Hỏa Xa Tập

Lượt đọc: 94 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
-2

❊ ❊ ❊

Cửu

Quả thực tôi không muốn nhắc lại chuyện này nữa, nhưng để câu chuyện được trọn vẹn, tôi vẫn phải nêu vấn đề ra; nêu ra ở đây, người thông minh hơn tôi có khối, cứ để họ tự mình nghiền ngẫm lấy!

Sao trong "tác dụng chính trị" lại có binh biến?

Nếu là cố ý xúi lính đến cướp, lúc đầu việc gì phải lập tuần cảnh?

Tuần cảnh rốt cuộc dùng để làm gì? Chỉ lo đi tiểu trên đường, chứ không quản việc cướp tiệm sao?

Lương dân an phận mà biết cướp bóc, thì tuần cảnh đi bắt trộm cắp làm gì?

Rốt cuộc mọi người có muốn tuần cảnh hay không? Không muốn ư? Vậy sao cứ hễ sắp đánh nhau là gọi tuần cảnh, lại còn tháng nào cũng nộp "tiền quyên tuần cảnh"? Muốn ư? Vậy sao lại thích tuần cảnh mặc kệ mọi chuyện: bên muốn cướp thì cứ cướp, bên bị cướp cũng chẳng hé răng nửa lời?

Thôi được, tôi chỉ nêu ra mấy "kiểu mẫu" thế này thôi! Vấn đề còn nhiều lắm! Tôi vừa không thể giải quyết, cũng tiện không lải nhải thêm nữa. Mấy "kiểu mẫu" này quả thực đủ khiến tôi hồ đồ rồi, nghĩ thế nào cũng thấy không đúng, nghĩ mãi không ra đâu vào với đâu, lúc thì thấy có đầu có đuôi, lúc lại chẳng đầu chẳng cuối, chút thông minh của tôi không đủ để nghĩ ngợi chuyện lớn thế này.

Tôi chỉ có thể nói một câu cửa miệng thế này, dân chúng chốn này, từ quan lại, binh đinh, tuần cảnh, cho đến lương dân an phận, đều "không đủ vốn"! Thế nên, khoảng trống trong lòng tôi lại càng lớn hơn nữa! Sống giữa một đám người "không đủ vốn" này, chẳng qua chỉ là qua quýt cho xong chuyện, đừng hòng bàn chuyện "thật" gì sảng, tôi xem như đã nhìn thấu rồi.

Còn một từ hay ho nữa, đừng quên: "Chuyện súp". Ai mà giống như tôi, nghĩ chẳng ra phương án hay ho nào, tốt nhất là dùng từ này, vừa sẵn có, vừa thỏa đáng, lại còn có thể không đến mức tự làm mình bối rối. "Chuyện súp", là xong; nếu vẫn thấy còn hơi trơ trẽn một chút nữa, thì bổ sung thêm câu "ĐM nó chứ", thế là rất hợp.

Thập

Khỏi cần bàn luận gì thêm, đại khái ai cũng có thể nhìn rõ người nước chúng ta ra làm sao. Từ chuyện này suy rộng ra đến cảnh sát, lơ mơ nhếch nhác là chuyện dĩ nhiên, chẳng có gì lạ cả. Cứ lấy việc bắt bạc ra mà xem: Những sòng bạc những năm trước đều do những nhân vật có thế lực đứng sau chống lưng; quan lại không những không dám đến tịch thu, mà ngay cả khi có án mạng xảy ra cũng chẳng có gì ghê gớm; chuyện đánh chết người trong sòng bạc là như cơm bữa. Đến khi có tuần cảnh rồi, sòng bạc vẫn mở cửa như cũ, dám đến tịch thu không? Chuyện này ai cũng hiểu, tôi không cần phải nói. Thế nhưng, không tịch thu thì trông lại quá chướng mắt; phải làm sao đây? Có chủ ý rồi, nhặt vài vụ của người hiền lành để xử lý, bắt vài ông già bà cả, tịch thu mấy tá bài tây, phạt chục đồng tám cược. Còn tuần cảnh thì coi như hoàn thành nhiệm vụ; đối với xã hội thì lớn nhỏ cũng có chút tiếng tăm, thế là xong. Lấy một việc này để so với mười việc, cảnh sát ngay từ khởi đầu đã là kiểu ba phải dĩ hòa vi quý. Nó nuôi một lũ người ăn hại, làm những việc ăn hại. Xã hội vừa không cần tuần cảnh chân chính, mà tuần cảnh cũng chẳng đáng vì sáu đồng bạc mà bán mạng. Điều này rất rõ ràng.

Sau trận binh biến lần này, khó khăn của chúng tôi tăng lên gấp bội. Đám thanh niên trai tráng cướp được không ít đồ đạc, coi như phát tài độc ác. Người thì mặc hai chiếc áo mã cổ, người thì mười ngón tay đeo mười chiếc nhẫn, đắc ý vênh váo đi lại trên phố, liếc mắt nhìn tuần cảnh, khịt mũi hừ ra hơi trắng. Tôi đành cúi gằm mặt xuống, vốn dĩ là vậy mà, trận thế lớn thế nhường ấy, tuần cảnh chúng tôi đến một tiếng cũng không ho, sau sự việc rồi còn trách người ta coi thường chúng tôi sao? Sòng bạc mọc lên khắp nơi, tiền cướp trắng về, có thua sạch vốn thì cũng chẳng thiệt thòi gì cả! Chúng tôi không dám đi tịch thu, có muốn tịch thu cũng không xuể, vì quá nhiều. Chúng tôi nghe tiếng người ta hô "Nhất cửu", "Đôi" ở ngoài vờ như không nghe thấy, lặng lẽ bước qua. Đằng nào thì người ta cũng chơi trong sân, không ra đường là được. Hừ! Người ta ngay cả chút thể diện ấy cũng chẳng thèm chừa lại cho chúng ta nữa cơ mà! Mấy tên thanh niên mặc hai chiếc áo mã cổ ấy cứ thích tỏ ra không hề sợ tuần cảnh — ông nội và bố chúng xưa nay chưa từng sợ tuần cảnh, cũng chưa từng coi trọng tuần cảnh, cớ gì đời này chúng lại phải chịu uất ức vì tuần cảnh chứ? — cứ nhằm ra đường để đánh bạc một trận. Có xí ngầu là có thể mở tài xỉu, ngồi xổm xuống đất là bắt đầu chơi ngay. Có một đôi bóng đá là có thể đá, hai người cũng được, năm người cũng được, "Một hào một cước, có đá không? Nào! 'Đưa bóng về!'". Bốp, bóng chạm bóng, một hào. Trò chơi thật chẳng nhỏ chút nào, trong vòng một tiếng đồng hồ tiền qua tay cũng tới mấy đồng. Tất cả những chuyện này diễn ra ngay dưới mí mắt chúng tôi, chúng tôi có quản hay không? Quản ư? Một người chỉ dắt theo thanh đao đến đậu phụ còn thái không đứt, trong khi tụi đánh bạc toàn là một đám thanh niên trai tráng. Hán tử chân chính không chịu thiệt thòi trước mắt, tuần cảnh đành phải đi đường vòng, mặc kệ là thượng sách. Chỉ có điều, không may đụng phải tuần tra: "Mày mù rồi chắc, không thấy chúng nó tụ tập đánh bạc à?" Về đồn, nhẹ nhất là bị ghi một lỗi. Nỗi oan ức này biết tỏ cùng ai?

Những chuyện thế này còn nhiều lắm! Nói về bản thân tôi, nếu tôi không giắt thanh đao rách ấy, mà cầm một cây súng lục, thì dẫu có đụng độ với ai tôi cũng dám liều một phen, bổng lộc sáu đồng bạc đương nhiên không đáng để bán mạng, nhưng người đất nặn cũng có tính khí của người đất nặn, chịu sao thấu khi đang lúc tức nước vỡ bờ. Thế nhưng, tôi nào với tới súng lục, súng nằm trong tay thổ phỉ với lính trát rồi kia kìa. Tận mắt thấy lính trát ngồi xe kéo không trả tiền, lại còn dùng dây nịt quất phu xe, tôi không dám không cười trừ khuyên hắn đi cho khuất mắt. Hắn có súng, hắn dám bắn, đánh chết một tuần cảnh thì tính là gì chứ! Có một năm, ở kỹ viện hạng ba, đám lính trát đã đánh chết ba người anh em của chúng tôi, vậy mà chúng tôi đến hung thủ cũng chẳng đòi lại được. Ba người anh em chết oan uổng, chẳng có kẻ nào phải đền mạng, đến một kẻ bị phạt mấy chục roi quân pháp cũng không có! Súng ống của bọn chúng muốn bắn lúc nào thì bắn, còn chúng tôi tay không tấc sắt, chúng ta đây thật là văn minh lịch sự làm sao!

Nói tóm lại, trong một cái xã hội coi sự ngang ngược vô lý là vinh quang, coi việc phá hoại trật tự là vẻ vang rạng rỡ tổ tông này, tuần cảnh quả thực là dư thừa. Hiểu được điều này, cộng thêm những chuyện ăn không đủ no sức không đủ dùng mà chúng tôi đã nói ở phần trước, đại khái ai cũng có thể hiểu được tám chín phần mười. Chúng tôi không dĩ hòa vi quý, không ba phải thì biết phải làm sao đây? Tôi — tôi là một tuần cảnh — không cầu xin ai tha thứ, tôi chỉ muốn nói ra như thế này, để lòng dạ sáng tỏ, tốt cho mọi người nắm bắt được ngọn ngành.

Thà rằng tôi nói luôn cả chuyện chán nản nhất ra cho rồi: Làm sai dịch được một hai năm, tôi đã là một nhân vật gớm ghiếc trong số các anh em rồi. Gặp chuyện quan liêu, các sếp lớn luôn bảo tôi ra gánh mũi chịu sào trước. Anh em không vì thế mà ganh ghét tôi, bởi vì đối với chuyện riêng của mọi người tôi cũng chẳng đứng đằng sau. Cứ như vậy, mỗi khi khuyết chức tiểu đội trưởng, mọi người thường rỉ tai tôi: "Lần này chắc chắn cậu lên thay chức rồi!" Tựa hồ như họ vô cùng mong muốn có một tiểu đội trưởng như tôi vậy. Mặc dù chức tiểu đội trưởng không rơi vào đầu tôi, nhưng tài cán của tôi thì mọi người đều rõ.

Bí quyết làm việc của tôi chính là được đúc rút từ đống lớn chuyện kể trên. Tỉ như, có người đến báo bị trộm, tuần trưởng và tôi liền đến xem xét. Ngó qua cửa ra vào, cửa sổ và sân ngọc một lượt qua loa, nhân tiền tiện mở miệng nói chi tiết đầu đuôi rành mạch đâu ra đó vị nào ra vị nấy về vị trí gác của chúng ta ở đâu, ban đêm đi tuần mấy chuyến, tựa hồ như chúng ta tinh tế hơn bất cứ ai, tốn nhiều sức lực hơn bất cứ ai. Sau đó, tìm những chỗ cửa ra vào không được kín kẽ lắm, mở đầu màn phản công bằng lời mềm ý cứng: "Cánh cửa này xem ra không được an toàn lắm, phải lắp ổ khóa ngoại vào chứ nhỉ? Nói cho anh biết, lắp khóa phải lắp ở phía dưới, chỗ bậc cửa ấy rất tốt, không dễ để trộm mò tới. Trong nhà nuôi một con chó nhỏ cũng là một cách, nhốt chó trong nhà, dù là nhỏ thế nào đi nữa, hễ có động tĩnh là sủa ăng ẳng, còn hữu dụng hơn nuôi ba con chó lớn ở sân ấy chứ. Ngài xem, chúng ta lưu tâm hơn một chút, chính ngài cũng phải để ý một chút, hai bên kết hợp lại, đảm bảo không bao giờ mất đồ nữa. Thôi được, chúng tôi về đây, sẽ cắt thêm mấy tuần đinh đi tuần đêm vậy; ngài cứ nghỉ ngơi đi!" Chiêu này đã trút sạch trách nhiệm của chúng tôi đi, thế là hắn vội vàng đi lắp khóa nuôi chó nhỏ; gặp chủ nhà ôn hòa, khéo còn pha cho chúng ta chén trà uống ấy chứ. Đây chính là bản lĩnh của tôi. Trốn tránh trách nhiệm thế nào, lại không để người ta nhìn ra vẻ ba phải dĩ hòa vi quý, tôi toàn làm theo cách ấy. Lời nói phải lọt tai, dẻo quẹo như bôi mật đẩy hết trách nhiệm sang một bên, đảm bảo không rước họa vào thân. Anh em ai cũng biết chiêu này, nhưng cái giọng điệu và thần thái của họ còn kém một chút công lực. Một câu nói có bao nhiêu cách diễn đạt, đặt thần thái đúng chỗ, câu nói vừa thốt ra có thể kéo ngược về như có lò xo vậy. Điểm này, tôi giỏi hơn họ, mà họ thì vẫn không tài nào học được, đây là tài năng bẩm sinh!

Đến khi tôi đi tuần đêm một mình, đụng phải trộm, các người đoán tôi làm thế nào nào? Tôi á! Nắm chặt thanh đao giắt bên người để tránh gây ra tiếng động; nó trèo tường của nó, tôi đi đường của tôi, nước sông không phạm nước giếng. Hay ho lắm đấy, nếu thực sự để nó căm thù tôi, nấp trong bóng tối nện cho tôi một viên gạch, tôi chịu sao thấu? Cái tên Vương Cửu ngốc kia, chẳng phải đã mù một bên mắt đó sao? Hắn chẳng phải vì đi bắt trộm đấy ư? Có một hôm, hắn và Đổng Chí Hòa ở ngã tư đường ép người ta cắt tóc, mỗi người cầm một cái kéo trong tay, hễ thấy ai để đuôi sam là túm lấy cắt bụp một cái. Hè! Lại để người ta ghi hận rồi. Đợi lúc Vương Cửu đi một mình, người ta nhắm thẳng mắt hắn mà ném một vốc vôi bột: "Cho mày cắt tóc tao này, đ* mẹ mày!" Mắt hắn cứ thế mà mù một bên. Các người nói xem, cái nghề sai dịch này nếu không hành xử giống như tôi thì liệu còn sống nổi không? Phàm là những việc tuần cảnh cho là nên can thiệp, thì người ta lại cho là "chó ngáp ruồi lo chuyện bao đồ", biết làm sao được đây?

Tôi không thể giống như Vương Cửu, vô cớ mất đi một con mắt, tôi còn để dành mắt mà nhìn cái thế giới này chứ! Nhẹ nhàng rón rén tránh xa tụi trộm, nhưng lòng tôi không hề rảnh rỗi, tôi nghĩ đến hai đứa con không mẹ của mình, tôi tính toán bữa ăn thức uống từng tháng. Có lẽ có người tính toán rành mạch từng ly từng tí, lại còn dùng tiền dương làm đơn vị ấy nhỉ? Còn tôi á, phải tính toán từng đồng xu cắc bạc. Dư ra mấy đồng xu, lòng tôi thấy khoan khoái hơn; thiếu đi mấy đồng, tôi lại phải sầu lo. Lại chuyện bắt trộm, ai mà chẳng nghèo? Nghèo đến bước đường cùng, ai mà chẳng đi trộm, cái bụng nào có màng gì đến thể diện gọi là gì đâu!

Thập Nhất

Sau trận binh biến lần này, lại có một biến động lớn: Đại Thanh quốc đổi thành Trung Hoa Dân Quốc. Đổi triều đại là chuyện không dễ gì gặp được, nhưng tôi lại chẳng thấy chuyện này có gì hay ho cả. Nói thật chứ, cái chuyện trăm năm có một này, còn chẳng náo nhiệt bằng binh biến ấy chứ. Nghe nói, vừa đổi sang Dân Quốc, phàm là mọi việc đều do nhân dân làm chủ; thế nhưng tôi chẳng nhìn thấy đâu cả. Tôi vẫn là tuần cảnh, bổng lộc không tăng, ngày ngày ra vào vẫn là ngọn ngành ấy. Trước kia tôi chịu uất ức từ kẻ khác, bây giờ tôi vẫn chịu uất ức; trước kia phu xe người hầu của các quan lớn bắt nạt chúng tôi, bây giờ người dưới quyền của các quan mới cũng chẳng hề ôn hòa hơn. "Chuyện súp" vẫn hoàn "chuyện súp", chẳng vì đổi triều đại mà có chút thay đổi nào. Mà cũng đừng nói thế, người cắt tóc trên phố đông hơn trước một chút, coi như cũng là một sự tiến bộ đi. Đánh bài cờ vạc thưa dần đi, người nhà nghèo hay nhà giàu đều chơi "mạt chược", chúng tôi vẫn y như cũ không dám đi tịch thu sòng bạc, nhưng dụng cụ đánh bạc không thể không nói là đã được cải tiến, văn minh hơn một chút.

Dân của Dân quốc thì không nói làm gì, nhưng quan với lính của Dân quốc thì thật kinh khủng! Tựa như nấm mọc sau mưa, không biết từ đâu lòi ra lắm quan với lính đến thế. Quan với lính vốn dĩ không nên đặt chung một chỗ để nói, nhưng bọn chúng quả thực có điểm giống nhau. Hôm qua còn bê bết bùn đất vàng, hôm nay làm quan hoặc làm lính, lập tức trừng mắt lên ngay; càng hồ đồ, mắt trợn càng to, tựa như ngọn đèn hồ đồ, hồ đồ đến trong suốt. Cái đám đồ chơi hồ đồ này nghe không hiểu lời nào là lời hay, lời nào là lời dở, bất kể ngươi nói gì; bọn chúng lúc nào cũng ngang ngược. Bọn chúng hồ đồ đến mức khiến người ta phải xót xa thay cho chúng, nhưng bọn chúng lại vô cùng đắc ý. Có đôi khi bọn chúng khiến tôi phải nghĩ thế này: Đời này chắc tôi không làm nổi văn quan hay võ quan đâu! Bởi vì mức độ hồ đồ của tôi chưa đủ!

Hầu như hễ là quan thì có thể đòi mấy tuần cảnh đến canh cổng giữ nhà, chúng tôi biến thành một dạng bảo tiêu, lĩnh tiền của công, nhưng lại đi làm việc tư. Tôi liền bị phái đến các dinh thự lớn. Lói theo lý lẽ, canh giữ nhà tư cho quan chức hoàn toàn không thể tính là làm việc công; nói theo lợi ích thực tế, tuần cảnh ai nấy đều rất thích được phái đi kiểu này. Tôi vừa bị phái đi, liền được thăng lên "cảnh sát hạng ba"; "cảnh sát chiêu mộ" còn chưa có tư cách được phái ra ngoài ấy chứ! Đến lúc này tôi mới được coi là bước vào "hàng ngũ". Hơn nữa nhé, công việc ở dinh thự rất thảnh thơi, ngoài việc đứng cổng, canh gác ban đêm ra, không còn việc gì khác để làm; ít nhất một năm có thể tiết kiệm được một đôi giày da. Việc ít, lại kèm theo không nguy hiểm; ông lớn với phu nhân trong phủ có đánh nhau, cũng chẳng đến lượt chúng ta phải khuyên can, tự nhiên cũng sẽ không bị vạ lây thương tổn gì. Tuần đêm á, chẳng qua chỉ là đi vòng quanh dinh thự hai vòng, đảm bảo không đời nào gặp phải trộm; tường cao chó dữ, trộm nhỏ không dám đến, trộm lớn không tiện đến — trộm lớn đi tìm quan về hưu để trộm, vừa có mỡ màu, lại không đến mức khiến quan chức truy nã gắt gao; chúng không dây dưa với quan đương nhiệm có thế lực. Ở đây, chẳng những không phải đi tịch thu sòng bạc, chúng ta ngược lại còn bảo vệ cho các ông lớn bà cả đánh mạt chược. Gặp lúc dinh thự có khách khứa chơi bài, chúng ta lại càng thảnh thơi tự tại: ngoài cổng dinh thự xe ngựa đỗ thành hàng, trong phủ sáng như ban ngày, người hầu đi lại thoi đưa, hai ba bàn mạt chược, bốn năm ngọn đèn thuốc phiện, ồn ào suốt đêm, tuyệt đối không có chuyện trộm cắp gì xảy ra, chúng ta cứ việc ngủ ngáy o o, đợi trời sáng tàn cuộc rồi, chúng ta lại ra đứng cổng hành lễ, cổ vũ uy phong cho các ông lớn. Nếu gặp lúc phủ đ hạ có chuyện hỉ sự hoặc tang sự, chúng tôi lại càng hợp ý: hỉ sự thì có hát xướng, chúng tôi ké được bữa nghe hát miễn phí, đảm bảo toàn là những đào kép tên tuổi, trong kịch viện tuyệt đối không thể nghe được dàn nghệ sĩ tề tựu đông đủ như thế này. Còn tang sự á, tuy không có tuồng để nghe, nhưng người chết không thể khâm liệm mang đi ngay trong nửa ngày được, ít nhất cũng phải quàn ba bốn mươi ngày, tụng mấy mươi đàn kinh; hay lắm, chúng ta cứ thế mà ké bữa ăn thôi; nhà họ có người chết, chúng ta có tiền thưởng. Chỉ sợ nhất là chết trẻ, vừa không thể lập bàn thờ viếng, lại vừa phải nghe mọi người nôn ọe khóc lóc thảm thiết. Kế đến là sợ tiểu thư lén trốn đi, hoặc di thái thái mắc lỗi gì lớn bị hươu hưu trí đuổi ra ngoài, chúng tôi không được ăn uống nghe tuồng, lại còn phải thay mặt các ông lớn bà cả mà rầu rĩ không yên!

Điều khiến tôi đặc biệt vui mừng, là làm loại sai dịch này, việc ra vào cũng tự do hơn rất nhiều, tôi có thể thường xuyên về nhà thăm các con. Ở chỗ "khu" hay chỗ "đoạn", xin nghỉ phép một chút cũng khó khăn vô cùng, bởi vì bất luận là ở "nội vụ" hay "ngoại vụ", công việc đã được sắp xếp rập khuôn, không dễ điều chỉnh thay đổi. Ở trong dinh thự, tôi đứng cổng xong là hết việc, chỉ cần nói với anh em một tiếng là có thể đi nửa ngày. Điểm tốt này thường khiến tôi nợ nợ sợ hãi, sợ lại bị điều về chỗ "cũ" ấy; các con tôi không có mẹ, há chẳng nên cho chúng nhìn thấy cha nhiều một chút sao?

Ngay cả khi tôi không ra ngoài, thì vẫn có chỗ tốt. Thân thể tôi vừa không bao giờ mệt mỏi, trong lòng lại chẳng có mấy chuyện, rảnh rỗi thì làm gì nào? Tôi á, ở dinh thự có khối báo chí, rảnh rỗi là đọc từ đầu đến cuối. Báo lớn báo nhỏ, tin tức xã luận, hiểu hay không hiểu, tôi đều đọc hết, đọc hoài đọc mãi. Điều này giúp ích cho tôi rất nhiều, tôi biết thêm được rất nhiều chuyện, nhận biết thêm được rất nhiều chữ. Có rất nhiều chữ cho đến nay tôi vẫn đọc không ra, nhưng nhìn quen rồi, tôi sẽ đoán được nghĩa của chúng, giống như những người thường gặp trên phố, mặc dù không gọi được tên, nhưng nhìn mặt nhau thấy rất quen mắt. Ngoài báo chí ra, tôi còn đi khắp nơi mượn sách nhàn rỗi để đọc. So đi tính lại, đọc báo vẫn có lợi ích lớn hơn, sự việc nhiều, từ ngữ tạp nhùng, đọc vào thấy vui cửa vui nhà. Chính vì việc nhiều chữ nhiều, cho nên mới tốn sức; đọc đến chỗ nào không hiểu, tôi đành phải cầm lại sách nhàn rỗi. Sách nhàn rỗi lúc nào cũng một cẩm nang ấy, đọc phần trước là đoán được phần sau sẽ có chuyện gì; chính vì nó như thế, cho nên mới không cần tốn sức, đọc xem cho vui là được. Báo chí để giải trí, sách nhàn rỗi để khuây khỏa, đây là một chút kinh nghiệm của tôi.

Ở trong cửa nhà lớn tuy có cái lợi nhưng cũng có cái hại: ăn uống lập tức trở thành vấn đề số một. Ở chỗ "khu" hay chỗ "đoạn", tiền ăn của chúng tôi bị khấu trừ ngay tại chỗ từ tiền bổng lộc, ngon dở không câu nệ, ngày nào đến giờ là có cơm ăn. Bị phái đến dinh thự rồi, tính ra có ba năm người, tuyệt đối không thể tìm đầu bếp bao toàn chuyện ăn uống, chẳng có đầu bếp nào thèm nhận mối làm ăn nhỏ thế này cả. Còn phòng bếp của dinh thự lại không cho chúng ta dùng; mấy ông lớn nhà người ta muốn có tuần cảnh, vì biết có thể sai vặt miễn phí vài kẻ mặc đồng phục, chứ chẳng màng gì đến việc đám người này có cái bụng hay không. Chúng ta phải làm sao đây? Tự nổi lửa nấu nướng ư, không được đâu, mua một đống chậu bát nồi muôi, nhỡ đâu lúc nào lại bị điều đi thì sao? Hơn nữa, người ta muốn có tuần cảnh ở cổng chính là vì thể diện cho đẹp mắt, hay lắm, nếu chúng ta làm cho nhà người ta chậu úp bát ngửa, dao muôi khua loạn xạ, thì ra thể thống gì nữa? Hết cách, đành phải mua ăn ngoài vậy.

Chuyện này quả thật đủ oái oăm. Trong tay nếu có tiền, khỏi phải nói, mua ăn ngoài là tự do nhất rồi, thích ăn gì thì gọi món nấy, gọi thêm hai chén rượu nhỏ, gọi hai món ăn đưa miệng, há chẳng phải là một niềm vui sao? Xin đừng quên, tôi một tháng tổng cộng chỉ lĩnh được sáu đồng bạc mà thôi! Chịu đựng khổ sở cũng chẳng tính là gì, nghĩ ngợi tính toán từng bữa ăn mới thực sự khiến người ta đau khổ, nghĩ ngợi hồi lâu là tôi muốn trào nước mắt. Tôi muốn tiết kiệm tiền, lại phải thay đổi cách sống, không thể cứ gặm bánh bao khô với bánh ngọt cay hoài như vịt vỗ béo được. Tiết kiệm tiền và ăn ngon quả thực vĩnh viễn không thể gặp nhau, nghĩ đến tiền, tôi đành chịu số phận, thôi thì mua dăm cái bánh nướng khô với một khúc củ cải muối già, qua loa cho xong bữa; nghĩ đến cơ thể, dường như lại không nên làm vậy. Càng nghĩ càng đau lòng, càng không thể quyết định; cứ nhịn đói đến tận xế chiều mà vẫn chưa được ăn bữa trưa nữa là! Nhà tôi vẫn còn con cái cơ mà! Tôi ăn bớt đi một miếng, chúng có thể ăn thêm một miếng, ai mà chẳng thương con chứ? Ăn cơm bao nuôi, tôi không cách nào nộp ít tiền đi được; bây giờ tôi có thể tự do ăn uống, cớ sao không tiết kiệm thêm chút đỉnh cho các con chứ? Thôi được, tôi cần tám chiếc bánh nướng mới đủ, vậy thì cứ bấm bụng ăn sáu cái, uống thêm hai bát nước sôi, chơi kiểu "no nước"! Tôi sao có thể không trào nước mắt cho được!

Nhìn lại người ta trong các dinh thự lớn xem, các ông lớn kiếm tiền không đếm xuể! Đúng vậy, chỉ cần thăm dò là có thể biết được họ lãnh bổng lộc bao nhiêu, nhưng người ta tuyệt đối không trông chờ vào chút bổng lộc cố định ấy, cứ nói thế này đi, một tháng kiếm tám trăm đồng, nếu chỉ kiếm thuần túy tám trăm đồng thôi, thì hà cớ gì họ lại giàu sang phú quý thế chứ? Chắc chắn trong đó phải có uẩn khúc. Uẩn khúc ấy là thế này, nếu như ngươi một tháng kiếm sáu đồng bạc, ngươi sẽ chết cứng ở cái con số đó, trong túi ngươi bỗng nhiên lòi ra một đồng bạc thôi, cũng sẽ có kẻ liếc xéo ngươi, bịa đặt ra dăm ba lời đồn thổi nhảm nhí cho ngươi. Còn nếu ngươi có thể kiếm năm trăm đồng, thì tuyệt đối sẽ không chết cứng ở con số đó, hơn nữa ngươi càng có nhiều tiền, người ta càng nể phục ngươi. Uẩn khúc này thoạt nhìn có vẻ chẳng hợp lý chút nào, nhưng người ta cứ làm thế đấy, ngươi tin hay không mặc kệ!

Báo chí và các viện tuyên giảng thường xuyên đề cao sự tự do; chuyện gì mà phải chờ đến lúc đề cao, thì đương nhiên vốn dĩ trước đó không có. Tôi vốn dĩ không có tự do; người ta đề cao một hồi, tự do vẫn chưa đến với tôi, nhưng tôi đã nhìn thấy nó trong các dinh thự lớn. Dân Quốc rốt cuộc vẫn có điểm tốt, bản thân có tự do hay không tính sau, dù sao nhìn thấy cũng coi như đã mở rộng tầm mắt.

Ngươi xem, vào thời Đại Thanh quốc, phàm là việc gì cũng có quy củ chuẩn mực rõ ràng; đáng lẽ phải mặc áo dài vải xanh thì phải mặc áo dài vải xanh, có tiền cũng không được phá lệ. Điều này, đại khái nên gọi là chuyên chế nhỉ? Vừa đến thời Dân Quốc, trong các dinh thự lớn đã có tự do rồi, chỉ cần có tiền, ngươi thích mặc gì, ăn gì, đội gì, đều được cả, không ai dám quản ngươi. Thế nên, để tranh giành tự do, phải liều mạng đi vơ vét tiền bạc; vơ vét tiền bạc cũng được tự do, bởi vì Dân Quốc không có ngự sử. Ngươi mà chưa từng ở qua các đại trạch môn, đại khái sẽ không tin lời tôi nói đâu, cứ đi xem thử đi. Một vị quan nhỏ hiện giờ còn hưởng thụ phúc phận nhiều hơn cả các đại thần nhất phẩm thời xưa: nói về ăn uống, hiện nay giao thông thuận tiện, sơn hào hải vị muốn ăn lúc nào cũng được, miễn là có tiền. Ăn ngấy những thứ đó rồi còn có thể đổi khẩu vị bằng món Tây rượu ngoại; e là hoàng đế triều đại nào cũng chưa từng được ăn món tây nhỉ? Nói về ăn mặc, trang sức; nói về thưởng ngoạn nghe nhìn, đồ dùng vật dụng, đều là như thế cả; ngồi trong nhà ngươi có thể tận hưởng những thứ tốt nhất trên thế giới này. Người hưởng phúc thời nay mới thực sự gọi là hưởng phúc, đương nhiên việc vơ vét tiền bạc thời nay cũng tự do hơn trước rất nhiều. Những thứ khác tôi không dám nói, nhưng tôi chắc chắn biết rằng loại hương phấn giá năm mươi đồng một hộp nhỏ mà các bà vợ lẽ trong dinh thự dùng là xuất phát từ Paris nào đó; Paris ở đâu? Tôi không biết, dẫu sao phấn từ nơi đó mang đến rất đắt đỏ. Hàng xóm của tôi là Lý Tứ, bán đứt một đứa con trai mập mạp đi, mới đổi được bốn đồng bạc, đủ thấy loại hương phấn này đắt đỏ đến mức nào, chắc chắn là vừa mịn vừa thơm rồi, chắc chắn thế!

Thôi được, tôi không nói chuyện này nữa; cứ chanh chua đanh đá hoài, lỡ người ta lại tưởng tôi không ủng hộ tự do thì khổ, chứ tôi nào dám chứ!

Tôi lại nói thêm vài câu từ một góc độ khác, tuy vẫn là lời trong lời, nhưng ít nhiều cũng có chút thay đổi, cho người ta nghe đỡ nhàm chán nhạt nhẽo. Vừa rồi tôi nói trong dinh thự nhà người ta tự do thế nào, giàu sang thế nào, nhưng ai nấy cũng đừng hiểu lầm là mấy ông làm quan lớn ngày ngày vung tiền như rác nhé, các ông lớn nào có ngốc thế! Đúng vậy, bà lẽ xức loại hương phấn đắt hơn cả một đứa trẻ, nhưng bà lẽ là bà lẽ, bà lẽ có phúc phận và bản lĩnh của bà lẽ. Người ta làm quan lớn mua loại phấn đắt đỏ như vậy cho bà lẽ, chính vì người ta có chỗ để rút ruột vơ vét. Cứ nói thế này đi, ví như ngươi làm quan lớn, tôi có thể theo quy củ của dinh thự mà mách cho ngươi rất nhiều bí quyết: đèn điện, nước máy, than củi, điện thoại, giấy vệ sinh, xe ngựa, rèm che nắng, đồ đạc bàn ghế, phong bì giấy viết thư, hoa cỏ, ngươi đều không mất tiền mua; cuối cùng, ngươi còn có thể sai vặt miễn phí vài tên tuần cảnh. Đây là quy củ, ngươi mà không hiểu điều này, thì ngươi quả thực không xứng làm quan lớn. Nói cho ngươi một câu tận đáy lòng nhé, mấy ông làm quan lớn mà đến tay không, thì lúc vơ vét đầy bọc đầy túi, tự giồng như con rệp sau tiết kinh trập, lúc đến thì chỉ có hai lớp da, chớp mắt đã thành bụng to eo lớn, đầy túi máu. Phép so sánh này có hơi thô một chút, nhưng ý nghĩa thì rất chuẩn xác. Tự do vơ vét tiền bạc, chuyên chế tiết kiệm tiền, hai vè kết hợp lại, bà lẽ của ngươi có thể xức hương phấn Paris rồi đấy. Câu nói này có lẽ hơi uyên thâm một chút, tùy ý vậy! Ngươi thích hiểu thế nào thì hiểu.

Đến lúc này thì phải nói đến bản thân tôi rồi. Lẽ ra, người ta sai vặt chúng ta miễn phí ở dinh thự một năm rưỡi, đến dịp lễ tết, thế nào cũng phải có chút tình người, cho chúng ta dù chỉ là một bữa cơm thưởng, lớn nhỏ gì cũng là một tấm lòng. Hè! Mơ đi cưng! Tiền của mấy ông lớn người ta đều để dành cho bà lẽ tiêu pha cả rồi, tuần cảnh tính là cái thá gì chứ? Đợi khi chúng ta bị điều đi, cầu xin ông lớn nói giúp một tiếng với bên "khu", chúng ta đã phải mang ơn nghĩa tợn rồi.

Ngươi xem, lệnh xuống, tôi được điều đi nơi khác. Tôi gói ghém hành lý xong xuôi, rồi cung kính cúi chào ông lớn trong phủ. Nhìn đi, cái điệu bộ của người ta chảnh chọe làm sao! Lảng tránh không thèm đếm xỉa, tựa hồ như tôi vừa trộm mất thứ gì của nhà hắn vậy. Tôi gửi gắm dăm câu: cầu xin ông lớn tiện miệng nói một tiếng với bên "khu", rằng việc sai dịch của tôi làm rất tốt. Người ta khẽ nhếch mi mắt, đến cái rắm cũng lười thả. Tôi đành lủi thủi bước ra, người ta đến tiền thuê xe chở hành lý cũng chẳng cho; tôi đành phải tự mình vác lấy mà đi. Đây chính là cái nghề sai dịch chết tiệt, đây chính là cái gọi là tình người chết tiệt!

Thập Nhị

Các cơ quan và dinh thự ngày càng cần nhiều yếu nhân hơn. Chúng tôi thành lập thêm một đội cảnh vệ, tổng cộng có năm tháng người, chuyên làm cái việc bảo tiêu nghĩa vụ. Để tỏ rõ chúng ta thực sự có thể bảo vệ các ông lớn, mỗi người chúng tôi được phát một khẩu súng trường ngoại và vài băng đạn. Đối với súng trường — những khẩu súng trường này — tôi hoàn toàn không cảm thấy chút hứng thú nào: nó vừa nặng, vừa cũ, vừa rách nát, tôi mãi chẳng hiểu nổi đây là thứ đồ chơi được vớt vác từ xó xỉnh nào mang đến chỉ cốt để đè nặng đôi vai chứ chẳng có chút tích sự gì khác. Băng đạn của tôi luôn quấn quanh thắt lưng, tuyệt đối không được phép nhét vào súng; cho đến khi gặp tai họa lớn giáng đầu, các ông lớn đều trốn chạy hết rồi, chúng tôi mới lắp lưỡi lê vào.

Điều này không có nghĩa là, tôi có thể hoàn toàn mặc kệ cái món đồ rách nát ấy; nó dẫu rách nát thế nào đi chăng nữa, tôi vẫn phải cung phụng nó. Trong ngoài thân súng, cho đến lưỡi lê, ngày nào cũng phải lau chùi cho sạch sẽ; cho dù có lau thế nào cũng không bao giờ bóng loáng lên được, đôi tay tôi cũng không được phép ngơi nghỉ. Thấu hiểu tận tâm can! Hơn nữa, có súng rồi, trên người cũng vướng víu thêm mấy món đồ chơi, dây nịt, bao lưỡi lê, túi đạn, tất cả đều phải dọn dẹp cho gọn gàng ngăn nắp, không thể luộm thuộm như Trư Bát Giới giắt đao bên hông được, lại còn phải quấn xà cạp nữa chứ!

Phát sinh thêm ngần ấy việc, trên vai tăng thêm sức nặng bảy tám cân, bù lại tôi kiếm thêm được một đồng; bây giờ tôi mỗi tháng kiếm được bảy đồng đại dương, tạ ơn trời đất!

Bảy đồng bạc, vác súng, quấn xà cạp, đứng cổng, tôi làm hơn ba năm trời. Từ dinh thự này chuyển sang dinh thự khác, từ nha môn này điều sang nha môn khác; các ông lớn bước ra, tôi hành lễ; các ông lớn bước vào, tôi hành lễ. Đây chính là nghề sai dịch của tôi. Loại sai dịch này mới là thứ hủy hoại con người làm sao: ngươi bảo không có việc gì làm, thì lại có việc; bảo có việc gì làm, thì lại chẳng có việc gì. Chi ra đứng gác ở ngoài đường còn hơn. Trên phố, ít nhất còn phải quản một chút việc, động não một chút. Còn ở dinh thự hay nha môn, quả thực vĩnh viễn chẳng cần tốn chút tâm cơ nào. Gặp lúc nha môn nhàn rỗi hoặc dinh thự "chuyện súp" thì đến lúc đứng cổng cũng có thể tùy tiện thoải mái, chống súng đứng cũng được, ôm súng ngủ gật cũng được. Loại sai dịch thế này khiến người ta chẳng có chút tinh thần hăng hái nào, nó cứ thế mài mòn con người ta đến kiệt quệ. Người làm bộc dịch ít ra còn có cái để ngóng trông, chỗ nào việc ngọt bùi thì muốn tới chỗ ấy, còn chúng ta làm cái nghề sai dịch này, thừa biết chẳng có một chút bổng lộc hay ho nào, thế nhưng cứ ngày qua ngày lủi thủi mòn mỏi thế, mòn mỏi đến mức chính mình cũng chẳng thèm coi trọng bản thân nữa. Lẽ ra, rảnh rỗi không có việc gì làm như thế, thì phải ăn uống béo múp míp, thế mới coi là có thể diện chứ. Hè! Chúng ta chẳng tài nào béo nổi đâu. Ngày nào chúng ta cũng quẩn quanh tính toán bảy đồng bạc ấy, nghèo đến thắt ruột thắt gan. Lòng mà đã thắt lại rồi, thì làm sao mà béo lên cho được? Nói về bản thân tôi, con tôi đã đến tuổi đi học rồi, tôi có thể không cho nó đi học sao? Đi học là phải tốn tiền, xưa nay đều vậy, chẳng có gì lạ cả, nhưng tôi biết tìm đâu ra số tiền này đây? Kẻ làm quan có thể chiếm rất nhiều rất nhiều món hời, còn làm tuần cảnh đến chỗ cho con cái được học miễn phí cũng không có. Vào tư thục đi, học phí tiền quà cáp dịp lễ, sách vở bút mực, toàn là tiền cả. Vào trường học đi, đồng phục, vật liệu thủ công, đủ loại vở viết, còn tốn kém hơn cả học tư thục ấy chứ. Hơn nữa, lũ trẻ ở nhà, đói thì có thể bẻ một góc bánh ngô mà ăn; vừa đến trường rồi, là phải cho tiền ăn vặt, dẫu cho chúng ta có nỡ bảo chúng nhét một mẩu bánh ngô theo người, thì bản thân chúng có nỡ không? Da mặt của trẻ con là dễ đỏ hơn người lớn mà.

Tôi quả thực hết cách. Một con người to tướng thế này, chỉ đành trơ mắt nhìn con cái mình thất học ở nhà! Đời tôi coi như vô vọng rồi, lẽ nào con cái tôi lại càng kém cỏi hơn sao? Nhìn các tiểu thư công tử nhà người ta đi học, chà! Xe đón xe đưa, đến cổng lại có vú em nha đầu ra đón cặp sách, ẵm bế vào trong, trong tay cầm cam táo, cùng đồ chơi tươi mới. Con cái nhà người ta thế này, con cái nhà chúng ta thế kia; trẻ con chẳng phải đều là công dân tương lai đấy ư? Tôi thật muốn từ bỏ cái nghề sai dịch này không làm nữa. Tôi thà đi làm bộc dịch, kiếm dăm ba đồng lẻ, cốt để cho con cái được đi học.

Thế nhưng con người ta hễ sa chân vào vết xe đổ, thì hễ sa vào con đường nào là cả đời không rút chân ra được. Làm sai dịch mấy năm trời — tuy là cái loại sai dịch thế này — tôi cái gì cũng đã quen thói quen nề, ở đây có bạn bè, có nói có cười, có kinh nghiệm, nó không khiến tôi hăng hái hừng hực, nhưng tôi cũng có vẻ như không đành lòng dứt khoát rời bỏ nó. Hơn nữa, lòng hư vinh của một con người thường có sức mạnh lớn hơn cả tiền bạc, quen làm sai dịch rồi, lúc nào cũng cho rằng đi làm bộc dịch là thụt lùi một bước, mặc dù có thể kiếm được nhiều tiền hơn. Chuyện này buồn cười thật đấy, rất buồn cười, nhưng con người ta chính là cái thứ sinh vật như thế đấy. Tôi hễ đem chuyện này nói với bạn bè, ai nấy đều lắc đầu. Có người nói, mọi người đều sống rất ổn thỏa, cớ gì phải đổi nghề? Có người nói, núi này trông núi nọ cao, đám người nghèo khổ chúng ta làm gì cũng chẳng phát tài nổi, thôi cứ nhịn nhục một thời gian đi! Có người nói, người ta tốt nghiệp trung học còn đi làm "cảnh sát chiêu mộ" nữa kìa, chúng ta có cái nghề sai dịch này để làm, coi như cũng khá rồi; việc gì phải thế chứ? Ngay cả tuần quan cũng nói với tôi rằng: cứ lây lất sống qua ngày đi, đây là công việc; dựa vào bản lĩnh của cậu, sau này thể nào cũng có ngày thăng tiến! Mọi người nói vậy, lòng tôi lại càng dao động, tựa như nếu tôi cứ cố chấp, lại đâm ra có lỗi với bạn bè lắm vậy. Thôi được, cứ tiếp tục sống lây lất qua ngày đi! Còn chuyện đi học của con cái ư? Vả nước chảy hoa trôi, chẳng có âm ti gì sất!

Chẳng bao lâu sau, tôi lại có được một cơ hội tốt. Có một vị đại nhân họ Phùng nọ, chức quan lớn lắm, hễ cần là đòi mười hai tuần cảnh cảnh vệ; bốn người canh cổng, bốn người đưa thư chạy việc, bốn người làm tùy tùng. Bốn người tùy tùng này phải biết cưỡi ngựa. Hồi đó, ô tô chưa ra đời, các quan lớn đều chuộng ngồi xe ngựa lớn. Thời nhà Thanh trước kia, quan lớn ngồi kiệu hoặc ngồi xe, chẳng phải phía trước có ngựa mở đường, phía sau có tùy tùng theo hầu đó sao? Vị Phùng đại nhân này muốn khôi phục lại cái uy phong quan lại điểm ấy, phía sau xe ngựa phải có bốn tuần cảnh mang súng theo hầu. Ai dè người biết cưỡi ngựa lại khó tìm, tìm khắp đội cảnh vệ, mới tìm được có ba người; ba chân thì trông ra thể thống gì, khiến tuần quan đến mức gãi đầu gãi tai sốt vó. Tôi nhìn thấy món hời rồi: cưỡi ngựa, đương nhiên phải có bổng lộc lương thảo chứ! Vì tương lai học hành của con cái, tôi đành liều một phen, giả như từ tiền lương ngựa mà vớt vát được chút ít, con cái ít ra cũng có thể được vào tư thục rồi. Lẽ ra, tâm địa này không được tốt đẹp cho lắm, nhưng tôi đây là đang bán mạng đấy chứ, tôi vốn đâu có biết cưỡi ngựa đâu! Tôi nói với tuần quan, tôi muốn đi. Hắn hỏi tôi biết cưỡi ngựa không? Tôi không nói là biết, cũng không nói là không biết; còn hắn á, đằng nào cũng không tìm được người khác, nên cũng chẳng truy cứu tận gốc.

Có gan thì thiên hạ không có việc gì khó. Khi tôi chạm mặt con ngựa lần đầu tiên, tôi đã nhẩm tính xong xuôi rồi: ngã chết thì con cái vào cô nhi viện, chắc chắn không đến nỗi tồi tệ hơn ở nhà; không ngã chết thì hay quá, con cái có thể được đi học rồi. Cứ như thế, tôi đứt khoát không sợ ngựa trước đã. Tôi không sợ nó, thì nó đành phải sợ tôi, mọi việc trên đời chẳng phải đều như thế cả sao? Hơn nữa, chân tay tôi lanh lẹ, đầu óc lại linh hoạt, ba hoa chích choè với ba người biết cưỡi ngựa một hồi, tôi đã nắm được kha khá các chiêu thức cưỡi ngựa rồi. Tìm một con ngựa hiền lành, tôi thử lên mình ngựa, trong lòng vã mồ hôi hột, nhưng ngoài miệng cứ cứng cổ bảo là mình đã nắm chắc phần thắng. Mấy ngày đầu, tội lỗi tôi chịu đựng quả thực không nhỏ, toàn thân cứ như rã rời ra, mông rướm cả máu. Tôi cắn răng chịu đựng. Đợi đến khi vết thương lành hẳn, gan của tôi càng lớn hơn, hơn nữa còn cảm nhận được niềm vui sướng khi cưỡi ngựa. Chạy, chạy, xe chạy nhanh bao nhiêu, tôi chạy nhanh bấy nhiêu, tôi coi như đã khuất phục được một loài động vật! Tôi khuất phục được con ngựa, nhưng lại chẳng vơ vét được chút tiền lương thảo nào, tôi đã mạo hiểm công cốc. Trong phủ Phùng đại nhân có tới mười mấy con ngựa cơ mà, lại có người chuyên trách trông coi ngựa, chẳng đến lượt tôi nhúng tay vào. Tôi tức đến mức suýt phát bệnh. Thế nhưng, chẳng bao lâu sau tôi lại vui mừng trở lại: Chức quan của Phùng đại nhân lớn như vậy, nhiều như vậy, ông ta đến thời gian về nhà ăn cơm cũng không có. Chúng tôi đi theo ông ta ra ngoài, hễ cất bước là chạy lồng lộn cả ngày. Đương nhiên rồi, ông ta đi đến đâu cũng có cơm ăn, còn chúng tôi thì sao? Bốn người chúng tôi bàn bạc với nhau, quyết định đi thương lượng với ông ta, ông ta ăn cơm ở đâu, thì chúng tôi cũng phải có phần ở đó. Phùng đại nhân này tâm địa cũng không đến nỗi nào, ông ta rất yêu quý ngựa, coi trọng thể diện, lại thương xót người dưới quyền. Chúng tôi vừa mở lời với ông ta, ông ta liền sảng khoái đồng ý ngay. Cái này, quả là một món hời. Không cần nói đến số lượng nhiều. Chúng tôi nếu một tháng chắc chắn được ăn ké nửa tháng cơm ở bên ngoài, chẳng phải chúng tôi tiết kiệm được nửa tháng tiền cơm rồi sao? Tôi mừng rỡ khôn tả!

Phùng đại nhân, tôi đã nói rồi, rất coi trọng thể diện. Khi chúng tôi đến tìm ông ta thương lượng chuyện cơm nước, ông ta tỉ mỉ ngắm nghía chúng tôi một hồi. Ngắm hồi lâu, ông ta lắc đầu, lầm bầm lầu bầu tự lẩm bẩm: "Thế này thì không được!" Tôi cứ tưởng ông ta chê bốn người chúng tôi không được việc, ai dè không phải thế. Ông ta tức thì gọi giấy mực, viết một tấm thiệp: "Cầm cái này đến gặp tổng đội trưởng, bảo hắn trong vòng ba ngày phải lo liệu chu toàn mọi thứ!" Lấy tấm thiệp xuống, chúng tôi xem thử, hóa ra là bảo đội trưởng đổi đồng phục cho chúng tôi: đồng phục bình thường của chúng tôi là vải chéo, Phùng đại nhân bây giờ bảo đổi thành vải dạ; cổ tay, đường viền quần, và vành mũ, đều phải nẹp viền vàng kim tuyến tươm tất. Giày cũng phải đổi, phải là bốt đi ngựa cao quá đầu gối. Súng phải đổi thành súng trường kỵ binh, lại còn cấp thêm cho mỗi người một khẩu súng lục. Xem xong tấm thiệp này, ngay cả bản thân chúng tôi cũng cảm thấy không hợp lẽ thường: các sếp lớn mới có thể mặc áo dạ, viền kim tuyến, bốn người chúng tôi chỉ là tuần cảnh, cớ sao vô duyên vô cớ lại được mặc bộ trang phục này chứ? Đương nhiên, chúng tôi không thể đi bắt Phùng đại nhân thu hồi tấm thiệp lại được, nhưng chúng tôi cũng thấy ngại ngùng chẳng dám đi gặp tổng đội trưởng. Tổng đội trưởng mà không dám trái lệnh Phùng đại nhân, hắn hoàn toàn có thể trút giận lên bốn người chúng tôi chứ giỡn đâu!

Các người đoán xem thế nào nào? Tổng đội trưởng xem xong tấm thiệp, đến một tiếng thở mạnh cũng không dám phát ra, răm rắp làm theo, lo liệu đâu ra đấy cả. Ngươi cứ ngẫm xem Phùng đại nhân có uy thế lớn nhường nào đi! Chà! Bốn người chúng tôi liền phất lên rồi, bộ đồng phục vải dạ đen tuyền thực thụ, viền kim tuyến vàng óng ánh, đôi bốt dài da màu đen cao quá đầu gối, gót bốt mang chiếc cựa ngựa sáng lóa, súng kỵ binh vác sau lưng, súng lục giắt bên hông, ngoài bao súng thòng xuống dải tua rua màu vàng mơ dài thòng lợng. Quả thực có thể nói thế này, uy phong của toàn bộ tuần cảnh trong thành đều đã bị bốn người chúng tôi cướp sạch mất rồi! Chúng tôi đi trên phố, tuần cảnh đứng gác đều đồng loạt hành lễ với chúng tôi, cứ ngỡ chúng tôi là quan lớn ấy chứ!

Khi tôi làm nghề thợ dán giấy mã, những đồ cúng đốt bằng giấy hơi cầu kỳ một chút, thế nào cũng phải dán một con ngựa đại thanh hoa cúc. Bây giờ tôi mặc bộ đồng phục bảnh tỏn thế này, tôi bèn ra chuồng ngựa chọn một con ngựa đại thanh hoa cúc, con ngựa này cực kỳ bất kham chứng nào tật nấy, hễ thấy người là lao vào cắn với đá; tôi chọn nó, bởi vì hồi trước tôi từng dán loại ngựa như thế này rồi, bây giờ tôi phải cưỡi con ngựa bằng xương bằng thịt; đại thanh hoa cúc, đẹp đẽ nhường nào chứ! Con ngựa này chứng nào tật nấy, nhưng chạy thì thực sự rất nở mặt nở mày, cái đầu gục xuống, khóe miệng sùi bọt mép trắng xóa, chiếc bờm dài bay phấp phới trong gió như một vạt lúa xuân, đôi tai dựng đứng như hai chiếc gáo dừa nhỏ; tôi chỉ cần nhún chân giẫm vào bàn đạp là nó muốn bay vút lên không trung. Cả đời này, tôi chưa từng có được chuyện gì thực sự đắc ý; được cưỡi trên lưng con ngựa đại thanh hoa cúc này, tôi phải thú nhận rằng, tôi đã cảm nhận được sự kiêu hãnh và đắc ý tột cùng!

Lẽ ra, chuyến sai dịch lần này coi như cũng tạm ổn, dựa vào bộ y phục ấy và con ngựa ấy chẳng lẽ không đáng để vui vẻ hân hoan sống qua ngày hay sao? Hè! Bộ đồng phục mới chưa mặc được ba tháng, Phùng đại nhân đã bị lật đổ, đội cảnh vệ cũng bị giải tán; tôi lại quay về làm cảnh sát hạng ba rồi.

Thập Tam

Đội cảnh vệ bị giải tán. Tại sao? Tôi không biết. Tôi được điều về tổng cục để sai dịch, và còn nhận được một tấm huân chương bằng đồng thiếc, tựa hồ như có ý nói tôi đã lập được công lao gì đó trong dinh thự vậy. Ở tổng cục, có lúc tôi quản lý sổ hộ khẩu, có lúc quản lý sổ sách tiền quyên cửa hàng, có lúc trực ban canh giữ cổng lớn, có lúc trông nom kho quân trang. Trải qua hai ba năm trời như thế, tôi lại nắm rõ đại khái mọi việc trong cục. Cộng thêm những kinh nghiệm trước đây của tôi ngoài phố mặt, cửa nha môn và trong dinh thự, tôi có thể coi là một bậc bách sự thông, chuyện trong hay ngoài, không có gì là tôi không tường tận. Nhắc đến nghiệp vụ cảnh sát, tôi chính là tay xịn rành đời. Thế nhưng cho đến tận lúc này, làm sai dịch mười năm trời, tôi mới được thăng lên cảnh sát hạng nhất, mỗi tháng kiếm được chín đồng đại dương.

Mọi người có lẽ cho rằng tuần cảnh đều là những kẻ đứng đường phố, tuổi trẻ sức lực hay thích xen vào chuyện bao đồng. Thực ra, chúng tôi vẫn còn một đại ngầm nhân số ẩn nấp trong các khu các cục cơ mà. Giả sử như có một ngày tổ chức tổng duyệt binh, các người có thể nhìn thấy những tên tuần cảnh kỳ lạ quái dị: người gù lưng, kẻ cận thị, rụng hết răng, thọt chân, cái gì cũng có đủ. Những tên quái vật này mới thực sự là muối mặn trong đám tuần cảnh, bọn chúng đều có tư cách có kinh nghiệm, biết đọc biết viết, tất cả công văn án kiện, tất cả bí quyết làm việc, đều nằm trong tay bọn chúng đấy. Nếu không có bọn chúng, tuần cảnh trên phố sớm đã loạn cào cào lên rồi. Những người này, thế nhưng lại vĩnh viễn không bao giờ được thăng tiến lên cả; cứ mãi làm việc phục vụ mọi người, chẳng có chút khởi sắc nào, cả đời chưa từng có lấy một lần vẻ diện xuất hiện trước công chúng. Bọn chúng nhẫn nhục chịu khó làm việc, cho đến khi già nua không bước đi nổi nữa, vẫn mãi là cảnh sát hạng nhất, kiếm chín đồng đại dương. Hễ khi nào các người nhìn thấy trên phố: mặc chiếc áo dài màu xám được giặt giũ rất sạch sẽ, dưới chân vẫn đi đôi giày da của tuần cảnh, lê gót chân bước đi chầm chậm, tựa hồ như không nhấc nổi đôi giày ấy lên nổi, thì chắc chắn đó là tuần cảnh loại này rồi. Bọn chúng đôi khi cũng đến mấy quán "chén rượu" lớn, uống một "bát rượu", nhắm với mười mấy hạt lạc, vô cùng quy củ, vừa nuốt chửng ngụm nước cay xè ấy xuống, vừa thở dài thườn thượt. Tóc đã điểm hoa râm, nhưng khóe miệng vẫn cạo sạch sẽ, nhìn thoáng qua rất giống thái giám. Bọn chúng rất quy củ, ôn hòa, biết việc, bọn chúng ngay cả lúc nghỉ ngơi cũng vẫn phải mang đôi giày không hợp lòng người ấy!

Làm việc chung một chỗ với đám người này, tôi học hỏi được không ít kiến thức. Thế nhưng, tôi lại có chút sợ hãi: Chẳng lẽ tôi cũng cứ thế này mà chìm nghỉm đi sao? Bọn họ đáng yêu biết bao, mà cũng đáng thương biết bao chứ! Nhìn bọn họ, trong lòng tôi thỉnh thoảng lại bỗng chốc lạnh buốt đi một nhịp, khiến tôi nửa ngày thốt không nên lời. Phải rồi, tôi trẻ tuổi hơn bọn họ, cũng chẳng kém phần tinh khôn hơn họ là mấy, nhưng tôi có hy vọng nào không? Trẻ tuổi ư? Tôi cũng ba mươi sáu tuổi rồi còn gì!

Mấy năm nay ở trong cục tuy cũng có điểm tốt, tôi không phải gánh chịu nguy hiểm kinh hoàng nào. Mấy năm nay, chính là giai đoạn năm nào xuân thu cũng đánh trận đều đặn, tội lỗi người khác phải gánh chịu tôi chưa bàn tới, chỉ riêng đám tuần cảnh thôi cũng đủ thê thảm rồi. Cứ đánh trận là lính trát biến thành Diêm Vương sống, còn tuần cảnh thì đầu quay ngược xuống đất! Nào lương thực, nào xe cộ, nào ngựa chiến, nào người ng làm, nào tiền bạc, tất cả đều trút hết lên đầu tuần cảnh, chậm trễ dâng nộp lên một chút là không xong với chúng ngay. Vừa hô muốn một vạn cái bánh nướng, là thế đấy, tuần cảnh phải dò hỏi từng nhà từ tiệm cắt mì cho đến chỗ làm bánh nướng để gom cho đủ; bánh nướng xong, lại phải áp tải phu quét đường mang đến doanh trại; khéo đi về lại còn ăn mấy bạt tai nữa là khác!

Nếu chỉ phục vụ mấy ông lính trát thế này thôi, thì cũng hãy còn tạm ổn; không, mấy ông lính trát còn giở thói ngang ngược cơ. Phàm là những nơi có tuần cảnh, bọn chúng thế nào cũng quậy phá cho bằng được, tuần cảnh quản thì không xong, không quản cũng không xong, sống uất ức khổ sở. Trên đời có người hồ đồ, tôi hiểu chứ; nhưng sự hồ đồ của lính trát khiến tôi không sao tài nào lý giải nổi. Bọn chúng chỉ vì chuộng cái oai chốc lát, hoàn toàn không màng gì đến tình lý; không màng tình lý thì chớ đằng nào cũng phải để bản thân không bị thiệt thòi chứ; không, bọn chúng đến việc bản thân có bị thiệt thòi hay không còn chẳng nhận ra, các người bảo trên đời này đi đâu tìm ra hạng người hồ đồ như thế nữa cơ chứ. Cứ nói như cậu em họ của tôi đi, nó đã làm lính hơn chục năm trời, mấy năm sau vẫn cứ là tiểu đội trưởng, lẽ ra thế nào cũng phải hiểu chút chuyện chứ. Hè! Năm ấy đánh trận, nó áp tải hơn chục tù binh về doanh trại. Chà! Nó đắc ý vô cùng đi ở phía trước dẫn đường, cứ như thể một vị hoàng đế vậy. Anh em dưới quyền nó đều nhìn ra, sao không tước vũ khí của tù binh trước đã chứ? Nó kiên quyết không làm thế, vỗ ngực quả quyết không có chút sai sót nào cả. Đi được nửa đường, đằng sau vang lên tiếng súng, nó tức thì bỏ mạng ngay trên phố. Nó là cậu em họ của tôi, lẽ nào tôi lại mong nó chết ư? Thế nhưng cái thói hồ đồ này, khiến tôi đến việc oán hận kẻ nổ súng bắn nó cũng không tài nào oán nổi. Có một ví dụ như thế này, các người cũng có thể hiểu được phần nào lính trát khó đối phó đến nhường nào. Ngươi mà bảo chúng lái ô tô đừng đâm vào tường, hay lắm, chúng cứ đâm đầu vào cho bằng được, đâm cho bản thân chít tươi thì được chứ dứt khoát không thèm nghe lời ngươi khuyên bảo.

Ở trong tổng cục mấy năm trời, chẳng có cái lợi nào khác, tôi coi như tránh được nguy hiểm và sự ấm ức trong thời chiến. Đương nhiên rồi! Cứ hễ đánh trận là than củi củi gạo củi lửa đều tăng giá vùn vụt, tuần cảnh cũng theo đó mà cùng mọi người chịu chung khổ cực, nhưng tôi có thể an tọa trong phòng làm việc, không phải ra ngoài đối phó với đám lính trát, thế là tôi phải biết mãn nguyện rồi.

Thế nhưng, ở trong cục tôi lại sợ cứ thế chôn vùi ở đó suốt đời, vĩnh viễn không có ngày ngoi lên được, có quan hệ gửi gắm, mới có thể thăng tiến; không có quan hệ mà có thể ra ngoài bắt trộm phá án, cũng là một con đường, tôi vừa không có quan hệ, lại chẳng ra ngoài phố mặt, thì cất nhắc lên một bậc từ đâu đây? Tôi càng nghĩ càng sầu lo.

Thập Tứ

Đến năm tôi tròn bốn tuổi, vận may tới tấp kéo đến, tôi được bổ nhiệm làm tuần trưởng! Tôi không kịp nghĩ xem mình đã làm sai dịch bao nhiêu năm, bỏ ra bao nhiêu sức lực, và chức tuần trưởng thì kiếm được bao nhiêu tiền; đều không kịp nghĩ nữa rồi. Tôi chỉ cảm thấy vận may của mình đã tới!

Trẻ con nhặt được một món đồ rách là có thể vui vẻ chơi đùa suốt nửa ngày, thế nên trẻ con mới có thể vui vẻ được. Người lớn cũng phải như thế, họa may mới có thể chống cự mà sống tiếp được. Suy ngẫm kỹ một chút, mọi chuyện sẽ hỏng bét hết. Tôi thăng chức tuần trưởng, nói thật chứ, tuần trưởng so với tuần cảnh thì kiếm hơn được mấy đồng bạc chứ? Kiếm tiền thì chẳng bao nhiêu, trách nhiệm lại lớn nhường nào chứ! Nói ngược lên trên, đối với cấp trên việc gì cũng phải nói ra cho có đầu có đuôi chuẩn mực; nói ngược xuống dưới, đối với anh em vừa phải tinh tế vừa phải nhiệt tình; nói về nội bộ, việc công phải hoàn thành; nói về giao tế bên ngoài, phải giải quyết sự việc một cách cương nhu nhịp nhàng. Việc này, còn khó hơn cả làm tri huyện nữa. Huyện trưởng chính là hoàng đế một cõi, còn tuần trưởng thì không có cái thân phận ấy, hắn vừa phải làm việc nghiêm túc, lại vừa phải ứng phó qua loa cho xong chuyện, thật thật giả giả, hư hư thực thực, sơ sẩy một điểm là sinh chuyện lớn ngay. Sinh chuyện lớn rồi thì thực sự hỏng bét, muốn thăng tiến thì khó, chứ muốn giáng chức thì nào có khó gì đâu. Đã từng làm tuần trưởng rồi mà bị giáng chức xuống, thì dẫu phái đi đâu cũng chẳng được ai ưa: anh em thì bỉ bôi châm chọc, chà! Cậu đây từng làm tuần trưởng mà,... thế này thế nọ lôi thôi đủ điều. Còn quan trên thì coi cậu là cái gai trong mắt, cố tình chèn ép giầy xéo cậu, cậu có nhịn thế nào cũng không nhịn nổi. Phải làm sao đây? Hè! Từ tuần trưởng mà giáng xuống làm tuần cảnh, tốt nhất là dứt khoát gói ghém hành lý về nhà, cái bát cơm này không cần ăn nữa. Thế nhưng, tính theo tôi mà nói, năm mươi tuổi mới thăng lên chức tuần trưởng, thực sự mà dứt khoát gói ghém hành lý về nhà, thì tôi biết đi đâu làm gì để sống đây?

Thực sự mà nghĩ thế, tôi tức thì bạc cả đầu. May mà lúc ấy tôi không nghĩ như thế, chỉ mải vui mừng, vứt sạch mọi chuyện tồi tệ ra sau đầu. Lúc ấy tôi lại nghĩ thế này: Bốn mươi tuổi làm tuần trưởng, năm mươi — dẫu có là năm mươi đi chăng nữa! — lại làm tuần quan, thì coi như cũng không uổng phí một đời làm sai dịch. Chúng ta không phải xuất thân từ trường học, lại không có chỗ dựa thế lực lớn, mà có thể leo lên đến chức tuần quan thì chẳng lẽ còn nhỏ ư? Nghĩ vậy rồi, tôi hệt như liều mạng, tinh thần hưng phấn gấp bội trông nom công việc của mình, cứ như đang nâng niu một viên dạ minh châu vậy!

Làm tuần trưởng được hai năm, trên đầu tôi thực sự đã điểm tóc bạc. Tôi vốn không hề suy nghĩ kỹ càng mọi chuyện, nhưng ngày nào cũng thắt thỏm lo âu, chỉ sợ việc nào đó làm sai sót, phải gánh chịu kỷ luật. Ban ngày, tôi luôn tươi cười hớn hở phấn chấn tinh thần làm việc; ban đêm, tôi ngủ không ngon giấc, bỗng nhiên nhớ ra một việc, cứ như bị giật mình hoảng hốt, trằn trọc trở mình suy nghĩ mãi; chưa chắc đã nghĩ ra được phương án giải quyết, nhưng cơn buồn ngủ của tôi thì bay biến đi đâu mất.

Ngoài công việc công ra, tôi còn lo lắng cho con cái: con trai đã hai mươi tuổi, con gái mười tám. Phúc Hải — con trai tôi — từng học tư thục mấy ngày, học trường cho người nghèo mấy ngày, học tiểu học công lập mấy ngày. Chữ nghĩa ư, gộp chung lại nó đại khái chỉ đọc nổi Quốc văn quyển hai; còn thói hư tật xấu thì nó học được không ít, ở tư thục, trường người nghèo hay trường công lập, nó đều học lỏm được cả, đi đâu cũng chắc chắn đạt điểm một trăm, giả sử như trường học có tổ chức thi thói hư tật xấu. Vốn dĩ mà nói, từ nhỏ đã mất mẹ, tôi lại bươn chải bên ngoài quanh năm suốt tháng, nó há chẳng thích quậy phá thế nào thì quậy thế ấy sao. Tôi không trách móc nó kiểu rèn sắt không thành thép, cũng chẳng oán hận bất kỳ ai, tôi chỉ hận vận số của mình thấp kém, không phát tài nổi, không thể giáo dục con cái cho đàng hoàng. Tôi coi như không có lỗi với chúng, cả đời tôi không hề kiếm cho chúng một người mẹ kế để chúng phải chịu uất ức. Còn chuyện vận số bất hạnh của tôi, chỉ có thể làm tuần cảnh, thì đó vốn dĩ không phải lỗi của tôi, con người ta chẳng lẽ lại có thể đấu lại với ông trời hay sao?

Phúc Hải to con cao lớn, thế nên rất ăn được! Một bữa ngốn hùm xơi ba bát mì trộn sốt mè, có lúc còn bảo chưa no hẳn cơ mà! Cứ theo cái đà ăn uống này của nó, nó có thêm hai phần bố như tôi nữa cũng chẳng ăn thua! Tôi không cấp vốn nổi cho nó học trung học, chút "văn vẻ" ít ỏi của nó cũng chẳng tài nào thi đỗ. Tôi đành phải tìm việc cho nó làm. Hừ! Nó biết làm cái gì chứ? Từ thuở xửa thuở xưa, trong lòng tôi đã thầm tính toán thế này: Con trai tôi thà đi kéo xe kéo, chứ quyết không đi làm cảnh sát tuần tra; đời này tôi đã làm đủ cảnh sát tuần tra rồi, không cần phải thế tập cái nghề này nữa! Hồi Phúc Hải mười hai, mười ba tuổi, tôi bảo nó đi học nghề thủ công, nó khóc lóc giãy nẩy kiên quyết không đi. Không đi thì thôi, đợi nó lớn thêm hai tuổi rồi tính tiếp; đối với một đứa trẻ mất mẹ chẳng lẽ không nên xót xa hơn bình thường sao? Đến năm mười lăm tuổi, tôi tìm sẵn chỗ cho nó đi học việc, nó không nói là không đi, thế nhưng tôi vừa quay lưng đi là nó liền chuồn về nhà. Mấy lần tôi đưa nó đi, mấy lần nó lén trốn về. Thế là đành đợi nó lớn hơn chút nữa, đợi tâm tính nó chuyển biến may ra mới được. Hừ! Từ mười lăm đến hai mươi tuổi, nó cứ ngây ngô trôi qua như thế, chỉ được cái ăn được uống được, tuyệt nhiên không thích làm việc. Đến lúc bị tôi ép quá hóa liều: "Rốt cuộc mày bằng lòng làm cái gì? Nói xem nào!" Nó cúi gằm đầu, nói nó bằng lòng đi làm cảnh sát tuần tra! Nó cảm thấy mặc đồng phục, đi trên đường, vừa có tiền kiếm, lại vừa tiện bề dạo chơi tiêu sầu, không giống như học việc mãi mãi bị nhốt trong bốn bức tường. Tôi chẳng nói gì, nhưng trong lòng đau nhói. Tôi ngỏ lời gửi gắm, thế là nó được tuyển làm cảnh sát tuần tra. Lòng tôi đau hay không đau, dẫu sao nó cũng có việc làm, vẫn hơn là bám lấy tôi ăn hại. Hổ phụ sinh hổ tử, bố làm cảnh sát tuần tra con cũng vẫn làm cảnh sát tuần tra, hơn nữa cái thằng cảnh sát tuần tra như nó chắc chắn còn lâu mới bén gót được tôi. Tôi tới tận bốn mươi tuổi mới leo lên được chức đội trưởng tuần tra, còn nó đến bốn mươi tuổi á, hừ! Không bị người ta đuổi cổ ra khỏi ngành đã là phúc lớn mệnh lớn rồi! Chẳng có hy vọng gì! Tôi chưa từng tục huyền, bởi vì tôi cắn răng chịu đựng. Còn nó, mai mốt chẳng lẽ không lo bề gia thất cho nó chắc? Lấy gì mà nuôi đây?

Đúng vậy, con trai đã đi làm việc, trong lòng tôi ngược lại lại vướng mắc một hòn đá tảng to đùng! Lại nhìn con gái xem, cũng mười tám mười chín tuổi rồi, cứ giữ rịt ở nhà thế này thì ra thể thống gì chứ? Tất nhiên, gả quách đi sớm ngày nào hay ngày đó, càng sớm càng tốt. Gả cho ai đây? Cảnh sát tuần tra, cảnh sát tuần tra, vẫn cứ phải là cảnh sát tuần tra sao? Một người làm cảnh sát tuần tra, con cháu vạn đời đều phải làm cảnh sát tuần tra, ngỡ như rơi vào trận địa cảnh sát tuần tra vậy. Thế nhưng, không gả cho cảnh sát tuần tra thì thực sự không được: Xét về ngoại hình, nó chẳng có nhan sắc gì; xét về học vấn, nó từ nhỏ đã không có mẹ, chỉ mặt chữ đôi ba chữ; xét về của hồi môn, tôi cùng lắm chỉ có thể may cho nó hai chiếc áo dài vải tây; xét về bản sự, nó chỉ biết chịu khổ, chẳng có điểm tốt nào khác. Con gái của cảnh sát tuần tra sinh ra là đã phải gả cho cảnh sát tuần tra, số trời đã định, chẳng ai thay đổi được!

Thở dài! Gả thì gả vậy! Tống cổ nó đi, tôi dù thế nào đi nữa cũng có thể yên lòng được một lúc. Không phải tôi nhẫn tâm đâu, thử nghĩ xem, cứ để nó vất vưởng đến tuổi hai mươi mấy, khéo lại vẫn ở ì trong nhà. Tôi muốn đối xử tốt với tất cả mọi người, thế nhưng có ai đối xử tốt với tôi chưa nào! Tôi vốn chẳng muốn lải nhải cằn nhằn phát sầu phát thổ, chỉ là tôi muốn giải quyết cho phẳng phiu mọi chuyện, ai đúng ai sai, để mọi người tự nhìn nhận.

Vào ngày nó xuất giá, tôi thực sự chỉ muốn ngồi ù téc khóc rống lên một trận. Thế nhưng tôi lại chẳng khóc; đây cũng chẳng phải chuyện một sớm một chiều, nước mắt của tôi chỉ chực xoay vòng trong khóe mắt, tuyệt nhiên không chịu chảy xuống!

Mười lăm

Con trai đã có việc làm, con gái đã gả chồng, trong lòng tôi tự nhủ: Lần này ta có thể cao chạy xa bay rồi! Giả như bên ngoài có cơ hội, tôi sẵn sàng vứt cái chức đội trưởng tuần tra đi, cũng ra ngoài mở mang tầm mắt. Chuyện phát tài hay không phát tài gì chứ, tôi không thể cứ chôn vùi cuộc đời tẻ nhạt thế này mãi được.

Cơ hội quả thực đã tới. Nhớ vị đại nhân họ Phùng đó chứ, ông ấy được bổ nhiệm ra ngoại tỉnh nhậm chức. Chẳng phải tôi rất thích đọc báo hay sao? Vừa hay tin này, tôi liền tìm đến ông ấy, nài xin ông ấy dẫn tôi đi theo. Ông ấy vẫn còn nhớ tôi, hơn nữa cũng đồng ý làm như vậy. Ông ấy bảo tôi đi hẹn thêm ba tay cự phách nữa, tổng cộng bốn người đi theo ông ấy nhậm chức. Tôi để dành một tâm tư, bèn xin tự ông ấy đòi phía cục cảnh sát bốn người, xem như là phái đi điều động. Tôi suy nghĩ thế này: Giả như sau này tình hình không mấy khả quan ấy à, vừa tránh được việc bạn bè oán trách mình, hơn nữa lại còn có thể về cục giao lệnh, có đường lui cho bản thân. Ông ấy thấy phương án của tôi không tồi, liền đích danh điều động bốn người từ cục cảnh sát.

Niềm vui này quả thực không phải niềm vui nhỏ. Dựa vào chút kinh nghiệm kiến thức nông cạn này của tôi, dám cá rằng, đi đến bất cứ đâu tôi cũng có thể làm một vị cục trưởng cục cảnh sát cừ khôi, tuyệt đối không phải nói khoác đâu nhé! Con chó còn có ngày đắc ý huống chi là con người? Tôi cũng nên nở mày nở mặt vài bữa chứ, hơn bốn mươi tuổi rồi mà chưa từng được rạng danh lấy một lần!

Quả nhiên, mệnh lệnh ban xuống, tôi làm đội trưởng đội vệ binh; tôi mừng đến mức suýt nhảy dựng lên.

Hừ! Cũng chẳng biết là số mệnh chúng ta không tốt, hay là vận may của đại nhân họ Phùng đã cạn; còn chưa tới nhậm chức, lại bị bãi miễn chức vụ. Mèo giẫm bàng quang, mừng hụt một phen! May mà bốn người chúng tôi là theo diện điều động, chứ không phải từ chức; đại nhân họ Phùng lại đưa chúng tôi trở về cục cảnh sát. Lòng tôi vừa buồn vì chuyện này, lại vừa lo lắng không biết khi về cục có còn được làm đội trưởng tuần tra nữa không, khuôn mặt tôi hóp lại một vòng.

May là mọi chuyện vẫn ổn, tôi được phái đến phòng dịch bệnh làm lính canh gác, tổng cộng có sáu anh em, do tôi làm tiểu đội trưởng chỉ huy. Đây là một công việc không tồi, việc không nhiều, mà tiền cơm lại do phòng dịch chi trả. Tôi không biết chính xác lắm, phỏng chừng đây là đại nhân họ Phùng đã nói giúp tôi một câu tốt đẹp.

Ở đây, tiền cơm vừa không phải tự bỏ túi, tôi bắt đầu dành dụm tiền, mục đích là để cưới vợ cho Phúc Hải — chỉ còn lại mỗi một việc lớn này cần giải quyết, thà giải quyết cho xong sớm đi!

Năm tôi bốn mươi lăm tuổi, tôi cưới con dâu — bố đẻ và anh trai của con nó đều là cảnh sát tuần tra. Hay thật đấy, cái nhà tôi này, lớn bé trong ngoài, toàn là cảnh sát tuần tra, gom góp lại một chút là có thể thành lập ngay một phân sở cảnh sát rồi!

Hành động của con người đôi khi thật khó mà hiểu nổi. Sau khi cưới con dâu xong, chẳng hiểu sao tôi lại cho rằng nên để râu, mới ra dáng một người bố chồng. Tôi chẳng suy nghĩ kỹ xem mình làm nghề gì, cứ thế đường hoàng để râu luôn. Bộ râu đen ngắn ngự trên môi, tôi nhồi một chòm thuốc lá Quan Đông, cảm thấy vị rất đậm đà ra trò. Vốn dĩ mà lại, con gái đã gả chồng yên bề gia thất, con trai đã thành gia lập thất, chuyện của bản thân tôi lại vô cùng suôn sẻ, sao lại có thể cảm thấy không hợp vị cho được cơ chứ?

Hừ! Bộ râu của tôi đã rước họa vào thân. Cục trưởng cục cảnh sát bỗng nhiên đổi người, cục trưởng mới vừa nhậm chức liền duyệt binh toàn bộ cảnh sát tuần tra trong thành. Vị quan lớn này vốn xuất thân là quân nhân, chỉ biết đứng nghiêm ngước nhìn hàng ngũ ngay ngắn chứ chẳng hiểu cái quái gì khác. Ở phần trước tôi đã nói rồi, trong cục trong phân khu có rất nhiều lão bối cựu trào, bề ngoài trông không mấy bảnh bao, thế nhưng làm việc lâu năm, có nhiều kinh nghiệm nhất. Tôi chính là đứng chung hàng với nhóm tay lão luyện này trong cục, bởi vì lính canh gác của phòng dịch không thuộc về bất kỳ phân khu cảnh sát nào, thế nên lúc duyệt binh liền đứng chung một chỗ với người trong cục.

Lúc chúng tôi đã đứng vào hàng ngũ, chờ đợi duyệt binh, tôi cùng đám người lớn tuổi kia vẫn còn nói cười vui vẻ, vô cùng tự nhiên. Trong lòng chúng tôi đều cảm thấy, những việc quan trọng đều do chúng tôi gánh vác, nhắc đến bất cứ hạng mục công việc nào chúng tôi cũng đều nắm rõ như lòng bàn tay, chúng tôi chưa được thăng quan tiến chức đã coi như là chịu ủy khuất lắm rồi, thế mà còn có ai nỡ đá chúng tôi ra ngoài cơ chứ? Đã có tuổi rồi thật đấy, thế nhưng chúng tôi đâu có lười biếng ít làm việc đâu cơ chứ! Cho dù nói là già cả vô tích sự đi chăng nữa, dẫu sao chúng tôi ít nhất cũng đã có mười lăm mười sáu năm thâm niên làm sai dịch, lúc chúng tôi còn trẻ tráng tráng kiện kiện đã đem tinh thần mồ hôi nước mắt cống hiến cho công việc công cộng rồi, nể vì điểm này, chẳng lẽ không thể chừa lại chút thể diện hay sao? Có ai lại nhìn thấy chó già rồi mà nỡ đá một cước ra cửa bao giờ không? Trong lòng chúng tôi đều nghĩ như thế, cho nên hoàn toàn chẳng để chuyện này vào tâm can, cứ đinh ninh rằng vị cục trưởng mới liếc nhìn chúng tôi từ đằng xa một cái là xong chuyện.

Cục trưởng đã tới, gã đàn ông cao lêu khêu trước ngực đeo đầy huân chương, vừa la hét vừa nhảy nhót, sống chẳng khác nào một cỗ máy biết đi. Trống ngực tôi bắt đầu đánh lô tô. Gã không theo thứ tự mà đi xem xét, vừa vặn nhìn thấy hàng của chúng tôi liền lập tức lao tới như hổ đói vồ mồi. Chân dạng ra, tay chống đằng sau lưng, gã gật đầu với chúng tôi một cái. Sau đó bỗng nhiên gã nhảy chồm lên một bước đến trước mặt chúng tôi, tóm lấy thắt lưng của một lão thư sinh lâu năm kéo giật về phía trước như đấu vật, suýt chút nữa kéo lão ngã nhào; túm chặt thắt lưng, gã lắc qua lắc lại lão thư sinh mấy cái, rồi đột ngột buông tay ra, lão thư sinh ngã kịch mông xuống đất. Cục trưởng nhổ thẳng hai bãi nước bọt vào mặt lão: "Mày mà cũng xứng làm cảnh sát tuần tra á! Đến cái thắt lưng cũng thắt không nổi ư? Lại đây! Lôi ra ngoài bắn chết!"

Chúng tôi đều biết thừa, dẫu gã là ai đi nữa thì cũng chẳng có quyền bắn người. Thế nhưng mặt mày chúng tôi ai nấy đều tái mét, không phải vì sợ, mà là vì tức giận. Lão thư sinh kia ngồi bệt dưới đất, run lẩy bẩy thành một cục.

Cục trưởng lại nhìn quét qua chúng mày chúng tôi một lượt, rồi dùng ngón tay vạch một đường dài: "Tất cả tụi mày cút hết ra ngoài cho tao, đừng để tao nhìn thấy tụi mày nữa! Lũ chúng mày mà cũng xứng đáng làm cảnh sát tuần tra á!" Nói xong câu này, có vẻ như vẫn chưa nguôi giận, gã lại chạy lên đằng trước, rướn cổ thét lớn: "Đứa nào có râu thì cút xéo khỏi bộ đồng phục, cút ngay lập tức cho tao!"

Người có râu không chỉ có mỗi mình tôi, hơn nữa toàn là đội trưởng với tuần quan, nếu không thì tôi cũng chẳng dám giữ lại mấy cọng lông rước họa này.

Hai mươi năm phụng sự, tôi cứ thế bị đá văng ra khỏi ngành. Thực ra mà nói, tôi tuy đã hơn bốn mươi tuổi, nhưng tôi hoàn toàn chẳng có vẻ gì là già nua cả, ai bảo tôi lại đi để râu cơ chứ! Điều này có nghĩa là, lúc bạn còn trẻ khỏe tráng kiện, bạn đem cả sinh mạng ra liều mạng làm việc, mỗi tháng chỉ đổi lấy sáu bảy đồng bạc còm cõi ấy. Con trai của bạn, bởi vì bạn làm cảnh sát tuần tra, nên không được đi học hành tử tế; con gái của bạn, bởi vì bạn làm cảnh sát tuần tra, nên cũng đành gả cho kẻ nghèo hèn để ăn bánh ngô độ nhật. Còn bản thân bạn thì sao, vừa nuôi râu là coi như xong phim, một đồng tiền trợ cấp tiền dưỡng già cũng chẳng có, sau hai mươi năm cống hiến, bạn bị người ta đá văng ra ngoài giống như đá một viên gạch vướng víu vậy. Trước năm mươi tuổi, bạn chẳng dành dụm được gì, có ba bữa cơm mà ăn là coi như may mắn lắm rồi; sau năm mươi tuổi, bạn tha hồ mà đau đầu nhức óc nghĩ mưu tính kế nhé, là nên nhảy sông tự vẫn, hay là treo cổ thắt cổ đây? Đây chính là cái kết bi thảm của kẻ làm cảnh sát tuần tra.

Hai mươi năm làm sai dịch, chưa từng làm chuyện gì sai trái, nhưng tôi cứ thế bị cuốn gói ra đi.

Anh em có người rưng rưng nước mắt tiễn tôi ra về, vậy mà tôi vẫn cười; chuyện bất bình trên thế gian này còn nhiều lắm, nước mắt của tôi cứ để dành đấy còn hơn!

Mười sáu

Số phận của người nghèo — không giống như những gì mà các nhà từ thiện chuyên phát cháo loãng vẫn nghĩ — chẳng đời nào được cứu sống bởi dăm ba bát cháo; có cháo để ăn, chẳng qua chỉ là chịu đựng thêm mấy ngày khổ sở mà thôi, sớm muộn gì thì cũng vẫn phải chết. Bản lý lịch của tôi cũng tựa như bát cháo kiểu ấy vậy, nó chỉ có thể giúp tôi kiếm được một công việc quèn, bắt tôi phải chịu đựng thêm mấy ngày tội lỗi mà thôi; tôi vẫn cứ phải tiếp tục đi làm cảnh sát tuần tra. Ngoài việc thừa nhận tôi làm cảnh sát tuần tra ra, tôi thực sự chẳng còn cách nào khác để giới thiệu về bản thân mình nữa! Nó giống như một nốt ruồi hay khối u xấu xí, mãi mãi đeo bám lấy tôi. Tôi chán ngấy việc phải nhắc đến chuyện từng làm cảnh sát tuần tra, chán ngấy việc phải đi làm cảnh sát tuần tra lần nữa, thế nhưng nếu không nói không làm, thì đến bát cơm để ăn cũng chẳng có mà húp, thật là đáng ghét làm sao!

Nghỉ ngơi chưa được bao lâu, qua sự giới thiệu của đại nhân họ Phùng, tôi đến một mỏ than làm chủ nhiệm phòng vệ sinh, sau đó lại được thăng chức làm sở trưởng phân sở cảnh sát làng mỏ; thế này coi như vận may không đến nỗi nào. Ở đây tôi đã có dịp thi triển kha khá tài năng và học thức của mình: Đối với công nhân trong làng, với kinh nghiệm phục vụ suốt hai mươi năm, tôi quản lý thực sự rất ra ngô ra khoai. Bọn họ tụ tập cờ bạc, ẩu đả, đình công, gây sự, uống rượu say sưa, chỉ dựa vào cái miệng của tôi này thôi, nói chuyện nào ra chuyện nấy, dứt khoát rạch ròi, tôi hoàn toàn có thể thuyết phục họ tâm phục khẩu phục. Còn đối với anh em thuộc cấp thì sao, tôi phải thân chinh trực tiếp huấn luyện. Trong số họ có người được điều động từ nơi khác đến, có người do tôi mời đến giúp sức, đều từng làm cảnh sát tuần tra cả; nhóm người này thì không dễ huấn luyện chút nào, bởi vì bọn họ dăm ba chữ bẻ đôi về ngành cảnh sát cũng biết, lại còn muốn thử tài giở trò với tôi nữa chứ. Tôi chẳng sợ, tôi đã làm qua đủ mọi loại cảnh sát tuần tra rồi, trong ngoài nông sâu thế nào tôi đều tường tận hết; dựa vào chút kinh nghiệm này, coi như tôi chưa từng bị bọn chúng làm cho bẽ mặt lần nào. Đối nội hay đối ngoại, tôi đều có cách giải quyết xuôi chèo mát mái, nói không hề khoác lác chút nào đâu nhé.

Giả như tôi có thể lay lắt ở đây thêm dăm năm nữa, tôi dám cá là ít nhất tôi cũng có thể dành dụm được một khoản tiền mua quan tài cho bản thân, bởi vì bổng lộc của tôi xấp xỉ ngang ngửa với một vị tuần quan rồi, mà đến cuối năm còn có thể nhận được một khoản tiền thưởng nữa chứ. Thế nhưng, tôi vừa làm mới được nửa năm, mọi thứ vừa mới sắp xếp đâu ra đó hòm hòm rồi thì, hừ! Tôi lại bị người ta hất cẳng hất cẳng xuống đài. Tội lỗi của tôi chính là tuổi già sức yếu và quá mức tận tâm nghiêm túc trong công việc. Anh em hoàn toàn có thể kiếm chác thêm chút tiền riêng, giả như tôi chịu nhắm một mắt mở một mắt. Đằng này cả hai mắt tôi đều mở thao láo, thế là gieo mầm họa. Đối ngoại cũng vậy, tôi tường tận mọi ngóc ngách của ngành cảnh sát cho nên tôi muốn dựa vào lương tâm để chấn chỉnh công vụ cảnh sát ở chốn này thật hoàn thiện, thật ra dáng ra hình. Vẫn là câu nói đó, người dân mà không phải là người dân thực thụ, thì việc quản lý cảnh sát chỉ là hành động thừa thãi thừa thãi, càng quản lý tốt bao nhiêu thì lại càng chuốc lấy sự oán hận bấy nhiêu. Đương nhiên, nếu cho phép tôi quản lý dăm ba năm, mọi người có lẽ sẽ nhận ra những điểm tốt đẹp của nó. Thế nhưng, người ta nào có đợi đến lúc mọi chuyện tốt đẹp đâu, đã sớm đá văng tôi đi từ tám đời nào rồi.

Làm việc trong cái xã hội này, đến tận bây giờ tôi mới ngộ ra rằng, cứ phải giống như việc phát giày da cho đám cảnh sát tuần tra vậy. Lớn chút á, đáng đời! Nhỏ chút á, chật chân hả? Đáng đời! Mọi chuyện đều có thể xuôi chèo mát mái, nếu mày dám tính toán làm sao cho vừa lòng tất cả mọi người, thì có khi cái giày nó quăng thẳng vào mặt mày lúc nào không hay chứ lị. Thất bại lần này là vì tôi đã quên mất ba chữ vàng ngọc — "Mặc kệ đời", thế nên tôi lại một lần nữa khăn gói quả mướp cuốn xéo.

Lần này, rảnh rỗi ngót nghét nửa năm trời. Kể từ hồi đi học việc đến nay, tôi lúc nào cũng bận rộn đầu tắt mặt tối, chưa bao giờ biết thế nào là rảnh rỗi vô tích sự. Bây giờ, dẫu đã xấp xỉ tuổi năm mươi, tinh thần sức lực của tôi cũng chẳng thua kém mấy so với mấy tay thanh niên trai tráng là bao. Cứ bắt tôi phải nhàn rỗi không ngơi tay thế này, tôi sao mà chịu thấu chứ? Từ sáng sớm tinh mơ cho đến lúc hoàng hôn buông xuống, tôi chẳng có nổi một công việc đàng hoàng để làm, chẳng có lấy một tia hy vọng, y hệt như mặt trời vậy, cứ lững thững di chuyển từ đông sang tây; chỉ có điều, mặt trời có thể chiếu sáng vạn vật thế gian, còn tôi thì sao, trong lòng lúc nào cũng tối thui tối thui một màu đen kịt. Nhàn rỗi đến mức phát bực, nhàn rỗi đến mức cáu kỉnh, nhàn rỗi đến mức ghét bỏ chính mình, thế mà lại chẳng tài nào với tay tìm nổi một công việc dù là nhỏ nhặt để làm. Nhớ lại những giọt mồ hôi công sức và kinh nghiệm tích lũy trước kia, hoàn toàn chẳng thể an ủi được bản thân chút nào, bởi vì mồ hôi công sức và kinh nghiệm ấy chẳng thể dành dụm cho tôi lấy một đồng tiền dưỡng già, trong khi tôi sắp sửa phải đối mặt với cảnh chết đói đến nơi rồi. Tôi không muốn sống bám vào sự nuôi nấng của người khác, tôi có lòng tự trọng và bản sự của riêng mình, tôi muốn tự lực cánh sinh kiếm cơm ăn áo mặc. Tai mắt của tôi thính nhạy chẳng khác gì quân trộm cắp, hễ nghe ngóng được chút tin tức nào là vội vã ba chân bốn cẳng đuổi theo ngay, thế nhưng toàn tay trắng đi về, cúi gằm mặt xuống thấp đến mức không thể thấp hơn được nữa, thực sự chỉ muốn ngã lăn ra chết quách đi cho rồi, thế còn sảng khoái hơn nhiều! Lúc chưa đến bờ vực cái chết thì xã hội lại cứ như muốn chôn sống tôi vậy! Giữa ban ngày ban mặt sáng rực rỡ, tôi cảm giác thân hình mình cứ từ từ lún sâu xuống lòng đất; chẳng làm chuyện gì thất đức bao giờ, thế mà lại phải chịu đựng nỗi thống khổ lớn nhường này. Từ sáng cho đến tối mịt tôi cứ ngậm khư khư cái tẩu thuốc ấy, bên trong vốn chẳng có chút thuốc lá nào cả, chỉ là cứ ngậm hờ như thế cho có lệ, xem như là có "ý nghĩa" vậy thôi. Tôi sống trên đời này chẳng qua cũng chỉ vì cái "ý nghĩa" nhảm nhí ấy mà thôi, ngỡ như sinh ra là để làm trò cười cho thiên hạ xem vậy! Hết sức khó khăn lắm tôi mới kiếm được một công việc: Đi Hà Nam làm lính canh phòng đội chống buôn lậu muối. Lính canh phòng thì lính canh phòng, có cơm ăn là được rồi! Đi vay tiền, thu dọn hành lý, tôi cạo sạch sẽ bộ râu rồi lên đường "nhậm chức".

Chỉ trong vòng nửa năm trời, tôi đã trả hết sạch nợ nần, hơn nữa còn được thăng chức làm tiểu đội trưởng. Người ta xài hai đồng, tôi xài một đồng, để mau chóng trả nợ. Người ta bước một bước, tôi bước hai bước, thế nên tôi mới được thăng chức tiểu đội trưởng. Sự uất ức chưa bao giờ ngăn cản được những nỗ lực của tôi, tôi sợ nhất là thất nghiệp. Thất nghiệp một lần, là già đi thêm ba năm, không chết đói thì cũng nghẹn ngào uất ức mà chết. Còn việc nỗ lực có ngăn cản được nạn thất nghiệp hay không ấy à, thì cái đó rất khó mà nói trước được.

Tôi thầm nghĩ — hừ! Tôi lại bắt đầu suy tính nữa rồi! — tôi đã có thể làm đến chức tiểu đội trưởng, thì cũng có thể làm đến chức đội trưởng chứ bộ, chẳng phải lại là một hy vọng đó sao? Lần này tôi đã rút kinh nghiệm sâu sắc, xem người ta làm thế nào thì tôi làm thế ấy. Người ta vòi vĩnh tiền riêng, tôi cũng vòi vĩnh, tôi chẳng dại gì mà vì cái gọi là lương tâm để rồi hỏng việc; lương tâm vào cái thời buổi này chẳng đáng một xu cắc ké nào cả. Giả như tôi lươn lẹo leo lên được chức đội trưởng trong đội, cả công lẫn tư, cứ cho vài năm nữa, chẳng phải tôi lại có thể dành dụm được một khoản tiền mua quan tài cho bản thân rồi hay sao? Tôi hoàn toàn chẳng còn chí lớn gì sất, chỉ mong sao đôi chân còn có thể di chuyển được là đi lao động; đến chừng nào không bước đi nổi nữa, ừm, có thể có một cỗ quan tài chứa đựng xác tôi, không đến nỗi để lũ chó hoang tha hồ cắn xé cấu xé là được rồi. Một mắt tôi nhìn trời cao, một mắt tôi nhìn đất dày. Tôi không thẹn với ông trời, chỉ cầu mong bản thân có thể yên bình nằm xuống dưới lòng đất. Không phải tôi cậy già lên mặt đâu nhé, tôi mới ngoài năm mươi tuổi thôi mà; chỉ là những nỗ lực trong quá khứ đã trôi tuột đi một cách công cốc như thế, sao tôi lại có thể không hạ thấp tầm mắt xuống một chút, chỉ đăm đăm nhìn vào nấm mồ tương lai của chính mình cho đành chứ! Trong lòng tôi thầm nghĩ như vậy, nguyện vọng của tôi đã nhỏ nhoi đến thế này rồi, chẳng lẽ ông trời vẫn không thèm mở mắt lấy một lần hay sao?

Thư nhà gửi tới, báo tin tôi đã được lên chức ông nội. Nếu tôi nói tôi không vui mừng thì quả thực là trái với tính người. Thế nhưng, tôi cũng buộc phải thừa nhận rằng: Vừa mừng xong là trong lòng tôi lại chùng xuống lạnh ngắt một phen, không kìm được mà lẩm bẩm lầm bầm một mình: "Hừ! Lại thêm một thằng cảnh sát tuần tra nhép nữa chứ gì!" Một người làm ông nội, theo lẽ thường mà nói, nào có ai lại đi nói những lời xui xẻo gở miệng với cháu đích tôn của mình bao giờ, thế nhưng bất cứ ai đã đọc qua đoạn dài dằng dặc mà tôi vừa kể ở trên, có lẽ đều sẽ thông cảm cho tôi cả thôi chứ nhỉ? Con cái nhà giàu là niềm hy vọng, con cái nhà nghèo là gánh nặng nợ nần; bản thân cái bụng rỗng tuếch, còn lo nổi cho con cháu vạn đời sau, hay cái gọi là "Trung hậu truyền gia cửu, thi thư kế thế trường" gì sất nữa cơ chứ?

Cái tẩu thuốc nhỏ xíu của tôi lại có lá thuốc rồi, ngậm tẩu thuốc trên múa, tôi bắt đầu ngẫm nghĩ về chuyện tương lai. Đã có cháu nội, trách nhiệm của tôi không chỉ dừng lại ở việc dành dụm đủ tiền mua quan tài nữa rồi; con trai vẫn là cảnh sát hạng ba, sao có thể nuôi nổi gia đình đây? Tôi không quản vợ chồng chúng nó, chẳng lẽ lại không quản nổi đứa cháu nội hay sao? Điều này khiến trong lòng tôi bỗng chốc trở nên vô cùng rối bời, bản thân thì ngày một già đi, mà những cái miệng ăn trong nhà thì ngày một nhiều thêm, cái miệng nào mà chẳng phải nhét đầy bánh ngô vào mới thỏa chứ! Tôi nấc lên mấy tiếng thật sâu, trong lồng ngực tựa như có một cục nghẹn đang kẹt cứng. Thôi dẹp đi, tôi vẫn nên bớt suy nghĩ vẩn vơ lại thì hơn, chẳng có hồi kết đâu, nói mãi cũng chẳng hết chuyện! Thọ mệnh của con người là có hạn, thế nhưng khốn khó lại là thứ gia truyền từ đời này qua đời khác cơ đấy! Con cháu đời đời kiếp kiếp, vĩnh viễn thực dụng, bánh ngô!

Mưa gió mà đều đặn theo đúng dự báo thời tiết, thì đã chẳng gọi là cuồng phong bão táp. Khốn khó mà đều đặn từng bước từng bước chậm rãi theo đúng những gì chúng ta hằng suy tính trong lòng, thì cũng chẳng có cái gọi là dồn ép người ta đến phát điên lên được. Tôi đang tính toán đâu ra đấy chuyện của cháu nội, thì con trai tôi lăn đùng ra chết!

Nó lại chẳng hề chết ngay tại nhà cơ chứ! Tôi lại còn phải đi nhận linh cữu về nữa.

Phúc Hải, kể từ sau khi thành gia lập thất đến nay, rất biết phấn đấu vươn lên. Mặc dù bản sự của nó có hạn, thế nhưng nó đã hiểu được thế nào là đem hết sức lực của bản thân ra để làm việc. Hồi tôi đến đội chống buôn lậu muối, nó rất muốn đi theo tôi, tin rằng ở bên ngoài sẽ có nhiều cơ hội phát triển hơn. Tôi đã ngăn cản nó lại, bởi vì sợ tình hình bất ổn, lỡ đâu hai bố con cùng lúc thất nghiệp thì biết phải làm sao. Thế nhưng, tôi vừa nhấc chân rời khỏi nhà, nó liền lủi thủi bám theo ra Uy Hải Võ Vệ. Nó ở đó kiếm thêm được hai đồng. Sống cô độc tha hương nơi đất khách quê người, kiếm thêm được hai đồng cũng ngang ngửa với không kiếm thêm được là bao, thế nhưng người nghèo hùm hụp muốn vươn lên, thì thường chỉ nhìn thấy trước mắt là tiền tài, mà chẳng chịu tính toán thiệt hơn cho kỹ càng. Đến nơi, nó đổ bệnh; tiếc tiền không dám mua thuốc uống. Cho đến khi nó ngã quỵ xuống giường, thì thuốc men có uống lúc ấy cũng chẳng còn tác dụng gì nữa rồi.

Đưa linh cữu về đến nhà, trong tay tôi đến một đồng xu cắc ké cũng chẳng có. Con dâu trở thành người quá phụ trẻ tuổi, lại còn đẵng theo một đứa bé đang bú sữa mẹ, tôi phải làm sao đây? Tôi chẳng còn cách nào để ra ngoài tìm việc làm nữa, ở quê nhà tôi đến một chân cảnh sát tuần tra hạng ba cũng chẳng xin nổi, tôi mới năm mươi tuổi, vậy mà đã đi đến đường cùng ngõ cụt rồi. Tôi vô cùng ngưỡng mộ Phúc Hải, chết sớm được ngày nào hay ngày đó, nhắm mắt xuôi tay là vứt bỏ hết mọi vướng bận chẳng màng thế sự; giả như nó sống đến độ tuổi như tôi bây giờ, thì giỏi lắm cũng chỉ giống như tôi mà thôi, thậm chí mười phần thì có đến hơn nửa là còn chẳng bằng tôi ấy chứ! Con dâu khóc lóc, khóc đến đứt ruột đứt gan ngất lên ngất xuống, tôi không có nước mắt, chẳng khóc nổi, tôi chỉ có thể đi vòng quanh căn nhà, thỉnh thoảng lại nhếch môi cười lạnh một tiếng.

Bao nhiêu mồ hôi công sức bỏ ra trước kia đều trôi sông đổ biển. Bây giờ tôi lại phải dốc toàn lực ra, đi kiếm dăm bát cháo cho đứa cháu nhỏ ăn. Tôi đi canh giữ những căn nhà hoang; tôi đi phụ giúp người ta bán rau; tôi đi làm thợ phụ cho thợ hồ; tôi đi chuyển nhà thuê cho người ta... Trừ việc kéo xe kéo ra, việc gì tôi cũng đã làm qua hết rồi. Dù làm bất cứ việc gì, tôi cũng đều dốc hết sức lực lớn nhất, giữ lại mười phần cẩn trọng. Hơn năm mươi tuổi rồi, cái sức lực mà tôi bỏ ra là sức lực của một thanh niên trai tráng hai mươi tuổi, thế nhưng trong cái bụng thì chỉ có độc dăm hớp cháo loãng với bánh ngô, trên người đến mùa đông cũng chẳng có nổi một chiếc áo bông dày dặn ấm áp, tôi chẳng đòi hỏi ai ban ơn bố thí cho thứ gì, vẫn cứ dựa vào sức lực và bản sự của mình để kiếm cơm ăn áo mặc, kiêu ngạo nghênh ngang cả một đời, cho đến chết tôi cũng quyết không chịu cúi đầu thua kém cái khí phách này. Thường xuyên phải chịu cảnh nhịn đói suốt cả ngày, thường xuyên không có than để đốt sưởi ấm, thường xuyên không tìm nổi một dúm lá thuốc lá, thế nhưng tôi quyết chẳng hé răng than vãn nửa lời; tôi đã đem mồ hôi sức lực của mình cống hiến cho công tử nhà nước rồi, tôi không thẹn với bất cứ ai trên đời này cả, trong lòng tôi chẳng có tật khúc mắc nào, còn nói gì nữa đây? Tôi đang chờ chết đây, sau khi chết chắc chắn sẽ chẳng có quan tài để chôn, con dâu và cháu nội cũng đả phải đi theo con đường chết đói mà thôi, vậy thì đành phó mặc cho số phận thôi! Ai bảo tôi làm cảnh sát tuần tra cơ chứ! Trước mắt tôi thỉnh thoảng lại tối sầm lại, tôi ngỡ như mình đã chạm tay vào cái chết rồi, hừ! Tôi vẫn cứ cười, cười cho cái sự thông minh bản sự của cuộc đời tôi, cười cho cái thế giới bất công kỳ lạ này, hy vọng đợi đến khi tôi cười tiếng cuối cùng, thế giới này sẽ thay đổi diện mạo mới đi!

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 21 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.