Mã Vị Đô Thuyết Sưu Tạng · Tạp Hạng Thiên

Lượt đọc: 180 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Bài Sáu: Trân Thưởng Văn Vật, Du Nhận Hữu Dư —— Điêu Khắc Chất Liệu Quý Hiếm

❊ ❊ ❊

Chúng ta ở bài giảng này bắt đầu nói về điêu khắc các chất liệu quý hiếm. Những chất liệu quý hiếm này đại khái chia làm hai loại, một loại lấy từ động vật, những thứ chúng ta quen thuộc như ngà voi, sừng tê giác, lùi lại mà cầu kỳ thứ, còn có người từng dùng xương voi, xương bò. Trước đây mỹ nghệ thủ công dùng nó đổi ngoại tệ, điêu khắc chính là dùng xương bò thay cho ngà voi, đem xương bò qua xử lý, xử lý cho thật trắng, thoạt nhìn giống ngà voi. Loại khác lấy từ thực vật, sự hiểu biết của chúng ta về thực vật chính là gỗ cứng, gỗ quý hiếm, lúc giảng về đồ gỗ chúng ta đã nói qua, đứng đầu là gỗ tử đàn, gỗ hoàng hoa lê, ngoài ra còn có gỗ hoàng dương, gỗ trầm hương, gỗ đàn hương vân vân, rất nhiều chất liệu quý hiếm, những giống cây này đều có chung một đặc điểm chính là chất liệu khó có được, sinh trưởng chậm chạp.

Chất liệu quý hiếm

Tại sao chất liệu quý hiếm lại được xã hội yêu thích? Nó dựa trên mấy nguyên nhân dưới đây.

Thứ hai, sự thúc đẩy và cổ vũ của văn nhân vùng phú quý Giang Nam vào thời kỳ cuối nhà Minh. Thời kỳ Minh Thanh đặc biệt là thời Minh mạt, hai thế kỷ mười sáu và mười bảy, kéo dài liên tục đến thế kỷ mười tám nhà Thanh, những đồ điêu khắc này trước tiên khởi xướng ở giới văn nhân, văn vật dạng này của Trung Quốc sau đời Minh đột nhiên hưng khởi, có nguyên nhân cực lớn đi kèm với bối cảnh xã hội này, bởi vì sự sung túc của xã hội làm cho mưu cầu tinh thần của bách tính tăng lên, giống như chúng ta ngày nay, cơn sốt sưu tầm ngày nay của chúng ta, hay có thể nói là cơn sốt văn hóa truyền thống của chúng ta, đều là do xã hội ngày nay sung túc mà ra, cuộc sống của chúng ta tốt lên, mưu cầu tinh thần bắt đầu tăng lên.

Sừng tê giác

Ngà voi và sừng tê giác xuất hiện trong cổ tịch rất sớm, ví dụ như trong giáp cốt văn của "Ân Khư thư khế tiền biên" đã có chữ "hoạch tượng", "hoạch tượng nhị". "Hán thư" có ghi chép "Úy Đà hiến Văn Đế sừng tê giác mười", một lần cống nạp tiến cống mười chiếc sừng tê giác. Nhìn từ văn vật xuất đào, thời kỳ đầu ngược lại có thể nhìn thấy ngà voi và sừng tê giác xuất đào, sau thời Đường Tống ngược lại vô cùng hiếm thấy. Mộ Phụ Hảo đời Thương Ân xuất đào chiếc chén ngà voi, vô cùng nguyên vẹn, có mang điêu khắc, khảm ngọc thạch. Sau thời Đường Tống xuất đào giảm đi, cho thấy những động vật từng phổ biến khắp Trung Nguyên ở Trung Quốc này, voi và tê giác giảm đi kịch liệt.

Tê giác trong tâm tưởng người cổ đại là quái thú, tại sao vậy? Tất cả động vật mang sừng mà người cổ đại nhìn thấy, đều là mọc ngang hai sừng, duy chỉ có nó là mọc dọc một hoặc hai sừng, sắp xếp trước sau, hoặc là chỉ có một sừng, thế thì điều này đã thu hút sự chú ý của người cổ đại, trước đây có một câu đối nói rằng, vế trên gọi là kỳ lân, chính là nói về tê giác, kỳ lân, thế vế dưới đối thế nào? Cá bơn, đây chính là nói vô cùng thú vị, chính là đây là hai loài động vật vô cùng kỳ lạ.

Về sự hiểu lầm đối với tê giác

Do tính đặc thù của tê giác, dẫn đến việc người cổ đại có rất nhiều hiểu lầm về nó. Hiểu lầm thứ nhất, cho rằng sừng tê giác có thể tránh bụi, tránh rét, tránh nước, cái gì cũng có thể chặn lại. Cát Hồng thời Tấn trong "Bão Phác Tử" có ghi chép như thế này, ông ấy nói: Đạt được sừng thông thiên tê ba thấc trở lên, khắc thành hình con cá, mà ngậm nó để xuống nước, nước thường vì người mà mở ra. Có ý gì đây? Ông ấy nói nếu như ngươi đạt được sừng tê của thông thiên tê rồi, ngươi khắc thành hình cá, ngậm vào miệng, ngươi hễ xuống nước, nước liền vì người mà mở ra. Chuyện này quá quái dị rồi, chuyện này nếu như nói là chuyện có thật, thế thì chúng ta không cần học bơi nữa, chúng ta mỗi người phát một cái ngậm vào miệng là xuống sông rồi, thế thì cái cách nói này của ông ấy là đi sâu vào lòng người, "Tây du ký" có ba con yêu tinh tê giác, thế thì nó chính là tránh bụi, tránh rét, tránh nóng, nó trong "Tây du ký" cũng tiếp tục dùng cái cách nói này của ông ấy, chỉ là có chút khác biệt mà thôi.

Hiểu lầm thứ hai, cho rằng sừng tê có tác dụng dược dụng, chúng ta cho rằng nó ngoài giải độc ra, còn có thể thành tiên, còn có thể nâng cao năng lực tình dục, rất nhiều sách y học phương tây đã ghi chép rằng người Trung Quốc cho rằng sừng tê giác có thể nâng cao năng lực tình dục của con người, đây là một sự hiểu lầm của họ, tại sao có người cho rằng sừng tê giác có thể giải độc, chính là sách sử có ghi chép như thế này, nó làm thành trâm cài tóc, rất nhiều người liền trực tiếp cài lên đầu, mang theo bên người, lúc ăn cơm thì lấy ra thử một chút, nếu sủi bọt, thứ này chính là có độc, đây kỳ thực đều là hiểu lầm, thứ có tính độc của chúng ta là đủ mọi thể loại, không phải một chiếc trâm cài tóc, một chiếc trâm cài tóc làm bằng sừng tê giác là có thể giải quyết được.

Hiểu lầm thứ ba, là một sự hiểu lầm tốt đẹp, là chúng ta cho rằng sừng tê giác là có thể thông đến tâm linh, linh tê, câu thơ nổi tiếng nhất của Lý Thương Ân "Thân vô thải phượng song phi dực, tâm hữu linh tê nhất điểm thông" chính là vận dụng sự hiểu lầm tốt đẹp này, ông ấy cho rằng trên sừng tê giác có một đường tơ trắng có thể thông thẳng đến tim, thế thì ngày nay chúng ta cũng thường xuyên dùng từ này, ví dụ như bọn họ tâm hữu linh tê, là chỉ tâm linh bọn họ có thể thông suốt với nhau.

Chén sừng tê

Sừng tê giác chủ yếu thích hợp điêu khắc vật hình chiếc chén, đây là do hình dạng của nó quyết định. Ở giữa sừng tê giác là rỗng, lật ngược lại vừa vặn là hình chiếc chén, cho nên người cổ đại đều làm bài trên chén sừng tê giác.

Năm 2006 tại phiên đấu giá của nhà Sotheby's New York, một chiếc chén tiên nhân quai tra sừng tê giác đã bán được 2 triệu 03 vạn đô la Mỹ, quy đổi ra tiền nhân dân tệ là 1600 vạn, chúng ta dường như không thể tưởng tượng một món đồ điêu khắc bằng sừng tê giác lại đáng giá số tiền lớn nhường ấy, các nhà sưu tầm trên toàn thế giới đã dùng tiền để chứng minh một độ cao lịch sử của đồ điêu khắc đời Minh chúng ta.

Năm 1996, tôi từng bắt gặp một chiếc chén sừng tê giác ở buổi đấu giá, toàn sắc, một chút công điêu khắc cũng không có, hơn nữa lại còn rất nhỏ, chỉ lớn thế này, đựng trong một chiếc hộp gấm. Có một người bạn có chút tiền nhàn rỗi, liền hỏi tôi: "Tôi mua chút đồ vật gì thì tốt đây?" Tôi nói: "Chiếc chén này vô cùng quan trọng, anh có thể cân nhắc." Sau khi xem xong, anh ta tỏ vẻ không thèm để ý, nói: "Tôi thấy những thứ khác đều điêu khắc rất đẹp, thứ này quá mộc mạc, chưa khắc một đao, anh nói nó tốt, rốt cuộc tốt ở chỗ nào? Anh nói cho tôi nghe xem." Tôi nói: "Trên này ghi chép hai người vô cùng nổi tiếng vào thời kỳ cuối nhà Minh, một người là Châu Thiên Cầu, một người là Lục Trị (Lục Bao Sơn). Bọn họ đều là họa sĩ vô cùng nổi tiếng, chiếc chén sừng tê giác này ghi lại một đoạn tình nghĩa giữa họ. Châu Thiên Cầu đã tặng một chiếc chén sừng tê giác quý hiếm như thế này làm quà mừng thọ tám mươi tuổi cho Lục Bao Sơn. Anh thử nghĩ xem, địa vị xã hội của Châu Thiên Cầu và Lục Bao Sơn lúc bấy giờ rất cao, quà tặng giữa bọn họ tuyệt đối không phải là quà mỏng."

Trên chiếc chén sừng tê giác này còn khắc chữ thế này: Châu Thiên Cầu đề khắc chén sừng tê cúng mừng thọ tám mươi của Lục Bao Sơn, khi ấy là năm Vạn Lịch thứ ba Ất Mão. Viết rõ mồn một, thời gian, nhân vật, sự kiện, không thiếu thứ gì. Thông qua một chiếc chén như thế này, chúng ta có thể hình dung ra sự hoành tráng trong lễ mừng thọ tám mươi tuổi của Lục Bao Sơn lúc bấy giờ, có thể hình dung ra tình nghĩa giữa Châu Thiên Cầu và Lục Bao Sơn, tình nghĩa này được truyền tải thông qua một món đồ.

Sau đó người bạn này của tôi nói: "Thôi được, tôi nghe anh." Nhưng đến tận buổi đấu giá, anh ta lại chột dạ. Lúc bấy giờ khi giá được đẩy lên đến 20 vạn tệ, thì hoàn toàn chột dạ rồi, để người khác mua mất với giá 22 vạn tệ. Mười năm sau, anh ta đến tìm tôi, nhắc lại chuyện cũ này. Anh ta nói: "Lúc đó nếu tôi cắn răng nâng giá thêm hai lần nữa, món đồ đó đã là của tôi rồi." Chiếc chén sừng tê giác này ngày nay đáng giá bao nhiêu tiền? Không biết, bởi vì cho đến ngày nay nó chưa từng bước vào thị trường một lần nào nữa. Chỉ đành đợi đến ngày nó tái xuất giang hồ, chúng ta mới biết giá trị của nó lớn đến nhường nào.

Nụ cười của ngà voi

Trong lịch sử điêu khắc của nước ta, chất liệu quý giá có thể dùng để điêu khắc ngoài sừng tê giác ra còn có ngà voi, điêu khắc ngà voi còn gọi là nha điêu, những đồ điêu khắc ngà voi cổ đại mà hiện tại chúng ta có thể nhìn thấy không chỉ có nhân vật, dụng cụ phòng văn vân vân, mà còn có không ít vật dụng thực tế, ví dụ như hốc bản mà các quan lại dùng khi lên triều, hốc bản là một tấm ván dài gầy mà các đại thần cầm khi lên triều, trên đó viết những lời chuẩn bị tấu lên hoàng đế, hốc bản sớm nhất được làm bằng tre hoặc gỗ, mãi đến thời Tây Tấn mới xuất hiện hốc bản làm bằng ngà voi, thế thì tại sao tiên sinh Mã Về Đô lại nói hốc bản ngà voi thời cổ đại đại đa số đều sẽ "cười" chứ?

Ngà voi dễ nứt hơn sừng tê giác, hơn nữa còn rất rõ ràng. Sừng tê giác có màu nâu sẫm, trên đó cho dù có một chút vết nứt, cũng không quá bắt mắt, nhưng ngà voi lại có màu vàng ngà, một khi nó có vết nứt thì sẽ vô cùng rõ ràng, thế thì vết nứt này trong chuyên môn có một từ gọi là "cười". Chúng ta đã nói trong văn vật cố gắng né tránh những từ ngữ khó nghe, ví dụ như ngà voi này nứt thì nghe không hay, vậy thì nói là ngà voi cười.

Lúc tôi tiếp xúc với ngà voi sớm nhất, đã nhìn thấy rất nhiều hốc bản, hốc bản dùng khi lên triều. Có một lần, tôi nhìn thấy một khối hốc bản vô cùng đẹp ở Quảng Đông, người bán đưa cho tôi xem, tôi nói với anh ta rằng: "Món đồ này chính là cười dữ lắm." Ý của tôi chính là nói chỗ nứt nẻ rất nhiều, lúc đó anh ta nghe không hiểu, anh ta nói tôi cái này còn chưa bán, tôi cười cái gì chứ? Anh ta tưởng anh ta bán cho tôi, anh ta mới có thể vui vẻ chứ, tôi nói không phải ý này, là nói món đồ này có vết rạn, tôi liền nói anh cười dữ lắm, tôi nói nó cười dữ lắm, ý là gì chứ, là tôi muốn ép giá anh ta, trước đây từng nói khen chê là người mua, hò reo là kẻ rảnh rỗi, nếu tôi nói thế này, tôi nói món đồ của anh tốt quá, thật hiếm thấy, giữ lại cho kỹ vào, đừng bán rẻ đấy, chính là tôi không thèm muốn nữa, nếu tôi nói món đồ của anh cười dữ lắm, thế thì có nghĩa là tôi rất thích nó.

Kỳ thực hốc bản ngà voi đại đa số đều sẽ cười, bởi vì nó được lạng ra từng lớp từng lớp thuận theo thớ ngà voi, tương đối mỏng, trải qua mấy trăm năm, không thể đảm bảo là không nứt nẻ, hầu như đều mang theo vân cười. Nụ cười của ngà voi đặc biệt là trên hốc bản chính là một vẻ đẹp bất thường. Bởi vì hốc bản là đồ trơn, không giống với ngà voi điêu khắc. Xin hãy chú ý: Ngà voi điêu khắc nếu như cười, giá trị sẽ bị ảnh hưởng lớn, mà những đồ trơn như hốc bản, nếu như cười đều đặn, ngược lại sẽ không bị ảnh hưởng, nó là một vẻ đẹp, có chút giống với văn nứt của lò Ca.

Hốc bản ngà voi

Hình dạng của hốc bản là một đầu rộng một đầu hẹp, có dạng hình cung. Hốc bản thời kỳ đầu đều làm bằng tre gỗ, sau thời Tây Tấn dần dần tiến hóa thành một loại lễ nghi, lúc này nó mới bắt đầu nhấn mạnh chất liệu, ví dụ như ngà voi, ngọc bích, ghi chép trong lịch sử vô cùng rõ ràng.

Vào thời nhà Đường, quan ngũ phẩm trở lên cầm hốc bản ngà voi, lục phẩm trở xuống chính là tre gỗ, đã có cấp bậc rồi, thời nhà Đường có một vị quan lớn tên là Quách Tử Nghi, ông ấy có một câu chuyện vô cùng kinh điển, năm xưa lúc ông ấy mừng thọ, ông ấy có bảy người con trai, tám người con rể đều đến chúc thọ, vừa vào cửa liền đặt hốc bản này lên giường, trước đây có một câu nói gọi là thất tử bát hức mãn sàng hốc, chính là nói về Quách Tử Nghi, mười lăm người làm quan trong triều đình, đây là một việc duy nhất trong lịch sử Trung Quốc.

Sau thời nhà Minh, quan ngũ phẩm trở lên vẫn cầm hốc bản ngà voi, nhưng ngũ phẩm trở xuống thì không cần cầm hốc nữa, thời nhà Thanh là không dùng hốc bản, chúng ta chú ý xem phim truyền hình, đương nhiên cá biệt cũng có, tôi từng xem qua cũng có phim truyền hình nhà Thanh cầm một khối hốc bản, không phải là không có, cũng có đạo diễn không biết, lên xem cảm thấy tư thế này rất hay, cầm rồi liền đi lên, thời nhà Thanh là không cầm hốc bản, thế thì một lượng lớn hốc bản nhà Thanh mà sau này chúng ta phát hiện ra cơ bản đều là đồ dùng để hát tuồng, hoàn toàn không phải là đồ dùng trong triều đình năm xưa.

Nha điêu Quảng Đông

Điêu khắc ngà voi thời nhà Thanh ngoài cung đình ra, chủ yếu chia làm hai lưu phái: Tô Châu và Quảng Châu. Tại sao lại là hai khu vực này? Bởi vì kinh tế của họ phát triển, một là khu vực ven biển vật tư phát triển là Quảng Đông, một là khu vực nội địa phồn hoa sung túc là Tô Châu.

Đồ điêu khắc của Giang Nam từ một điểm nào đó mà nói thì nó vô cùng gần gũi với điêu khắc tre, mà đồ điêu khắc của Quảng Đông lại thể hiện nhiều hơn ở kỹ xảo, ví dụ như thuyền ngà voi, quả cầu ngà voi mà chúng ta biết, có bao nhiêu lớp ở bên trong đi nữa thì cũng đều có thể xoay được, điều đó đối với chúng ta mà nhìn thì đều cảm thấy không thể tưởng tượng nổi, quả cầu này nghe nói trước đây có ba mươi hai lớp, có thể xoay ở bên trong, mỗi lớp đều có thể xoay, nhưng nó lại được điêu khắc ra từ một khối nguyên liệu nguyên vẹn. Dựa vào sự tưởng tượng của người bình thường chúng ta thì đều cảm thấy việc này không thể hoàn thành được, nhưng thợ thủ công của chúng ta, trong lịch sử của chúng ta quả thực có thợ thủ công có thể hoàn thành được tráng cử như vậy.

Ngà voi ở khu vực Quảng Đông còn có một kỹ nghệ nữa, chính là đan lát. Đây là điều mà rất nhiều người chúng ta không biết. Ngà voi có thể lạng thành những dải mỏng tang, sau đó có thể đan lát, ví dụ như giỏ hoa, giỏ xách, tôi từng nhìn thấy giỏ xách đan bằng ngà voi, vô cùng tinh xảo, sờ bằng tay đều thấy mềm mại, bạn đều cảm thấy không thể nào là do ngà voi đan thành, thế nhưng nó chính là được đan thành như vậy. Thực tế mà nói, ngà voi có độ dẻo dai nhất định, không giống như chúng ta tưởng tượng là vô cùng giòn.

Bảo tàng Cố cung Bắc Kinh lưu trữ chiếu ngà voi, chiếc chiếu được đan bằng ngà voi. Vào thời Ung Chính nhà Thanh, trong cung đình đã có ghi chép như thế này, dùng ngà voi đan chiếu, nghe nói đan được ba chiếc, ba tấm chiếu ngà voi. Trong "Nội vụ phủ đương án" của Ung Chính có ghi chép thế này: Năm Ung Chính thứ sáu, lang trung Hải Vọng phụng thánh chỉ, các ngươi cơ quan tạo biện có tấm chiếu ngà voi trẫm giao trước đó, chiếu theo kích thước của tấm chiếu này làm một chiếc giường sơn đen, khâm thử. Ung Chính nói vô cùng rõ ràng, trẫm ở đây có một chiếc chiếu ngà voi, chiếu theo kích thước của chiếc chiếu này làm riêng cho trẫm một chiếc giường sơn đen. Chuyện này có chút mới lạ, tình huống bình thường của chúng ta trong nhà đều là mua giường trước, mua chiếu sau, không có ai ôm chiếu đi chọn giường cả, Ung Chính là có chiếu trước, dựa theo chiếc chiếu để làm giường, có thể thấy được tầm quan trọng của chiếc chiếu này, chúng ta đều là làm một bộ quần áo, làm một chiếc áo khoác phối với một chiếc cúc áo, không có ai cầm một chiếc cúc áo đi phối với một chiếc áo khoác cả, thế thì yêu cầu của Ung Chính chẳng khác nào là cầm chiếc cúc áo này để phối một chiếc áo khoác.

Sau đó Ung Chính lại ban tiếp một đạo thánh chỉ: "Chiếu ngà voi, phái Quảng Đông không cần tiến cống nữa." Thế thì chiếc chiếu ngà voi này rõ ràng là do Quảng Đông đan lát, được tiến cống với tư cách là cống phẩm, tại sao Ung Chính lại nói như vậy? Bởi vì Ung Chính cũng nhìn thấy sự lãng phí này kinh khủng đến nhường nào, chúng ta dùng ngà voi để đan một chiếc chiếu, trước nay chưa từng nghe thấy, đạo thánh chỉ này của Ung Chính đã thể hiện ý thức tiết kiệm của hoàng đế, một ý thức bảo vệ môi trường, chúng ta không phải nói ngày nay chúng ta mới có ý thức bảo vệ môi trường, bất kể là bách tính bình dân hay vương hầu quý tộc thậm chí là hoàng đế trong lịch sử, đều có ý thức bảo vệ môi trường với mức độ lớn nhỏ khác nhau, ví dụ như Ung Chính nói chiếc chiếu ngà voi này không cần tiến cống nữa, vậy ý là gì chứ? Kỳ thực cũng là để bảo vệ tài nguyên.

Ngày nay, Trung Quốc là quốc gia thành viên của "Công ước về buôn bán quốc tế các loài động thực vật hoang dã nguy cấp", chính phủ Trung Quốc đã nhiều lần bày tỏ rõ ràng Trung Quốc luôn ủng hộ việc cấm giao dịch các sản phẩm làm từ ngà voi và sừng tê giác, cho nên ngày nay việc mang theo ngà voi và sừng tê giác cùng các sản phẩm làm từ chúng trên trường quốc tế là hành vi vi phạm pháp luật, sẽ bị giữ lại ngay tại chỗ ở hải quan. Thế thì sau năm 1991, chính phủ Trung Quốc đã bày tỏ thái độ này, việc xuất nhập khẩu ngà voi và sừng tê giác của chúng ta đã bị cấm.

Điêu khắc chất liệu gỗ

Trong các sản phẩm điêu khắc của hai triều đại Minh Thanh, ngoài những chất liệu quý hiếm như ngà voi, sừng tê giác ra, còn có một loại thuộc về chất liệu gỗ quý hiếm, ví dụ như gỗ tử đàn, gỗ hoàng hoa lê, gỗ hoàng dương, gỗ trầm hương, gỗ đàn hương vân vân, tôi tập trung nói về gỗ tử đàn và gỗ hoàng dương.

Nói về gỗ tử đàn trước. Tính chất gỗ của tử đàn quyết định sức biểu hiện của nó trong điêu khắc, vô cùng nhuận nhược. Trong Bảo tàng Cố cung Bắc Kinh có một lượng lớn tiểu kiện được điêu khắc bằng gỗ tử đàn, ví dụ như ống bút ly long chạm trổ bằng gỗ tử đàn, miệng khảm, mang theo một chút bách bảo khảm. Những năm đầu khi tôi nhìn thấy ống bút này, ít nhiều gì cũng có chút nghi ngờ, đáy của nó giống như một chiếc đáy phẳng, trông rất kỳ lạ, tại sao lại phải làm như vậy? Không rõ lắm. Rất nhiều năm sau, tôi mua được một chiếc ống bút gỗ tử đàn thông qua phiên đấu giá, hình thức rất giống với món đồ ở Cố cung, nhưng đáy của ống bút này lại là đáy tròn, tôi mới hiểu tại sao vật phẩm sưu tầm của Cố cung lại là đáy phẳng. Đáy của loại ống bút này không giống với bất kỳ ống bút nào khác vào thời kỳ Minh Thanh, đáy của nó được khảm nghiêng 45 độ, cho nên vô cùng dễ bị tuột ra. Một khi chất liệu gỗ xảy ra hiện tượng co rút, phần đáy rất có thể sẽ rơi ra, thế nên cung đình vì sự tiện lợi đã làm bù thêm một chiếc đáy phẳng.

Mà ống bút lưu lạc ở dân gian, không nhận được sự đối đãi cao như vậy, chính là dùng tạm bợ, ngược lại lại giữ được trạng thái nguyên thủy. Cho nên đôi khi bạn hoài nghi một vấn đề nào đó, thì phải khắc ghi nó trong lòng một thời gian dài, biết đâu ngày nào đó có thể nhận được câu trả lời. Người xưa hay nói: Cơ hội chỉ dành cho những người đã chuẩn bị sẵn sàng. Làm sao để bạn thành công? Chính là bởi vì bạn đã chớp lấy cơ hội đó.

Gỗ hoàng dương sinh trưởng chậm chạp, chất gỗ mịn màng, hơn nữa nó rất khó để thành tài, trước tiên nó không thể mọc thẳng, toàn là cong vẹo đủ kiểu, cho nên chỉ thích hợp điêu khắc tiểu kiện. Thợ thủ công Trung Quốc liền dùng nó làm đủ loại tiểu kiện mà bạn yêu thích, tôi từng nhìn thấy rất nhiều động vật, ví dụ như khắc một con cóc nhỏ, nhân vật, gỗ hoàng dương vô cùng thích hợp với người Trung Quốc, tại sao vậy? Da dẻ của chúng ta có màu vàng, ví dụ như, chúng ta dùng gỗ hoàng dương điêu khắc một vị tỳ nữ, cảm giác về làn da đó vô cùng đẹp đẽ, nếu như chúng ta đem gỗ hoàng dương đó điêu khắc một người da đen, nhìn vào liền ít nhiều có chút kỳ lạ, cảm nhận đó không giống nhau, cho nên nó rất thích hợp với người Trung Quốc.

Trước đây chúng ta đi dạo các quầy hàng rong, đi dạo chợ đồ cổ, tiểu kiện gỗ hoàng dương cực kỳ nhiều, đặc biệt là khu vực phía Bắc nhiều vô cùng, khu vực phía Nam có rất nhiều đồ nội thất dùng gỗ hoàng dương làm hoa văn giắt mối, làm tiểu kiện điêu khắc khảm lên trên, mà phía Bắc đều là một số đồ vật treo, ví dụ như khắc một đài sen, khắc một đôi giày nhỏ, mang theo bên người, lúc đó tôi hoàn toàn không có ý thức sưu tầm loại này, những thứ đó đều rất rẻ, đi dạo quầy hàng rong sớm nhất chính là mười đồng tám đồng, thậm chí mấy đồng mua một món, sau này biến thành mấy chục đồng mấy trăm đồng cũng không quá đắt, một người bạn của tôi, lúc anh ấy sưu tầm được rất nhiều, anh ấy gọi tôi đến xem, tôi hoàn toàn không biết gì cả, anh ấy không hề nói với tôi suốt ngấy ấy năm, tôi đến chỗ anh ấy nhìn thấy, cả ngàn món, vô cùng ngoạn mục, phản ánh một thời kỳ đó, một thú vui của người Trung Quốc.

Cho nên chúng ta nói sưu tầm, đôi khi là đi đường tắt, tôi vẫn luôn cổ vũ anh ấy, tôi nói đống đồ này của anh nhất định phải xuất bản một cuốn sách, nếu như không xuất bản một cuốn sách thì sẽ hổ thẹn với di sản huy hoàng mà tổ tiên để lại, di sản của chúng ta không phải nói toàn bộ đều là những tác phẩm to lớn vĩ đại, rất nhiều tiểu kiện thế này, những tiểu kiện để ngắm nghía chơi đùa, cũng phản ánh tâm lý của dân tộc chúng ta vào thời kỳ đó, phản ánh sự thỏa mãn của bách tính đối với cuộc sống.

Ống bút Đông sơn báo tiệp đồ

Món đồ điêu khắc bằng gỗ hoàng dương nổi tiếng nhất chính là ống bút chạm khắc gỗ hoàng dương "Đông sơn báo tiệp đồ" do Bảo tàng Cố cung Bắc Kinh lưu trữ, ống bút này đã được thu vào cuốn sách "Một trăm bảo vật quốc gia" của Cố cung. Nói cách khác, Cố cung cho rằng món đồ này chính là bảo vật quốc gia. Ống bút này, chạm khắc gỗ hoàng dương, nội dung mà nó miêu tả chính là trận Phì Thủy nổi tiếng trong lịch sử Trung Quốc, trận chiến lấy ít địch nhiều nổi tiếng này đã sinh ra rất nhiều thành ngữ, ẩn dụ mà chúng ta biết như đầu tiên đoạn lưu, thảo mộc giai binh, phong thanh hạc lệ, đều là đánh ra từ trận chiến này, bạn thử nghĩ xem trong lịch sử con người đánh một trận chiến mà để lại ít nhất ba thành ngữ quan trọng.

Câu chuyện trận Phì Thủy, kể rằng Phù Kiên của Tiền Tần muốn đánh triều đại Đông Tấn, phái chủ chiến do thừa tướng Đông Tấn Tạ An đứng đầu cho rằng trận chiến này nhất định phải đánh, nhưng Phù Kiên cho rằng ta đánh ngươi chỉ là chuyện nhỏ, ông ấy nói chính là đầu tiên đoạn lưu, chính là nói roi trong tay binh lính của ta ném xuống sông Trường Giang là có thể chặn đứt dòng nước rồi, ta mang theo binh lực lớn thế này đi đánh ngươi, chẳng lẽ không phải là chuyện dễ như trở bàn tay sao?

Tạ An chủ chiến, nhất định phải chống trả, lúc này trong thời gian chiến tranh, Tạ An ở hậu phương đang đánh cờ, đánh cờ với khách để che giấu sự mâu thuẫn trong nội tâm này, sự lo lắng này, ông ấy đánh cờ với khách mà nét mặt không đổi sắc, thế thì lúc này, có người đến đưa tin chiến thắng, tin chiến thắng đưa đến tay ông ấy, ông ấy liếc nhìn một cái rồi vẫn tiếp tục đánh ván cờ này, khách khứa của ông ấy đều không chịu nổi nữa, khách nói rốt cuộc là tin tức gì, anh nói cho tôi nghe xem, sau đó vị Tạ An này liền nói, bọn tiểu bối đã phá được giặc rồi, nói vô cùng nhẹ tênh, cuối cùng lúc tiễn khách ra về, lúc quay về phòng thì răng guốc bằng gỗ của chiếc guốc mộc đã bị gãy đứt từ lúc nào không hay, hoàn toàn không hề hay biết, tại sao? Nội tâm kích động, thế thì ống bút phản ánh chính là đoạn này lúc ông ấy đang đánh cờ.

Hoàng đế Càn Long nhìn thấy món đồ này thì vui mừng, nói rằng ở đó vẫn còn một khoảng trống, hãy khắc lên đó một bài thơ của trẫm, cho nên ở mặt bên kia của ống bút, liền khắc một bài thất luật của Càn Long, trong đó có hai câu thế này, gọi là Hoài Phì tiệp báo truyền phi kỵ, guốc mộc hà phương gãy chẳng toàn, nói chính là chuyện này, tin chiến thắng do ngựa phi truyền đến, nói rằng răng guốc mộc của chiếc guốc mộc của Tạ An này đều đã bị gãy, kết quả là chẳng sao cả, trong lòng vốn không hề hay biết, món đồ này có cơ hội đến Cố cung thì nhất định phải đi xem thử, xem bảo vật quốc gia của chúng ta.

So sánh năm món đồ điêu khắc

Sau đây tiến hành so sánh đối với năm món đồ loại điêu khắc được lưu trữ trong Bảo tàng Cố cung Bắc Kinh: Món thứ nhất là đồ điêu khắc tre của Cố Tông Ngọc, ống bút Nghênh giá đồ. Cố Tông Ngọc chính là Cố Giác. Món thứ hai là ống bút Ngư gia lạc bằng ngвар voi của Hoàng Chấn Hiệu. Hoàng Chấn Hiệu là thợ thủ công người Quảng Đông phụng sự trong Cố cung. Món thứ ba là chén Bát tiên khánh thọ đồ bằng sừng tê giác đầu thời Thanh. Món thứ tư là ống bút Đông sơn báo tiệp đồ bằng gỗ hoàng dương của Ngô Chi Phàn. Món thứ năm là ống bút Hội xương cửu lão đồ bằng tử đàn thời kỳ cuối nhà Minh.

Chúng ta đặt năm món đồ xếp thành một hàng ngang, điêu khắc tre, ngà voi, sừng tê giác, gỗ hoàng dương, tử đàn, khi bạn nhìn thấy đội ngũ này, sẽ chợtngộ ra. Chúng ta dùng năm loại chất liệu để làm sự so sánh ngang, phản ánh đồ điêu khắc trong cùng một thời kỳ không thể tránh khỏi việc ảnh hưởng lẫn nhau, hơn nữa đồ điêu khắc của các chất liệu khác đều theo đuổi hiệu ứng của điêu khắc tre. Việc này có chút khiến người ta kỳ lạ: Tất cả các chất liệu quý hiếm, đều theo đuổi hiệu ứng của một chất liệu bình thường, đây là vì cái gì? Nguyên nhân rất đơn giản, chất liệu quý hiếm thì ra tay sẽ cẩn trọng, chất liệu bình thường thì ra tay sẽ tùy ý. Bởi vì chất liệu tre bình thường, điêu khắc liền tùy ý, không gian tự do sáng tạo lớn lên, người tham gia liền nhiều lên, tác phẩm tinh phẩm liền sẽ xuất hiện. Một khi tác phẩm xuất sắc cùng phong cách của nó được xã hội công nhận rồi, các chất liệu quý hiếm khác liền sẽ hùa theo, không dám dễ dàng ra tay, phải hướng về các tác phẩm trưởng thành mà kháo lũng, để cầu sự an toàn.

Ngày nay may quần áo cũng như vậy, chất liệu càng quý giá, bạn càng không dám làm những đường nét hoa hòe hoa sói. Bạn mua chất liệu quý giá nhất trở về, an toàn nhất chính là may một bộ âu phục, kiểu dáng phải kinh điển một chút. Người bình thường không dám dùng chất liệu quý giá nhất để may kiểu dáng mới nhất, hai ngày sau không còn thịnh hành nữa, chất liệu coi như lãng phí rồi.

Đạo lý này đều giống nhau cả.

Điêu khắc trong thủ công mỹ nghệ cổ đại Trung Quốc là một phân loại vô cùng lớn, phân loại còn lại chính là đúc đồng, bài giảng tiếp theo sẽ nói về đồ đồng thời kỳ Minh Thanh.

Nguồn: Việt Nam Thư Quán dịch từ kanunu8.com
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 15 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.