể không buồn cười cho được!

Đến khi ra đường, tôi dẫu thế nào cũng không cười nổi nữa! Trước kia, tôi chưa từng thực sự hiểu rõ thế nào gọi là "thảm", lần này thì mới thực sự thấu hiểu. Trên trời vẫn còn vài ngôi sao lớn lười biếng chưa chịu lặn, sắc mây trong màu xám trắng thoắt ẩn thoắt hiện chút sắc xanh, lạnh lẽo, ảm đạm. Đâu đâu cũng nồng nặc mùi khói khét, trong không khí lảng vảng vài làn khói trắng. Các tiệm buôn đều mở toang cửa, không có lấy một ô cửa sổ lành lặn, người lớn và tiểu đồ đệ đều đứng ngồi trước cửa, chẳng ai ho he nửa lời, cũng chẳng động tay động chân dọn dẹp thứ gì, giống như một bầy cừu ngốc nghếch không có chủ. Lửa đã ngừng lan rộng, nhưng những nơi bị thiêu rụi vẫn âm ỉ bốc khói trắng, phun ra những đốm lửa nhỏ li ti mà sáng rực. Gió nhẹ thổi qua, những cây cột nhà bị cháy xém bỗng lại sáng rực lên, nương theo chiều gió phất phơ vài lá cờ lửa nhỏ. Mấy căn nhà bốc cháy đầu tiên đã biến thành mấy đống tro tàn khổng lồ, bức tường đầu hồi không đổ, trống hơ trống hoắc bao bọc lấy mấy ngôi mộ đang bốc khói. Nơi bốc cháy cuối cùng vẫn đứng sừng sững, tường và mặt tiền hoàn toàn không sụp đổ, nhưng cửa ra vào và cửa sổ đều bị thiêu rụi sạch, biến thành những cái hang đen ngòm. Vẫn còn một con mèo ngồi trước cửa của một căn nhà như thế, bị khói huân đến mức hắt xì liên hồi, nhưng vẫn nhất quyết không chịu rời khỏi nơi đó.

Ngã tư ngày thường náo nhiệt và thể diện nhất nay đã biến thành một bãi mảnh ngói gỗ vụn cháy xém, từng cụm cột cháy xém đứng lặng lẽ, đông tây nam bắc đều thế cả, lười biếng, nhàm chán, muốn ngừng mà không được đang nhả ra chút khói. Địa ngục trông như thế nào? Tôi không biết. Đại khái là cũng xấp xỉ thế này thôi! Tôi vừa cúi đầu, liền nhớ lại cảnh tượng trên đường phố ngày trước, những tiệm buôn thể diện ấy lộng lẫy đáng yêu biết bao. Ngẩng đầu lên, trước mắt chỉ còn lại một mảng cháy khét lẹt. Cảnh tượng ghi nhớ trong lòng bỗng va chạm với những gì trước mắt, tóe ra vài giọt nước mắt. Đây gọi là "thảm" sao? Ngoài bãi cháy có rất nhiều thương nhân và tiểu đồ đệ ngây người đứng đó, tay đút trong ống tay áo, ngẩn ngơ nhìn đống tro tàn. Bắt gặp chúng tôi, bọn họ chỉ thản nhiên liếc nhìn một cái, chẳng có bất kỳ biểu hiện nào khác, tựa như bọn họ đã tuyệt vọng rồi, chẳng cần phải động đến cảm xúc nào nữa.

Đi qua vùng bãi cháy này, các tiệm buôn đều mở toang cửa ra vào và cửa sổ, không có lấy một tiếng động, vỉa hè và lòng đường toàn là đồ đạc vỡ nát, còn thê thảm hơn cả bãi cháy kia. Bộ dạng bãi cháy khiến người ta nhìn là biết ngay đã gặp hỏa tai, còn dải tiệm buôn vỡ nát tĩnh lặng và đồ đạc này khiến người ta khó hiểu vô cùng, không biết tại sao phố xá phồn hoa lại bỗng nhiên biến thành bãi rác khổng lồ. Tôi được phân công đứng gác ở đây. Trách nhiệm của tôi là gì? Không biết. Tôi đứng nghiêm chỉnh ở đó, đến động đậy cũng chẳng dám động đậy, con phố rách nát này dường như có một luồng khí lạnh, hút chặt lấy tôi. Vài phụ nữ và trẻ con vẫn đang nhặt nhạnh vài món đồ rách nát ngoài tiệm buôn, người của tiệm buôn không lên tiếng, tôi cũng không tiện quản; tôi cảm thấy đứng ở đây quả thực là thừa thãi.

Mặt trời mọc lên, đường phố trông càng thêm xơ xác, giống như kẻ ăn xin dưới ánh nắng mặt trời vậy, vừa nhếch nhác vừa xấu xí. Mỗi một món đồ nhỏ dưới đất đều lộ rõ màu sắc và hình dáng, lòe loẹt đến kỳ lạ, hỗn tạp khiến người ta ngột ngạt tức thở. Không có lấy một kẻ bán rau, người đi chợ sớm, kẻ bán quà sáng, không có lấy một chiếc xe kéo, một con ngựa, cả con đường cứ thế rách rách rưới rưới, lạnh lẽo quạnh hiu, ngay cả mặt trời vừa ló rạng cũng có vẻ chán nản ỉu xìu chẳng mấy phấn chấn, lửng lơ trống hơ trống hoắc trên bầu trời. Một tên bưu tá đi ngang qua người tôi, cúi gầm đầu, kéo lê một chiếc bóng dài đằng sau. Tôi rùng mình một cái.

Được một lát, tuần quan của phân đoạn đi xuống. Đi theo sau hắn là một cảnh sát, cả hai vô cùng phấn chấn rảo bước cộp cộp giữa lòng đường, trông như vừa gặp được hỉ sự gì vậy. Tuần quan bảo tôi: Chú ý trật tự trên đường phố, đại lệnh đã ban xuống rồi! Tôi chào, chẳng hiểu ngài ấy đang nói cái gì? Tên cảnh sát kia hình như nhìn ra vẻ ngốc nghếch của tôi, bèn hạ thấp giọng nói bồi thêm một câu: Đuổi những kẻ nhặt đồ đi, đại lệnh xuống rồi! Tôi chẳng có tâm trạng đâu để thi hành, nhưng lại không dám công khai trái lệnh, tôi bước ra ngoài tiệm buôn, xua xua tay với đám phụ nữ trẻ con ấy, tôi chẳng thốt nổi nên lời!

Vừa duy trì trật tự như thế, tôi vừa đi về phía cửa hàng thịt lợn, mục đích là để nói một tiếng, chiếc áo dài kia cứ để tôi giặt sạch rồi mang trả sau nhé. Tên đồ tể đang ngồi trước cửa hàng thịt nhỏ, tôi không ngờ một cửa hàng nhỏ thế này mà cũng bị cướp, vậy mà lại biến thành một cửa hàng trống hoác. Tôi nói câu gì đó, tên đồ tể đến đầu cũng chẳng ngẩng lên. Tôi nhìn vào trong tiệm: Thớt thịt lớn nhỏ, móc treo thịt, ống đựng tiền, đĩa đựng dầu, phàm là thứ gì có thể mang đi được, đều bị người ta mang sạch, chỉ còn lại quầy hàng và cái bệ đất dùng để kê thớt thịt!

Tôi lại quay về vị trí trực gác, đầu tôi đau như búa bổ. Cứ bắt tôi nhìn chằm chằm con phố này mãi, tôi biết chẳng mấy mà mình sẽ phát điên lên mất.

Đại lệnh thực sự đã đến. Mười hai tên lính, một vị quan trưởng, ôm theo lệnh bài xử trí tại chỗ, súng đều gắn lê. Ồ! Hóa ra vẫn là đám lính biên dài ấy à! Bọn chúng cướp phá đốt nhà xong, rồi lại ra ngoài xử trí tại chỗ người khác; thứ quái quỷ gì thế này? Tôi lại còn phải hành lễ với lệnh bài nữa chứ!

Hành lễ xong, tôi vội vã nhìn tứ phía, xem thử còn có kẻ nào nhặt nhạnh đồ lặt vặt nữa không, để cảnh cáo bọn chúng một tiếng. Đến cái thớt gỗ của tên đồ tể mà dân chúng còn khiêng đi thì vốn dĩ không đáng thương xót; nhưng bị đám lính biên dài tước đoạt mạng sống, hình như lại quá ư oan uổng.

Nói thì chậm mà xảy ra thì nhanh, một cậu con trai chừng mười bốn mươi lăm tuổi chạy không thoát. Lưỡi lê vây quanh lấy cậu ta, trong tay cậu ta vẫn siết chặt một tấm ván gỗ và một chiếc giày cũ. Đổ gục xuống, đại đao lóe lên, đứa trẻ hét lên một tiếng "Mẹ ơi!" Máu bắn ra xa bao nhiêu, thân thể vẫn còn giãy giụa, cái đầu thì đã treo lơ lửng trên cột điện rồi!

Tôi đến cả sức nhổ nước bọt cũng không còn nữa, đất trời đều quay cuồng trước mắt tôi. Giết người, đã từng nhìn thấy, tôi không sợ. Tôi bất bình! Tôi bất bình! Xin hãy ghi nhớ câu này, đây chính là ý nghĩa "tôi nhìn ra chút ý tứ" mà tôi đã nhắc đến ban đầu ấy. Mọi người thử nghĩ xem, mang cả chuỗi vòng tay vàng bạc về doanh trại, rồi sau đó ra ngoài chém chết một đứa trẻ nhặt đôi giày rách, lại còn nói là xử "pháp" tại chỗ cơ đấy! Thiên hạ mà có cái "pháp" này, tôi xin cờ hó cái tổ tông nhà cái "pháp" ấy! Xin hãy tha thứ cho cái miệng thô tục của tôi, nhưng loại chuyện thế này e là cũng chẳng văn minh cho lắm đâu nhỉ?

Sau sự việc, tôi nghe người ta nói, cuộc binh biến lần này có mục đích chính trị nào đó, thế nên đám lính đi cướp sau sự việc vẫn cứ ra ngoài trấn áp địa bàn. Từ đầu đến cuối, tất cả đều đã được tính toán từ trước. Mục đích chính trị gì chứ? Tôi nào hiểu! Tôi chỉ muốn chửi thề lần nữa. Thế nhưng, với cái thân phận "cảnh sát hôi hám" thế này của tôi, chửi thề thì có ích gì đâu cơ chứ!

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.