Trận đại tuyết liên miên trong tháng Chạp khiến sáng sớm trên đường rất ít bóng người, thế nhưng ngoài phủ Minh Châu lại có một người phụ nữ mặc áo choàng lớn màu đen, không thoa son phấn đang vội vã đập cửa. Người gác cổng hỏi tên, nàng ta lại không đáp, chỉ cúi đầu rơi lệ, nói muốn cầu kiến tướng gia và phu nhân, có chuyện cực kỳ quan trọng muốn bẩm báo.

Người gác cổng nghe nàng khóc đáng thương, lại thấy nàng dung mạo kiều diễm, cử chỉ đoan trang, hơn nữa dưới lớp áo choàng đen lộ ra vóc dáng trông như đang mang thai, biết chuyện này không bình thường, bèn dặn tiểu tư chăm sóc cho chu đáo, còn mình thì trực tiếp vào phủ bẩm báo.

Đúng lúc ngày hôm nay Minh Châu không phải lên triều, tranh thủ được nửa ngày nhàn hạ giữa chốn phồn hoa, đang dẫn cháu trai cháu gái ngắm hoa mai trong tuyết ở hoa viên, nghe nói ngoài phủ có một người phụ nữ trẻ tuổi cầu kiến, ngược lại cảm thấy hiếu kỳ, bèn hỏi một câu trước: "Thái thái biết chưa?" Đang lúc nghe nói Giác La phu nhân vừa uống thuốc xong đã ngủ, không dám làm phiền, bèn suy nghĩ một chút, hiếm hoi thốt lên một câu "Mời vào sảnh phụ gặp mặt", giao cháu trai cho vú em, tự mình bước trên thảm ngọc thạch, xuyên qua hoa viên đi đến sảnh phụ.

Hóa ra phủ Minh Châu chia làm ba đường Đông, Trung, Tây. Đi từ cửa lớn đường Trung vào lần lượt là cửa phủ, cửa nghi, chính điện cùng các điện phụ Đông, Tây, đều là ngói lưu ly vàng bờ viền xanh, mái hiên kiểu Trừu Sơn, dãy hoành phi đều do hoàng đế ban ân sủng, chuyên dùng để cúng bái những món quà vua ban, cùng với việc tiếp đón các bậc đại quan quý tộc trong các dịp lễ tết. Ngày thường chỉ sai người quét tước chứ không thường xuyên sử dụng. Đường Đông chủ yếu là từ đường, Phật đường cùng bốn dãy phòng gia nhân, lệnh cho phu xe, hộ viện ở tại đây, ngoài tường là chuồng ngựa. Đường Tây mới là nơi sinh hoạt hằng ngày của mọi người trong phủ, chính sảnh rộng năm gian, mái hiên cứng, hai bên mỗi bên có ba gian phòng nhỏ, năm gian phòng phụ, là thượng phòng để Minh Châu và Giác La phu nhân ở. Cửa chính hậu trạch treo biển đề "Chung Linh Sở", cũng do chính bút Khang Hi đề tựa, chính phòng rộng năm gian, hành lang trước sau, hậu hiên có thêm năm gian ôm sát, chính là viện của Nạp Lan Dung Nhược, nay đang ở cùng quan phu nhân và người họ Nhan v.v... Lần tiến thứ hai không ở người, là một tòa lầu hai tầng, là nơi nữ quyến lên cao ngắm cảnh xa, đôi khi trong hoa viên có biểu diễn kịch, nữ quyến không muốn đi lại thì cũng có thể từ đây nhìn xa xa.

Sảnh phụ mà Minh Châu nhắc tới hiện nay có biển đề "Thối Tư Sảnh", nằm ở bên trong cửa hoa râm đường Tây, cách chính phòng không xa, là một tòa lầu hai tầng mái chồng diêm ngói ống xám viền xanh, từ xa đối diện với lầu tiên ở hậu viện, cửa trước cửa sau đối nhau, ở giữa có một bình phong gỗ hoàng hoa lê chạm trổ nhân vật "Trúc lâm thất hiền" làm vách ngăn. Minh Châu từ cửa sau bước vào, liếc mắt nhìn qua khe bình phong trước, chỉ thấy một người phụ nữ khoác chiếc áo choàng lông hạc màu đen trùm kín đầu, quấn chặt lấy nhau đứng sừng sững tại chỗ.

Người phụ nữ đó chính là Thẩm Uẩn. Hóa ra nàng bị nhà sư Khổ Trúc ép buộc quan hệ xác thịt, đến tháng bảy lại mang thai cốt nhục. Đến tháng Chạp, cái bụng ngày càng lộ rõ, nàng ngẫm nghĩ ở trong miếu không thể sống tiếp được nữa, quay về Thanh Âm Các lại càng là con đường chết, dứt khoát liều mình một phen, ôm quyết tâm cá chết lưới rách. Tâm ý đã quyết, nàng liền nhân một buổi sáng sớm, bái biệt bài vị của Nã Lan công tử, thuê xe ngựa, thẳng hướng phủ Minh Châu mà đến.

Thẩm Uẩn gặp Minh Châu, vội vàng vén chiếc mũ trùm đầu, quỳ sụp xuống, khóc lóc nói: "Tiểu nữ bái kiến Minh tướng, xin tướng gia thu lưu."

Minh Châu thấy nàng mặc đồ tang trắng muốt, đầy vết nước mắt, khóc lóc thảm thiết như hoa lê đẫm mưa, trong lòng vô cùng kinh ngạc, vội vàng hỏi: "Ngươi đứng lên rồi hãy nói, từ từ kể cho ta nghe, ngươi là người thế nào? Đây là đang để tang cho ai? Lại vì sao cầu ta thu lưu?"

Thẩm Uẩn khóc lóc kể lổ: "Tiểu nữ Thẩm Uẩn, vốn là ca vũ kỹ nữ của Thanh Âm Các, vì ngưỡng mộ phong thái của Nã Lan công tử, được ngài sủng ái, cho nên mới hoài thai. Chỉ vì thân phận không rõ ràng, không dám mạo muội đến phủ, đành phải nương náu ở Tùng Lâm Thiền Vụ để sinh sống, một mặt là để thủ linh trọn tiết cho công tử, mặt khác là để bảo vệ đứa trẻ trong bụng, ngặt vì nay thân mình nặng nề, ở trong chùa lâu ngày không tiện, đành phải mang nhục đến đây, cầu tướng gia rủ lòng thương xót thu lưu, chỉ cần cho phép tiểu nữ sinh hạ đứa con của công tử, tiểu nữ không dám có vọng tưởng nào khác."

Minh Châu nghe vậy cả kinh nói: "Con ta từ trước đến nay không phải là kẻ vờn hoa giễu liễu, ngươi chớ có ăn nói hàm hồ."

Thẩm Uẩn nói: "Tiểu nữ tuy biết công tử thanh cao tự chủ, nhưng bản thân tiểu nữ dẫu ở chốn lầu xanh, cũng không phải là kẻ phong trần lẳng lơ, thực sự đã có duyên chiết liễu với công tử, bèn đính ước mộng mai. Ấy là vào ngày hai mươi ba tháng năm năm ngoái, công tử gọi tiểu nữ đến Lục Thủy Đình hiến vũ, một đêm hoan hội, duyên định ba sinh, nếu lão gia không tin, cứ hỏi Cố đại nhân, Chu đại nhân thì rõ."

Minh Châu nghe nàng nhắc đến Cố Trinh Quan, Chu Di Tôn vẹn vẹn những người đó, biết những tài tử phong lưu này chuyên thích lưu luyến chốn phong nguyệt, lại rất thích làm mai mối cho người khác, trong lòng liền tin đi ba phần; lại thấy người phụ nữ này tướng mạo kiều mỹ, lời nói không tầm thường, quả thực là một người khả ái, nếu con trai đã chấm nàng, cũng là chuyện hợp tình hợp lý, thế là lại tin thêm năm phần; lập tức tỉ mỉ hỏi nàng tuổi tác quê quán, khi nào đến kinh thành, treo bảng ở Thanh Âm Các bao lâu, trong nhà còn những ai, trước đây từng đến phủ Minh Châu chưa, khi nào đi Tùng Lâm Thiền Viện và những chuyện khác, thấy nàng đối đáp trôi chảy, khớp như hợp phù, trong lòng liền tin tới bảy tám phần. Liền sai gia nhân đưa nàng ra sảnh phụ nghỉ ngơi trước, lại mời thái y đến bắt mạch cho nàng, còn mình thì đi thẳng lên thượng phòng để bàn bạc với Giác La phu nhân. Biết phu nhân đang ngủ trưa, bèn không bước vào, chỉ lệnh cho nha hoàn đi mời.

Hóa ra Giác La thị vốn mắc bệnh mất ngủ, rất coi trọng giấc ngủ trưa nửa khắc này. Người trong nhà một phen không dám quấy rầy, biết bà cứ tỉnh dậy là sẽ nổi giận, cũng không mắng người không nói chuyện, chỉ thích ném đồ đạc, mặc kệ sang hèn, vớ được cái gì ném cái nấy. Hôm nay chạm tay phải chiếc gối mềm nhồi hoa nhài phơi khô ôm trong ngực trước khi ngủ, tuy đánh không đau người, nhưng cũng làm nha hoàn Hoàng Liên giật mình một phen, tủi thân bẩm báo: "Lão gia mời thái tà ra nói chuyện." Đại nha hoàn Hoàng Cầm liền vội vàng sang phòng bên mời vú em Thủy đại nương tới hầu hạ.

Giác La thị nhíu mày, lầm bầm nói: "Chuyện gì to tát đâu mà vội thế này?" Vừa ngồi dậy đòi gương soi, chải chuốt lại tóc mai, thấy không hề rối loạn, lại lệnh cho nha hoàn lấy nước rửa mặt.

Minh Châu ngồi ở gian ngoài, thấy Hoàng Liên ra múc nước, liền biết phu nhân đã tỉnh, bèn tự mình vén rèm bước vào, cười làm lành: "Vốn không muốn làm phiền nàng, chỉ là bên ngoài có một người phụ nữ đến, nói là đã có con với Đông lang của chúng ta, cầu xin chúng ta thu lưu." Đem mọi chuyện kể lại từ đầu đến cuối một cách tường tận.

Giác La thị nghe xong, cũng cảm thấy kỳ lạ, nhưng chỉ soi gương qua lại một hồi lâu không nói năng gì. Thủy đại nương là kẻ quen hầu hạ, bèn nhìn sắc mặt phu nhân, cười nói: "Đáng lẽ không tới lượt tôi nói lời này. Chỉ là tôi nuôi thiếu gia lớn từng này, hiểu rõ nhất tính tình của ngài, từ trước tới nay chưa từng nghe nói quen biết người con gái lầu xanh nào, hay là ả ta hoài thai với ai đó, không có khả năng nuôi dưỡng, cố tình dựa vào việc chết không đối chứng để vu oan cho thiếu gia?"

Minh Châu cũng biết Thủy đại nương này chẳng khác nào chiếc loa phát thanh của phu nhân, bèn cười nói: "Cho nên ta mới khó quyết định, muốn mọi người cùng thương lượng đưa ra chủ đề. Hơn nữa đây là chuyện của phụ nữ, chi bằng ta gọi nàng tới, phu nhân trực tiếp hỏi cho rõ rồi hẵng bàn."

Giác La thị đang định nói chuyện, bà mụ chạy vào nói thái y đã bắt mạch xong, hỏi lão gia có gì dặn dò.

Minh Châu vội đứng dậy đi ra ngoài, một chén trà sau lại quay về, bảo với phu nhân rằng: "Thái y nói mạch tượng bình ổn, tính ra cũng tầm nửa năm rồi. Theo lời nàng nói thì là mang thai sau bữa tiệc thơ Lục Thủy Đình hồi tháng năm, tính kỹ ra bây giờ phải được bảy tháng, thái y cũng nói không chuẩn, bảo là ba tháng đầu còn dễ chẩn ra, qua năm tháng thì khó chẩn cho rõ ràng. Bây giờ theo nàng thấy thế nào? Hoặc là bảo nàng đi, hoặc là giữ nàng lại, cũng phải cho một câu trả lời chắc chắn mới tốt."

Giác La thị cả đời làm người sợ nhất là đứng ra quyết định, nghe nói vậy không khỏi do dự, lại nhìn Thủy đại nương. Thế nhưng đại sự thế này, Thủy đại nương cũng không dám mở lời. Giác La thị ngẫm nghĩ lại một hồi, thở dài nói: "Hoặc là cứ cho nàng ở lại trước cũng chẳng sao. Cho dù là nói dối, muốn lừa chúng ta thu lưu, thì cũng bất quá tốn kém chút ít tiền bạc y phục, dẫu sao qua thêm hai ba tháng nữa, đứa trẻ sinh ra, mọi chuyện tự khắc sẽ rõ ràng."

Minh Châu nghe lời thái y, trong lòng lúc này đã tin tới tám chín phần, nghĩ đến đứa con trai đoản mệnh, không ngờ một đêm phong lưu lại để lại một đứa con mồ côi thế này, cũng là một đoạn nghiệt duyên trời thương xót, trong cõi u minh chưa chắc đã không có vận số đưa đẩy, lại nghe phu nhân nói vậy, bèn nói: "Ta cũng có ý này, tính ra một người phụ nữ, lại đang mang trọngng tội, dù có mưu tính gì đi nữa, cũng không lật trời lên được." Lại hỏi có cần gọi vào lạy phu nhân hay không.

Giác La thị lập tức từ chối: "Không cần. Ta mà nhận lễ lạy của nó, chẳng khác nào thừa nhận nó. Cứ coi như nó là một khách nhân, tùy ý sắp xếp ở đâu đó ở tạm trước, dẫu sao đợi đứa trẻ sinh ra rồi hẵng tính sau."

Minh Châu thấy sao cũng được, bèn rút người ra ngoài, dặn dò quản gia dọn dẹp dãy ba gian phòng phụ xuyên sơn bên cạnh Lục Thủy Đình trong hoa viên, đặt tên là "Thông Chí Đường" cho Thẩm Uẩn tạm ở, đồng thời nói với người nhà rằng đây là Cố Trinh Quan làm mai, ngoại thất do công tử nạp, lại cắt cử thêm hai nha hoàn và một bà mụ hầu hạ, lệnh cho toàn gia lớn nhỏ đều gọi nàng là "Thẩm cô nương", còn bên ngoài thì nói là họ hàng xa, vì gặp chiến loạn nên cha mẹ chồng đều chết hết, cho nên mới đến nương nhờ. Một mặt lại phái người mời Cố Trinh Quan đến, chậm rãi giải thích nguyên nhân, đồng thời trọng thác ông chuộc thân cho Thẩm Uẩn.

Rốt cuộc Cố Trinh Quan cũng không quyết định được chuyện này. Thế nhưng ngày hội Lục Thủy Đình hôm ấy, Thẩm Uẩn quả thực là rời đi muộn hơn bọn họ, hoặc giả là có cảm giác đồng bệnh tương lồng với Nã Lan công tử, ám độ trần thương cũng chưa biết chừng, huống chi Thẩm Uẩn bây giờ ra nông nỗi này, ngoài phủ Minh Châu ra cũng chẳng còn nơi dung thân, chẳng lẽ lại để mặc nàng phiêu bạt bên ngoài hay sao? Đành phải mơ hồ đáp ứng, lại đi đến Thanh Âm Các để giải quyết.

Tú bà vì chuyện Thẩm Uẩn trốn mất mà suýt phát điên, ngầm giăng lưới khắp nơi dò la, thế nhưng lại không thể ngờ nàng lại trốn vào miếu. Đột nhiên Cố Trinh Quan đến cửa nói muốn giúp nàng chuộc thân, liền nghi ngờ là trò của hắn, xông vào làm nháo lên, chỉ đòi người chứ nhất quyết không chịu tiền. Cố Trinh Quan bị bức đến đường cùng, đành nói Thẩm Uẩn đã mất tích, lại đang mang thai, có quay về Thanh Âm Các cũng vô dụng. Huống chi, đây là người mà phủ Minh Châu muốn, ai dám không cho?

Tú bà nghe thấy, càng khóc lớn hơn. Thậm chí cả Ỷ Hồng cũng đâm ra nghi ngờ, kéo giật Cố Trinh Quan sang một bên hỏi có phải do hắn nhúng tay vào không, khiến Cố Trinh Quan vội vàng thề độc, nói: "Cô thừa biết Thẩm cô nương có tình cảm với Dung Nhược lão đệ, sao ta lại có thể nhúng chàm vào người phụ nữ của đệ ấy khi xương cốt đệ ấy còn chưa lạnh chứ?"

Lúc hắn nói những lời này, hoàn toàn không nhận ra bản thân đã vô tình thốt lên gọi Thẩm Uẩn là người phụ nữ của Dung Nhược. Trước khi đến, trong lòng hắn chưa chắc đã không hoài nghi đứa trẻ trong bụng Thẩm Uẩn, thế nhưng qua trận làm ầm ĩ của tú bà và Ỷ Hồng, trái lại hắn lại kiên định hơn, thực sự cho rằng Thẩm Uẩn có tư tình với Dung Nhược, lại cảm thấy đứa trẻ mồ côi này vô cùng quan trọng, không thể không thay người bạn quá cố lo liệu cho thỏa đáng.

Mọi chuyện trên đời thường là thế, bất kể lúc đầu mọi người hoài nghi thế nào đi nữa, một khi đã chấp nhận nó như thật, thì sẽ cảm thấy càng lúc càng giống thật, những hoài nghi trước kia bỗng chốc đều trở nên buồn cười.

Giác La phu nhân cũng thế. Bà là người đầu tiên hoài nghi Thẩm Uẩn, trong lòng thầm nghĩ con trai tuyệt đối không thể thích một người con gái lầu xanh, thế nhưng một khi đã an trí cho nàng ở lại, trong nhà tự dưng rảnh rỗi thêm một việc thuộc quyền quản lý của bà, trái lại khiến bà cảm thấy phấn chấn hẳn lên. Con trai tuy đã chết, nhưng lại để lại một đứa con mồ côi cho bà làm cháu đích tôn, đặc biệt là cô gái này không đến sớm không đến muộn, vừa vặn ghé thăm ngay sau khi lễ giỗ đầu của con trai vừa qua, chẳng phải là ý trời sao?

Cho nên ban đầu chỉ nói phái hai nha hoàn thô kệch đến hầu hạ Thẩm Uẩn, đến khi an bài đâu vào đấy rồi, trong lòng vẫn không yên tâm, bèn cắt cử thêm một nha hoàn hạng hai của mình là Hoàng Đậu Tử ra vườn làm bạn với Thẩm Uẩn, đến chiều tối lại lệnh cho vú em Thủy đại nương sang Thông Chí Đường một chuyến, xem Thẩm Uẩn đang làm gì.

Thủy đại nương hỏi: "Vậy tôi qua đó, chẳng có việc gì, cũng chẳng có lời nhắn nào, thì nói thế nào đây?"

Giác La thị mất kiên nhẫn: "Cứ nói là sợ nha hoàn chăm sóc không chu đáo, nên qua xem bên này thiếu thứ gì, huống chi Đông lang vốn do một tay ngươi nuôi lớn, Thông Chí Đường lại là nơi Đông lang đọc sách, vật nào đặt ở chỗ nào, ngươi đều quen thuộc cả, coi như nhắc nhở nàng ta vài câu; bằng không, thì cứ nói là đến thỉnh an di nương mới — chuyện để nói nhiều lắm, ngươi ở trong phủ ngấy ngấy ngầy ngầy bao năm nay, sao đến một câu nói cũng không biết mở lời nữa thế?"

Lúc bà quở trách trách móc như thế, cũng không hề lưu ý tới việc bản thân đã tiện miệng gọi Thẩm Uẩn là "di nương mới".

"Thông Chí Đường" ban đầu có tên là "Hoa Gian Thảo Đường", sau này Nã Lan Dung Nhược sửa sách thì đổi tên, và lưu truyền thế gian cùng với "Thông Chí Đường Kinh Giải".

Nã Lan Tính Đức vào

Khang Hi năm thứ mười đi học, tháng tám năm mươi ứng thí Thuận Thiên, đỗ cử nhân. Thầy giáo Từ Càn Nguyên vừa vặn là phó khảo quan khoa thi năm ấy, đối với đệ tử xuất chúng thế này, đương nhiên đắc ý vô cùng, từ sớm đã lớn tiếng hứa hẹn với đồng liêu: Mùa xuân năm sau, đến nhà ta ăn anh đào nhé.

Đây là quy củ lưu truyền từ thời nhà Đường: Cứ mỗi dịp tiến sĩ khoa bảng mới yết bảng, vì đúng vào lúc anh đào chín múc, cho nên trong yến tiệc mừng công nhất định sẽ có một mâm anh đào tươi mọng đầy ắp để làm cảnh góp vui, thế nên "Yến đỗ đạt" còn được gọi là "Yến anh đào". Từ Càn Nguyên nói câu đó, đương nhiên là ngầm chỉ với tài năng của Nã Lan, việc bảng vàng đề tên dễ như trở bàn tay, yến anh đào này chắc chắn đã được dọn sẵn.

Thế nhưng tháng ba năm sau, Nã Lan Tính Đức lại lấy lý do "bệnh hàn" mà tuyệt nhiên không tham gia điện thí, lướt qua công danh tưởng chừng nắm trong tay. Từ Càn Nguyên dĩ nhiên vô cùng thất vọng, nhưng để an ủi đệ tử, ông vẫn đặc biệt sai người dùng vò pha lê đựng đầy một vò anh đào đỏ thẫm gửi tới.

Gia nhân quay về nói, Minh Châu đại nhân nhìn thấy anh đào thì vô cùng vui mừng, lập tức lệnh cho thị nữ tách đào bỏ hạt, rồi rưới phô mai lên, sau đó chia đựng vào các bát pha lê, phân phát cho các phòng phu nhân công tử, còn hậu thưởng cho gia nhân phủ họ Từ. Từ Càn Nguyên gật đầu thở dài: "'Hương phù nhô la li ly oản, niên niên túy lý thấu tân quán.' Minh Châu đại nhân quả thực rất phong nhã." Lại hỏi Nã Lan công tử có khỏe không. Gia nhân lắc đầu nói, vì công tử ôm bệnh phải tránh đi nơi khác nên không thể gặp mặt, nhưng có sai người đưa ra một tờ giấy, vừa nói vừa lấy từ trong tay áo ra dâng lên.

Từ Càn Nguyên tiếp lấy, chỉ thấy trên giấy Tiết Đào đề cách trâm hoa bài "Lâm Giang Tiên · Tạ hướng anh đào":

Lục diệp thành âm xuân tận dã, thủ cung thiên hộ tinh tinh. Lưu tướng nhan sắc uất đa tình.

Phân minh thiên điểm lệ, trữ tác ngọc hồ băng.

Độc ngọa văn viên phương bệnh khát, cưỡng niết hồng đậu thù khanh. Cảm khanh trân trọng báo lưu oanh.

Tích hoa tu tự ái, hưu chỉ vi hoa đằng.

Từ Càn Nguyên đọc qua một lượt, chỉ thấy thê lương thanh thoát, thế nhưng đọc đi đọc lại nhiều lần, lại cảm thấy kinh ngạc khó tả, càng ngẫm nghĩ lại càng thấy sâu không lường được. Từ này là tặng cho ông, cảm ơn "tình ý tặng anh đào" của ông, thế nhưng các điển tích trong từ rành rành, lại tuyệt nhiên không liên quan gì đến ông.

""Lục diệp thành âm xuân tận dã"", rõ ràng là phỏng theo câu thơ ""Lục diệp thành âm tử mãn chi"" của Đỗ Mục, ý nói người thương trong lòng qua năm tháng không gặp, đã sớm lấy chồng sinh con; còn câu chuyện ""Ngọc hồ băng"" thì lại càng hoang đường, kể rằng giai nhân tuyệt thế Tiết Linh Vân vì bị ép gả cho Ngụy Văn Đế Tào Phi làm phi, trên đường đi cứ khóc mãi, nước mắt nhỏ vào bình đựng nước bằng ngọc, đến nỗi nước mắt đỏ ngưng đọng lại, hóa thành băng. Câu ""Độc ngọa văn viên phương bệnh khát"", là lấy Lục Phóng Ông làm ví dụ, nối liền với câu ""cưỡng niết hồng đậu thù khanh"", rõ ràng là ẩn ý tình cảm tương tư của Lục Du đối với người vợ cả Đường Uyển bị chia rẽ.

Bày biện thâm trầm uyển chuyển thế này, một mực quấn quýt bi thương, thực sự chỉ là đang nói về anh đào thôi sao?

Từ Càn Nguyên vốn dĩ đã cảm thấy kỳ lạ về việc người đệ tử thông minh hơn người này lại đổ bệnh ngay trước kỳ thi: Sao lại trùng hợp thế, không sớm không muộn, lại vừa vặn đúng lúc đại khoa ba năm tổ chức lại mắc bệnh cấp tính? Hơn nữa mắc bệnh gì không mắc, lại cứ phải là cái thứ "bệnh hàn" đáng sợ phải lánh mặt? Giờ đây nhìn từ bài từ này, trong lòng người đệ tử này, chắc chắn đang chôn giấu một nỗi bi thương lớn, một sự đau đớn lớn, vượt xa những gì gọi là "bệnh hàn" đơn thuần.

Hai tháng sau, Nã Lan Dung Nhược "khỏi bệnh", đặc biệt đến cửa bái tạ tình cảm thăm hỏi trong lúc bệnh tình của thầy, Từ Càn Nguyên không nhắc một lời, chỉ cùng Nã Lan đàm thơ, nói sử, và lần đầu tiên mở cửa "Truyền Thị Lâu" trong nhà mời ông tham quan.

Tòa "Truyền Thị Lâu" này chính là nơi cất giữ sách vở của nhà họ Từ, sách vở vô số, toàn là những bản thảo sách cổ quý hiếm, người bình thường đừng nói là lên lầu tham quan, ngay cả việc đi đến dưới lầu ngước nhìn một cái cũng không được. Trước đây mỗi lần Nã Lan đến phủ họ Từ, đều đi ngang qua lầu dừng chân ngắm nhìn, thế nhưng từ đầu đến cuối không dám mở lời xin phép được đọc. Giờ đây Từ Càn Nguyên lại chủ động mở cửa tàng thư, mời ông lên lầu, khiến Nã Lan vừa kinh ngạc vừa vui mừng, quên bén mất mình đang "đại bệnh mới khỏi", nhấc tà áo "từng bước từng bước" chạy thẳng lên lầu.

Hôm đó, Nã Lan mượn đọc của thầy mấy cuốn cổ tịch hằng ao ước từ lâu nhưng tìm khắp nơi không thấy để đem về nhà nghiền ngẫm. Tiếp đó liên tục mấy tháng, cứ cách mấy ngày Nã Lan lại đến nhà thầy trả sách mượn sách, cho đến một hôm, ông đề xuất với thầy: Kẻ sĩ trong thiên hạ khao khát kinh điển mà không thể đọc được có rất nhiều, có từng nghĩ tới việc khắc in những tàng thư này để lưu truyền cho đời sau, tạo phúc cho biết bao sĩ tử hay chăng?

Những quyển sách này vốn là báu vật truyền gia của Từ Càn Nguyên, mỗi một cuốn sưu tầm mua sắm đều ẩn chứa một câu chuyện cảm động. Nã Lan Dung Nhược cả gan đề xuất, ban đầu tưởng rằng thầy sẽ nổi giận, nào ngờ Từ Càn Nguyên không giận mà lại mừng, ha hả cười nói: "Ta sớm đã có tâm nguyện này, ngay cả Chu Trúc Thử (Di Tôn), Tần Đối Nham (Tùng Linh) cũng từng có ý kiến này, chỉ vì công trình to lớn, ta lại lắm việc vướng bận, tính tình lại lười biếng, cho nên mới gác lại. Ngươi nếu có lòng có sức, tòa lầu này sẽ vĩnh viễn mở cửa cho ngươi, khi nào dùng, cứ đến lấy là được."

Nã Lan mừng rỡ khôn tả, ngay lập tức về nhà bẩm báo tâm nguyện với cha. Minh Châu lúc ấy đã được thăng chức làm Võ Anh Điện đại học sĩ, dẫu biết việc này tốn kém không ít tiền bạc, nhưng lại là một đại sự lưu danh thiên cổ. Thế nên trầm ngâm một lát, rồi liền đồng ý. Thế là Nã Lan bỏ tiền bỏ sức, từ sáng đến tối, chỉ cặm cụi trong Thông Chí Đường, tự mình hiệu đính biên tu, sắm sửa rộng rãi bút mực, chiêu mộ thợ khắc, giám chế khắc in. Còn Chu Di Tôn nghe tin, cũng đặc biệt mở tàng thư "Bộc Thư Đình" của nhà mình cho Nã Lan tham khảo khắc in, và tự mình viết nhiều bài tựa. Mọi người cùng góp sức, tốn trọn ba năm, rốt cuộc cũng hợp thành toàn bộ "Thông Chí Đường Kinh Giải".

Thẩm Uẩn đứng trước Thông Chí Đường, tâm trạng ấy y hệt như Nã Lan Dung Nhược lần đầu tiên bước chân vào Truyền Thị Lâu năm nào, vì quá mức vui mừng mà mãi vẫn không dám cất bước. Ban nãy nàng theo nha hoàn bà mụ đến hậu hoa viên, cái nhìn đầu tiên trông thấy Lục Thủy Đình, suýt chút nữa có cảm giác như được tái sinh làm người. Vẫn là Lục Thủy Đình này nha, nửa năm trước nàng chính là ở đây hiến vũ cho công tử, nay quay lại, vậy mà vật đổi sao dời, hai cõi khác biệt rồi.

Thông Chí Đường nằm ngay bên bờ hồ sen, dưới hòn giả sơn chất bằng đá Thái Hồ, nằm sát cạnh Lục Thủy Đình, ở giữa có hành lang leo núi nối liền, từ trước khi Cố Trinh Quan, Ngô Triệu Kiển và những người khác đến vườn cùng Nã Lan ngâm thơ đối xướng, thường tụ tập nhã trí ở đây, nay vẫn còn vương vãi rất nhiều bản thảo thơ văn chưa kịp thu dọn. Giấy Trừng Tâm Đường và giấy Tiết Đào cắt theo các kích thước khác nhau tùy ý chồng chất lên nhau, nghiên sưởi đá Tùng Hoa Giang chạm vào ấm áp triền miên, tựa như chủ nhân vẫn còn ở đó, vừa mới bước ra chưa đi xa.

Thẩm Uẩn nhìn thấy, vừa thích vừa xót xa, nước mắt sớm đã lã chã tuôn rơi, vội vã dặn bà mụ không cần dọn dẹp, không kịp cởi áo nghỉ ngơi, quan sát chỗ ở, chỉ như vớ được báu vật mà lật xem từng tờ tranh chữ thơ họa ấy. Thấy trong đó có một bức chân dung thiếu nữ, phất phơ trước gió, nụ cười rạng rỡ, tựa như sắp bước ra khỏi bức tranh, bên cạnh đề hai câu thơ của Lý Thượng Ẩn: "Hằng Nga ưng hối thâu linh dược, bích hải thanh thiên dạ dạ tâm." Không kìm được cầm lên ngắm nghía kỹ càng.

Ban đầu chỉ tưởng là Lư phu nhân, đến khi ngẫm nghĩ kỹ lại, thì lại không phải, bởi vì người trong bức tranh trông chỉ mới độ mười tuổi, là dáng vẻ của một cô gái chưa xuất gia. Tuổi tác tuy nhỏ, thế nhưng đôi mắt sáng ngời hàm răng trắng ngần, lông mày thanh tú, cái khí chất anh khí và mị khí ấy, gần như muốn xé rách giấy mà bay ra ngoài.

Lúc Thủy đại nương đến, vừa vặn nhìn thấy Thẩm Uẩn đang thất thần trước bức tranh này, hai bên hành lễ xong, bèn bắt chuyện nói: "Đây là biểu tiểu thư của chúng ta, hiện nay đã vào cung, được sách phong làm Huệ Phi nương nương rồi."

Thẩm Uẩn trong lòng chấn động, vội hỏi: "Biểu tiểu thư trước đây rất thân thiết với công tử phải không?"

Thủy đại nương cười nói: "Bọn trẻ con, lớn lên cùng nhau, lại chẳng có bạn bè nào khác, tự nhiên là thân thiết rồi. Mặc dù biểu tiểu thư lớn hơn Đông ca nhi hai tuổi, thế nhưng Đông ca nhi rất biết nhường nhịn, có đôi khi cãi vã hờn dỗi, cũng đều là Đông ca nhi nhận thua trước."

Thẩm Uẩn lại hỏi: "Biểu tiểu thư có hay đến phủ Minh Châu không?"

Thủy đại nương nói: "Đâu chỉ hay đến, biểu tiểu thư trước khi vào cung vẫn luôn ở đây, một tay lão gia nuôi lớn, nhà đẻ ngược lại chỉ có dịp lễ tết mới về ở vài ngày. Người ta đều bảo lão gia đối xử với biểu tiểu thư còn tốt hơn cả con ruột của mình, cưng chiều Đông ca nhi như thế, cũng chỉ là mời thầy về dạy dỗ, còn bài vở của biểu tiểu thư thì chính lão gia là người trực tiếp hỏi han."

Thẩm Uẩn càng thêm chú ý: "Vậy là vì sao thế?"

Thủy đại nương nói: "Ai mà biết được? Nói là con gái mời thầy không tiện, phải tự mình dạy dỗ. Thực ra con gái, chỉ cần nhận biết được dăm ba chữ là được, làm gì có lắm bài vở thế? Dạy tuốt đến năm mươi sáu tuổi, gần đến kỳ đại tuyển mới sai người đưa nó về nhà."

Thẩm Uẩn trong lòng lại chấn động một phen, lờ mờ cảm thấy dường như đã nắm giữ được một bí mật cực kỳ quan trọng, thế nhưng nhất thời lại không sắp xếp lại được, bèn cố ý hỏi lại: "Biểu tiểu thư lớn hơn công tử hai tuổi, lại do chính tay lão gia dạy dỗ, nói như vậy, chẳng phải học vấn còn giỏi hơn cả công tử sao?"

Thủy đại nương cười nói: "Cái đó thì chưa chắc, Đông ca nhi nhà chúng ta văn võ song toàn, cổ kim vô song, sao mà một cô gái như biểu tiểu thư có thể sánh được? Nếu so về đàn ca thêu thùa, biểu tiểu thư tự nhiên là giỏi, còn học vấn chính chuyên, thì vẫn còn kém một khoảng xa lắm. Chỉ có một điều, theo lời lão gia, y thuật của biểu tiểu thư cao minh hơn Đông ca nhi, không uổng công trong tên có một chữ 'dược'."

Thẩm Uẩn càng thêm kinh ngạc, nhìn kỹ lại câu thơ ấy, quả nhiên thấy chữ "dược" cuối cùng trong câu trên "Hằng Nga ưng hối thâu linh dược", và chữ "bích" đầu tiên trong câu dưới "Bích hải thanh thiên dạ dạ tâm" đều thiếu mất một nét, trong lòng chợt nảy lên một cái, đã đoán ra được phần lớn, vội cười nói: "Ta nhớ ra rồi, phương danh của biểu tiểu thư chẳng phải là Bích Dược đó chứ?"

Thủy đại nương đét tay một cái, cười nói: "Chẳng phải chính là Bích Dược sao! Hóa ra ngươi cũng biết, là thiếu gia nói với ngươi à?"

Thẩm Uẩn tràn ngập một thứ cảm giác thê lương hoang mang không nói nên lời, thế nhưng cố nén căng thẳng, cố ý thản nhiên nói: "Công tử khi nhàn rỗi có nhắc qua một hai lần, không kể tỉ mỉ, cho nên nhất thời ta không nhớ ra. Hóa ra cô nương Bích Dược chính là biểu tiểu thư, đã làm nương nương rồi. Còn nhớ rõ là vào cung lúc nào không?"

Thủy đại nương thấy nàng ngay cả tiểu thư Bích Dược cũng biết, liền đinh ninh nàng vô cùng thân thiết với công tử, không gì không nói, trong lòng lại càng không chút hoài nghi, bèn nói: "Là

Khang Hi năm thứ tám, đại tuyển lần đầu tiên sau khi hoàng đế thân chính, biểu tiểu thư nhà ta được đưa vào, một phát liền được trúng tuyển. Năm thứ hai liền sinh hạ một vị hoàng tử, chỉ tiếc là nuôi không được; may mà nương nương tranh khí, cách năm lại sinh tiếp một đứa nữa, vẫn là một vị công tử, lão gia còn vì thế mà đại yến tiệc trong phủ đấy. Năm thứ mười sáu hoàng đế sách lập hoàng hậu mới, nương nương nhà ta cũng được sách phong là Huệ Tần, bốn năm trước lại thăng làm Huệ Phi."

Chú thích một:

Diệp Hách Na Lân, cũng viết là Diệp Hách Na Lạt, người đời nổi tiếng Từ Hi, cũng là hậu duệ của tộc này. Tra trong "Trung Quốc lịch đại hậu phi đại quan", trong các đời phi tần hoàng đế triều Thanh đều có "Na Lạt thị", Nã Lan Bích Dược trong bài này, nguyên mẫu đến từ Huệ Phi nương nương của Khang Hi đế:

"Na Lạt thị, con gái lang trung Tác Nhĩ Hòa, năm sinh không rõ, phi tần của Thanh Thánh Tổ Huyền Diệp. Na Lạt thị mới vào cung, lập làm thứ phi. Năm 1670 (Thanh Khang Hi năm thứ chín) sinh hoàng tử Thừa Khánh, chết yểu, lúc đó Na Lạt thị khoảng 18 tuổi. Năm 1672, sinh hoàng ngũ tử Dận Trinh, do bốn người con trước của Khang Hi đế đã chết, Dận Trinh được gọi là hoàng trưởng tử. Nhưng do Na Lạt thị là thứ phi, không được lập làm thái tử. Dận Trinh một lòng muốn tranh đích, bị Khang Hi đế nhìn thấu, giam cầm trong cung, đến năm 1734 (Thanh Ung Chính năm thứ mười hai) thì chết, thọ 63 tuổi. Năm 1677 (Thanh Khang Hi năm thứ mười sáu), sách lập Na Lạt thị làm Huệ Tần. Đầu năm 1682 (cuối năm Khang Hi thứ hai), thăng làm Huệ Phi. Năm 1732 (Thanh Ung Chính năm thứ mười) thì chết, thọ khoảng 80 tuổi."

Trong "Vĩnh Hiến Lục" chép rằng, Huệ Phi Diệp Hách Na Lạt thị là em gái của Minh Châu, cô mẫu của Nã Lan Tính Đức. Nhưng người đời nay đã khảo chứng ra, đây là sai lầm. Theo đoạn trước, Huệ Phi vốn là con gái Tác Nhĩ Hòa, mà Tác Nhĩ Hòa lại là con trai của Đức Nhĩ Cố Lặc. Là anh em với cha của Minh Châu là Ni Nhã Ha, đều là con trai của Kim Đài Thạch. Cho nên, Huệ Phi với Nã Lan Dung Nhược lẽ ra nên là chị em con chú con bác.

Chú thích hai:

"Thánh Tổ Thực Lục" chép: Tháng ba năm Giáp Thìn Khang Hi năm thứ ba (năm 1664), Minh Châu thăng làm Nội Vụ Phủ Tổng Quản.

Chú thích ba:

Về "Thông Chí Đường Kinh Giải", do Càn Long hoàng đế có ý kiến khác về việc bộ sách này đề tên "Nã Lan Thành Đức hiệu đính", cho nên thành án treo ba trăm năm.

Ngày hai mươi chín tháng năm năm Càn Long thứ năm, ban hành thượng dụ viết: "Trẫm đọc bài tựa do Thành Đức soạn, là vào năm Khang Hi thứ mười hai, tính ra lúc đó Thành Đức tuổi hãy còn nhỏ dại, sao lại có thể hiểu sâu sắc kinh thuật ngay được? Lúc trước từng nghe chuyện Từ Càn Học thay Thành Đức khắc in 'Thông Chí Đường Kinh Giải', nay lệnh cho quân cơ đại thần tra xét tỉ mỉ nguồn gốc xuất thân của Thành Đức, mới biết Thành Đức đỗ cử nhân khoa Nhâm Tý năm Khang Hi thứ mười một, đỗ tiến sĩ khoa Quý Sửu năm thứ mười hai, tuổi vừa mười sáu. Từ Càn Học vốn là phó khảo quan khoa thi Thuận Thiên khoa Nhâm Tý, Thành Đức do hắn lấy trúng. Phàm Minh Châu trong những năm Khang Hi, nắm quyền lực nhiều năm, thế lửa ngùn ngụt, chiêu dụ danh lưu một thời, như Từ Càn Học vân vân kết bè kết phái với nhau, kết đảng mưu tư. Cho nên con trai hắn là Thành Đức tuổi chưa qua tuổi yếu quán, đã bợ đỡ có được khoa danh, tự do chạy chọt quan hệ, bèn khắc in 'Thông Chí Đường Kinh Giải', để cho thấy học vấn uyên bác của mình. Cổ nhân gọi là bạc đầu cùng kinh, dẫu là bậc thông nho, không phải là người nghĩa lý tinh thục giảng giải suốt đời, thì vẫn chưa thể dốc lòng khai sáng, phát minh tinh uy dưỡng của các nhà Nho trước. Mà Thành Đức với tuổi trẻ vốn mỏng, liền có thể thu nạp rộng rãi, tập đại thành của kinh học, có lý nào như thế sao?"

Đầu tiên, ở đây Càn Long hiểu lầm về tuổi của Nã Lan Thành Đức, bởi vì vào năm Khang Hi thứ mười hai, Dung Nhược đã mười chín tuổi, chứ không phải mười sáu tuổi, có thể thấy sự cẩu thả của đại thần khi làm việc. Càn Long ngay cả tuổi của Nã Lan cũng tra không rõ, đã khẳng định cuốn sách này là do Từ Càn Nguyên viết hộ, quả thực là quá kiêu ngạo.

Vai trò của Nã Lan Thành Đức đối với "Thông Chí Đường Kinh Giải", trước đó đã có nhiều học giả khảo cứu chứng minh, cho rằng Nã Lan ít nhất là người khởi xướng, người tài trợ, người tham gia bộ sách ấy, trong sách ghi chú "Nã Lan Thành Đức hiệu đính", hoàn toàn không có gì là quá đáng.