Mã Vị Đô Thuyết Sưu Tạng · Tạp Hạng Thiên

Lượt đọc: 180 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Bài Giảng Thứ Năm: Chạm Khắc Tinh Xảo, Sinh Động Thú Vị — Nghệ Thuật Điêu Khắc Trúc

❊ ❊ ❊

Nghệ thuật điêu khắc vô cùng phổ biến ở Trung Quốc. Phần lớn các hang động mà chúng ta có thể thấy, ví dụ như hang động Long Môn, Vân Cương, Đôn Hoàng, đều có nghệ thuật điêu khắc. Tiếp đến là các tác phẩm điêu khắc bằng đá trên đường thần đạo lăng mộ của các vị hoàng đế, ví dụ như Càn Lăng nhà Đường, Minh Hiếu Lăng, Minh Thập Lăng, Thanh Đông Lăng và Tây Lăng, trên đường thần đạo đều có điêu khắc. Nhưng nghệ thuật điêu khắc mà tôi muốn giảng giải hiện nay lại giới hạn ở những tác phẩm điêu khắc tiểu phẩm có thể ngắm vuốt, bày trí trên án thư.

Thủ công điêu khắc đã có từ thời viễn cổ. Ban đầu, các nguyên liệu chính mà người xưa dùng để điêu khắc đều lấy từ động vật hoặc thực vật, ví dụ như xương, gỗ, ngà voi, sừng tê giác, v.v. Do người xưa thiếu ý thức bảo vệ môi trường, nên rất nhiều loài động vật quý hiếm từng có thể tìm thấy ở khu vực Trung Quốc thời kỳ đầu, ví dụ như tê giác, đã dần tuyệt chủng, nguồn ngà voi cũng ngày càng cạn kiệt. Bài giảng tiếp theo sẽ nói về điêu khắc bằng chất liệu quý trọng, còn bài giảng này chỉ giới hạn ở tre trúc - trúc điêu (điêu khắc trúc).

Văn hóa trúc

Nguyên liệu thô của trúc điêu chính là tre trúc, nguồn gốc phong phú, dễ điêu khắc, giá thành rẻ, thế nên không gian để người ta phát huy sức sáng tạo là rất lớn.

Đồ tre sớm nhất hiện nay có thể thấy mang hình dáng tương đối hoàn chỉnh có kèm công đoạn điêu khắc là chiếc thìa tre khai quật từ Mã Vương Đôi, Trường Sa, trên cán thìa mang nét chạm khắc vô cùng tinh xảo. Nghệ thuật trúc điêu đều có ghi chép rất rõ ràng trong các sử sách đời Đường, Tống, nhưng hiện thực vật khai quật có thể nhìn thấy lại không nhiều lắm.

Sau giữa thời nhà Minh, nghệ thuật trúc điêu nhanh chóng trỗi dậy. Những bậc đại gia khắc trúc thời Minh mà chúng ta đã biết đều không chỉ giới hạn ở trúc điêu, bao gồm cả các chất liệu như sừng tê giác, ngà voi và gỗ tử đàn cũng có thể điêu khắc, nhưng tại sao tất cả bọn họ đều được gọi là các bậc đại gia trúc điêu? Bởi vì văn nhân Trung Quốc đã ban cho tre trúc phẩm cách vô cùng cao thượng. Ví dụ như trong hoa văn thường gặp "Trúc mai song hỉ", "Tuế hàn tam hữu" (tùng, trúc, mai), "Tứ quân tử" (mai, lan, trúc, cúc), những điều này đều phản ánh phẩm cách ưu tú mà người Trung Quốc gán cho tre trúc, phẩm cách này thứ nhất là thanh cao, thứ hai là kiên định.

Văn hóa trúc của Trung Quốc là một loại văn hóa vô cùng rộng lớn, đi sâu vào tầng lớp nhân dân. Ví dụ như đại họa sĩ đời Thanh Trịnh Bản Kiều có thơ rằng:

Cắn chặt Thanh Sơn không buông lỏng, bén rễ nguyên ở vách đá sâu.

Ngàn mài vạn đập vẫn cứng cáp, mặc sức gió đông tây nam bắc thổi.

Trịnh Bản Kiều là một trong "Dương Châu Bát Quái", kiểu chữ "lục phân bán thư" do ông viết được các văn nhân ca ngợi là "đá rối rải đường"; những bức tranh trúc do ông vẽ rất được tôn sùng và cực kỳ nổi tiếng. Ngày nay không chỉ có thể thưởng thức tranh vẽ của ông, mà còn có thể nhìn thấy trúc thạch của ông trên các nghệ thuật điêu khắc khác, tất cả những điều này đều làm nổi bật văn hóa trúc đã đi sâu vào lòng người như thế nào. Trong dân gian còn có câu nói thế này: "Trúc khiêm tốn có lá rũ xuống, mai ngạo nghễ không có hoa ngửa mặt." Đây là một loại phẩm chất nhân cách hóa mà văn nhân sau khi quan sát thực vật tự nhiên đã gửi gắm vào đó. Trúc là ruột rỗng, trong tiếng Hán rất trùng hợp với sự khiêm tốn (hư tâm).

Trong tất cả các chất liệu được sử dụng để điêu khắc, tre trúc là loại rẻ nhất và dễ kiếm nhất. Ngày nay đi về phương Nam, có thể nhìn thấy những rừng trúc lớn. Văn nhân sử dụng tre trúc, hy vọng thông qua sự tham gia và thiết kế của chính mình, khiến một chất liệu bình thường như vậy có thể đạt đến cảnh giới vô cùng cao, biến mục nát thành thần kỳ.

Chu thị Tam Song

Nói về nghệ thuật khắc trúc trong lịch sử, mọi người đều tôn vinh ba đời ông cháu họ Chu thời vãn Minh trước tiên. Ông cháu họ Chu là người Gia Định, đã sáng lập ra phái Gia Định chuyên khắc trúc. Người thứ nhất là Chu Hạc (Chu Tùng Lân), tác phẩm nổi tiếng là ống bút tùng hạc bằng trúc điêu, hiện được bảo quản tại Bảo tàng Nam Kinh; con trai của Chu Hạc là Chu Anh (Chu Tiểu Song), tác phẩm có ống hương nhân vật bằng trúc điêu, hiện được bảo quản tại Bảo tàng Thượng Hải; người cháu là Chu Trĩ Chinh (Chu Tam Song), tác phẩm nghiên hoa sen tàn bằng trúc điêu của ông hiện được bảo quản tại Bảo tàng Cố cung Bắc Kinh.

Theo ghi chép của sử sách, tổ tiên nhà họ Chu là người Tân An, vào thời Tống Cố Tông đã di dời đến Hoa Đình, chính là khu vực Thượng Hải ngày nay, cuối cùng chuyển đến Gia Định. Triều Thanh có một người tên là Vương Minh Thịnh, khi làm thơ đã vô tình nhắc đến một câu: "Tóc mây buông xõa của người đẹp ở nơi búi tóc hình con quạ, cài nghiêng một cành Chu Tùng Lân." Điều đang nói đến là trên mái tóc búi cuộn tròn của một người phụ nữ được cài nghiêng một cây trâm cài tóc. Cây trâm cài tóc này do Chu Tùng Lân điêu khắc hoặc mang phong cách của Chu Tùng Lân, chữ "Chu Tùng Lân" khi ấy dùng để chỉ thay cho cây trâm cài tóc. Từ điểm này để suy luận ra, cây trâm cài tóc này nếu không làm bằng ngà voi thì cũng làm bằng sừng động vật.

Tác phẩm lưu thế của Chu Tiểu Song vô cùng ít ỏi. Thông thường chúng ta vẫn nói, làm bất cứ chuyện gì cũng "không quá ba đời". Ví dụ như sưu tầm không quá ba đời, giàu có không quá ba đời, nghề thủ công cũng không quá ba đời, đều nói như vậy cả.

Thế nhưng cháu nội của Chu Tùng Lân là Chu Tam Song vẫn kế thừa tay nghề của ông nội và cha mình, trúc điêu cũng vô cùng nổi tiếng. Ông thích dùng rễ trúc để điêu khắc, không thích dùng đốt trúc để điêu khắc.

Những tác phẩm do Chu Tam Song điêu khắc đều là tiểu phẩm, ví dụ như nghiên hoa sen tàn, tượng Hàn Sơn Thập Đắc. Từ điểm này, có thể nhìn ra Chu Tam Song là một người vô cùng ham chơi, những thứ ông thích đều là những món tiểu phẩm có thể ngắm vuốt trong lòng bàn tay.

Chu Tiểu Song tính cách phân minh

Nghệ nhân khắc trúc hoạt động ở thời kỳ vãn Minh vô cùng nhiều, tại sao ba đời họ Chu lại có thể trở thành đại diện cho nghệ thuật khắc trúc? Trước tiên, đã là nghệ sĩ thì phải có cá tính, cá tính của ông ta sẽ truyền đạt vào trong tác phẩm, từ đó tạo nên sự khác biệt với số đông. Trong ba đời họ Chu, người có ghi chép tương đối hoàn chỉnh là Chu Tiểu Song, cha và con trai của ông đều không có ghi chép chi tiết. Đó là vì bia mộ của Chu Tiểu Song đã được khai quật, trên đó ghi chép lại cuộc đời ông. Thứ nhất, Chu Tiểu Song có thể nối nghiệp gia đình, con nối nghiệp cha, kế thừa tay nghề của cha, hơn nữa còn có thể phát giương quang đại môn nghệ thuật này. Thứ hai, cá tính của Chu Tiểu Song vô cùng mạnh mẽ, coi trọng tay nghề của bản thân, không dễ gì đi điêu khắc cho người khác. Có người đến mua, ông cũng không dễ dàng đồng ý; cho dù đã đồng ý, cũng sẽ không tùy tiện thay đổi phong cách của bản thân để hùa theo thị trường. Tôi đã từng nói, thời kỳ vãn Minh là một xã hội thương mại náo nhiệt, rất nhiều đặc trưng của xã hội thương mại đều đã hình thành. Rất nhiều người giàu có khi mua đồ, sẽ căn cứ vào sở thích của bản thân để ép buộc nghệ sĩ phải thay đổi phong cách nghệ thuật. Thế nhưng Chu Tiểu Song sẽ không làm thế, ông cho dù có đồng ý điêu khắc cho người khác, cũng phải nhấn mạnh phong cách của chính mình.

Chu Tiểu Song nghiện rượu, nếu không say mèm thì sẽ không động đao. Ban đầu ông khắc cho chính mình để tự ngắm nghía giải trí, có nghĩa là tôi thích khắc trúc, cha truyền lại môn tay nghề này, nhưng tôi phải uống cho vui vẻ rồi mới bắt đầu động đao. Một tác phẩm của Chu Tiểu Song đôi khi cần đến một hai năm mới có thể hoàn thành. Chính vì số lượng sáng tác của ông vô cùng ít ỏi, cực kỳ hiếm có, nên càng có nhiều người đổ xô chen chúc vào, với hy vọng có thể mua được tác phẩm của ông. Nhưng do cá tính của Chu Tiểu Song rất mạnh, rất nhiều người không mua được, liền ở sau lưng nói xấu ông, nói ông ngạo mạn vô lễ. Thế nhưng Chu Tiểu Song cũng không thèm nghe, cũng chẳng quản xã hội có đánh giá thế nào về mình, vẫn cứ một mực đi theo con đường của chính mình.

Có một câu chuyện thế này. Có một viên quan nọ hy vọng mua được nhiều tác phẩm của Chu Tiểu Song hơn, cũng cầm tiền đến, nhưng Chu Tiểu Song lại cứ không chịu bán cho ông ta. Viên quan này liền nổi giận, dùng quyền lực trong tay để bắt giữ ông lại. Chu Tiểu Song vừa nghe thấy tin tức này liền bỏ chạy. Một người bạn đã giúp ông đứng ra điều đình ở giữa, người bạn này còn nói với ông rằng: "Hay là anh cứ chịu ủy khuất một chút, khắc thêm cho ông ta mấy món, để bảo toàn sự bình an." Chu Tiểu Song trong hoàn cảnh như vậy, vẫn không hề hùa theo viên quan này, cuối cùng cũng không khắc cho ông ta. Câu chuyện này rất có thể giải thích cho cá tính của Chu Tiểu Song với tư cách là một nghệ sĩ, chưa từng đi nịnh nọt những kẻ ở chốn quan trường này.

Nghệ sĩ khắc trúc nói ra thì đều coi như là người có văn hóa, hoặc là giao du nhiều với văn nhân, nếu không thì ông ta sẽ không thể khắc ra những món đồ tao nhã. Thế nhưng bản thân Chu Tiểu Song lại không thích qua lại với tao nhân mặc khách, ngược lại còn kết giao với một số bạn rượu thịt, thích cùng người ta uống rượu, nói chuyện phiếm khắp nơi. Nhưng có một điểm, ông chưa bao giờ chủ động đi uống rượu, có người mời thì ông đi, không có người mời thì ông ở nhà. Ông chính là con người như thế, cả đời không hề nhìn sắc mặt của người khác để sống.

Chu Tiểu Song qua đời vợ vào tuổi trung niên, từ đó vẫn luôn không tái giá. Đến những năm cuối đời, vì nghiện rượu nên Chu Tiểu Song bị đột quỵ, vẫn luôn nằm liệt giường không thể dậy nổi. Có người bạn liền khuyên ông xem có thể bỏ rượu được không, nếu không sẽ ảnh hưởng đến cơ thể, ảnh hưởng đến tuổi thọ. Ông mỉm cười nói ra câu nói thế này: "Uống rượu đến chết thì sinh làm chi, sinh ra để làm gì chứ? Những đứa trẻ chết yểu trên thế gian, há đều là do say rượu mà chết hay sao?" Nếu tôi không uống rượu nữa, có thể sống thọ hơn một chút, nhưng tôi sống để làm gì chứ? Những người chết sớm trên thế gian có bao nhiêu người là vì say rượu mà chết chứ? Cuối cùng, Chu Tiểu Song nói với người bạn này một câu vô cùng triết lý: "Đi vốn chẳng sao ở cũng được, có ai là kẻ không phải người đi đường xa." Ông nói rất tao nhã, chính là tôi chết hay sống đều không thành vấn đề, cuối cùng ai mà chẳng phải bước lên con đường này chứ? Khi Chu Tiểu Song qua đời là năm 68 tuổi, vào thời điểm đó thì đã không được tính là yểu mệnh nữa rồi.

Ống bút tùng hạc

Do việc phát hiện ra bia mộ của Chu Tiểu Song, không những khiến chúng ta hiểu sâu sắc hơn về con người ông, mà còn tạo ra nghi vấn đối với một tác phẩm của cha ông là Chu Tùng Lân.

Chu Tùng Lân có một tác phẩm ống bút tùng hạc bằng trúc điêu nổi tiếng, được cất giữ tại Bảo tàng Nam Kinh. Chiếc ống bút này khắc ra một cây tùng già, bên cạnh thân chính mọc chìa ra một thân nhỏ, bên cạnh đứng sóng đôi hai con hạc. Ống bút tùng hạc có sự khác biệt rất lớn với các ống bút khác ở chỗ điêu khắc, thành của nó rất dày, khắc rất sâu. Thế thì, nhìn từ góc độ trực quan, chiếc ống bút này cực kỳ không giống trúc điêu, ngược lại càng gần gũi với mộc điêu (đồ gỗ chạm khắc) hơn. Đây là vì sao vậy? Bởi vì chất liệu tre mà Chu Tùng Lân lựa chọn khi điêu khắc chính là phần rễ.

Trúc điêu thường có thể chia thành hai loại, một loại là trúc can điêu (khắc trên thân tre), một loại là trúc căn điêu (khắc trên rễ tre). Những người có hiểu biết nhất định về tre trúc đều biết rằng, thành rễ tre rất dày, thế nên không gian để phát huy cũng nhiều hơn. Chiếc ống bút này của Chu Tùng Lân là trúc căn điêu, cho nên thành dày; mà trúc căn điêu không quá nhấn mạnh đặc tính của tre, không nhấn mạnh sự thể hiện của tre; còn trúc tiết điêu (khắc trên đốt tre) thì lại muốn nhấn mạnh đặc tính của tre, nhấn mạnh sự thể hiện của tre. Sự thể hiện này được phản ánh ở các đốt của cây tre.

Các tác phẩm tiêu biểu trong trúc căn điêu có điêu khắc cải thảo, nhân vật, động vật; các tác phẩm tiêu biểu nhất trong trúc tiết điêu chính là ống bút, số lượng lớn ống bút bằng tre mà chúng ta có thể nhìn thấy đều tận dụng đốt tre để điêu khắc. Giữa đốt này với đốt kia của tre đều có vách ngăn, trên dưới không thông khí. Tận dụng một vách ngăn làm đáy, vừa khéo có thể làm thành một chiếc ống bút. Thời gian phát minh ra ống bút rất muộn, khoảng đến thời kỳ vãn Minh mới xuất hiện, điều này có khoảng cách rất lớn so với sự tưởng tượng của chúng ta. Hình dáng ban đầu sớm nhất của ống bút chính là bắt đầu từ tre trúc. Những hiện vật ống bút sớm nhất có thể tìm thấy hiện nay đều là trúc điêu; ghi chép sớm nhất về ống bút tra cứu được từ tư liệu văn hiến cũng xuất phát từ những năm Vạn Lịch, vẫn cứ là trúc điêu.

Ống bút tùng hạc bằng trúc điêu của Chu Tùng Lân, bên trên có ghi dòng chữ "Tân Mùi niên", vậy năm "Tân Mùi" là năm nào? Lúc bấy giờ vẫn chưa rõ năm sinh năm mất của ba đời nhà họ Chu, những sách liên quan thời kỳ đầu đều cho rằng đó là năm Chính Đức thứ 6, tức năm 1511 Công nguyên. Sau đó lại có học giả tính toán lại tuổi tác của ông, cảm thấy điều này vô cùng không phù hợp. Vừa rồi tôi đã nói, sự phát minh ra ống bút là chuyện của thời kỳ vãn Minh, cho nên đặt chiếc ống bút này vào giữa thời Minh là rõ ràng không đúng. Vì vậy có học giả cho rằng năm Tân Mùi này ám chỉ năm Long Khánh thứ 5, tức năm 1571 Công nguyên, lùi về sau sáu mươi năm.

Khi phát hiện ra bia mộ của Chu Tiểu Song, đã xuất hiện một vấn đề: Chu Tiểu Song sinh vào năm Chính Đức thứ 15 (1520), mất vào năm Vạn Lịch thứ 3 (1587). Tiểu Song là con trai trưởng của Chu Tùng Lân, tấm bia mộ này chính là chứng cứ sắt đá. Nếu chúng ta dùng năm sinh năm mất của Chu Tiểu Song để tính toán cha của ông, thì dường như đặt vào năm Chính Đức thứ 6 hay năm Long Khánh thứ 5 đều có vẻ hơi không phù hợp, trên dưới đều chẳng bén mảng tới đâu.

Ống bút tùng hạc vốn dĩ đã có kết luận định đoạt, thuộc về tác phẩm do Chu Tùng Lân chế tác là điều không phải bàn cãi, hơn nữa còn là tác phẩm duy nhất còn sót lại của Chu Tùng Lân. Thế nhưng khi bia mộ của Chu Tiểu Song được phát hiện, có học giả kỳ cựu bắt đầu hoài nghi tính thật giả của chiếc ống bút này. Nhưng cho dù chiếc ống bút này có phải là chân phẩm của Chu Tùng Lân hay không, thì nó chắc chắn cũng là tác phẩm trước thời kỳ đầu nhà Thanh, chỉ là hiện nay không có chứng cớ nào có thể chứng minh chiếc ống bút này chính là của Chu Tùng Lân. Tôi đã nói rất nhiều lần, văn vật là một môn tiêu hình học, bắt buộc phải có một tiêu chuẩn ở phía trước. Giống như những bậc đại gia khắc trúc như Chu Tùng Lân, ghi chép trên văn chữ đều tương đối mơ hồ, lại không có quá nhiều hiện vật để so sánh, chỉ đơn thuần là một ví dụ độc nhất vô nhị, rất khó để phán đoán rõ ràng tính thật giả của nó.

Bộc Trọng Khiêm phái Kim Lăng

Phái Gia Định chuyên khắc trúc thời vãn Minh, ông cháu họ Chu chính là đại gia. Cùng thời kỳ với họ còn có phái Kim Lăng, nhân vật đại diện là Bộc Trừng (Bộc Trọng Khiêm). Trương Đại đời nhà Minh trong "Đào Am Mộng Ức" đã đánh giá việc khắc trúc của Bộc Trọng Khiêm rằng: "Trải qua tay ông mài giũa qua loa một chút, mà liền đạt được giá cao, thật sự không thể hiểu nổi." Một số cuốn sách viết rất rõ ràng, việc khắc trúc của Bộc Trọng Khiêm là một loại phong cách vô cùng giản dị, lưa thưa vài nhát dao là có thể đạt được nét thú vị tự nhiên. Ông khắc trúc không lấy sự chạm trổ tinh xảo làm kỳ lạ, nói cách khác, ông không muốn bày biện tay nghề phức tạp gì trên tre trúc, chỉ muốn thể hiện dụng ý của mình. Ví dụ như vài nhát dao là thành một khóm lan, có thể nhìn ra đó là lan là được, vốn không muốn khắc nó thành những chi tiết vô cùng vụn vặt. Đây là phong cách của Bộc Trọng Khiêm được ghi chép trong sử sách.

Nhưng trên thực tế ngày nay rất ít khi nhìn thấy những tác phẩm như vậy, những tác phẩm của Bộc Trọng Khiêm có thể nhìn thấy thường đều rất giống với phái Gia Định, rất khó phân biệt. Tại sao vậy? Bởi vì xã hội thương mại mà Bộc Trọng Khiêm khi đó đang sống có mức độ nhận thức tương đối thấp đối với loại nghệ phẩm mang phong cách giản dị này.

Ngày nay cũng vậy, sự đánh giá của xã hội đối với nghệ phẩm thường lấy độ khó cao hay thấp, chứ không lấy sự cao thấp của nghệ thuật làm tiêu chuẩn giá trị. Nhưng bản thân nghệ thuật vốn có tiêu chuẩn của nó, đôi khi vẽ vài nét hoa lan chưa chắc giá trị đã thấp hơn tác phẩm hoành tráng vĩ đại. Do tiếng tăm của Bộc Trọng Khiêm vang xa khắp nơi, nên đồ giả vô cùng nhiều. Rất lớn số lượng tác phẩm mang tên Bộc Trọng Khiêm thực ra đều là đồ do người đời sau phỏng theo phong cách Gia Định mà chế tác ra.

Từ giữa thời nhà Minh đến nay, những danh gia khắc trúc có tên có họ đã có đến mấy trăm người. Có một cuốn sách tên là "Trúc Nhân Lục", tác giả là Kim Nguyên Ngọc, ghi chép lại những cao thủ khắc trúc nổi tiếng lúc bấy giờ. Ngoài ra, tên tuổi của rất nhiều nghệ sĩ cũng rải rác trong các loại sách bút ký, nhưng chưa chắc đã lưu lại tác phẩm của họ.

Ống đựng đũa

Cuối thời nhà Minh có một cao thủ khắc trúc tên là Trương Hy Hoàng, ông đã phát minh ra một phương pháp điêu khắc gọi là lưu thanh điêu (chạm nổi giữ lớp vỏ xanh). Khi tre vừa mới được chặt xuống sẽ có màu xanh, lưu giữ lại một tầng vỏ xanh. Lúc điêu khắc sẽ nhẹ nhàng khắc bỏ đi những nơi không cần thiết, dùng phần vỏ xanh để thể hiện nội dung. Nói theo ngôn ngữ thông tục, chính là một loại phù điêu nông cực kỳ nông, đây chính là cái gọi là lưu thanh điêu. Sau khi khắc xong, theo sự trôi qua của thời gian, sắc xanh sẽ biến thành màu vàng dầu. Cho nên lưu thanh điêu mà chúng ta nhìn thấy không phải là màu xanh lá, mà là màu vàng. Tác phẩm đại diện tiêu biểu cho lưu thanh điêu của Trương Hy Hoàng là ống bút bằng trúc phong cảnh lầu các, hiện được bảo quản tại Bảo tàng Thượng Hải.

Những năm đầu khi tôi đến Thượng Hải, đã nhìn thấy rất nhiều ống bút bằng tre. Ống bút bằng tre lúc bấy giờ ở phương Nam có số lượng nhiều hơn phương Nam rất nhiều so với phương Bắc, người phương Nam ngày trước không coi đồ tre ra gì. Những năm đầu khi tôi đi Hoàng Sơn, An Huy, dưới chân núi Hoàng Sơn có một con người đều đang bán đồ tre, người rất đông đúc. Do lúc bấy giờ ai cũng không biết tầm quan trọng của những nghệ phẩm loại này như đồ tre, nên một chiếc ống bút bằng tre có lẽ sẽ được bán với giá rất rẻ.

Tôi nhớ lúc bấy giờ tôi đang đi dạo trên con phố cổ ở Hoàng Sơn, An Huy đó, liền bước vào một cửa tiệm. Tiệm của họ mở theo kiểu phía trước là tiệm phía sau là nhà, tôi trò chuyện một lúc liền bước vào trong nhà của người ta. Chủ tiệm đang ăn cơm trong nhà, tôi vừa liếc mắt đã nhìn thấy chiếc ống đựng đũa cắm trên bàn ăn, chính là một chiếc ống bút bằng trúc được chạm khắc theo lối lưu thanh điêu, vô cùng tinh xảo, bên trong cắm một bó đũa. Bởi vì tôi có mua một ít đồ đạc nên chủ tiệm vô cùng nhiệt tình, bảo tôi ăn cơm: "Đến đây ăn chút cơm đi, gặp lúc nào ăn cái đó." Lúc ăn cơm, mắt tôi cứ nhìn chằm chằm vào chiếc ống bút này, càng nhìn càng thích. Tôi liền hỏi: "Đây là cái gì vậy?" Chủ tiệm nói: "Ống đựng đũa đấy." Chiếc ống đựng đũa này hơi nông, đũa lại dài, lúc cắm nhiều rất dễ bị lật úp, ngã nhào xuống bàn. Tôi liền nói: "Thứ này cắm đũa chưa chắc đã thích hợp, cứ hay bị lật." Ông ta nói: "Đúng vậy, tôi sớm đã muốn đổi cái khác rồi." Tôi nói: "Tôi mua cho anh một cái mới nhé, anh có thể nhường cái này cho tôi được không?" Ông ta cũng rất rõ ràng, nói rằng: "Thứ này là đồ cũ, chỉ là không đáng tiền cho lắm, nếu anh thật sự thích, vậy thì tặng cho anh luôn đấy." Kết quả là, tôi cầm một chiếc ống bút lưu thanh điêu cực kỳ tuyệt vời, vui vẻ rời khỏi Hoàng Sơn.

Văn nhân nhã cụ

Kim Nguyên Ngọc trong cuốn "Trúc Nhân Lục" đã nói rằng: "Nay lưu truyền ống bút nhân vật hoa cỏ, cùng với bí các hành thảo, túmị cừu kình, được người có hiểu biết trân quý." Lúc bấy giờ đang thịnh hành ống bút nhân vật hoa cỏ và bí các hành thảo, được những người biết thưởng thức chúng trân quý. Ở đây có nhắc đến một từ, "bí các", bí các là gì? Bí các chính là "tý cách" (gác tay), một loại dụng cụ phòng làm việc vô cùng quan trọng. Hình dáng của tý cách có mặt ngói hình trúc, cho nên dùng tre trúc để làm là thích hợp nhất. Thông thường đều cắt một đoạn tre, chia dọc làm ba phần, vừa khéo tạo thành một mặt ngói. Tý cách có thể ngăn chặn việc làm bẩn vết mực. Chúng ta đều biết rằng, chỉ có chữ Trung Quốc là viết theo hàng dọc từ phải sang trái, trước tiên viết một hàng dọc ở tận cùng bên phải, sau đó lại viết sang bên trái. Người xưa ngày trước yêu cầu bản thân phải treo khuỷu tay, treo cổ tay, viết chữ giữa không trung. Tay áo rộng của người thời nhà Minh đều tương đối dài, lúc viết chữ tốc độ nhanh, đôi khi hàng này vẫn chưa khô hẳn, đã phải viết hàng tiếp theo, rất dễ làm bẩn quần áo, hoặc làm bẩn nét chữ. Trong hoàn cảnh như vậy, tý cách liền phát huy tác dụng, úp nó lên hàng chữ vừa mới viết xong, tý cách ở dạng rỗng ở giữa, sẽ không làm bẩn nét chữ. Viết một hàng dịch chuyển một hàng, đợi đến khi anh dịch chuyển sang hàng thứ hai, thì chữ ở hàng thứ nhất đã khô hẳn rồi.

Tôi từng mua một chiếc tý cách hành thảo bằng trúc điêu như vậy, bên trên có khắc chữ, được viết vô cùng thú vị. Khi tôi cầm chiếc tý cách này trên tay, liền thể hiện được sự tu dưỡng bản thân của người xưa. Người xưa sẽ khắc một số câu danh ngôn cảnh tỉnh lên trên đó, để thời thời khắc khắc nhắc nhở bản thân. Tý cách này viết rằng:

Không đến cảnh ngộ cực kỳ trái ngang, chẳng biết sự an lành của hòa thuận;

Không gặp người cay nghiệt đến cùng cực, chẳng biết cái thiện của sự trung hậu.

Không đến lúc xui xẻo nhất, sẽ không biết ngày thường chính là một ngày bình yên tốt đẹp; không gặp được người cay nghiệt nhất, sẽ không biết sự trung hậu chính là một người tốt. Người xưa viết mới hay làm sao! Liên tưởng đến ngày nay, trận động đất Vấn Xuyên, Tứ Xuyên chính là đã đến cảnh ngộ cực kỳ trái ngang, cảm nhận của tất cả đồng bào Vấn Xuyên đều là: những ngày bình thường dẫu có khổ cực đến đâu, cũng là một ngày sống yên ổn.

Có một lần có người cầm một cuốn cổ tịch đến cho tôi xem, tôi vừa lật ra, câu đầu tiên của cuốn cổ tịch đó chính là câu này. Do chữ trên sách rất lớn, hai câu này chiếm mất hai trang giấy. Tôi vừa lật mở trang thứ nhất, liền thuận miệng đọc ra những câu đằng sau. Người kia vô cùng kinh ngạc, cảm thấy học vấn của tôi đặc biệt lớn. Kỳ thực tôi chẳng có học vấn lớn lao gì, chỉ là ngày nào cũng nhìn chiếc tý cách đó, nên đã ghi nhớ câu nói này.

Tý cách của tôi

Tôi có một người bạn vô cùng tốt, có lẽ thấy tôi suốt ngày bận rộn đầu tắt mặt tối, cho nên đã tặng cho tôi một chiếc tý cách. Bản thân anh ấy cũng rất thích chiếc tý cách này, thế nhưng lại tặng cho tôi. Tôi vừa nhìn thấy chữ viết trên tý cách, liền biết anh ấy muốn nói với tôi điều gì. Trên tý cách viết "Lấy nhàn làm tự tại, đem thọ bù thúng tháng năm trôi qua (thoa đà)". Lúc mới đưa cho tôi, tôi còn không biết câu thơ này xuất phát từ đâu, bèn chuyên môn tra cứu thử, thì ra là bài thơ "Tuế dạ hoài cổ" của nhà thơ Lưu Vũ Tích đời Đường:

Cả năm không được như ý, năm mới rồi sẽ ra sao. Nhớ lại những người từng cùng đi chơi ngày trước, mà nay còn lại mấy người.

Lấy nhàn làm tự tại, đem thọ bù tháng năm trôi qua. Sắc xuân vốn vô tình nên, chốn ở ẩn cũng từng ghé qua.

Lưu Vũ Tích đã viết một bài thơ như thế này vào đêm ba mươi Tết, ông cảm thán sự bất như ý của cuộc đời, cảm thán rất nhiều bạn bè của ông đều đã qua đời, còn ông thì vẫn sống. Mặc dù trong đời người có rất nhiều thời gian sẽ bị hoang phí, lãng phí đi, nhưng nếu duy trì được một tâm cảnh tốt đẹp, có thể khiến bản thân sống thọ thêm mấy năm nữa, thì có thể bù đắp lại được những năm tháng đã trôi qua rồi. Lưu Vũ Tích là nhà thơ mà tôi vô cùng yêu thích, cảnh giới của bài thơ này vô cùng tuyệt vời.

Chiếc tý cách này vẫn luôn được đặt trên bàn làm việc của tôi, thỉnh thoảng tôi nhìn nó một cái, liền cảm thấy vĩnh viễn là câu nói đó "nói thì dễ làm mới khó". Tôi cũng rất hy vọng có thể được thảnh thơi nhàn hạ, thế nào gọi là thảnh thơi nhàn hạ? Chính là buổi sáng thức dậy không biết hôm nay phải làm gì, thế mới là tương đối thảnh thơi nhàn hạ. Thế nhưng hiện tại tôi đều biết một tháng sau mình phải làm những gì, rất nhiều công việc sự vụ đều đè nặng ở đây, lịch trình sắp xếp kín mít, một chút cũng không hề thảnh thơi nhàn hạ. Tôi ngược lại không lãng phí thời gian cho lắm, nhưng tôi vẫn hy vọng tương lai có cơ hội được nhàn rỗi xuống, có thể đọc thêm nhiều sách vở hơn, trải nghiệm một loại hương vị thảnh thơi nhàn hạ của đời người.

Phong thị tam kiệt

Triều Thanh cũng trỗi dậy một số lượng lớn các bậc đại gia trúc điêu, tương đối nổi tiếng có Phong thị tam kiệt (ba anh em họ Chu) ở Gia Định. Nhà họ Chu vừa rồi nói là ba đời ông cháu, nhà họ Phong là ba anh em trai. Người anh cả tên là Phong Tích Tước, người anh hai tên là Phong Tích Lộc, người em út tên là Phong Tích Chương, lúc bấy giờ xã hội có một cách gọi dành cho ba người họ là "đỉnh túc" (ba chân vạc). Cái đỉnh có ba chân, ba điểm cố định một mặt phẳng, rút bớt một chân thì sẽ không còn phẳng nữa. Ba chân vạc đứng vững, nói lên tay nghề của ba anh em đều vô cùng xuất sắc, bất phân cao thấp.

Trong đó, tay nghề của người anh hai đã lọt vào mắt xanh của Hoàng đế Khang Hi. Năm Khang Hi thứ 42 (1703), Phong Tích Lộc được điều vào cung đình làm việc sai vặt, phục vụ tại Dưỡng Tâm Điện, chẳng bao lâu sau người em út Phong Tích Chương cũng vào trong cung. Cứ như vậy, người anh cả nhà họ Phong một mình ở bên ngoài, anh hai và em út ở trong Xưởng tạo tác của Tử Cấm Thành chuyên môn điêu khắc đồ tre cho hoàng cung. Ngày nay ở Bảo tàng Thượng Hải vẫn có thể nhìn thấy bức tượng La Hán do Phong Tích Lộc điêu khắc.

Tương truyền rằng ngoài ba anh em nhà họ Phong ra, trong nhà họ còn có một tiểu thư, cũng có thể điêu khắc đồ tre, sở trường là điêu khắc con cóc. Sách ghi chép lại rằng, một lạng bạc một con. Tác phẩm của Phong thị tam kiệt lúc bấy giờ đáng giá bao nhiêu tiền, không thấy ghi chép lại, thế nhưng vị tiểu thư này khắc một con cóc nhỏ, đã có thể bán được một lạng bạc một con, vô cùng đắt đỏ, có thể thấy giá cả trúc điêu nhà họ Phong lúc bấy giờ.

Học vấn về cải thảo

Phong Tích Tước không vào cung làm việc sai vặt, một mình ở lại quê nhà, cũng là cầm dao khắc không ngừng nghỉ. Tác phẩm đại diện của ông là một cây cải thảo bằng rễ tre điêu khắc, vô cùng chân thực, hiện được bảo quản tại Bảo tàng Cố cung Bắc Kinh. Cải thảo là loại rau vốn có xuất xứ từ nước ta, ngày trước được gọi là "rau củ chi vương", chính là tất cả các loại rau củ đều không sánh bằng cải thảo. Cải thảo có thể nấu nhừ, có thể xào, có thể làm món trộn nguội, có thể hầm canh, hội tụ đủ tất cả các đặc điểm của các loại rau củ. Người đời Tống Lục Điện trong cuốn "Bì Nhã" có ghi chép lại rằng: "Tính của rau cải vượt qua mùa đông muộn tàn lụi, bốn mùa đều nhìn thấy, có cốt cách của cây tùng, cho nên gọi là tung. Nay người tục gọi là cải thảo." Điều này chứng minh rằng từ đời Tống đã gọi nó là cải thảo rồi. Nhưng cải thảo là một cái tên thông tục, trong tư liệu văn hiến của người xưa nó có hai cái tên: cải thảo mùa xuân không gọi là cải thảo, gọi là "xuân thái"; cải thảo mùa thu cũng không gọi là cải thảo, gọi là "thu tung". Cuốn "Bản thảo cương mục thập di" đời Thanh cũng có ghi chép về cải thảo: "Nước ép cải thảo vị ngọt tính ôn không độc, lợi ruột dạ dày, trừ phiền muộn trong ngực, giải khát do say rượu, lợi tiểu tiện đại tiện, hòa trung chỉ ho." Hơn nữa còn nói "nước ép mùa đông càng tuyệt vời hơn". Nó còn có thể chữa trị một chút bệnh tật: đem cải thảo kết hợp với hành ta, gừng tươi, củ cải v.v. sắc lấy nước uống, còn có thể chữa bệnh cảm mạo.

Bảo tàng Cố cung Bắc Kinh có lưu giữ ống bút hoa văn xuân thái do Chu Tam Song điêu khắc, hoàn toàn khác biệt với cây cải thảo do Phong Tích Tước khắc lúc nãy, được điêu khắc vô cùng sâu. Trong kỹ thuật điêu khắc cái này được gọi là "hãm địa thâm khắc, âm trung dương dã" (khoét sâu xuống nền, trong âm có dương). Tre trúc vốn là một mặt phẳng, khắc lõm xuống gọi là âm khắc. Nếu muốn gọt bỏ phần nền, khiến hoa văn nổi phồng lên, thì gọi là dương khắc. Hoa văn âm khắc bị lõm vào trong, lõm xuống vô cùng sâu, vì thế lại thể hiện ra tầng lớp, tựa như có cảm giác của dương khắc, cho nên gọi là "hãm địa thâm khắc, âm trung dương dã". Đây là một loại đao pháp do Chu Tam Song sáng tạo ra.

Tại sao người xưa lại vô cùng thích điêu khắc cải thảo như vậy? Bởi vì người xưa cho rằng cải thảo mang phẩm cách "thanh bạch" (trong sạch, ngay thẳng), từ đó gán cho cải thảo đặc tính văn học sâu sắc. Nhận thức này ảnh hưởng sâu rộng, dẫn đến việc trong cung đình từng dùng chất liệu quý giá nhất để điêu khắc cải thảo, ví dụ như cây cải thảo ngọc phỉ thúy được cất giữ tại Bảo tàng Cố cung Đài Bắc. Ngày nay chúng ta nghĩ rằng: Ồ, một khối ngọc phỉ thúy lớn như vậy có thể làm thành bao nhiêu món đồ trang sức trân châu chứ, sao lại có thể điêu khắc thành một cây cải thảo cơ chứ? Điều này chính là vì nhận thức của người lúc bấy giờ đối với cải thảo hoàn toàn khác biệt so với người ngày nay. Cải thảo trong lòng người xưa mặc dù chỉ là món rau củ bình thường, thế nhưng phẩm cách lại vô cùng cao thượng.

Bút không với tới dao khắc đạt được

Cùng thời kỳ với anh em họ Phong còn có một danh gia tên là Chu Hạo (Chu Chỉ Nham), hiệu về già là Nhiêm Si, nhìn vào là biết ngay, ông chắc chắn để một bộ râu rất dài, chữ "nhiêm" chính là râu mà. Chu Chỉ Nham sống đến 89 tuổi, đến năm Càn Long thứ 38 mới qua đời, trong xã hội phong kiến thì đây đã là người vô cùng trường thọ rồi. Trong "Trúc Nhân Lục" có đánh giá về ông như thế này: "Đem phương pháp vẽ áp dụng vào việc khắc trúc, kết hợp cả Nam tông và Bắc tông làm một thể, không ý nào không gom nhặt, không sự kỳ lạ nào là không có." Kể từ thời Càn Long đến nay, nghệ thuật khắc trúc của Chu Chỉ Nham đứng đầu không ai bằng. Trong lịch sử khắc trúc, ông là một nhân vật vô cùng then chốt, đao pháp của ông vừa có sự kế thừa, lại vừa có sự đổi mới, ảnh hưởng đến đời sau vô cùng lớn. Theo ghi chép trong sách cổ, ông "phong cảnh sơn thủy khắc ra, người không có tai mắt, nhà không có khung cửa sổ, cây không có điểm chi tiết". Nhân vật do ông khắc không nhìn rõ mắt, tai, nhà cửa không nhìn rõ cửa sổ, cây cối cũng không chú ý đến việc thể hiện các chi tiết nhỏ. Điêu khắc của ông không coi trọng chi tiết, mà coi trọng một loại cảm nhận tổng thể. Người xưa đánh giá kỹ nghệ điêu khắc của ông là "thần minh vu quy củ chi trung, biến hóa vu quy ngoài quy củ, do bút sở bất năng đáo, nhi đao khắc năng đắc chi". Chính là những thứ dùng bút vẽ không ra, Chu Chỉ Nham có thể dùng dao để thể hiện ra được.

Tôi từng mua một chiếc ống bút bằng trúc điêu như thế này, được thu âm trong cuốn sách "Ống bút Minh Thanh" do tôi viết. Lúc bấy giờ tôi nhìn thấy chiếc ống bút này, liền bị phương pháp điêu khắc mới lạ của nó hấp dẫn. Trên ống bút điêu khắc một khung cảnh vui thú nhà nông, chó, gà, nhân vật đều nhỏ như hạt cải hạt đậu, nhìn không rõ, thế nhưng quan sát kỹ lưỡng, thần thái đều đủ cả, vô cùng thú vị. Trên ống bút còn khắc một đoạn văn dài, đoạn mở đầu viết thế này: "Mười mẫu nhà ở, năm mẫu vườn tược; có một ao nước, có một ngàn cây trúc. Đừng bảo đất chật, đừng bảo nơi hẻo lánh; đủ để quỳ gối ngồi, đủ để đặt gánh nặng nghỉ ngơi." Bên dưới vẫn còn những lời rất dài, tôi sẽ không viết ra hết từng câu một. Người xưa rất thú vị, ông ấy liền nói rằng: Ngôi nhà tôi ở chiếm mười mẫu đất, vườn rau tự mở chiếm năm mẫu đất; có một ao nước, có một ngàn cây trúc, rõ ràng là phong cảnh vô cùng tuyệt vời; đừng nói là đất đai ở chỗ tôi rất chật hẹp, nơi chốn rất hẻo lánh; đối với tôi mà nói, căn phòng này có thể ngồi lọt vào bên trong để nghỉ ngơi là mãn nguyện rồi.

Ngày nay rất ít người có thể ở trong một cái sân rộng lớn như thế, thế mà người xưa vẫn còn chê nhỏ! Tôi đoán là rau năm mẫu thì ông ta cũng ăn không hết. Mặc dù người xưa cảm thấy nhà cửa nhỏ, thế nhưng nhà chỉ cần đủ chỗ ngồi là được, ông ấy mang một tâm thái vô cùng bình thản. Tâm thái này sinh ra từ đâu? Phía sau ống bút có đề năm tháng: năm Quý Tỵ, năm Càn Long thứ 18 (1753), chính là thời kỳ đỉnh cao của thịnh thế Khang Càn. Có một môi trường xã hội như thế, cho nên mới có thể có được tâm cảnh như thế.

Trên chiếc ống bút này có đề bút tích "Tùng Nham Sơn Nhân", tôi biết Chu Chỉ Nham rất nổi tiếng mà, liền ảo tưởng xem Tùng Nham Sơn Nhân có quan hệ gì với Chu Chỉ Nham hay không. Tôi bèn đi tra cứu, tra tới tra lui, cuối cùng vẫn không tra ra được.

Trúc điêu bút đồng đệ nhất cao giá

Những danh gia khắc trúc tương đối nổi tiếng thời nhà Thanh còn có Phan Tây Phụng, Trịnh Bản Kiều gọi ông là người đứng đầu phái Kim Lăng sau Bộc Trọng Khiêm. Trang Thụ Luân, được ghi chép trong "Trúc Nhân Lục" là "tuổi hơn bốn mươi không lấy vợ, hoàn toàn không có sở thích diễm lệ chưng diện. Khắc trúc thiên về thích miêu tả chân dung mỹ nhân". Còn có đại gia vô cùng nổi tiếng vào đầu thời nhà Thanh, người được ca tụng là cao thủ Gia Định đệ nhất đầu triều Thanh là Ngô Chi, tác phẩm nổi tiếng nhất là ống bút bức tranh "Đông Sơn báo tiệp đồ" bằng gỗ hoàng dương điêu khắc, hiện được bảo quản tại Bảo tàng Cố cung Bắc Kinh, trong cuốn sách "Một trăm bảo vật quốc gia" của Cố cung có thu âm chiếc ống bút này, tôi sẽ nói đến ở bài giảng tiếp theo. Các bậc đại gia khắc trúc thời nhà Thanh vô cùng nhiều, tôi sẽ không giới thiệu lần lượt từng người với mọi người nữa.

Giá cao nhất của nghệ phẩm trúc điêu là gì? Chính là một chiếc ống bút bằng trúc điêu. Năm 2005, chiếc ống bút hoa văn sơn thủy nhân vật có độ nổi cao dưới thời Khang Hi được bán đấu giá tại nhà đấu giá Christie's Hồng Kông, đã đạt mức giá hơn 11,4 triệu đô la Hồng Kông. Mọi người có thể tưởng tượng nổi không? Một chiếc ống bút bằng trúc điêu do văn nhân Trung Quốc thiết kế sáng tạo lại được bán đấu giá với giá hơn 10 triệu đô la Hồng Kông. Lúc đấu giá tôi có mặt ở hiện trường, đại khái đến giai đoạn trên 500 vạn đô la Hồng Kông, tất cả những người giơ tay cạnh tranh đều là người nước ngoài, điều này khiến tôi vô cùng kinh ngạc. Vốn dĩ tôi cho rằng người nước ngoài không có hứng thú với đồ tre của Trung Quốc, bởi vì họ không thể hiểu sâu sắc thứ tình cảm mà chúng ta dành cho tre trúc. Người Trung Quốc có tình cảm sâu đậm với tre trúc, các tác phẩm văn học, tác phẩm hội họa đều nói cho chúng ta biết tầm quan trọng của tre trúc. Thế nhưng chính là người nước ngoài không ngừng cạnh tranh, đã đẩy chiếc ống bút trúc điêu này leo lên mức giá cao ngất ngưởng hơn 10 triệu đô la Hồng Kông.

Cho nên tôi liền đi tra cứu xem chiếc ống bút này do ai điêu khắc. Người điêu khắc ống bút tên là Cố Giác, tự Tông Ngọc, cũng là người Gia Định, là danh gia điêu khắc thời kỳ Khang Hi. Do trước đây chúng ta chưa từng nhìn thấy tác phẩm của ông, lần này liền cảm thấy vô cùng kinh ngạc, sao bỗng nhiên giá lại được đẩy lên cao như vậy? Lật sách xem lại lần nữa, phát hiện ghi chép trong sách nói rằng điêu khắc của ông vô cùng tinh xảo, tỉ mỉ đến từng sợi lông nhỏ, hơn nữa sáng tạo vô cùng nghiêm cẩn, thường là một hai năm mới có một tác phẩm hoàn thành, cho nên lưu truyền đến tận ngày nay vô cùng hiếm có.

Thủ công đồ tre còn có rất nhiều hình thức khác. Ví dụ như có một loại chuyên môn phỏng theo đồ đồng thanh khí, các tác phẩm đều được Cố cung bảo quản trọn vẹn, không bước chân ra khỏi Cố cung nửa bước. Chúng ta suy đoán rằng đó là vì năm xưa đã triệu tập các cao thủ khắc trúc vào trong cung đình, giao cho họ nhiệm vụ chuyên môn phỏng theo đồ đồng thanh khí. Loạt văn vật này ngày nay đến Cố cung vẫn có thể nhìn thấy được, chất liệu sử dụng là rễ tre điêu khắc.

Ngoài ra, còn có trúc hoàng (còn gọi là trúc hoàng, thiếp hoàng), có nơi còn gọi là văn trúc. Chính là lột lấy tầng trúc hoàng ở bên trong cây tre ra, lật ngược lại dán lên bên ngoài phôi gỗ, phiến tre, rồi sau đó điêu khắc lên trên đó. Tiếp đến nữa là đồ tre đan kết, ví dụ như trúc phu nhân dùng vào mùa hè, tôi sẽ không giảng giải ở đây nữa.

Khắc trúc là một môn thủ công độc nhất vô nhị thời cổ đại của Trung Quốc, do sự yêu thích và sử dụng của các văn nhân, đã đẩy nó bước ra thị trường. Ban đầu văn nhân không mang mục đích hướng đến thị trường, mà là vì để bản thân thưởng thức, ngắm vuốt. Thế nhưng văn nhân là một cột mốc trong xã hội, do sự thúc đẩy của văn nhân, liền tạo nên sự mưu cầu của xã hội, bước chân vào thị trường. Về mặt đề tài, cho dù là sơn thủy nhân vật, hoa cỏ chim muông, phần lớn đều gửi gắm tình hoài của văn nhân. Văn nhân chú trọng cảnh giới, cho nên rất nhiều cảnh giới của trúc điêu đều vô cùng tương đồng với tranh thủy mặc Trung Quốc. Do sự thành công của nghệ thuật trúc điêu, đã ảnh hưởng sâu sắc đến việc điêu khắc các chất liệu quý trọng như ngà voi, sừng tê giác, gỗ tử đàn, gỗ hoàng dương, chúng đều có xu hướng phỏng theo đồ tre, bài giảng tiếp theo chúng ta sẽ nói tiếp.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 15 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.