Học Vấn Nhân Sinh

Lượt đọc: 557 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Mười Năm Lưu Học Tại Đức

❊ ❊ ❊

Hoa đào trước ngựa, nhìn xa thì thấy vô cùng tươi thắm, nhưng nhìn gần thì chưa chắc đã vậy.

Tôi ở Berlin được vài tháng, lưu học sinh Trung Quốc ở đây khá đông, người chăm chỉ đọc sách thì tất nhiên có, nhưng kẻ ngày ngày lêu lổng cũng không phải là ít. Các vị quan to Quốc dân đảng, kể từ Tưởng Giới Thạch trở đi, rất nhiều người có con cái đang "lưu học" tại Đức. Những gã "công tử bột" cao cấp này coi thường tôi, còn tôi thì lại càng khinh miệt bọn xác sống không hồn này, cảm thấy xấu hổ khi phải đứng cùng hàng ngũ với chúng. "Nơi đây không phải đất của ta", đến cuối thu, tôi rời Berlin để đến với Göttingen, một thị trấn nhỏ nhưng lại là thành phố khoa học danh tiếng. Kể từ đó, tôi ở lại đây suốt bảy năm ròng, không hề rời đi.

Đức cấp cho tôi mỗi tháng một trăm hai mươi Mác, tiền thuê nhà chiếm khoảng hơn bốn mươi phần trăm, tiền ăn uống cũng xấp xỉ chừng ấy. Trong tay tôi gần như chẳng còn dư đồng nào. So với tám trăm Mác mỗi tháng của đám lưu học sinh công phí, đúng là "trứng chọi với đá". Trong suốt thời gian dài đằng đẵng ở Đức, tôi chưa từng có kỳ nghỉ hè hay nghỉ đông nào, cũng chưa bao giờ đi du lịch. Một là vì "túi tiền eo hẹp", hai là vì tôi trân trọng từng tấc thời gian, muốn đọc thêm được chút sách.

Tôi vượt vạn dặm xa xôi đến đây là để học tập. Thế nhưng, học cái gì đây? Ban đầu tôi không có dự định gì quá rõ ràng. Học kỳ đầu tiên, tôi chọn tiếng Hy Lạp, dáng vẻ có chút muốn nghiên cứu ngôn ngữ và văn học cổ điển châu Âu. Thế nhưng, về phương diện này, tôi không thể nào cạnh tranh nổi với các sinh viên Đức, những người đã học tám năm tiếng Latinh và sáu năm tiếng Hy Lạp ngay từ khi còn học trung học. Tâm trí tôi bắt đầu hoang mang.

Đến học kỳ bắt đầu vào mùa xuân năm 1936, trên thời khóa biểu, tôi nhìn thấy lớp học vỡ lòng tiếng Phạn do Waldschmidt giảng dạy, tôi mừng rỡ khôn xiết. Khi còn ở Thanh Hoa, chịu ảnh hưởng từ bài giảng của thầy Trần Dần Khác, tôi đã có ý chí nghiên cứu Phạn học. Nhưng vào thời điểm đó, ở Trung Quốc chẳng có ai mở lớp dạy tiếng Phạn, nay lại vô tình có được cơ hội này, sao có thể không cuồng nhiệt vui mừng cho được? Thế là tôi đăng ký học tiếng Phạn ngay lập tức. Ở Đức, muốn thi lấy bằng Tiến sĩ Triết học, bắt buộc phải học ba ngành, một ngành chính và hai ngành phụ. Ngành chính của tôi là tiếng Phạn và tiếng Pali, hai ngành phụ là Ngôn ngữ học Anh và Ngôn ngữ học Slav. Từ đó, tôi bước lên con đường học tập chính quy.

Năm 1937, học bổng của tôi hết hạn. Đúng lúc này, quân Nhật phát động Sự kiện Lư Cự Kiều, chúng hổ rình mồi, mưu đồ thôn tính toàn bộ Trung Quốc và châu Á. Tôi chỉ biết nhìn về quê hương mà thở dài, có nhà mà chẳng thể về. Nhưng trời không tuyệt đường người, chủ nhiệm khoa Hán văn là Summer mời tôi đảm nhận vị trí giảng viên tiếng Trung, tôi thực sự như kẻ hạn hán lâu ngày gặp mưa rào, tất nhiên lập tức đồng ý và nhậm chức ngay. Công việc giảng viên này không nhiều, tôi vẫn đi học như bình thường, căn cứ đọc sách của tôi vẫn là Viện nghiên cứu tiếng Phạn, thỉnh thoảng mới ghé qua Viện nghiên cứu Hán học một chút. Tình trạng này cứ kéo dài mãi cho đến mùa thu năm 1945, khi tôi rời nước Đức.

Năm 1939, Chiến tranh thế giới thứ hai chính thức bùng nổ. Tôi vốn nghĩ rằng một cuộc đại chiến tàn khốc bậc nhất của nhân loại, khiến máu chảy thành sông, xác chất đầy đồng như thế này, lẽ ra phải chấn động cả ba cõi, làm rung chuyển năm châu, khiến loài cầm thú phải run rẩy, khiến nhân loại phải biến sắc. Thế nhưng, tôi may mắn được tận mắt chứng kiến, chỉ là vài lần nghe thấy lũ đầu sỏ phát xít gào thét — điều này ở nước Đức thời bấy giờ đã là chuyện cơm bữa — dường như vừa tỉnh giấc mộng xuân, chiến tranh cứ thế lặng lẽ ập đến. Trong giai đoạn đầu của chiến tranh, những thắng lợi của quân Đức khiến người Đức cuồng điên như điên dại, đối với tôi thì đó lại là một đòn giáng mạnh. Mỗi lần họ thắng trận, tôi lại phải uống thuốc ngủ một lần vào ban đêm. Lâu dần, chứng mất ngủ thành bệnh, trở thành căn bệnh nan y hành hạ tôi suốt mấy chục năm trời.

Ban đầu, cuộc sống không bị ảnh hưởng quá nhiều. Dần dần, thịt và bơ bị hạn chế cung cấp, dần dần bánh mì bị hạn chế cung cấp, dần dần các nhu yếu phẩm khác cũng bị hạn chế cung cấp. Trong lúc vô tri vô giác, những con ốc vít của cuộc sống ngày càng được siết chặt. Đến khi mọi người cảm nhận rõ rệt thì ốc vít đã bị siết chặt vô cùng rồi, nhưng ngoại trừ một số ít người phản phát xít ra, tôi không hề nghe thấy một lời oán trách nào từ phía người dân. Lũ đầu sỏ phát xít Đức quả là có thuật cai trị, còn nhân dân Đức cũng là một dân tộc vô cùng kỳ lạ, đối với tôi, họ chẳng khác nào một câu đố.

Về sau chiến hỏa lan rộng, nước Đức bị bao vây bốn phía, nguồn cung cấp ngày càng khan hiếm. Ngày nào tôi cũng chịu đói, đêm nào cũng nằm mơ, mơ thấy lạc rang của Trung Quốc. Tôi từ nhỏ không có chí lớn, cả chuyện ăn uống cũng vậy. Những kẻ có hoài bão lớn lao, giấc mơ chắc hẳn phải là yến sào, vi cá, làm sao có thể như kẻ kém cỏi không có tiền đồ như tôi mà chỉ mơ thấy lạc rang chứ? Những lúc đói đến mức cồn cào, tôi cảm giác như mình đang ở trong địa ngục ngạ quỷ, hận không thể nuốt chửng cả trái đất.

Tôi vẫn tiếp tục đọc sách và dạy học. Ngoài việc chịu đói ra, những đợt ném bom từ trên trời xuống ban đầu còn rất thưa thớt. Cuối cùng tôi cũng viết xong luận án tiến sĩ. Lúc này, giáo sư Waldschmidt bị trưng dụng đi lính, người tiền nhiệm của ông là vị giáo sư già đã nghỉ hưu Prof. E. Sieg thay ông giảng dạy. Ông đã dành mấy chục năm trời để nghiên cứu thông thạo tiếng Tokhar, danh tiếng vang dội toàn cầu. Xét về tuổi tác, ông đáng tuổi ông nội tôi. Ông đối đãi với tôi cũng hoàn toàn là tình cảm của một người ông. Ông nhất định muốn truyền hết những gì tinh túy nhất cho tôi: ngữ pháp tiếng Ấn Độ cổ, Veda, hơn nữa không cho phép tôi đưa ra ý kiến trái chiều, nhất định bắt tôi phải học tiếng Tokhar. Nhân lúc giáo sư Waldschmidt nghỉ phép, tôi đã vượt qua kỳ thi vấn đáp, thi vấn đáp tiếng Nga và tiếng Slav với Braun, thi tiếng Anh với Rödel. Sau khi thi đỗ, tôi vẫn tiếp tục học dưới sự hướng dẫn của giáo sư Sieg. Chúng tôi gặp nhau mỗi ngày, vào những buổi chiều tà mùa đông, trên con phố dài phủ đầy tuyết, tôi dìu người thầy ngoại quốc đã ngoài tám mươi tuổi, đưa ông về nhà. Tôi quên mất chiến hỏa, quên mất cơn đói, trong lòng tôi chỉ còn lại cụ già bên cạnh.

Tất nhiên tôi nhớ tổ quốc, nhớ gia đình mình. Lúc này đường bưu điện đã sớm bị cắt đứt. Thơ Đỗ Phủ có câu: "Phong hỏa liên tam nguyệt, gia thư đề vạn kim." Còn tôi thì là "Phong hỏa liên tam niên, gia thư đề ức kim". Thực tế là chẳng nhận được bất kỳ bức thư nào. Điều này càng làm trầm trọng thêm chứng mất ngủ của tôi, liều lượng thuốc uống vào mỗi tối ngày càng tăng, thứ duy nhất có thể an ủi tôi chính là công việc nghiên cứu của mình. Lúc này, các cuộc ném bom của Anh - Mỹ đã trở thành chuyện thường ngày, chính trong cảnh đói kém và ném bom đó, tôi đã viết xong mấy bài luận văn. Trường đại học trở thành thế giới của nữ sinh, nam sinh đều bị bắt đi lính cả rồi. Không bao lâu sau, nam sinh có người trở về, nhưng không thiếu một cánh tay thì cũng mất một cái chân. Tiếng nạng gỗ gõ xuống mặt đất vang vọng khắp tòa nhà giảng đường, tạo thành một bản hợp xướng độc đáo.

Đến lúc này, tiền tuyến bại trận liên miên, lũ đầu sỏ phát xít tuy vẫn khoác lác trơ trẽn như cũ, nhưng đã rỗng tuếch và vô lực, đôi khi nói năng chẳng ăn nhập gì với nhau. Trong mắt chúng tôi là người nước ngoài, cục diện thất bại đã định, bất cứ ai cũng không thể xoay chuyển được nữa.

Người dân Đức thì sao? Trải qua mười năm quan sát và cảm nhận, tôi cảm thấy người Đức xứng đáng là một trong những dân tộc ưu tú nhất thế giới. Văn hóa xán lạn, khoa học kỹ thuật đứng hàng đầu thế giới, các nhà văn lớn, triết gia lớn, nhạc sĩ lớn, nhà khoa học lớn, thời cận đại không dân tộc nào sánh bằng. Hơn nữa, họ là những người chính trực, thuần phác, ai nấy đều có vẻ ngoài chân chất thật thà. Về mặt chính trị, họ lại tương đối đơn giản, đại đa số đều chân thành ủng hộ Hitler. Điều khiến tôi vô cùng khó hiểu là Hitler cực kỳ phỉ báng người Trung Quốc, coi là kẻ phá hoại văn minh. Theo lý mà nói, ở Đức tôi đáng lẽ phải gặp nhiều rắc rối. Nhưng thực tế, tôi lại chẳng gặp phải bất kỳ rắc rối nào. Nghe nói ở Mỹ, người Trung Quốc rất khó gia nhập xã hội người Mỹ. Còn tôi ở Đức, từ đầu đến cuối đều ở trong xã hội người Đức, tôi sống ngay trong nhà người Đức, các thầy giáo Đức của tôi, bạn học người Đức của tôi, đồng nghiệp người Đức của tôi, bạn bè người Đức của tôi, chưa bao giờ coi tôi là người ngoài, không hề có chút kỳ thị nào. Điều này khiến tôi ghi lòng tạc dạ suốt đời.

Một dân tộc như vậy giờ đây nhìn nhận cục diện chiến tranh đang tàn lụi thế nào? Họ rất ít khi thảo luận với tôi về vấn đề chiến tranh, đối với cuộc sống cực kỳ gian khổ, các đợt ném bom cực kỳ tàn bạo, dường như họ đều dửng dưng, họ có chút hoang mang, bàng quan. Cho đến mùa xuân năm 1945, quân đội Mỹ tiến vào Göttingen, phát xít hoàn toàn sụp đổ, người Đức vẫn dửng dưng, mang nặng ý vị cam chịu, lại tựa như bị giáng một đòn choáng váng, ngoài sự hoang mang, bàng quan ra, còn có chút mơ màng, ngơ ngác.

Cuộc đại chiến thế giới kinh thiên động địa kéo dài suốt sáu năm, giờ đây cuối cùng cũng đã hạ màn. Sau khi hoàn hồn lại, tôi lập tức nghĩ đến tổ quốc, nghĩ đến gia đình, tôi rời xa tổ quốc đã mười năm rồi, trong thâm tâm, tôi cảm nhận được lời triệu hồi của tổ quốc đối với đứa con tha hương này. Sau mấy lần thương thảo, chính quyền quân chiếm đóng Mỹ đồng ý dùng xe Jeep đưa chúng tôi đến Thụy Sĩ. Khi chia tay thầy cô, bạn bè người Đức, trong lòng tôi vô cùng đau đớn, đặc biệt là giáo sư Sieg, tôi nhìn thấy vị lão nhân tuổi đã cao này sắc mặt buồn bã, đôi tay run rẩy, chúng tôi đều biết, đây là lần cuối cùng gặp mặt. Tôi thậm chí không dám ngoảnh đầu lại, đôi mắt đẫm lệ. Bà chủ nhà của tôi khóc nức nở. Con trai bà ở phương xa, chồng đã mất, tôi đi chuyến này, căn nhà trở nên trống trải, chỉ còn lại mình bà. Mấy năm qua bà thực sự nương tựa vào tôi để sống, từ nay về sau, cuộc sống này phải sống thế nào đây! Khi rời xa bà, tôi cũng không dám ngoảnh đầu lại, đẫm lệ bước lên xe Jeep của Mỹ. Trong lòng tôi phỏng theo một bài thơ cũ mà viết thành một bài thơ:

Lưu học Đức quốc đã mười sương,

Lòng muốn về nhà nhớ cố hương.

Vô cớ vượt biên sang Thụy Sĩ,

Khách nhìn đường cũ nhớ quê đường.

Mười năm này, trong gương tâm hồn tôi phản chiếu lại sự thống trị của phát xít, cuộc đại chiến thế giới vô cùng tàn khốc, và hình bóng lẻ loi của kẻ lữ khách nhớ quê.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 20 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.