Lý tưởng và tâm nguyện giống như "viên" (tròn), kiên trì và nghị lực chính là "phương" (vuông). Nếu coi lý tưởng và tâm nguyện của con người như "viên" (tròn), vậy thì phải coi sự kiên trì và nghị lực là "phương" (vuông).
Sự kiên trì là nguồn gốc của thành công, người không kiên trì gặp khó khăn sẽ dễ nản lòng. Gặp nguy hiểm sẽ từ bỏ giữa đường.
Tục ngữ có câu: "Không có việc gì khó, chỉ sợ lòng không bền [1] ". Có sự kiên trì, việc khó nhất cũng làm được, không bền lòng thì không làm nổi một việc gì, việc dễ nhất cũng trở thành việc khó nhất.
Việc khó nhất trong thiên hạ thì phần khó chỉ là 1/10, khả năng thực hiện lên tới 9/10. Nếu muốn thành đại nghiệp thì phải có sự kiên trì, phải nuôi dưỡng sự kiên trì bằng những nhân tố như: nghị lực, kiên nhẫn, tinh thần kiên định, sự kiên nhẫn để loại bỏ những phức tạp, chí khí cứng rắn không đổi.
Một người có được thành công, đó không phải là do trời ban cho, mà là do bản thân tự làm nên thành công đó một cách bền bỉ, song không thể có ý nghĩ rằng mình gặp may. Sự may mắn thành công luôn chỉ có thể thuộc về người chăm chỉ, người kiên nhẫn không dễ thay đổi, người có thể kiên trì đến cùng. Sự nghiệp như vậy, đức nghiệp cũng như vậy.
"Băng dày ba tấc, một ngày không thể tan". Từ hiện tượng tự nhiên đó có thể thấy được sự kiên nhẫn. Đánh cá một ngày phơi lưới ba ngày, bữa đực bữa cái thì khó có thể thành công.
Lương Khải Siêu tự nhắc nhở mình: "Về việc học hành, khuyết điểm của ta là sở thích thì nhiều, học thức nông cạn, khuyết điểm lớn nhất là không bền lòng, đạt được thì lại mất ngay. Những điều khác còn có thể học tập ta, nhưng hai điều này thì không thể". Sự nghiệp và học vấn đều do tích lũy theo thời gian mà thành. Thành quả sẽ dày lên theo từng ngày. Lương Khải Siêu còn nói: "Khải Siêu học rộng nhưng sao lãng, thị hiếu đa dạng phức tạp, mỗi khi theo đuổi một việc gì đều chìm ngập vào trong đó. Tập trung sức lực, bỏ đi những ý nghĩ ngoài lề, qua một thời gian lại làm việc khác và bỏ đi những thứ đã học lúc trước, để tập trung sức lực vào đó. Vì vậy thường có thành quả nhưng lại bị bỏ dở giữa chừng, chính vì vậy nghiên cứu không sâu... Người có học thức nói rằng, nếu ta có thể giảm bớt dục vọng và học vấn, chuyên tâm làm một, hai điều thì sẽ có cống hiến lớn hơn về mặt tư tưởng".
Nếu con người đem toàn bộ thời gian của cuộc đời mình dùng vào một việc thì chắc chắn sẽ có thành công ngoài sức tưởng tượng. Nước chảy đá mòn, chỉ cần chuyên tâm vào một việc, kiên trì, không bỏ dở thì có thể gặt hái được nhiều thành quả. Những người thành công trong sự nghiệp trong lịch sử không ai không bền lòng bền chí theo đuổi sự nghiệp, họ cũng không thay đổi tinh thần kiên trì đến cùng.
Trong "Kinh dịch" có nói: "Kẻ quân tử có lòng kiên nhẫn thì đức hạnh của người đó trung trinh không đổi. Tuy trời đất rộng lớn nhưng không có sự kiên trì thì không có gì cả, sự nghiệp dù nhiều nhưng không kiên trì thì sẽ không thành công. Đây là chân lý không thể thay đổi và bao trùm trời đất. Cho nên người xưa đều có thể: một ngày cảm thấy không bằng lòng thì dùng một tháng để tiếp tục, một tháng vẫn chưa bằng lòng thì làm tiếp một năm. Kiên trì lâu dài, không thay đổi, làm sao lại không thể thành công?
Copernicus sở dĩ nổi tiếng bởi vì ông có quyết tâm sắt đá và kiên trì trong nghiên cứu thiên văn học. Napoleon thành công bởi vì ông có một quyết tâm bền bỉ về quân sự. Columbus sở dĩ nổi tiếng bởi vì ông có quyết tâm bền bỉ trong việc đi tìm những châu lục mới. Rất nhiều những nhân vật thành công và thành danh như Watt – người phát minh ra máy hơi nước, Fulton – người phát minh ra tàu, và Edison, Marconi [2] đều có một sự kiên trì đặc biệt đối với sự nghiệp mình nghiên cứu. Nhà chính trị, nhà triết học, nhà văn cũng đều như vậy.
176. KHI LẬP NGHIỆP ĐIỀU QUAN TRỌNG LÀ CÓ SỰ KIÊN TRÌ
Chúng ta muốn một người có thành tựu thì phải tập trung toàn bộ tinh thần và sức lực của mình hướng vào một sự nghiệp.Kiên trì và nghị lực chính là chỉ theo đuổi một điều và theo đuổi đến cùng, một mực không thay đổi. Bởi vì giấc mộng sự nghiệp của chúng ta thường được khóa chặt trong chiếc tủ của môi trường, được thần thời gian bảo vệ, phải chiến đấu với nó bằng toàn bộ sức trẻ, giành lấy bằng tư thế của một người chiến thắng để nó trở thành thứ không thể thiếu trong cuộc sống hàng ngày, cho đến giây phút cuối cùng của cuộc đời.
Nếu chúng ta có tư tưởng sớm nắng chiều mưa hoặc trạng thái bệnh tật lúc làm lúc bỏ đối với sự nghiệp thì đây quả là một căn bệnh nguy hiểm không thể cứu chữa. Vì vậy Mạnh Tử nói: "Nắng giãi một ngày, đóng băng mười ngày, thì không gì có thể sống được". Lại có câu: "Đào giếng sâu mấy trượng, vẫn chưa nhìn thấy nước mà đã cho là giếng chết".
Mặt khác, càng không thể nóng vội, cổ ngữ có câu: "Nóng vội thì không thể đạt được mục tiêu", và "Anh tiến nhanh thì lùi cũng nhanh". Trong "Mạnh Tử" có một câu chuyện ngụ ngôn kể rằng: "Nước Tống có một người cho rằng mạ nhà anh ta mọc chậm và thế là ra đồng kéo từng cây mạ một lên cho cao, còn cho rằng làm như vậy sẽ giúp mạ mọc nhanh. Sau đó, anh ta đắc ý về nhà nói với con trai mình: "Hôm nay cha mệt quá, cha giúp mạ mọc nhanh". Con trai anh ta chạy ra đồng xem thì mạ đã chết khô cả rồi".
Vì vậy, muốn có được sự kiên trì theo đuổi một sự nghiệp trước tiên phải nuôi dưỡng niềm yêu thích của mình đối với sự nghiệp đó, rồi lại phải nuôi dưỡng trạng thái tâm lý không nóng vội, làm đầu chắc đấy, tuần tự dần tiến.
Nóng vội sẽ khó thỏa mãn những tính toán ngông cuồng, sẽ khó tạo lập sự nghiệp một cách chắc chắn. Không thực hiện được những đòi hỏi trong lòng thì rất dễ nản lòng thối chí. Nản lòng thối chí sẽ cảm thấy mờ mịt, rất dễ bỏ dở hoặc thay đổi nghề, cũng khó có sự kiên trì. Không bền lòng thì khó thành sự nghiệp, nóng vội cũng như vậy. Cho nên nói: thời gian muốn nó nhanh nhưng công lực không muốn nó nhanh; công lực muốn nó nhanh nhưng hiệu quả không muốn nó nhanh. Chín sớm thường là tài mọn, những thứ vĩ đại thường lâu đến, tích lũy càng dày thì thành tựu càng lớn. Ngày nọ qua ngày kia, kiên trì không mệt mỏi thì sẽ được bồi đắp theo thời gian. Như vậy rất cần đến sự kiên trì của bậc quân tử.
Cho nên Khổng Tử nói rằng: "Thiện nhân tôi chưa gặp, nhưng đã gặp những người kiên trì; coi không có là có, coi trống rỗng là tròn trịa, rất khó có sự kiên trì". Lại có câu: "Sự kiên trì lớn, không có sai lầm, lợi ích kiên định và lợi cũng sẽ đạt được một phần". Có người nói: tất cả những thành công trong sự nghiệp đều là do có sự kiên trì, những thất bại chính là do thiếu kiên nhẫn. Cho nên làm người lập nghiệp điều quan trọng là phải giữ vững sự kiên trì để chờ đợi thành công, theo đuổi một điều và theo đuổi đến cùng, chắc chắn sẽ gặt hái được sự thành công.
Cho nên, muốn trở thành người lưu danh thiên cổ thì điều quan trọng đến thành công là: tập trung toàn bộ sức lực vào một việc. Tập trung toàn bộ sức lực vào một việc đó là bí quyết thành công của nhiều người từ trước đến nay.
Chúng ta nếu muốn trở thành người có chút sự nghiệp thì phải tập trung toàn bộ sức lực và tinh thân vào một việc.
Cho dù là làm chuyện lớn hay chuyện nhỏ đều tập trung sức lực vào một điểm, như vậy chuyện nhỏ cũng có thể trở thành chuyện lớn.
177. DỰ (ĐỊNH) TRONG TRÒN, LẬP TRONG VUÔNG
Bất kỳ một người nào có sự thành công vĩ đại trong sự nghiệp không phải là thành công vào lúc thành công mà là thành công trong thời gian, trong những sự kiện khi còn cách rất xa thành công.Dự trong tròn, lập trong vuông chính là chuẩn mực mưu sự của người xưa. Từng có một người thần thông quảng đại nói: "Khi tôi nói chuyện với bất kỳ ai về bất kỳ vấn đề gì đều nghĩ đến vào lúc đó, ở nơi đó và về việc đó thì nên nói gì, và người đó sẽ trả lời tôi như thế nào, tôi lại trả lời người đó như thế nào... Khi chưa suy nghĩ thỏa đáng thì tôi sẵn sàng đi đi lại lại hàng giờ ngoài cửa nhà người đó, thậm chí quay trở về nhà và suy nghĩ mấy ngày, đến lúc đã chắc chắn mới gặp và trò chuyện với người đó".
Trong "Trung Dung "có nói: "Bất kỳ việc gì nếu có sự chuẩn bị trước thì có thể thành công, không có sự chuẩn bị thì sẽ thất bại. Trước khi nói chuyện có sẵn dự định thì sẽ không bị vấp, trước khi làm một việc có quyết định sẵn thì sẽ không gặp khó khăn; có kế hoạch trước khi hành động thì sẽ không sai trái, có mục tiêu trước khi chọn đường thì sẽ không đi vào đường cùng". Có thể nói đây là chân lý không bao giờ thay đổi.
Có những người tích lũy học vấn, tích lũy đạo đức, tích lũy trí tuệ. Có những người chuẩn bị về kế hoạch, chuẩn bị về lực lượng, tất cả chỉ cần có thể trở thành sự chuẩn bị "tư bản sự nghiệp". Khi thực hiện đại nghiệp quốc gia thiên hạ thì phải coi đó là nguyên tắc căn bản.
Trong "Kinh thi - U Phụng" có viết: "Nhân lúc trời chưa mưa thì sửa chữa nhà cửa. Người dân bình thường bây giờ, ai dám làm nhục họ".
Khổng Tử nói: "Người làm bài thơ này có biết không? Có thể trị vì đất nước này, ai dám làm nhục họ". Con người tự lăng nhục mình trước sau đó mọi người mới lăng nhục anh ta. Một đất nước xảy ra nội chiến trước sau đó mới bị các nước khác tấn công. Có sự chuẩn bị thì không sợ tai họa gì cả.
Úy Liêu Tử đã viết trong "Thập nhị lăng" của ông rằng: "Có uy là do không thay đổi, có lợi là do hợp thời, cơ hội nằm trong sự đối phó với sự việc, đánh trận quan trọng ở chỗ cổ vũ sĩ khí, tấn công nằm ở chỗ bất ngờ, phòng thủ ngay từ bên ngoài, không có sai lầm là do có sự tính toán, không gặp khó khăn là do có sự chuẩn bị".
Một người dù là tạo dựng một sự nghiệp lớn chưa từng có hay cuộc nói chuyện riêng tư, những hành vi hoạt động hàng ngày, hoặc chuyện nhỏ chỉ quan hệ tới một, hai người, nếu không có sự chuẩn bị trước, đặc biệt là sự chuẩn bị nghiêm túc hoặc sự chuẩn bị đầy đủ thì vẫn không thể thực hiện được mong muốn thành công của mình.
178. BIẾN MÌNH TRỞ THÀNH MỘT CỤC NAM CHÂM
Từ trường chính là sự nghiệp, trong hoặc ngoài từ trường đều cần chúng ta lao vào. Bạn có thể tự biến mình thành một cục nam châm không? Bạn có thể biến môi trường sống của mình thành từ trường không?Từ trường chính là sự nghiệp, trong hoặc ngoài đều cần chúng ta lao vào.
Mạnh Tử từng nói: "Dịch Thu dạy hai người chơi cờ, một người thì chuyện tâm tập trung, chú ý nghe Dịch Thu giảng. Người kia tuy ngồi nghe nhưng trong đầu lại nghĩ có một con chim nhạn to bay đến, chuẩn bị cung tên để bắn hạ nó - tuy cùng học với người kia nhưng lại kém xa". Không chỉ trong việc học mà trong tạo lập sự nghiệp cũng phải như vậy.
Napoleon từng ghi lại kinh nghiệm thành công của ông: "Thực ra, châu Âu có một số vị tướng giỏi nhưng bọn họ để ý đến quá nhiều thứ. Tôi thì không, tôi chỉ để ý đến một vấn đề, tức là những người cùng tôi chiến đấu".
Thực ra, điểm thành công lớn nhất của Napoleon chính là ở chỗ ông có niềm đam mê vĩ đại và đặc biệt đối với quân đội, chiến tranh và quyền lực, hình thành chỉnh thể giữa sinh mạng và linh hồn. Ông đem toàn bộ sức lực dốc vào đây.
Napoleon từng nói: "Tôi thích nhất xem bi kịch nhưng nếu có một ngày, một bên là bi kịch huỷ diệt của một nửa thế giới, một bên là báo cáo của quân đội thì tôi không xem bi kịch chứ không thể không xem báo cáo một cách kỹ lưỡng".
Vì vậy, đem tất cả sức lực của mình dốc vào một việc, tập trung chuyên tâm, chờ đến khi bên trong có đủ sự tích luỹ và sức sáng tạo thì thành công mà mình mong chờ lâu nay sẽ đến, cũng giống như hòn đá bị vứt thì sẽ nhận được sức hút của quả đất. Cũng như khi rơi xuống mặt đất khiến bạn trở thành một cục nam châm, hút những thành công và địa vị mà bạn mong ước.
Đó chính là toàn bộ sức lực của bạn, trí lực, tài lực, tâm lực, tinh lực đều tập trung vào một điểm. Và hiệu ứng từ trường xảy ra.
179. NGƯỜI LÀM VIỆC LỚN PHẢI CÓ VUÔNG CÓ TRÒN
Không có hùng tâm tráng trí thì sẽ không có khát khao vượt qua thời gian và không gian, không có khát khao vượt qua thời gian và không gian thì sẽ không có những kế hoạch lớn không thể so sánh. Người có chí lớn làm việc lớn, người làm việc lớn phải có vuông có tròn, có kế hoạch, có dự định, còn phải có một trình tự nhất định. Trình tự thông thường là: chí nguyện, ý đồ, kế hoạch, hành động, phương châm, hiệu quả.Không có hùng tâm tráng trí thì sẽ không có khát khao vượt qua thời gian không gian, không có khát khao vượt qua thời gian không gian thì sẽ không có kế hoạch lớn không thể so sánh; không có kế hoạch lớn thì sẽ không có hành động và sức mạnh kiên định, quả cảm. Không có những điều đó sẽ khó gặt hái được những thành quả vĩ đại. Từ trước đến nay đều là như vậy. Có thể nói, kế hoạch là mẹ của hành động mà hành động là mẹ của thành công.
"Bách cố trung thảo" của Hoàng đế, "Lễ điển chính chế" của Chu Công, Tần Thủy Hoàng xây dựng Trường thành, Tùy Trường Đế mở ra tuyến vận tải trên sông... Đây đều là những đóng góp vĩ đại cho con cháu đời sau. Những việc làm này đã ảnh hưởng đến đại nghiệp ngàn năm của quốc gia dân tộc, nếu họ không có mong ước và kế hoạch to lớn, làm sao có sức mạnh như vậy, cũng sẽ không giành được những thành công vĩ đại.
Cách mạng trăm năm ở Anh, đại cách mạng ở Pháp cách mạng độc lập ở Mỹ, cách mạng Tân Hợi ở Trung Quốc, duy tân Minh Trị ở Nhật, phong trào phục hưng Thổ Nhĩ Kỳ thành công đều là có những nhà lãnh đạo có dự định to lớn và ước vọng to lớn, chính vì vậy mới làm nên những kỳ tích vượt thời đại, trở thành tấm bia kỷ niệm mà người đời sau ngưỡng mộ.
Đồng thời, trong kế hoạch to lớn đó, mỗi một việc lớn đều có một kế hoạch của riêng nó, phân chia theo từng loại và tiến hành lần lượt. Và mỗi kế hoạch lớn đều có những kế hoạch độc lập của từng giai đoạn, mỗi kế hoạch độc lập đều có quan hệ mật thiết với nhau, và nối kết với nhau.
Ví dụ một cuộc chiến tranh phải có kế hoạch toàn diện nhưng mỗi chiến dịch lại có một kế hoạch riêng. Sau khi một đất nước ra đời phải có kế hoạch xây dựng toàn vẹn, nhưng mỗi ngành lại có một kế hoạch xây dựng riêng. Chẳng hạn như: kế hoạch xây dựng nền chính trị, kế hoạch xây dựng kinh tế, kế hoạch xây dựng nền nông nghiệp, kế hoạch xây dựng nền giáo dục, kế hoạch xây dựng nền quốc phòng.
Trong kế hoạch lại có những kế hoạch nhỏ theo thời gian, chủng loại, đất nước cũng thế, con người cũng thế. Một người có kế hoạch cho cả đời, có kế hoạch một năm, có kế hoạch một ngày, một việc cũng có kế hoạch của nó, sau đó sẽ tiến hành theo kế hoạch, thu được thành công theo thời gian, tất nhiên sẽ có thành tựu.
180. NHỮNG NGƯỜI LÀM VIỆC THỰC TẾ
THÌ MONG GIÀNH ĐƯỢC HIỆU QUẢ THỰC TẾ Thiên địa vị nhất, nhân tâm định nhất, thịnh đức lập nhất, sự công thành nhất. Tất cả những người có hai, ba lòng; hai, ba đức; hai, ba nghiệp, làm việc gì cũng khó thành công.
Những người làm việc thực tế thì mong muốn giành được hiệu quả thực tế. Những người mong muốn giành được hiệu quả thực tế một là một, hai là hai, vuông là vuông, tròn là tròn, tập trung sức lực vào một. Đây là một trong những bí quyết thành công của tất cả những người nổi tiếng từ trước đến nay. Cũng chính là "ngưng thần tập nhất" (tập trung vào một việc) của Đạo gia, trong tu dưỡng tâm tính vận dụng khéo léo những gì dù nhỏ nhất, tập trung hết sức thì sẽ linh nghiệm và thành công; tập trung hành động thì sẽ có kết quả tốt và có thể sự tốt lành được sinh ra một cách kín đáo, khí chất sẽ di chuyển kín đáo, thông minh ra nhiều, có hiệu quả xuất thân nhân hóa.
Để thành công trong sự nghiệp cũng vậy. Muốn rèn luyện mình trở thành vĩ nhân, phải tập trung toàn bộ tinh thần sức lực vào đó, đồng thời cũng phải tập trung toàn bộ thời gian có thể, tài lực có thể, vật lực có thể vào đó. Như vậy sẽ khiến cho việc tu dưỡng tâm tính đạt đến trình độ cao nhất chưa từng có.
"Ngưng thần tập nhất" cũng chính là đạo lý "Duy tinh duy nhất", "Toàn thân quán chú" của bậc thánh nhân xưa. Thiên địa vị nhất, nhân tâm định nhất, thịnh đức lập nhất, sự công thành nhất. Tất cả những người có hai, ba lòng; hai, ba đức; hai ba nghiệp thì làm gì cũng khó thành công. Chí tập trung vào một việc thì sẽ chuyên, tâm tập trung vào một việc thì sẽ định (yên), khí tập trung vào một việc thì sẽ tĩnh, thần tập trung vào một việc thì sẽ minh. Thêm nữa, học tập trung thì sẽ tinh (tinh thông), nghệ (kỹ năng), tập trung vào một việc thì sẽ công (trở nên tinh xảo), lực tập trung vào một việc thì sẽ cường (mạnh), sự tập trung vào một việc thì sẽ thành. Từ trước đến nay bậc thánh hiền, hào kiệt luôn chuyên tâm nhất trí, tập trung toàn bộ tinh thần, dốc sức cho mục tiêu của mình.
Những nhà triết học cổ đại nói rằng: "Nếu biết tập trung thì có thể thành công trong mọi chuyện, chí hướng được định tại một việc và dốc hết sức vào nó. Không tránh nguy hiểm, không từ nan, không sợ vất vả hoạn nạn, không sợ được mất, tuy có những khó khăn lớn như dời non lấp biển cũng có thể giải quyết thỏa đáng". Lại có câu: "Dùng học thức tinh thông, dùng sự kiên trì, dùng sức mạnh tinh nhuệ thì có thể đào được cả hòn đá vàng, bắt được cả cá mạch, còn việc gì không thể làm được, còn có việc thần kỳ gì mà khó thực hiện?
Học tập trung tức là chăm chú, chú tâm chủ yếu để đạt đến mức "tâm bất động, khí bất động, niệm bất động, thần bất động". Nếu làm được bốn bất động này thì có thể đạt được đến trình độ bất động. Không nghĩ ngợi gì cả, trước mặt không nhìn thấy gì, chỉ thấy một khoảng mênh mông bình lặng.
Viên Liêu Phàm - một người đời trước - đã dẫn lời của Vân Cốc: "Trong Phù Thiêm Gia có ghi: Không biết vẽ bùa thì sẽ bị quỷ thần cười nhạo". Có một bí quyết để tập trung đó là không suy nghĩ. Cầm bút lên vẽ, trước tiên phải loại bỏ những ý nghĩ lung tung, không nghĩ gì cả, từ đó những ý nghĩ sẽ không chuyển động mà tập trung lại một điểm. Từ đó chỉ vẽ một nét là xong, không suy xét, như vậy lá bùa đó sẽ rất linh nghiệm, Khi cầu trời lập mệnh đều phải cảm nhận từ những điều vô lo vô nghĩ. Đây chính là một ví dụ rõ nhất cho ngưng thân tập nhất" (tập trung lại một điểm).
Những nhà triết học cổ đại nói rằng "tinh thành (tinh khôn và thành tâm) thì có thể đào được hòn đá vàng" và "tâm không động, thiên địa khả cách". Có thể đào được hòn đá vàng cho nên có thể thần thông đạt đạo, thiên địa có thể nắm vững, nên niệm Phật thì có thể thành Phật. Vì vậy trong học tập và giải quyết mọi việc, không tập trung sức lực, không chăm chú mà muốn mình có thành công lớn thì liệu có thể làm được không?
Mạnh Tử từng nói: "Khi tâm bất tại thì nhìn cũng như không nhìn, nghe như không nghe, ăn cũng không biết mùi vị như thế nào". Điều này chứng tỏ phân tán tư tưởng thì không thể làm tốt bất cứ chuyện gì.
181. CHUYÊN TÂM TÌM HIỂU TIN TỨC LÀ VUÔNG,
TRÍ TUỆ LÀ TRÒN Trong não có mười tỉ tế bào não đang hoạt động. Khi các tin tức được nhập vào não, những tin tức đã qua chọn lọc và chạm vào nhau với tốc độ cao, cuối cùng một tia sáng lóe lên, linh cảm đã phát sinh.
Nhà triết học vĩ đại người Hy lạp Socrates có kiến thức rất sâu về triết học. Ông thành công là vì ngoài sự thông minh trời phú và sự khiêm tốn hiếu học ra, ông còn thường xuyên dốc sức nghiên cứu từng vấn đề, chuyên tâm tìm hiểu. Có một ngày trời nắng nóng, ông vì suy nghĩ về một vấn đề mà bắt đầu từ sáng sớm đã đứng ở tòa án, đến trưa vẫn chưa đi, đến tối vẫn đứng đó, đêm vẫn đứng đó cho đến sáng sớm hôm sau. Khi hiểu ra rồi mới với trời xanh rồi vui vẻ ra về, đây là việc người bình thường không thể làm được.
Nhà thiên văn học Copernicus cũng dốc hết tâm sức nghiên cứu về lĩnh vực thiên văn học cho nên mới tạo dựng được sự nghiệp lớn như vậy. Sau khi cha ông qua đời, ông liền theo người chú mình đi làm mục sư ở giáo đường, ngoài những việc phải làm ra, còn lại ông dốc hết tâm sức vào nghiên cứu thiên văn học. Sau khi đọc hết tất cả các tác phẩm thiên văn học nổi tiếng, ông phát hiện ra trong đó có nhiều điều không hợp lý liền nghiên cứu lại từ đầu. Cuối cùng đã phát hiện ra thuyết quả đất xoay quanh mặt trời và dìm chết những thuyết thiên văn học trước đó. Luật vận động thiên thể của ông phải mất hai mươi ba năm từ 1507 – 1530 mới thành công.
Trong một lần Edison nộp thuế, ông xếp hàng sau rất nhiều người tiến dần về phía cửa sổ thu thuế. Vào lúc đó ông vẫn tập trung phát minh, bị người đằng sau đây lên phía trước. Cho đến khi tiến đến cửa sổ thu thuế, nhân viên thu thuế hỏi: "Ông tên họ là gì?", ông bỗng chốc ngây người ra không biết trả lời như thế nào. Khi nhớ ra tên mình là Edison thì nhân viên thu thuế đã làm thủ tục cho người đứng sau, và yêu cầu ông xếp xuống cuối hàng.
Chị của tướng quân Hạ Phi đã kể lại một câu chuyện về tướng quân Hạ Phi khi tập trung suy nghĩ đã quên hết tất cả. Một hôm ông đi bộ đến lô cốt rất nổi tiếng Canamo và tập trung quan sát tình hình quân sự và các công trình quân sự hằng con mắt của một chuyên gia. Ông mặc thường phục nên đã khiến cho một anh lính nghi ngờ, cho rằng ông là tình báo của Đức, bắt ông và đưa đến trước mặt chỉ huy cấp trên. Ông không chú ý đến những hành động bên ngoài đó là do ông tập trung suy nghĩ. Về sau có người hỏi ông, lúc đó sao không nói tên họ của mình ra, ông trả lời: "Tư tưởng đã bị lô cốt choáng ngợp rồi, không cảm thấy sự thay đổi của hành động bên ngoài". Với một chuyện như vậy mà ông còn tập trung chăm chú, cũng có thể biết thái độ của ông đối với chuyện lớn.
182. TAY TRÁI VẼ VUÔNG - TAY PHẢI VẼ TRÒN
Một hòn núi, hòn đá, một bông hoa, con chim, rồi những lời nói - chúng ta có thể nhìn ra sinh mệnh, nhìn ra tinh thần và nhân phẩm từ bên trong chúng.Không thể bắn hết chim sẻ trong thiên hạ, một tay không thể bắt được hai con ba ba. Từ trước đến nay, con người không thể cùng một lúc vừa có thể ngẩng đầu nhìn trời vừa có thể cúi đầu nhìn đất; tay trái vẽ vuông, tay phải vẽ tròn. Vì vậy, không tập trung không thể hoàn thành dù chỉ một việc.
Khi bạn theo một việc lớn hoặc can thiệp vào công việc của nhiều ngành để khoe khoang sự giỏi giang của mình, phát huy sự tài giỏi và uy lực của mình thì kết quả ngược lại sẽ đẩy bạn xuống hố sâu huỷ diệt.
Ngược lại bạn cũng có thể làm giống như những điều nói phía trên, làm việc một cách thận trọng và chuyên tâm dốc sức vào việc đó, ngược lại nó có thể biến bạn từ chỗ bé nhỏ trở thành một nhân vật vĩ đại.
Napoleon từng nói: "Người làm ta thất bại chính là bản thân ta, mà không phải là người khác. Kẻ thù lớn nhất trong đời ta là bản thân ta, chính ta là kĩ sư tạo ra những bất hạnh cho mình. Chúng ta phải chịu trách nhiệm cho rất nhiều việc của mình". Đúng như vậy, trong tục ngữ có câu: "Bạn muốn bắt hết những con chim sẻ kết quả là bạn không thể bắt được dù chỉ một con". Vì vậy Hoàng Thạch Công nói "Cái đau xót nhất là sự phân tán tư tưởng".
Chúng ta phải hiểu rằng, không phải là ánh mặt trời thì không có tác dụng bùng cháy. Một hòn núi, một hòn đá, một bông hoa, một con chim và những lời nói, chúng ta có thể nhìn ra sinh mệnh, nhìn ra tinh thần và nhân phẩm từ bên trong chúng. Cho dù cách nhau rất xa, nhưng vẫn có thể tưởng tượng ra cách sống của người đó. Đây đều là tác dụng của việc tập trung chú ý.
Từ những lời nói của Vân Cốc và Mạnh Tử có thể thấy được đó là những lời nói rất huyền diệu và chí lí. Đạo gia nhấn mạnh việc tập trung chú ý, không như vậy làm sao có thế xuất thân nhân hóa? Nói theo thư pháp hội họa, những tác phẩm thần kỳ tinh tế nhất, đẹp nhất và thiện nhất trong thư họa đều là do tác giả đã chuyên tâm tập trung sáng tạo ra. Khi sự chăm chú đạt đến mức độ cao nhất, không chỉ toàn bộ tâm tư nằm ở phía trên, mà còn không có sự cách biệt tâm vật, có cảm giác vô thần vô vật. Hàn Cán giỏi vẽ ngựa, khi ông vẽ tập trung toàn bộ tinh thần vào đó và truyền cái thần cho ngựa, cũng không có sự phân biệt giữa ông và ngựa; dốc toàn tâm vào con ngựa, trong lòng chỉ có ngựa, và cũng chỉ nhìn thấy mình trong ngựa. Vì vậy ngựa ông vẽ là ngựa thần, tương truyền có thể sống và đi lại trên đường phố.
Vương Hi Chi viết chữ cũng tập trung, khi ông viết ông không phân tâm, trong lòng chỉ nghĩ đến việc viết chữ, không biết đến sự tồn tại của ngoại vật, cũng không biết đến sự tồn tại của trời đất, vì vậy thần khí lưu thông, nét bút có thần. Chữ ông viết được gọi là vận thế thân phẩm, được ca ngợi là thánh thư không ai bằng.
Hà Thiệu Cơ khi bàn về lúc mình viết thư pháp đã nói: "Nín thở, tập trung vào ngòi bút, duỗi, gập, tiến, thoái, linh hoạt vô cùng". "Những nguyên nhân bên ngoài chỉ là phụ, tự bản thân mình mới là chính, chí khí phân tán thì không phải là anh hùng". Vì vậy từ trước đến nay, tất cả những người đạt được đến đỉnh cao nghệ thuật không ai không dốc hết sức lực và tinh thần cho lĩnh vực đó, Trình độ chăm chú tập trung này chính là khoảng trời đất vuông tròn.
183. DÙNG TẤT CẢ SỨC MẠNH CÓ TRONG THIÊN HẠ
Thuận theo hoàn cảnh, thuận theo trào lưu lịch sử, thuận theo thời thể là kim chỉ nam hành động của chúng ta, đây là điều cơ bản mà tất cả những người theo đuổi sự nghiệp phải tuân theo.Những người muốn tạo dựng sự nghiệp lớn phải thuận theo trời và ứng với lòng dân, thuận theo thời cuộc mà tăng cường thể lực. Có nghĩa là, bạn phải biết sử dụng sức mạnh của hoàn cảnh, sử dụng sức mạnh của thời đại, của nhân dân, của tín ngưỡng, sử dụng toàn bộ sức mạnh theo xu thế thiên hạ.
Sử dụng hợp lí, thuận theo xu thế phát triển của sự việc mà tăng cường hướng dẫn thì sẽ có thể thu được hiệu quả to lớn.
Thuận theo hoàn cảnh, thuận theo trào lưu lịch sử, thuận theo thời thế là kim chỉ nam hành động của chúng ta, đây là điều cơ bản mà tất cả những người theo đuổi sự nghiệp phải tuân theo. Dưới tiền đề này, trước tiên chúng ta phải thừa nhận nguyên tắc khác trong nguyên tắc: tốt nhất là chúng ta sử dụng môi trường để thuận theo môi trường, không đánh mất bản tính và mục đích của mình theo hoàn cảnh, đồng hóa theo môi trường. Tổng hòa sức mạnh đã biểu hiện trong hoàn cảnh chính là thế lực.
Cổ nhân nói: "Tuy có trí tuệ nhưng không bằng thừa thế, tuy có cuốc nhưng không bằng chờ đợi nông thời". Lại có câu Những người muốn giành được thiên hạ phải có thể tham định sức mạnh của thiên hạ". Binh gia thời trước ai cũng coi trong điều cơ bản này.
Ở đây sẽ phân tích kĩ hơn để chúng ta thấy rõ. Ví dụ sức mạnh của tôn giáo tín ngưỡng, sức mạnh của tư tưởng tinh thần, của phong tục tập quán, sức mạnh của các mặt như ngôn ngữ văn tự, quan hệ huyết thống, những sức mạnh nhiều mặt này đều có thể được sử dụng, nắm vững một cách linh hoạt thì có thể giành được thành công lớn mà tốn ít công sức. Nếu làm trái hoặc vứt bỏ những sức mạnh này tất yếu sẽ tốn nhiều công sức mà hiệu quả thu được khiêm tốn, thậm chí không thành công dù chỉ một việc. Làm lãnh đạo thuận theo hoàn cảnh để đạt được mục đích của mình, vì cục diện và cảnh ngộ chung, hợp sức của mọi người lại thì có thể thỏa mãn nhu cầu của mọi người và nhân cơ hội này giành được sự yêu mến và giúp đỡ của mọi người. Đây cũng là biện pháp chính mà anh hùng, hào kiệt từ trước tới nay vẫn dùng để thu hút nhân tài, nắm vững thời cơ, nắm vững thế đạo, thành công trong sự nghiệp.
Sở dĩ Thành Cát Tư Hãn có thể tung hoành hai châu lục lớn: châu Âu và châu Á là vì mưu lược quân sự tài giỏi của ông, là vì sự gan góc dũng cảm của quân đội ông, ngoài ra còn có một yếu tố khác mà mọi người coi thường đó là đi đến đâu ông đều có thể không phân biệt đối xử, nhìn nhận một cách công bằng giữa các bè phái, các tôn giáo khác nhau. Tuy ông tàn nhẫn với kẻ thù nhưng lại tôn trọng phong tục tập quán, tôn giáo... của bất cứ nơi nào, và nhân cơ hội đó có được sự đồng tình của mọi người, thậm chí cả sự giúp đỡ to lớn. Đây là điểm quan trọng khiến ông thành công trong sự nghiệp. Con cháu của Thành Cát Tư Hãn là Ba Tì Nhĩ đã kế thừa và phát huy truyền thống này, sau khi cháu của Ba Tì Nhĩ là Á Cách Bá kế vị thì truyền thống này càng được phát huy hơn. Ba Ti Nhĩ bị ép buộc mang tàn binh bại tướng đến Ấn Độ xây dựng vương quốc, xưng là hoàng đế Tư Đản Ấn Độ. Ông rất tôn trọng, không dám có một chút phân biệt đối xử đối với tôn giáo, phong tục tập quán của Ấn Độ. Sau khi cháu của ông là Á Cách Bá kế vị, Á Cách Bá đã chinh phục toàn bộ lãnh thổ Ấn Độ. Tuy biết người của Á Cách Bá không nhiều, song sự nghiệp, công trạng, quyền lực của ông thực sự có thể sánh ngang hàng với Tần Thủy Hoàng, Hán Cao Tổ hoặc Hoàng đế Charly [3] , đại đế Juntidanding [4] . Những công trạng mà ông vất vả lập được ở Ấn Độ đến nay vẫn còn, có ý nghĩa thời đại trong lịch sử nhân loại. Lúc ấy ông xứng đáng là thành chủ biên minh tài trí hiểu biết rộng, đã thể hiện sâu sắc khí phách của nhà chính trị. Ông đều rất tôn trọng các tôn giáo, không có tư thế của kẻ chinh phục, là bậc quân vương, chưa từng đây người khác vào chỗ khó, ngược lại khiêm tốn, trọng dụng nhân tài. Ông từng nói: "Bản thân tôi còn cần người khác chỉ dẫn, làm sao dám xưng là người lãnh đạo? Ông dùng người không phân biệt là người Hồi, người Mông, người Vương Chủng, Yalian, người Ấn Độ hay là người Daluopicha cũng không để ý đến thân phận cao quý, bần tiện của họ. Vì vậy, ông đã được dân tộc khác và người nước khác ủng hộ hết lòng.
184. PHÒNG HỌA TỪ TRƯỚC KHI NÓ XẢY RA
Dòng nước chảy không bị chặn có thể thành dòng sông. Ngọn đuốc không bị dập tắt sẽ cháy thành ngọn lửa hừng hực.Lão Tử nói: "Lớn từ nhỏ mà thành, nhiều từ ít mà thành. Giải quyết vấn đề phái làm từ chỗ dễ. Thực hiện nguyện vọng phải bắt đầu từ những việc nhỏ. Những việc khó trong thiên hạ phải bắt đầu từ những chỗ đơn giản; việc lớn trong thiên hạ phải bắt đầu làm từ những việc nhỏ. Làm một việc thì phải giải quyết thỏa đáng trước khi nó phát sinh; xử lý chính trị của đất nước phải chuẩn bị trước khi tai họa xảy ra. Cây to nhiều người ôm lớn lên từ mầm cây nhỏ bé; đài cao chín mươi tầng được xây từ đống bùn đất, chuyến đi vạn dặm bắt đầu từ bước đi đầu tiên. Những người có chút thành công sẽ dẫn tới thất bại, những người cố chấp sẽ bị tổn thất. Vì vậy bậc thánh nhân có "đạo" luôn không ham muốn cống hiến nhiều, nên có thể thành việc lớn".
Lão Tử nói rằng: "Dùng thái độ vô vị để tạo ra thành tựu, dùng cách không sinh chuyện để xử lý sự vật". Dùng những quan niệm triết học cơ bản này để tiếp cận với việc sử dụng sự nhỏ bé. Vì vậy cơ hội thành công hay thất bại của sự nghiệp thường ẩn nấp trong cái tiếp cận với sự nhỏ bé này. Cho nên các bậc thánh hiền chí sĩ và những người thành công vĩ đại trong sự nghiệp khi dùng mưu lược ai cũng thận trọng với những cơ hội nhỏ bé và được ẩn kín đó,
Thiên Huyền Cơ nói: "Điều quan trọng khi dùng cơ hội là có thể biết rõ cơ hội đó. Hiểu rõ cơ hội sẽ có thể nắm lấy, nắm được cơ hội thì có thể khắc phục được cơ hội đó".
Trong "Kinh dịch "- Tuyến Hệ Từ có nói: "Dịch là biểu hiện nhỏ của động, là sự phân biệt rõ ràng giữa cát và hung. Bậc quân tử gặp cơ hội là hành động, không bao giờ chờ đợi".
Khổng Tử nói: "Có hiểu tác dụng thần hiệu của cơ hội không?". Quỷ Cốc Tử nói: "Vừa muốn chu toàn, lại muốn tỉ mỉ, song tỉ mỉ và chặt chẽ lại nằm ở sự thận trọng". Lại nói: "Chỉ cần nhìn thấy mầm ban đầu của sự vật thì có thể biết được xu thế phát triển và thực chất của vấn đề".
Thiên Huyền Tử nói rằng: "Thánh nhân biết cơ hội, người ngốc nghếch thì không thấy cơ hội; thánh nhân dùng cơ hội, người ngốc nghếch không dùng". Giống như đối với cái lợi hại được mất của sự vật, giống như sự rõ ràng, mọi người đều nhìn thấy mới có thể nắm lấy cơ hội để thực hiện; như vậy sẽ chinh phục được cơ hội, từ đó có thể thành công. Như vậy không hổ danh là bậc thánh hiền nhân sĩ! Cách làm của bậc thánh hiền nhân sĩ cơ bản là có thể biết được toàn bộ sự việc qua chi tiết nhỏ, có thể mưu cầu trong vô hình, có thể thành công ở chỗ vô tích (không có dấu vết). Vì vậy người giỏi dùng cơ hội thường đoán việc như thân. Đó chính là nguyên lý dùng cơ hội. Cho nên trong sự nghiệp nó có một tầm quan trọng ngang với sự kiên trì và tập trung, và là thực tế không thể phủ nhận.
Những nhân vật không thể trở thành lãnh tụ trong lịch sử là vì họ đã coi nhẹ điều quan trọng đó.
Khương Đại Công từng nói với Chu Văn Vương: "Dòng nước không bị chặn sẽ có thể trở thành dòng sông, ngọn đuốc không bị dập tắt sẽ cháy thành ngọn lửa hừng hực. Không tước đi những lá rườm rà ở hai bên thân cây làm sao có thể chặt bằng rìu được?
Quản Trọng nói: "Phòng bị khi chưa xảy ra tai họa".
Đây đều là những nguyên tắc mà các bậc thánh hiền xưa khi lập nghiệp, trị quốc và trị vì thiên hạ không thể không thận trọng cảnh giác với những cái nhỏ bé. Khi xảy ra chuyện, dựa vào tình thế có thể hành động dần dần từ từ. Vì vậy "Kinh dịch - Thiên Hệ Từ" đã nói rằng: "Quân tử biết vi (nhỏ) biết chương (sáng), biết nhu (mềm), biết nhược (yếu)".
Chu Văn Lương thường rất cẩn thận, trở thành vua nhưng lúc nào cũng cung kính; Khổng Tử thường thân trọng lo sợ. Sự nghiệp cả đời Gia Cát Lượng đều do hành động thận trọng mà có. Việc không phân lớn nhỏ, vật không phân to bé đều cần thận trọng, cho nên trong đời gặp ít thất bại. Vì vậy chúng ta không thể coi nhẹ dù việc lớn hay nhỏ. không thể không trừ những cái ác nhỏ. Đồi núi tuy cao nhưng cũng là do từng động đất, từng hòn đá chồng chất lên mà thành. Sông hồ tuy lớn nhưng cũng là do những dòng chảy nhỏ hợp lên mà thành.
Khổng Tử thường phân tích sự hưng thịnh của Thương Trang vương, Chu Vũ vương: "Họ không phải xưng vương chỉ bằng một việc thiện, sự thảm bại của Hạ Kiệt, Ân Trụ cũng không phải chúng làm một việc ác mà bị diệt vong".
185. NẮM CHẮC THỜI CƠ
Lập kế hoạch thì phải kĩ càng, bảo mật thì phải nghiêm khắc, phân biệt thời cơ là do kinh nghiệm, tận dụng thời cơ là ở sự quyết đoán.Khương Đại Công trong "Thiên bình đạo" có viết: "Cách dùng binh giành thắng lợi là quan sát kĩ động tĩnh của kẻ địch, nhanh chóng nắm lấy cơ hội có lợi, nhanh chóng tấn công chúng". Trong "Thiên phát khởi" có viết: "Khi thiên đạo không có tai họa thì không thể phát động chiến tranh, khi nhân đạo không gặp tai họa thì không thể lập kế hoạch dấy binh. Phải thấy tận mắt tai họa đối với đất nước và con người thì mới có thể lập kế hoạch chinh chiến". Có nghĩa là khi tính toán phải nhìn nhận thời gian, nắm vững nguyên lý chọn lựa thời cơ.
Thời cơ là điều kiện cực kỳ quan trọng đối với sự thành bại của sự nghiệp, nếu chọn lựa đúng thì sẽ thu được nhiều thành quả mà không tốn công sức, chọn lựa không đúng thì sẽ thất bại.
Mạnh Tử từng nói: "Tuy có trí tuệ nhưng không bằng nắm lấy thời cơ, tuy trong tay có cuốc nhưng không bằng chở đến nông thời".
Là lãnh tụ sáng nghiệp thì phải hiểu rõ nguyên lý thay đổi thời cơ.
Quỷ Cốc Tử trong "Dật văn" nói rằng: "Sở dĩ thánh nhân có thể sống mãi là vì họ có thể nắm được sự thay đổi thời cơ". Vì vậy cho dù là hành động hay kế hoạch, nếu không thuận theo sự thay đổi của thời đại, không vạch ra sách lược thích hợp hoàn cảnh mà chỉ bảo thủ thì chắc chắn thất bại.
Hàn Phi Tử nói: "Thế đạo đang thay đổi, sự vật cũng sẽ thay đổi, sự vật sắp thay đổi thì phải chuẩn bị cho lúc nó thay đổi". Đây là nguyên lý thay đổi thời cơ.
"Quốc ngữ" có nói: "Đợi nó đến và xử lý chính xác nó, sử dụng nó theo thời cơ thích hợp". Câu này dường như giống với câu "Người thông minh khi hành sự luôn có thể dựa vào thời cơ" trong Lã Thị Xuân Thu-thiên "Bất quảng", đều muốn nói: để tìm kiếm sự nghiệp, phải lựa chọn thời gian thích hợp, để đạt được hiệu quả cao nhất mà tốn ít sức lực nhất. "Thời gian thích hợp" đó chính là thời cơ.
"Binh kinh - Cơ đệ nhị" của Yến Tử có nói rằng: "Về việc dùng binh, lúc an nguy là chiến cơ (thời cơ), bước ngoặt của cục diện chiến trận là chiến cơ, bước ngoặt quyết định của chiến sự là chiến cơ, thời gian chính xác là chiến cơ. Có lúc ngay trước mắt là chiến cơ, nhưng trong chớp mắt lại không phải là chiến cơ. Có cái được nắm lấy và sử dụng là chiến cơ, có cái chỉ hơi buông lỏng đã không phải là chiến cơ. Lập kế hoạch phải kĩ càng, bảo mật phải nghiêm khắc, phân biệt thời cơ là do kinh nghiệm, tận dụng thời cơ là ở sự quyết đoán". Ở trên đã phân tích rõ tầm quan trọng và bí quyết cơ bản để vận dụng thời cơ.
186. THUẬT VUÔNG TRÒN ÂM DƯƠNG ĐỂ GIÀNH THẮNG LỢI
Trong sự nghiệp, nguyên tắc của chúng ta là cố gắng tìm hiểu bí mật của người khác và giấu kín bí mật của mình. Đặc biệt là khi vạch ra mưu lược lớn, kế hoạch lớn điều đó càng thể hiện rõ.Binh thư cổ đại viết rằng: "Khi bàn chính sự, dùng binh, khi coi là kẻ thù hay là bạn, khi muốn đánh hay muốn hòa đều phải coi bí mật là trên hết. Giữ được bí mật khiến kẻ địch không hay biết, dùng diệu kế khiến kẻ địch không thể đoán được, đây chính là nguyên lý bí mật trong kế sách học.
Cùng với sự tiến bộ của thời đại, sự phát triển nhanh chóng của khoa học kĩ thuật, các mối quan hệ giữa việc với việc, người với người cũng trở nên phức tạp. Khoa học càng tiến bộ thì các biện pháp tấn công phòng thủ càng thần kỳ huyền diệu.
Khi tính toán những việc lớn, càng phải giữ bí mật. Bí quyết để những chiến lược và chính sách mưu lược phát huy hiệu quả là nhân lúc địch không phòng bị đánh bất ngờ và giành chiến thắng. Để giành thắng lợi một cách bất ngờ phải có kế sách chu toàn cụ thể và phải giữ bí mật một cách nghiêm ngặt. Vì vậy trong "Kinh dịch - Tiết hưu" có nói: "Mồng chín không ra khỏi nhà thì không phạm phải sai lầm".
Khổng Tử nói: "Nguyên nhân nảy sinh tai họa chính là đã coi ngôn ngữ là bậc thang, làm vua mà không thận trọng thì sẽ mất đi đại thần, làm đại thần mà không thể giữ bí mật thì sẽ mất mạng, chuyện trọng đại mà không thể giữ bí mật thì khó mà thành công, cho nên bậc quân tử thận trọng chứ không dễ dàng tiết lộ".
Lão Tử nói: "Cá không thể rời bỏ vực sâu, như vậy mới có thể giữ an toàn, vũ khí hiện đại của đất nước không thể tùy tiện cho người khác xem". Cho nên tất cả mưu lược đều phải giữ bí mật đến mức quỷ thần cũng không biết, tất cả hành động đều huyền diệu thần kỳ. Không chỉ bất ngờ với kẻ địch mà còn bất ngờ với người đời sau trong thiên hạ. Như vậy mới có thể gọi là "thần bí". Có thể giữ bí mật cả khi tấn công, phòng thủ, tiến thoái sẽ khiến kẻ địch không ngờ tới, không thể đối phó, đó chính là bí quyết giành thắng lợi.
Trong "Thiên mưu" Quỷ Cốc Tử viết rằng: "Cách của thánh nhân là biết ẩn nấp và giấu diếm". Trong "Thiên ma" ông lại nói: "Mưu lược của bậc thánh nhân khi giấu kín thì là thần diệu, khi lộ ra thì là thần minh".
Về sự nghiệp, nguyên tắc của chúng ta là: cố gắng tìm hiểu bí mật của người khác và giấu kín bí mật của mình; đặc biệt khi vạch ra mưu lược lớn điều đó càng quan trọng vì vậy trong binh pháp của Trương Đại Công có hai chương nổi tiếng: "Âm phù", "Âm thư", và đã vạch rõ: "Thần cơ quỷ tế (thần quỷ đều bí mật), là đạo thuật để âm dương chiến thắng lẫn nhau". Không thể nói rằng câu ông nói là không có căn cứ.
Yến Tử trong "Kinh Binh - Bí thiên - 28" có viết: "Mưu kế thành công là do có thể giữ kín bí mật, thất bại là do tiết lộ bí mật. Vì vậy những điều quan trọng nhất trong lĩnh vực quân sự phải được giữ kín. Việc một người làm không thể để hai người biết; kế hoạch ngày hôm sau không thể tiết lộ vào ngày hôm nay. Suy ngẫm kĩ càng từng chi tiết trong mưu kế, thận trọng đến mức không một chút lơ là. Mọi hành động đều có thể bảo mật, còn phải tránh tiết lộ trong khi nói chuyện, còn phải cẩn thận khi ngủ mê sẽ nói lộ ra. Trước khi hành động thì bộ đội thường giữ kín kế hoạch, dùng ai vào nhiệm vụ gì không nói cho họ biết trước. Nếu có điều gì có thể nói cũng có thể nói trước để bày tỏ tín nhiệm với người đó, thường xuyên thành thật với người đó, nhưng để lộ một chút bí mật là để bảo vệ bí mật tốt hơn".
Trong lịch sử, thực tế có rất nhiều người đều vì một chút lơ là, nói ra bí mật dẫn đến toàn bộ công sức trước đó trở nên vô ích. Vì vậy trong "Thiên ma" Quỷ Cốc Tử nói: "Phải biết che đậy và giữ bí mật. Giữ kín, thay đổi diện mạo, thoát khỏi sự việc, khiến người không biết, quý không hay. Người như vậy sẽ tạo dựng được thành công mà không gặp tai họa".
Trong "Chuẩn Nam tử - Thuyên Ngôn Huấn" có viết: "Bậc thánh nhân không làm hại mình vì danh, không tiết lộ mưu kế, không bị trí tuệ chi phối, ẩn náu trong vô hình, hành động không để lại dấu vết. Vì vậy thánh nhân khi che giấu thì không để lộ dấu vết, giấu dấu chân vào trong vô vị"
Trong "Binh lược - Huấn" có ghi: "Dụng binh giỏi ở chỗ không để người khác đoán định, giấu kĩ binh lực để người khác bất ngờ, khiến kẻ địch không thể phòng bị". Nếu mưu lược bị lộ thì hỏng. Kẻ địch biết được thực lực thì sẽ bị chúng khống chế. Vì vậy người giỏi dùng binh, có thể giấu được cả trời cao đất dày và cả kẻ địch.
Những kế hoạch quân sự, những mưu lược chính trị quan trọng đều phải coi việc giữ bí mật làm hàng đầu. Làm người cũng vậy, chuyện có thể giấu thì nhất định phải giấu, không nói với những người không có liên quan, những người không cần phải nói cho họ biết thì phải giấu kín. Ưu khuyết điểm của mình đều phải che giấu, nếu muốn có thành công thì càng phải như vậy. Giấu kín không để lộ dấu vết là biện pháp tốt nhất.
Trong "Thuyết uyển" có ghi: Tề Hoàn công và Quản Trọng thảo luận kế hoạch tấn công nước Cự. Khi kế hoạch chưa thực hiện đã bị người dân biết, Hoàn công thấy kỳ lạ hỏi Quản Trọng, Quản Trọng nói: "Trong nước Cự chắc chắn có thánh nhân", và thế là cho gọi đội danh dự đến, đứng theo từng cấp, Quản Trọng chỉ Đông Quách Hùng nói: "Ngươi là kẻ nói ra việc sẽ chinh phạt nước Cự, tại sao người lại nói như vậy?". Anh ta trả lời: "Tôi nghe nói quân tử giỏi việc dùng mưu kế, tiểu nhân giỏi việc dùng tâm ý, tôi thầm đoán ra thôi".
Quản Trọng lại hỏi: "Ta không nói tấn công nước Cự, sao ngươi lại đoán được?". Anh ta trả lời: "Tôi nghe nói quân tử có ba loại sắc thái tình cảm, người thoải mái vui vẻ, đó là biểu hiện của sự vui vẻ, người có thần sắc nghiêm túc, thanh tịnh, đó là biểu hiện của sự đau khổ, người có thần sắc rất vượng, đó chính là biểu hiện sắp dấy quân đánh trận. Ngài thở dài mà không ngâm vịnh, đó chính là muốn nói nước Cự. Ngài giơ cánh tay lên chỉ, tất nhiên là nước Cự. Hơn nữa tôi, nghĩ thầm rằng trong các nước chư hầu chỉ có nước Cự chưa phục tùng nên tôi nói như vậy.
Từ sắc thái tình cảm của một người mà đoán ra như vậy không phải là thánh nhân cũng là thiên tài, còn phân tích cũng rất hợp lí. Như vậy, giữ bí mật mà không để lộ một chút dấu vết gì cũng là một việc rất khó khăn.
187. NGỌN LỬA NHỎ CÓ THỂ BỐC CHÁY LAN TRÀN
Có kinh nghiệm mấy chục năm thì mới có thể tạo dựng được sự nghiệp mấy chục năm. Có kinh nghiệm (kiến thức) ngàn năm thì mới có thể tạo dựng sự nghiệp ngàn năm.Chỉ có thánh nhân thì mới có thể dựa vào kiến thức sâu rộng mà đoán biết được tương lai, mới có thể ngăn chặn từ đầu. Nếu muốn có ý chí lớn, kiến thức sâu rộng phải bồi dưỡng trí tuệ cho mình. Có trí tuệ mới có thể suy nghĩ thấu đáo, mới có thể đoán việc như thần. Việc sâu có tính toán sâu, việc nông có tính toán nông, việc xa có tính toán xa, việc gần có tính toán gần, việc lớn có tính toán lớn, việc nhỏ có tính toán nhỏ. Nếu đạt đến mức tĩnh lặng như thần coi như không thất sách, sáng như nhật nguyệt, chiếu mà không để lại bóng.
Có kinh nghiệm mấy chục năm thì mới có thể tạo dựng được sự nghiệp mấy chục năm. Có kinh nghiệm (kiến thức) ngàn năm thì mới có thể tạo dựng sự nghiệp ngàn năm.
Nếu chỉ nghĩ đến sự được mất nhất thời, dự tính sự thành bại trước mắt, oai hùng một phương, ra uy làm phúc ở một chốn, không thể coi là sâu rộng, ngược lại còn làm hại con hại cháu. Có trí tuệ lớn mới có thể vừa nhìn đã hiểu, mới có thể biết trước, hay trước.
Tô Thức từng nói: "Nước Tề bá quyền hung hãn, Chu Công biết sau này tất có đại thần giết vua cướp ngôi. Nước Vệ quá nhỏ bé nên Lý Tử biết sau này chắc chắn sẽ mất nước. Nước Ngô công phá nước Sở, tiến vào quốc đô Ngạc, Trần đại phu biết nước Sở sẽ lại được khôi phục. Tấn Vũ để thống soái binh mã bình Ngô là biết chắc chắn xảy ra việc xấu. Tùy Văn để bình Trần, Phòng Kiều biết ông vua này sẽ không sống được lâu". Đó là những trí tuệ biết được việc người khác không biết, thấy được việc người khác không thấy.
Người có mưu đồ bá vương càng phải có khả năng vừa nhìn là hiểu biết trước để tránh xảy ra tai họa, lập tức ở nơi vô bóng vô hình. Vì vậy Thi Tử nói: "Mầm họa thì dễ trừ, phải loại trừ những người không thể tránh, nếu đợi đến khi âm mưu anh ta thành công thì muốn loại bỏ cũng không được, muốn tránh cũng không xong. Những người cầm quyền sáng suốt, thì tuy làm ít nhưng lại có nhiều công trọng. Cây to cao chọc trời, nếu chặt nó từ lúc còn nhỏ thì rất dễ, nhưng khi nó lớn rồi thì hàng trăm người cầm rìu chặt cũng không thể chặt được, dùng lửa để đốt thì lửa cũng tắt. Mầm hoa giống như ngọn lửa ban đầu, rất dễ dập tắt, nhưng khi nó tác oai tác quái thì đến tài năng của Khổng Tử, Mạc Địch cũng không cứu vãn nổi. Nhà cháy mà mọi người đến cứu thì có thể biết được đức hạnh của chủ nhà. Người già có thể ngăn chặn hiểm họa từ đầu nên cả đời chưa từng phải chịu họa cháy nhà. Đạo trời đất, không thấy nói nuôi dưỡng vạn vật mà lại khiến cho vạn vật sinh trưởng, cũng không thấy nó hủy hoại vạn vật mà lại khiến vạn vật bị hủy hoại, đạo lý của thánh nhân cũng vậy. Họ mang đến niềm hạnh phúc, lại là niềm hạnh phúc mà mọi người không nhìn thấy, họ trừ tai họa cũng là những tai họa mà mọi người không biết.
Là người lãnh đạo cao nhất, khi xử lý việc chính trị, trị vì trăm họ mà không xử lý khi chưa xảy ra loạn, khi không có loạn; cầu lợi khi còn chưa hay chưa biết thì sẽ phải tốn nhiều công sức mà thành tựu thu được thì ít, đây lẽ nào là kiến thức của một nhà lập nghiệp cao minh xuất sắc.
188. GIÀU CÓ GỌI LÀ ĐẠI NGHIỆP
Có một sẽ có hai, có hai sẽ có vạn vật, dựa vào nhau mà tồn tại, khắc chế nhau mà tồn tại và tiếp diễn đến cùng.Mọi sự vật trong thế giới đều tồn tại theo kiểu tương sinh tương thành, tương phụ tương khắc. Vì vậy "Kinh dịch" đã viết theo kiểu mâu thuẫn đối lập với nhau giữa âm dương, càn khôn, cương nhu, cát hung, động tĩnh, nam nữ...
Có một sẽ có hai, có hai sẽ có vạn vật, dựa vào nhau, khắc chế nhau mà tồn tại và tiếp diễn đến vô cùng.
Trong "Thiên mưu", Quỷ Cốc Tử nói rằng: "Biến xuất phát từ sự, sự xuất phát từ mưu, mưu xuất phát từ kế, kế xuất phát từ nghị, nghị xuất phát từ thuyết, thuyết xuất phát từ tiến, tiến xuất phát từ thoái, thoái xuất phát từ chế, vì vậy chế là sự. Vì vậy, xử lý sự việc phải hiểu rõ biến (thay đổi), "phân uy" "tán thể" mà Quỷ Cốc Tử nói, "đắc gián" mà Câu Tử đưa ra cùng với nguyên lý "dụng gián" (dùng gián điệp) mà Khương Đại Công, Tôn Vũ và các nhà mưu lược lớn đã nói đều được dùng để giải quyết mâu thuẫn giữa người với người.
Trong "Kinh dịch" có nói: "Sự giàu có được gọi là đại nghiệp thay đổi, mỗi ngày được gọi là thịnh đức, nảy sinh liên tiếp được gọi là biến dịch, thành tượng gọi là Càn, hiệu pháp gọi là Khôn, quan sát quá khứ để tìm hiểu tương lai gọi là chiêm (xem bói), biến thông gọi là sự, âm dương không thể đoán gọi là thần". Sinh sôi liên tục biến hóa khôn cùng. Trong "Kinh dịch" còn nói: "Tham khảo sự biến hóa của nó, xếp theo thứ tự những con số phức tạp, tinh thông quy luật biến đổi của nó, sẽ hoàn thành văn tự, số liệu, nghiên cứu ra số lý của nó, sẽ định ra dáng vẻ của thiên hạ. Không phải là sự thay đổi của thiên hạ, thì liệu có cái gì giống như vậy? Tóm lại đều muốn dạy chúng ta hiểu quy luật phát triển của vạn sự vạn vật trong trời đất. Đồng thời cũng dạy chúng ta trong cối dĩ thành, tương sinh dĩ biến, mối quan hệ giữa sự vất quyết định bởi tính mâu thuẫn giữa chúng và quy luật biến đổi".
Vạn vật trong thế giới có tính mâu thuẫn giữa người với người. Có người từng nói: "Lúc đóng lúc mở là chỗ thần diệu của Kinh dịch, lúc hợp lúc trương là quan điểm của Lão Tử, đạo thuật của Quỷ Cốc Tử luôn có những điểm khác với Kinh dịch và Lão Tử, vì vậy nó tỏ ra rất thần bí, quan sát tổng hợp những chỗ huyền diệu, kỳ lạ, những sự thay đổi của từ đó khiến mọi người khéo để trắc định những chỗ sâu sắc huyền diệu, thuần tuý chỉ có thể nắm được tính mâu thuẫn của sự vật, người, là trục chuẩn vừa đóng vừa mở, vừa hợp vừa trường. Vì vậy phải lựa chọn những điều trọng yếu của họ làm nguyên lý chế biến, định kế, lập sự.
Những người tạo lập sự nghiệp từ trước đến nay đều vận dụng nguyên tắc này, cũng rất nhiều người vận dụng nó đã giành được thành công mà không biết. Tinh thông nhưng không có chỗ dùng, hoặc không có cơ hội để phát huy tác dụng của nguyên tắc này. Họ bèn tập hợp thành sách và trở thành nhà mưu lược. Người đời sau biết đến nó và dùng nó, nhưng khi dùng không đúng hoặc chưa nắm vững thế, vì vậy mà trở thành quái kiệt, những người như thế này cũng rất nhiều nhưng mỗi người lại có cách vận dụng riêng hoặc sâu hoặc nông, vụng về hoặc thần diệu, cũng không thể nói một cách tổng quát.
189. LOẠI BỎ TẤT CẢ KHÓ KHĂN GIAN KHỔ
Nếu một người có tính kiên trì thì khi bị người khác chê cười cho là anh không sáng suốt, anh ta vẫn có thể kiên trì đến cùng, bước đường phía trước của anh ta rất vĩ đại và đầy khó khăn. Những người có trí tuệ, tu dưỡng đạo đức rất sâu, ý chí kiên định nhất, ngoan cường nhất. Ý chí kiên định không rời, tinh thần không khuất phục đầu hàng chính là chiếc chìa khóa vàng để loại bỏ mọi khó khăn gian khổ, vượt qua mọi sự nguy hiểm; cũng là đặc điểm nổi bật của những người thành công lớn và lập đại nghiệp. Cần biết rằng thất bại không phải là sự kết thúc, cái chết mới là sự kết thúc.Gia Cát Lượng nói: "Tận tụy hết lòng, chết rồi mà vẫn còn tiếng thơm!". Đây chính là khái niệm cao nhất của tất cả anh hùng hào kiệt, nhân vật vĩ đại. Tất cả mọi sự thành công lớn trong sự nghiệp đều là vì bản thân vẫn kiên trì theo đuổi trong khi người khác bỏ dở giữa chừng.
Nếu một người có tính kiên trì thì khi bị người khác chê cười cho là anh không sáng suốt, anh ta vẫn có thể kiên trì đến cùng, bước đường phía trước của anh ta rất vĩ đại và đầy khó khăn. Song, mặt đối lập của thành công là thất bại, nhưng khi xác định thất bại, chúng ta cho rằng đó là thất bại nhưng người khác lại không cho rằng đó là thất bại, có thể nhiều lần đứng dậy sau những vấp ngã, có dũng khí có nghị lực, tìm kiếm thắng lợi từ trong thất bại, tìm kiếm thành công trong thất bại, như vậy bạn sẽ không bao giờ thất bại đối với những người tự tin vào năng lực của mình, không hề để ý đến những thành bại tạm thời của mình thì căn bản không có cái gọi là thất bại đối với những người có ý chí muôn phần kiên định và mục tiên không thay đổi, cũng không có cái gọi là thất bại. Người khác đã từ bỏ, nhưng bạn vẫn kiên trì, bọn họ lùi bước nhưng bạn vẫn tiến bước, người như vậy sẽ không có cái gọi là thất bại! Đối với những người sau mỗi lần vấp ngã có thể đứng dậy ngay lập tức, mỗi lần rơi xuống đất lại nhảy lên cao giống như quả bóng da thì sẽ không có cái gọi là thất bại. Đó chính là "thất bại là mẹ thành công", chính là phải từ thất bại tiến đến thắng lợi, thắng lợi mới chính là mục tiêu mà chúng ta hướng tới, mới là mong ước của mọi người.
Vì vậy, ý chí ngoan cường và kiên định, tinh thần không chịu khuất phục chính là chiếc chìa khóa vàng để tiến đến thành công của các anh hùng hào kiệt, các nhân vật vĩ đại từ trước tới nay. Thắng lợi cuối cùng thuộc về những người có ý chí ngoan cường nhất, kiên định nhất.
190. KHÔNG THÀNH CÔNG THÌ THÀNH NHÂN
Khi rơi vào hoàn cảnh khó khăn phải kìm nén sự tức giận, trong thời khắc nguy hiểm hoạn nạn phải giấu đi sự tức giận, vào những giây phút quan trọng sinh tử thành bại phải biết lạc quan.Dám mạo hiểm, dám dốc đánh canh bạc cuối cùng là công cụ hữu dụng để những người có ý chí kiên cường nhất chinh phục thiên hạ lập nên đại nghiệp. Dám mạo hiểm đầu tiên phải chiến thắng được tâm lý sợ hãi, sự nhát gan, phải có một tinh thần không biết sợ hãi dũng cảm tiến lên phía trước, dám dốc đánh canh bạc cuối cùng, đầu tiên phải chiến thẳng tâm lý cầu an, tâm lý lùi bước, có tinh thần hy sinh "không thành công thì phải thành nhân". Tâm lý sợ hãi, nhát gan, cầu an, lùi bước là kẻ thù trong sáng lập sự nghiệp của các nhân vật vĩ đại, cũng là kẻ thù chung của chúng ta.
Người vĩ đại nhất chính là những lãnh tụ anh minh sáng lập ra thiên hạ, xây dựng thiên hạ. Nhưng những bậc quân vương kế thừa sự nghiệp của tổ tiên ngoài rất ít người có thành công đặc biệt trên cả văn lẫn võ, còn lại đều là kẻ thất phu bình thường, dung tục. Khi mở ra cục diện lớn, xây dựng đại nghiệp luôn có nhiều nguy hiểm, chết, nạn rình rập và những khó khăn, nguy hiểm, thất bại gặp phải ngày càng lớn, công trạng của người đó cũng sẽ càng vĩ đại, vượt mọi thế hệ.
Đặc điểm của những người vĩ đại biểu hiện ở khí phách anh hùng không biết sợ hãi, ở tính cách hào hùng dũng cảm mạo hiểm, nghị lực kiên cường không thay đổi, ở tinh thần cao thượng dám hy sinh. Muốn làm việc lớn phải có dũng khí. Khi rơi vào hoàn cảnh khó khăn phải kìm nén sự tức giận, trong thời khắc nguy hiểm hoạn nạn phải giấu đi sự tức giận, vào những giây phút quan trọng sinh tử thành bại phải biết lạc quan cũng chính là tinh thần phấn chấn. Có thế chịu khổ thì tự nhiên sẽ không sợ khổ, cũng không có cái gọi là khổ; có thể mạo hiểm, thì tự nhiên không sợ nguy hiểm, cũng không có nguy hiểm; có thể không biết sợ hãi, thì tự nhiên sẽ không biết sợ gì, chỉ có kẻ địch sợ ta. Đây cũng chính là chân lý.
Napoleon mỗi lần ở trong thời khắc nguy hiểm liền xuất hiện trên chiến trường, vì vậy sức chiến đấu của binh sĩ sẽ càng tăng lên mấy lần, có thể xoay chuyển chiến cục, chuyển nguy thành an, chuyển bại thành thắng. Không chỉ có ông mà tất cả các danh tướng xưa nay đều như vậy. Trên chiến trường, sự biểu hiện của tướng soái là điều quan trọng quyết định thành bại, nếu kinh hoàng sợ hãi ham sống sợ chết, thì cả quân đội sẽ trở nên hỗn loạn, dao động; nếu tướng soái bình tĩnh, không sợ hãi, vững vàng, thì sĩ khí của quân lính sẽ tăng lên trăm lần, đánh đâu thắng đấy. Đây là do lòng tin, chí khí tạo ra. Vì vậy, có lòng tin, có dũng khí chính là nhân tố chắc chắn mang lại sự thành công trong sự nghiệp.
191. CỐ GẮNG MỘT LẦN CUỐI CÙNG
Là một người lập nghiệp lớn, tìm kiếm công trạng lớn, phải hiểu được nguyên tắc dốc đánh canh bạc cuối cùng.Dốc đánh canh bạc cuối cùng là một hành động còn mạnh hơn việc mạo hiểm, cũng có thể gọi là một sự liều lĩnh. Vào thời khắc quan trọng, vào lúc cần thiết không chỉ phải dùng tất cả sức mạnh của mình dốc đánh canh bạc cuối cùng, mà còn phải liều với cả tính mạng của mình.
Khi con đường sự nghiệp ở vào lúc khó khăn và nguy cấp tột độ, cũng chính là lúc sinh tử tồn vong, nếu không tranh đấu lần cuối bằng tất cả sức lực của mình thì rất khó cứu vãn cục diện, thoát khỏi hoàn cảnh khó khăn. Trong giây phút thành bại sinh tử đó không có cơ hội để suy nghĩ cẩn thận, suy xét tường tận, phải dốc đánh canh bạc cuối cùng để giải quyết vấn đề. Lúc đó phải đánh giá về mình một chút, có thể chắc chắn mấy phần thắng, phần trăm chắc chắn càng lớn, càng có khả năng chiến thắng. Nếu muốn mạo hiểm, thì trước tiên phải hiểu được cái giá của sự mạc hiếm. Dốc đánh canh bạc cuối cùng phải sớm có những dự tính, phải làm rõ mấy phần chắc chắn, phán đoán sẽ xuất hiện cục diện như thế nào. Nhất định không được làm một cách mù quáng, nếu không sẽ là một sự hy sinh vô nghĩa.
Trong lịch sử có ghi chép chuyện Hạng Vũ cứu chú hươu to. Đánh trận thắng ít bại nhiều, Trần Dư lại xin tiếp viện, Hạng Vũ đích thân dẫn quân đi chi viện, sau khi qua sông, dìm thuyền, dập vỡ nồi bát đĩa, đốt doanh trại, mang theo lương khô ba ngày, nói rõ tình hình với quân sĩ, trong lòng nghĩ chắc chắn sẽ chết, không có ngày còn sống trở về. Khi vào đến chiến trường, gặp quân Tần, qua chín lần giao chiến đã bịt được đường rút lui của quân Tần, đại phá kẻ địch, giết chết Tô Giác, bắt được Vương Ly, cho dù có đầu hàng hay không đều bị thiêu chết. Vì vậy tiếng tăm lừng lẫy thiên hạ, khi tiếp kiến chư hầu, khiến bọn họ sợ đến nỗi không dám nhìn mặt ông, quy mà đi. Đây là một minh chứng cho việc dốc đánh canh bạc cuối cùng. Trận chiến "Bối thủy nhất chiến" của Hàn Tín cũng giành được thắng lợi theo cách đó.
Ở phương Tây cũng có những ví dụ như vậy: sau khi Qiaosa và quân đội của ông bước lên đất liền nước Anh, ông quyết định không để đường rút lui cho quân đội của mình, và đốt hết thuyền để cho binh sĩ hiểu không thắng thì sẽ chết. Đây cũng là một kiểu dốc đánh canh bạc cuối cùng.
Napoleon từng nói: "Chỉ có thể nắm được cảm giác vui vẻ trong nguy hiểm". Ông cũng thường lấy sinh mạng mình ra để "đánh bạc". Trong chiến dịch Agela - chiến dịch có quan hệ đến cả cục diện chiến tranh, ông đã ra trận địa tiên tuyến đội mưa bom bão đạn để đốc chiến. Không làm như vậy ông cảm thấy binh sĩ rất khó hi sinh để giành chiến thắng. Ở Bulien khi thấy binh sĩ của mình chần chừ trước quả đạn của địch, ông liền thúc ngựa phóng về chỗ quả đạn sắp nổ.
Song "hổ ác gặp sống, chết không hối hận", liều lĩnh mạo hiểm, mù quáng thì kẻ thất phu ngu ngốc cũng làm được. Chỉ có người "không biết hoảng sợ, có sẵn mưu lược" thì mới nắm chắc được khả năng thực hiện "canh bạc cuối cùng", mới có điều kiện để thành công.
Gia Cát Lượng đánh đàn trong thành trống, Quách Tử ý một mình một ngựa chạy về doanh trại, theo một số người thì đây là trò đùa với tính mạng của mình. Xét tình hình thực tế lúc đó, làm như vậy là cần thiết, là hợp tình hợp lí.
192. NGUYÊN TẮC "DỐC ĐÁNH CANH BẠC CUỐI CÙNG"
Nguyên tắc dốc đánh canh bạc cuối cùng là phương pháp vật lộn với toàn bộ sức lực của mình. Đương nhiên sẽ cần có quyết tâm lớn, sự can đảm và dũng khí lớn.Trong tình huống đặc biệt "dốc đánh canh bạc cuối cùng" có tính chất cưỡng ép, nếu cưỡng ép không thành thì sẽ khiến tất cả suy đoán sai lầm.
Nước Tần muốn lấy ngọc Hòa Thị của nước Triệu bèn nói dối là muốn dùng 15 tòa thành để cối. Khi Triệu vương đang tiến thoái lưỡng nan thì Lận Tương Như đem ngọc đến bái kiến Tần vương, sau khi phát giác ra ý đồ của Tần vương bèn tính kế để lấy lại ngọc về, bèn dựa vào cột và cất giọng tức giận: "Tôi thấy ngài không có ý trao thành trì cho nước Triệu, cho nên tôi lấy lại ngọc. Nếu ngài ép tôi, tôi sẽ đập đầu vào cột và đập luôn cả viên ngọc". Nói xong cầm viên ngọc lên vờ như sắp đập. Tần vương cho rằng tạm thời không nên cướp ngọc, lại sợ ông đập vỡ ngọc, cuối cùng đồng ý với ông. Lận Tương Như cuối cùng đã đem được ngọc về cho nước Triệu.
Sau khi mưu kế đó thành công, ông mạnh dạn thực hiện mưu kế tiếp theo, đế Tần vương và Triệu vương gặp nhau ở Dũng Trì bên Tây Hà. Lận Tương Như chờ sau khi Triệu vương đánh đàn cho Tần vương nghe liền đem chậu lên cho Tần vương gõ. Tần vương nổi giận, Tương Như liền quỳ xuống thỉnh cầu Tần vương: "Trong vòng 5 bước, tôi có thể dùng máu tươi của mình để vấy lên Đại vương". Tả hữu của Tần vương muốn giết ông, Tương Như liền mắng nhiếc họ. Tần vương đành gõ vào chậu.
Cũng nguyên tắc này, Tào Mạt đã sử dụng để quét sạch sự tủi nhục vì đánh trận ba lần đều thất bại và mất 500 dặm đất. Tào Mạt là tướng nước Lỗ, giao chiến với nước Tề, đánh ba trận thua cả ba, làm mất 500 dặm đất. Sau đó nhân cơ hội Đán Công xuất hiện ở đại hội các nước chư Hầu, Tào Mạt đã liều chết tay cầm thanh kiếm ba thước ép Tề Đán Công lên đàn, bình tĩnh lạ thường, vì vậy lấy lại được 500 dặm đất đã mất của nước Lỗ.
Những tình huống như vậy phải cực kỳ thận trọng khi thực hiện, nếu không dự đoán chính xác về tình hình hai bên, hành động một cách dễ dàng thì đều thất bại. Với nguyên tắc này giữa thành và bại thường không thể trì hoãn. Vì vậy chưa đến lúc nguy ngập thực sự, không thể sử dụng tùy tiện. Nguyên tắc dốc đánh ván cuối cùng thường là bí quyết thành công của nhiều nhân vật vĩ đại, có thể nói là phương pháp tranh đấu với toàn bộ sức lực. Đương nhiên như vậy cần có quyết tâm lớn, sự can đảm và dũng khí lớn.
Phân tích chính xác, đoán việc như thần, nhìn rõ đối phương, nắm chắc cơ hội mới có thể làm thành công. Nếu trước đó chưa nắm chắc, chưa chuẩn bị, không có kế hoạch, chỉ làm liều một cách thiếu suy nghĩ tất yếu sẽ bại nhiều thắng ít.
193. SUY NGHĨ MỘT CÁCH THỰC SỰ CHO SỰ NGHIỆP CỦA MÌNH
Hoàng Hà Trường Giang có thể cúi đầu trước hàng trăm con sông trong thiên hạ vì vậy nên sâu thẳm mênh mông. Con người có thể cúi đầu trước nhân sĩ thiên hạ thì sẽ bộc lộ được sự vĩ đại của mình.Trong "Đạo đức kinh - chương 68", Lão Tử nói rằng: "Tướng giỏi dùng binh, không khoe khoang cái dũng của mình, người giỏi đánh trận, không nổi giận dễ dàng, người giỏi chiến thắng kẻ địch không đánh nhau chính diện với kẻ địch; người giỏi dùng người thường khiêm tốn với mọi người. Đây được gọi là cái đức không tranh giành với mọi người, được gọi là biết dùng năng lực của người khác, được gọi là quy luật tự nhiên".
Một nhà lãnh đạo, ngoài việc phải có những thứ mà Lão Tử đã nói, còn phải biết khoan dung độ lượng, đặc biệt phải khiêm tốn với mọi người.
"Bất sỉ hạ vấn, bất sỉ hạ vị, bất sỉ hạ sự, bất sỉ hạ nhân". Hạ vấn (hỏi người kém hơn mình) thì có thể có được kiến thức, hạ vị thì có thể có được thành công, hạ sự thì có thể có được công lao, hạ nhân thì có thể có được sự ủng hộ. Nếu tự cho mình là người thân không thể xâm phạm, ra vẻ là người cao quý dương dương tự đắc, muốn người trong thiên hạ sợ hãi kính phục dập đầu xuống đất để lạy, ca ngợi một cách ngoan ngoãn, ngoe nguẩy để được chú ý thì chỉ có thể có được đồng nát sắt vụn, gỗ mục cầu khô. Bầy lang sói thì khó có được người tài. Vì vậy, Mạnh Tử nói: "Thương Trang vương có được Y ân, trước tiên là để học hỏi ông sau đó mới để ông xưng thần; Tề Đán Công có được Quản Trọng, trước tiên cũng học hỏi ông sau đó mới để ông xưng thần".
Lưu Bị cả đời đều khiêm nhường hậu đãi Gia Cát Lượng nên Thi Tử dẫn lời của Khổng Tử rằng: "Sông hồ biển cả thật vĩ đại! Hoàng Hà Trường Giang có thể cúi đầu trước hàng trăm con sống trong thiên hạ vì vậy nên sâu thẳm mênh mông. Con người có thể cúi đầu trước nhân sĩ thiên hạ thì sẽ bộc lộ được sự vĩ đại của mình. Vì vậy: khiêm tốn với nhân sĩ thì sẽ có được hiền tài, khiêm tốn với kẻ địch thì sẽ có bạn, khiêm tốn với quần chúng nhân dân thì sẽ được khen ngợi".
Lão Tử nói: "Muốn lãnh đạo nhân dân phải biểu thị sự khiêm tốn của mình bằng lời nói, muốn lãnh đạo nhân dân phải đặt lợi ích của mình sau lợi ích của nhân dân". Các vị vua thanh minh từ trước tới nay đều có thể tự hạ mình.
Trong "Chí thư" có nói: "Hoàng đế học hỏi Phong hậu, Tân Hạng học hỏi Bành Tổ, Để học hỏi từ Chúc Dung, Nghiêu học hỏi từ Vụ Thành, Thuấn học hỏi từ Kỷ Hậu, Vũ học hỏi từ Mạc Như; Văn Vương, Vũ Vương học hỏi từ Đại Công, Khổng Tử học hỏi từ Lão Sính". Họ đều có thể hạ mình, cho nên mới có được công trạng, đều có thể nghĩ một cách thực sự cho sự nghiệp của mình.
194. CÓ THỂ TIẾN, CÓ THỂ LÙI
VÀ CÓ CÁCH TRÁNH HỌA Trong xử thế con người phải biết đủ, phải biết dừng lại, biết rút lui, biết giấu kín, và coi đó là phương pháp thân diệu trong xử thế.
Khi sự nghiệp, công trạng của một người phát triển đến thời kỳ đặc biệt thì cần phải biết xử lý thế nào cho thỏa đáng. Cho dù tiến hoặc lùi dứt khoát cũng phải có cách tránh họa. Cổ nhân nói rằng: "Người công lao hơn chủ sẽ nguy hiểm cho bản thân, người nổi danh khắp thiên hạ thì sẽ không được khen". Vì vậy khi Hàn Tín bị bắt đã thốt lên rằng: "Quả nhiên như mọi người nói, khi chim đã bay đi hết thì cũng tốt không được dùng đến, khi con thỏ ranh mãnh chết thì con chó bị ăn thịt; nước địch bị phá thì mưu thân cũng vong; thiên hạ đã thái bình, thì ta phải chết!". Đây là kết cục của Hàn Tín vì ông không thể tiến hoặc lùi, lại không có cách để tránh họa.
Năm 11 đời Hán, Hán Cao Tổ đích thân chinh phạt bọn làm phản của Trần Hi. Sau đó Tiêu Hà từng đề nghị Lưu Bang giết Hàn Tín, điều này rất hợp với ý của Lưu Bang, khi Trương Lương vừa đi Tiêu Hà được phong ngay làm Tướng Quốc, gia phong 5 nghìn hộ, binh lính 500 người. Trần Bình đến bái kiến với Tiêu Hà và nói: "Họa của ông bắt đầu từ bây giờ đấy!" Tốt nhất là từ chối chức Tướng Quốc, mang hết tài sản nhập vào quân đội, như vậy Lưu Bang mới vui". Tiêu Hà nghe theo lời ông ta, quả nhiên Lưu Bang rất vui.
Mùa thu năm 20 đời Hán, Kinh Bộ mưu phản, Lưu Bang lại đích thân dẫn quân đi diệt trừ và diệt trừ sạch. Tiêu Hà lại mang hết tài sản gia đình ra để giúp đỡ trăm họ, giúp đỡ quân đội. Sau khi chinh phạt, Kinh Bộ về có người nói với ông: "Tai họa sắp giáng xuống cả nhà ông rồi! Ông là tướng quốc, công lao lại lớn nhất, vậy còn có thể hơn được không. Song khi ông vào Quan Trung đã được lòng của bách tính, điều đó kéo dài hơn mười năm rồi! Lòng dân hướng về ông, ông cứ lấy lòng dân như thế này, Lưu Bang chắc chắn sẽ rất lưu ý đến ông, sợ ông làm khuynh động Quan Trung. Sao bây giờ ông không mua ruộng đất cho vay với lãi suất thấp, làm như thế để tự bôi nhọ mình, như vậy Lưu Bang mới yên tâm". Tiêu Hà nghe theo mưu kế đó, Lưu Bang sau khi nghe nói rất vui. Đó chính là Tiêu Hà đã vận dụng sách lược tránh tai họa tự bảo vệ mình.
Vương Tiễn là đại tướng của Tần Thủy Hoàng thống soái của 60 vạn binh mã, tiếp tục chinh phạt nước Sở sau Lý Tín, Mông Điềm, Tần Thủy Hoàng đích thân đưa tiễn đến Bá Thượng, trước khi khởi hành Vương Tiễn xin Tần Thủy Hoàng ban cho ruộng vườn ao hồ. Tần Thủy Hoàng nói: "Ngươi yên tâm đi, lo gì nghèo đói". Vương Tiễn nói: "Thần là đại tướng của bệ hạ, có công lao nhưng không thể được phong thưởng, cho nên thần kịp thời xin ruộng vườn ao hồ để cho con cháu đời sau đỡ đói khổ". Sau khi Vương Tiễn đem quan đến nước Sở, lại sai người liên tục xin ban ruộng đất. Có người hỏi nguyên nhân, ông trả lời: "Tần vương rất đa nghi lại không tin người, bây giờ quyền lớn nằm trong tay ta, ta xin nhà cửa ruộng đất để làm tài sản cho con cháu, nhục đích là để Tần vương tín nhiệm ta. Nếu không, khi ông ta bình tĩnh lại sẽ có hại nhiều cho ta". Đây chính là sách lược tự bảo vệ mình của Vương Tiễn.
Lý Tịnh trên đường từ Thành Tiên đi đã làm bài thơ "Đề lục tháp":
"Kinh tòng tháp hạ kỷ xuân thu
Mai hận vô nhân đáo thượng đầu
Kim nhất thủy tri cao tứ hiểm
Bất như quy khứ ngọa lâm khâu".
Một người có thể hiểu được "cao xứ hiểm" (nơi cao thì nguy hiểm) thì tự nhiên cũng có thể bình an vô sự.
Khi tràn đầy rồi thì biết rút lui, như vậy có thể biết đủ, biết dừng lại không theo đuổi danh lợi, biết giữ mình. Nếu muốn biết dừng lại, muốn biết đi thì phải không kiêu căng khoa trương, giữ chặt không để mất.
Tục ngữ có câu: "Lập nghiệp khó, giữ nghiệp còn khó hơn". Thời trước có nhiều anh hùng hào kiệt gặp thất bại khi sắp thành công. Chỉ hơi thành công, sự nghiệp hơi lớn liền tự mãn đắc ý, kiêu căng vô độ, lòng tham vô đáy, gây thù địch với nhiều người, lười nhác lãng phí, muốn làm gì thì làm không biết đến điều "Phải giữ chặt không để mất".
Vì vậy Trang Tử mượn khẩu khí của thần Bắc Hải nói rằng: "Người hiểu đạo nhất định có thể hiểu sự vật, người hiểu quy luật của sự vật nhất định biết tùy cơ ứng biến, hiểu sự tùy cơ ứng biến thì sẽ không phải chịu sự làm hại của ngoại vật. Người có đạo đức cao, lửa không thể thiêu anh ta, nước không thể nhấn chìm anh ta, mưa nắng không thể làm tổn hại anh ta, cầm thú không thể làm hại anh ta. Đây không phải là nói người có ý đi xúc phạm những vật có hại, mà là nói người đó biết rõ an nguy, bình tĩnh chờ đón phúc họa, tiến thoái cẩn thận nên không thể làm hại anh ta". Cho nên nói: "Không được dùng nhân sự huỷ diệt thiên nhiên, không được dùng thế sự để huỷ diệt thiên mệnh, không được vì suy tính được mất mà hi sinh công danh". Nhớ kĩ những điều này sẽ đạt đến trình độ "trở lại với chân tính".
Quen biết người phải vuông, dùng người phải tròn.
Thời tiết không lạnh giá, không thể hiểu được đặc tính của tùng bách; Không trải qua khó khăn, không biết được phẩm hạnh cao đẹp của bậc quân tử; Một người có tài đức uyên thâm lại không theo đuổi danh lợi thì sẽ tránh xa được sự hoài nghi của những người khát khao danh lợi; Một bậc quân tử ăn nói cẩn trọng và giữ gìn ở mọi nơi sẽ bị bọn tiểu nhân tà ác phóng túng căm hận; Một bậc quân tử có tài đức nếu rơi vào hoàn cảnh vừa bị nghi ngờ vừa bị căm ghét thì rõ ràng không thể thể hiện cái tài của mình. Cho nên lúc đó người dùng người, người kết bạn cần phải quan sát bằng tâm, dùng khí lượng để dung nạp, dùng sự can đảm để bắt đầu sử dụng thì tầm nhìn của người đó phải xa, mưu lược của người đó phải sâu.
❀ ❀ ❀
[1] Bản gốc: Không có việc gì khó, chỉ sợ lòng người
[2] Bản gốc: Markni. Guglielmo Marconi (1874 - 1973), là một nhà phát minh người Italia, được coi là "cha đẻ của ngành truyền thanh".
[3] Có thể là hoàng đế Charles I hay Charlemagne (724 - 814)
[4] Có thể là Justinanus I hay Justinianus Đại đế (482 - 565)