Nhớ thuở thiếu thời, tôi vốn không hề thích đọc tiểu thuyết. Mặc dù rất thích đọc các bài văn hay báo "Khoa học Thế giới", nhưng tất cả đều chỉ gói gọn trong các tác phẩm ngắn. Hễ bài viết nào dài quá hai mươi trang là tôi không thể đọc tiếp được, thậm chí còn nảy sinh cảm giác chán ngán. Bởi lẽ, tôi luôn cảm thấy một câu chuyện quá dài sẽ làm mất đi niềm vui khi đọc. Đọc xong một câu chuyện trong thời gian ngắn, dung lượng tuy ít nhưng nội dung truyền tải lại nhiều, đó mới là tiểu thuyết hay.

Thế nhưng, vào năm học lớp tám, trong một lần tình cờ lật xem cuốn tiểu thuyết võ hiệp tên là "Giáng Tuyết Huyền Sương", tôi đã thay đổi định kiến đối với tiểu thuyết dài kỳ. Tôi vẫn nhớ cuốn tiểu thuyết này là của nhà văn võ hiệp Đài Loan Ngọa Long Sinh, cũng là cuốn tiểu thuyết võ hiệp đầu tiên tôi tiếp xúc. Khi ấy tôi vẫn chưa biết đến Kim Dung, hay nói đúng hơn, những gì tôi biết về Kim Dung chỉ dừng lại ở vài ba câu nhắc đến trên tivi. Tôi chỉ biết ông có nhiều tiểu thuyết được chuyển thể thành phim điện ảnh và truyền hình, mà mọi người trên đài truyền hình đã xem đi xem lại vô số lần các thể loại phim võ hiệp đó.

Thú thật, lúc bấy giờ tôi có chút chán ghét cái tên Kim Dung, vì phim võ hiệp của ông nhiều quá. Từ khi còn rất nhỏ, tôi đã xem bộ "Lộc Đỉnh Ký" do Lương Triều Vỹ đóng chính, rồi bản điện ảnh "Lộc Đỉnh Ký" của Châu Tinh Trì, sau đó chưa đầy hai năm, "Lộc Đỉnh Ký" của Trần Tiểu Xuân rồi "Tiểu Bảo và Khang Hy" của Trương Vệ Kiện cũng lần lượt ra mắt. Cảm giác như chỉ trong vòng năm năm, tôi đã xem đến mấy phiên bản "Lộc Đỉnh Ký" khác nhau. Còn các bản của Huỳnh Hiểu Minh hay Hàn Đống sau này thì không cần phải nhắc tới nữa. Nghe nói gần đây Trương Nhất Sơn lại sắp nhận đóng phiên bản "Lộc Đỉnh Ký" mới, cái gọi là cảm giác "bội thực thẩm mỹ" này, tôi tin là các vị độc giả ở đây đều hiểu rõ. Và ngay lúc đó, tôi đã thầm nghĩ: Những gã làm phim này não rỗng tuếch hay sao? Chẳng thể không đem một câu chuyện ra quay đi quay lại mãi như thế được à? Những câu chuyện trong đó tôi thậm chí có thể đọc ngược được rồi.

Chỉ gói gọn trong những nội dung tiếp xúc trên tivi, tôi hoàn toàn không có cảm tình gì với cái tên Kim Dung. Ngược lại, vì phim truyền hình chuyển thể liên tục mà sinh ra chán ngán, cảm thấy câu chuyện chẳng có gì đặc sắc. Nó không hề mang lại sự chấn động đủ lớn như những truyện ngắn khoa học viễn tưởng mà tôi đọc trên tạp chí "Khoa học Thế giới". "Nhất Nhật Tù", "Thiên Hỏa Sự Kiện", "Trung Quốc Thái Dương", "Lưu Lạc Địa Cầu", những câu chuyện đó vào thời điểm ấy đã kích thích thần kinh tôi cực độ, cũng đặt một nền móng sơ khai cho thế giới quan của tôi bây giờ.

Để tìm kiếm cái kết của cuốn tiểu thuyết kia, tôi buộc phải tìm đến các tiệm cho thuê sách vốn xuất hiện khắp các ngõ ngách vào thời đó. Những người sinh sau năm 2000 có lẽ sẽ có cảm giác vừa quen vừa lạ với kiểu tiệm này. Nhưng đối với đa số những người sinh từ giữa thập niên 70 đến đầu thập niên 90, tiệm cho thuê sách có lẽ là một trong những nơi ghi dấu ấn sâu đậm nhất của cả thời niên thiếu.

Bởi vì tại đây, bạn có thể dùng một khoản tiền thuê rẻ (phí thuê đa số là một hào một ngày, tiền đặt cọc từ mười đến hai mươi tệ) để thuê những cuốn sách yêu thích nhằm giết thời gian. Trong thời đại Internet chưa phát triển, xem phim mới phải đợi đĩa lậu chứ không ra rạp (thực tế thì rạp chiếu phim thời đó cũng không có nhiều phim hay để chiếu), sự thiếu hụt giải trí khiến tiệm cho thuê sách trở thành nơi mọi người tìm đến để thỏa mãn nhu cầu tinh thần.

Vốn dĩ tôi chỉ định đi tìm phần sau của "Giáng Tuyết Huyền Sương", tiểu thuyết của Ngọa Long Sinh thời đó cũng được coi là ăn khách. Cùng với Ôn Thụy An, Cổ Long, Kim Dung, Lương Vũ Sinh, những đại gia tiểu thuyết võ hiệp đó đều là những đầu sách không thể thiếu trong tiệm cho thuê sách. Nhưng rất tiếc, tôi đã đi công cốc.

"Cho thuê rồi." Tôi vẫn nhớ ông chủ tiệm tầm ba mươi tuổi, để bộ ria mép lôi thôi, tay cầm một cuốn "Tầm Tần Ký" đã sắp bong bìa, vừa nói với tôi như thế, thậm chí ông ta còn chẳng buồn ngước mắt lên. Tuy nhiên, ông ta chỉ tay vào bộ "Thiên Long Bát Bộ" vừa mới được trả lại và nói với tôi: "Nhóc xem bộ này đi? Bộ này hay hơn 'Giáng Tuyết Huyền Sương'. Biết Giáng Long Thập Bát Chưởng chứ? Chiêu đó từ trong này ra đấy. Tiểu thuyết hay hơn phim nhiều."

Thế là dưới sự chèo kéo của ông chủ tiệm, tôi của năm đó khờ khạo thuê luôn cả bộ "Thiên Long Bát Bộ" bản Tam Liên về. Nghĩ lại đúng là một việc rất ngốc nghếch, một bộ "Thiên Long Bát Bộ" bốn cuốn. Tôi đọc một cuốn mất năm ngày, thuê cả bộ bốn cuốn cùng lúc thì phải trả phí thuê của bốn cuốn, tính ra chẳng hề hời bằng việc đọc xong cuốn nào thuê cuốn đó. Đọc xong bộ "Thiên Long Bát Bộ" đã ngốn hết tiền tiêu vặt một tháng của tôi, nghĩ lại đúng là một chuyện rất bực mình.

Thế nhưng, khi đọc sách lại chẳng có cảm giác đó nhiều, bởi vì lần đầu đọc văn của Kim Dung, tôi đã bị mê hoặc rồi. Về phần giải mã "Thiên Long Bát Bộ", chúng sinh trong Thiên Long Bát Bộ cùng những ý nghĩa và ám chỉ về luân hồi Phật giáo trong đó, ở đây không cần tôi phải liệt kê ra nữa, trên mạng đã có rất nhiều rồi. Chỉ xin nói về đôi chút suy nghĩ cá nhân của tôi đối với "Thiên Long Bát Bộ".

Thời niên thiếu, tôi cứ ngỡ nhân vật chính là Đoàn Dự, tuổi trẻ phong lưu, là kẻ si tình lại liên tục gặp kỳ ngộ. Thời trẻ, tôi từng muốn trở thành người giống như Đoàn Dự. Đến khi lớn hơn một chút đọc lại lần nữa, lại thấy Kiều Phong mới là người mình muốn trở thành. Có tình có nghĩa, hào sảng phóng khoáng, có khí tiết. Không muốn làm tổn hại đến Đại Tống đã nuôi dưỡng mình suốt ba mươi năm, cũng không muốn làm tổn hại đến nơi khởi nguồn huyết thống của mình là Khiết Đan. Đợi đến khi lớn hơn nữa, có lẽ nhiều người sẽ nhận ra mình đến cả Hư Trúc cũng không làm nổi.

Nếu nói Đoàn Dự là kiểu giàu sang phong độ, Kiều Phong là thế hệ lập nghiệp giàu có, thì Hư Trúc có lẽ chỉ có thể coi là một gã nông dân thật thà chất phác tình cờ trúng giải độc đắc. Đến cuối cùng, điều anh ta vẫn hoài niệm vẫn là cuộc sống hằng ngày ngồi thiền niệm kinh, không ham muốn không cầu cạnh. Có lẽ vĩnh viễn đừng trúng cái giải độc đắc này mới là điều Hư Trúc mong muốn. Đây có lẽ chính là ba giai đoạn suy tư khác nhau của đời người chăng.

Và sau "Thiên Long Bát Bộ", tôi bắt đầu ngấu nghiến đọc đủ loại tiểu thuyết võ hiệp, cùng lúc đó là thành tích học tập của tôi tụt dốc không phanh : ).

Ngoài trừ bộ "Thư Kiếm Ân Cừu Lục" đọc thấy chán ngắt và hèn nhát cực độ ra, tiểu thuyết võ hiệp dài kỳ của Kim Dung tôi đã đọc sạch. Nhiều cuốn thậm chí đọc không chỉ một lần, đặc biệt là "Tiếu Ngạo Giang Hồ". Những ẩn dụ chính trị trong đó được viết vô cùng xuất sắc. Thiếu niên tuổi trẻ chưa hiểu sự đời chỉ có thể nhìn thấy sự khoái ý ân cừu trong giang hồ, mà chỉ khi người trưởng thành hiểu được sự tàn khốc của xã hội mới có thể nhìn thấu được những ẩn dụ chính trị không phô trương lộ liễu bên trong đó.

Tôi đặc biệt thích bộ ba "Xạ Điêu", trong đó câu "Hiệp chi đại giả" (bậc đại hiệp) mà Quách Tĩnh nói có lẽ đã nói lên hết thảy hình mẫu đại hiệp trong lòng người Trung Quốc.

Nếu nói các vị hiệp khách trong tiểu thuyết Cổ Long phù hợp hơn với những ghi chép lịch sử về "nhậm hiệp", thì những người đó chỉ là một nhóm xã hội đen có bản lĩnh, nhiều lắm thì vài kẻ nhậm hiệp có chút chính nghĩa, còn lại thì không. Thì Kim Dung đã vạch ra một con đường khác cho hiệp khách, không còn là ân oán tình thù cá nhân nữa, mà là chuyện nhà chuyện nước thiên hạ. Người có tấm lòng với thiên hạ mới có khí phách ôm trọn cả biển lớn, đó mới là đại hiệp.

Tiểu thuyết của Kim Dung ảnh hưởng rất lớn đến thời niên thiếu của tôi, văn chương của ông khiến tôi mở ra niềm khao khát vô hạn đối với một thời đại võ hiệp.

Hôm qua tiên sinh Kim Dung qua đời, có người bảo đại hiệp đã mất, giang hồ không còn nữa.

Thiển ý cá nhân của tôi, giang hồ võ hiệp luôn có người mới thay người cũ, tiểu thuyết "Võ hiệp" không phải chỉ có những người trong giang hồ dựa vào kiếm thuật quyền pháp hành hiệp trượng nghĩa được thiết lập trong bối cảnh cổ đại. Tôi thích tiểu thuyết của Kim Dung chưa bao giờ đơn thuần chỉ vì một nhóm người mặc cổ trang đánh qua đánh lại. Mà là một thứ gì đó sâu sắc hơn, chính là sự khắc họa về bậc hiệp khách.

Xem nhẹ sinh tử, coi trọng lời hứa. Vì quốc gia mà không tiếc đổ máu, vì dân tộc vì xã hội mà dựng lên những ngọn cờ bia đá để người đời kính ngưỡng. "Hiệp" của họ đi con đường: vì trời đất lập tâm, vì muôn dân lập mệnh, vì thánh hiền nối tuyệt học, vì vạn thế mở thái bình. Chỉ là khác với văn nhân trước tác lập ngôn, họ dùng phương thức của "Võ" mà thôi. Giống như trên đời này cần rất nhiều nhà lý luận, nhưng cũng cần rất nhiều nhà thực tiễn thúc đẩy những lý luận đó vậy.

Vì chính nghĩa mà có thể hy sinh bản thân, có lẽ nhìn từ góc độ hiện nay là một việc rất ngu ngốc. Nhưng làm đại hiệp thì được mấy người "thông minh" chứ? Thông minh lanh lợi tính toán chi li, đến cuối cùng có lẽ chỉ là một Mộ Dung Phục mà thôi. Trên thế gian này, người "thông minh" thì quá nhiều, mà kẻ "ngốc" lại quá ít.

Nhưng sống trên đời, "thông minh" thế là đủ rồi. Hãy để tư tưởng của mình bay bổng trong sách vở đi, làm một kẻ ngốc một lần xem sao. Chỉ phân định đúng sai, làm một đứa trẻ lòng còn trong sáng, chỉ tính chuyện chính nghĩa không màng lợi ích. Nếu một người khi đọc sách mà ngay cả tư duy cũng không dám thả lỏng, thì cuộc sống của người đó thật quá bi ai. Bởi vì anh ta không thể liên tưởng ra một lối sống hoàn toàn khác với cuộc sống hiện tại của chính mình, dù chỉ là nghĩ thôi anh ta cũng không dám, anh ta sợ hãi, anh ta chần chừ không tiến.

Tiểu thuyết Kim Dung khiến tuổi trẻ của tôi mở lòng mình ra, ít nhất là đi theo những dòng chữ trong sách, tôi có thể đuổi theo các nhân vật chính để làm một "đại hiệp ngu ngốc" một lần.

Kim Dung qua đời, võ hiệp bất tử.

Bởi vì tiểu thuyết của Kim Dung từng thắp sáng hạt giống võ hiệp trong lòng vô số người Trung Quốc. Ngay cả trong xã hội ngày nay, vẫn sẽ có người hô lên câu nói "Hiệp chi đại giả, vi quốc vi dân" đó. Dẫu cho tiểu thuyết mạng hiện nay có hay dở không đồng đều, nhưng vẫn có rất nhiều người trong cuốn sách của riêng họ đi khắc họa những hiệp khách trong lòng mình.

Không còn giới hạn ở một góc giang hồ cổ đại Trung Quốc nữa. Hiệp khách trong sách bây giờ có thể ở vị trí cao trên triều đình, cũng có thể tung hoành giữa vũ trụ, hay là xuyên qua các chư thiên vạn giới. Chỉ cần trong lòng có "Hiệp", thì đó chính là "Hiệp giả thiên hạ"!

Tiên sinh Kim Dung đã thắp lên vô số ngọn lửa, mà sự hưng thịnh của văn học mạng gần đây ít nhiều cũng có một phần công lao của tiên sinh Kim Dung.

Trước thời tiên sinh Kim Dung, tiểu thuyết võ hiệp Trung Quốc chỉ có thể coi là đang ở trong giai đoạn thị trường chưa hoàn toàn trưởng thành. Sau thời tiên sinh Kim Dung, tiểu thuyết võ hiệp Trung Quốc chính thức bước vào giai đoạn 1.0. Sau này, dòng võ hiệp mới của tiên sinh Hoàng Dịch càng mở ra các thể loại như huyền huyễn, xuyên không, lịch sử giả tưởng, khiến tiểu thuyết võ hiệp Trung Quốc bước vào bản thử nghiệm 2.0. Tiểu thuyết mạng quần hùng trỗi dậy, hơn mười năm qua tuy không ít lời chê trách, nhưng cũng đang kiên cường lớn mạnh, nói là đã bước vào bản chính thức 2.0 của tiểu thuyết võ hiệp cũng không có gì là quá.

Năm ngoái tiên sinh Hoàng Dịch rời đi, hôm qua tiên sinh Kim Dung tiên đi. Nhưng di sản của họ vẫn đang nuôi dưỡng những thế hệ sau.

Đại hiệp đi xa, giang hồ vẫn đó.