Sáng nay tôi đã phải khốn khổ vì chúng thế nào thì không bút nào tả xiết. Mọi chuyện bắt đầu với Gustavus Adolphus. Gustavus Adolphus (dưới nhà mọi người hay gọi tắt là "Gusty") là một chú chó rất ngoan nếu ở giữa một cánh đồng rộng lớn hoặc trên một bãi đất chung khá thênh thang, nhưng tôi kiên quyết không cho nó vào nhà. Nó có ý tốt thật, ngặt nỗi căn cứ vào kích thước của ngôi nhà này thì nó quá khổ. Nó vươn mình một cái là hất tung ngay hai chiếc ghế và một chiếc kệ trưng bày. Nó vẫy đuôi một cái là căn phòng trông cứ như vừa bị một đạo quân tàn phá quét qua. Nó thở một cái là ngọn lửa trong lò tắt ngấm.

Đến giờ ăn, nó lủi vào gầm bàn, nằm ì ở đó một lát rồi chồm dậy đột ngột; và dấu hiệu đầu tiên cho thấy nó đang chuyển động chính là chiếc chiếc bàn nhún nhảy như thể đang khao khát được lộn nhào. Tất cả chúng tôi hoảng hốt chồm tới vớ lấy chiếc bàn, cố gắng giữ cho nó khỏi bị lật ngang; thế là nó càng giãy giụa dữ dội hơn vì tưởng rằng đang có một âm mưu đen tối nào đó chống lại mình, và bức tranh cuối cùng hiện ra thường là một chiếc bàn lật ngửa cùng bữa tối bị bẹp dí nằm kẹp giữa hai đống người – đàn ông lẫn đàn bà – đang ngã kềnh càng.

Sáng nay nó xông vào nhà theo kiểu quen thuộc của nó – một phong cách dường như được lấy cảm hứng từ những trận cuồng phong ở Mỹ, và việc đầu tiên nó làm là quét sạch tách cà phê của tôi khỏi bàn bằng cái đuôi của mình, hắt trọn nước bên trong vào giữa ngực áo ghi-lê của tôi.

Tôi hộc tốc đứng phắt dậy, lẩm bẩm một câu "——," rồi rảo bước tiến về phía nó với tốc độ cao. Nó chạy trước tôi hướng về phía cửa. Ra đến cửa thì nó đụng phải Eliza đang bưng trứng bước vào. Eliza kêu lên một tiếng "Ugh!" rồi ngã phịch xuống sàn, còn chỗ trứng thì văng ra đủ mọi góc trên thảm, vỡ toác bét nhè, thế là Gustavus Adolphus chuồn khỏi phòng. Tôi gọi với theo, ân cần khuyên nó nên cút thẳng xuống lầu và đừng để tôi nhìn thấy mặt trong vòng một tiếng đồng hồ tới; và có vẻ như đồng tình với tôi, nó né được cái xẻng xúc than rồi biến mất, trong khi tôi quay lại, lau khô người và ăn nốt bữa sáng. Tôi cứ đinh ninh là nó đã ra sân, nhưng mười phút sau khi ngó ra hành lang, tôi thấy nó đang ngồiệệ chễm chệ trên bậc thang trên cùng.

Đó là Tittums. Nó đang ngồi ở bậc thang thứ hai tính từ trên xuống và nhất quyết không cho con kia bước qua.

Tittums là mèo con nhà chúng tôi. Nó to cỡ một chiếc bánh mì ổ nhỏ. Lông lưng dựng ngược cả lên và nó đang chửi thề ác liệt như một sinh viên y khoa.

Nó chửi thề khiếp lắm. Thỉnh thoảng bản thân tôi cũng lăng mạ đôi chút, nhưng so với nó thì tôi chỉ là một tay mơ chính hiệu. Nói thật với bạn nhé—nhớ là chuyện này hoàn toàn giữ bí mật giữa chúng ta đấy nhé; tôi không muốn vợ bạn biết chuyện tôi nói thế này đâu—mấy bà mấy cô không hiểu được những chuyện này; nhưng giữa tôi với bạn, bạn biết đấy, tôi nghĩ đàn ông chửi thề một chút thì tốt hơn. Chửi thề chính là cái van an toàn để những cơn bực bội—thứ mà nếu không thoát ra có thể gây tổn thương nghiêm trọng bên trong cơ thể lẫn tâm lý—được xả ra ngoài dưới dạng những lời làu bàu vô hại. Khi một người thốt lên: "Ôiạy, ngài quý mến và ngọt ngào của tôi ơi. Điều quái quỷ nào, mặt trăng mặt trời nào, đã xui khiến ngài bất cẩn đến mức (nếu tôi được phép dùng từ này) để cái bàn chân thanh tao nhẹ nhàng của ngài giáng một lực mạnh mẽ như vậy lên nốt chai chân của tôi thế hả? Phải chăng ngài bị khuyết tật về mặt thể chất nên không thể nhận thức nổi hướng đi của mình? Ồ, một anh chàng trẻ tuổi thật dễ thương và thông minh—ngài đấy!" hoặc những lời có ý nghĩa tương tự, anh ta cảm thấy dễ chịu hơn hẳn. Chửi thề có tác dụng xoa dịu những cơn giận dữ y hệt như việc đập phá đồ đạc hay sập cửa mạnh tay vốn đã quá nổi tiếng; thêm vào đó lại rẻ hơn nhiều. Chửi thề giúp giải tỏa một con người sạch sẽ chẳng khác nào một xu thuốc súng thổi bay ống khói nhà giặt. Thỉnh thoảng có một trận bùng nổ thì tốt cho cả đôi bên. Tôi hơi dè chừng những kẻ chẳng bao giờ biết chửi thề, hay không bao giờ đá phũ phàng vào chiếc ghế đẩu, hoặc không bao giờ chọc lò sưởi một cách bạo lực quá mức cần thiết. Nếu không có chỗ xả, sự tức giận sinh ra từ những phiền toái xảy ra cơm bữa trong đời sẽ có xu hướng gặm nhấm và mưng mủ trong lòng. Những bực dọc nhỏ nhặt, thay vì bị vứt bỏ, lại ngồi ì bên cạnh ta và biến thành nỗi buồn, rồi cái lỗi lầm cỏn con ấy cứ được ấp ủ mãi trong chiếc lò ấp của sự suy ngẫm cho đến khi lớn tướng thành một tổn thương to tát, dưới cái bóng độc hại của nó mọc lên sự thù hận và trả thù.

Chửi thề giúp giải tỏa tâm trạng—chửi thề là thế đấy. Tôi từng giải thích điều này cho dì tôi nghe một lần, nhưng với dì thì cách đó không hiệu quả. Dì bảo tôi không được phép có những tâm trạng như thế.

Đó cũng là điều tôi vừa nói với Tittums. Tôi bảo nó đáng lẽ phải thấy xấu hổ về bản thân, lại được nuôi dưỡng trong một gia đình theo đạo Thiên Chúa đàng hoàng cơ mà. Tôi thấy việc nghe một con mèo già chửi thề thì cũng bình thường, nhưng không thể chịu nổi khi thấy một con mèo con mới tí tuổi đầu mà lại sa đà vào thói hư tật xấu ấy. Thật đáng buồn cho một sinh linh còn quá non nớt.

Tôi bỏ Tittums vào túi áo rồi quay lại bàn làm việc. Tôi quên bẵng nó đi một phút, và khi nhìn lại thì thấy nó đã ngoằn ngoèo bò từ túi áo ra bàn và đang cố nuốt cái bút máy; rồi nó thọc chân vào bình mực và làm đổ tung tóe; rồi nó liếm chân; rồi nó lại chửi thề—lần này là chửi tôi.

Tôi đặt nó xuống sàn, và ngay lập tức Tim bắt đầu gây sự với nó. Thực sự tôi rất mong Tim hãy lo chuyện của chính nó đi. Con bé làm gì thì mặc kệ nó, có liên quan gì đến nhà ngươi đâu. Hơn nữa, bản thân ngươi cũng có phải thánh thần gì cho cam. Nó chỉ là một con chó sục cáo mới hai tuổi đầu, vậy mà lúc nào cũng xía vào mọi chuyện và ra điều ta đây là một con chó chăn cừu Scotch già dặn.

Mẹ của Tittums vừa bước vào và Tim đã bị cào rách mũi, khiến tôi vô cùng hả hê. Tôi đã tống cả ba con ra ngoài hành lang, nơi chúng đang lao vào đánh nhau ngay lúc này đây. Tôi thì đang bê bết mực và cực kỳ bực mình; và nếu sáng nay còn con chó hay con mèo nào lảng vảng đến đây trêu ngươi tôi nữa, tốt nhất là nó nên tự mang theo hợp đồng mai táng đi là vừa.

Thế mà, nhìn chung, tôi lại rất thích chó và mèo. Bọn chúng quả là những anh bạn tuyệt vời! Chúng vượt trội hơn hẳn con người khi đóng vai trò là bạn đồng hành. Chúng không bao giờ cãi cọ hay tranh luận với bạn. Chúng chẳng bao giờ nói về bản thân mình mà chỉ chăm chú lắng nghe khi bạn huyên thuyên về chính bạn, lại còn làm ra vẻ rất hứng thú với câu chuyện nữa chứ. Chúng không bao giờ thốt ra những lời ngớ ngẩn. Chúng không bao giờ quay sang chỗ cô Brown ở bên kia bàn tiệc để thì thầm rằng chúng luôn nghe đồn cô ấy đang say đắm anh Jones lắm (anh chàng vừa mới cưới cô Robinson). Chúng không bao giờ nhầm lẫn họ hàng bên vợ với chồng cô ấy rồi tưởng bám lấy bạn làm bố vợ. Và chúng cũng chẳng bao giờ hỏi một nhà văn trẻ đang ấp ủ mười bốn vở bi kịch, mười sáu vở hài kịch, bảy vở kịch vui và đôi ba vở nhại trong ngăn kéo rằng tại sao anh ta không viết lấy một vở kịch đi.

Chúng không bao giờ nói những lời cay độc. Chúng không bao giờ chỉ trích lỗi lầm của chúng ta "chỉ vì muốn tốt cho ta." Chúng không bao giờ nhắc nhở ta về những lầm lỡ và dại dột trong quá khứ vào những thời điểm không thích hợp. Chúng không bao giờ giở giọng mỉa mai kiểu như: "Ồ, vâng, anh hữu ích lắm cơ đấy nếu như có việc gì thực sự cần đến anh." Chúng không bao giờ thông báo với chúng ta rằng chúng ta chẳng còn dễ thương như trước nữa, điều mà những cô người yêu đôi khi hay làm. Với chúng, lúc nào chúng ta cũng như nhau.

Chúng luôn vui mừng khi gặp chúng ta. Chúng đồng điệu với mọi tâm trạng của chúng ta. Chúng vui vẻ khi chúng ta hạnh phúc, trầm ngâm khi chúng ta trang nghiêm, và buồn bã khi chúng ta đau khổ.

"Ô kìa! Đang vui vẻ và muốn đùa nghịch hả? Chuẩn luôn; tôi là tòng phạm của anh đây. Này thì tôi đây, đang tung tăng quanh anh, nhảy nhót, sủa vang, múa may quay cuồng, sẵn sàng cho mọi trò vui và quậy phá. Cứ nhìn vào mắt tôi nếu anh còn nghi ngờ. Thế nào đây? Một trận đùa giỡn trong phòng khách và mặc kệ đồ đạc đi, hay là một cú tung tăng ngoài bầu không khí trong lành mát mẻ, phóng bạt mạng qua các cánh đồng rồi lao xuống đồi, và phen này ta sẽ cho bầy ngỗng của lão Gaffer Goggles biết thế nào là lễ độ cho mà xem! Nào! Đi thôi."

Hoặc giả bạn muốn được yên tĩnh để suy ngẫm. Rất sẵn lòng. Mi nhon có thể ngồi lên tay ghế mà rên gừ gừ, còn Montmorency sẽ cuộn tròn lại trên thảm và chớp chớp mắt nhìn ngọn lửa, nhưng đồng thời vẫn canh chừng bạn bằng một con mắt phòng hờ bạn bỗng nổi hứng muốn bắt chuột.

Và khi chúng ta vùi mặt vào bàn tay và ước gì mình chưa từng sinh ra, chúng không hề ngồi thẳng lưng lên rồi nhận xét rằng tất cả những chuyện này là do chúng ta tự chuốc lấy. Chúng thậm chí còn chẳng buồn hy vọng đây sẽ là một bài học cảnh tỉnh cho chúng ta. Nhưng chúng lại bước đến thật nhẹ nhàng và dụi đầu vào người ta. Nếu là mèo, nó sẽ đứng lên vai bạn, làm rối tung mái tóc bạn lên và nói: "Trời ạ, tôi thực sự chia buồn với ông nhé," rõ mồn một như thể đang cất lời; còn nếu là chó, nó sẽ ngước nhìn bạn bằng đôi mắt to tròn, chân thành và thấu cảm: "Thôi mà, anh vẫn còn có tôi cơ mà. Chúng ta sẽ cùng nhau đi suốt cuộc đời và luôn sát cánh bên nhau, phải không nào?"

Nó rất bất cẩn, loài chó ấy. Nó chẳng bao giờ bận tâm tìm hiểu xem bạn đúng hay sai, chẳng màng ngó ngàng xem bạn đang leo lên hay tụt xuống trên chiếc thang danh vọng của cuộc đời, cũng chẳng thèm hỏi bạn giàu hay nghèo, ngốc nghếch hay khôn ngoan, là tội nhân hay thánh nhân. Bạn là chiến hữu của nó. Thế là đủ đối với nó rồi, và dù may rủi hay hoạn nạn, tiếng tăm tốt hay xấu, vinh quang hay nhục nhã, nó vẫn sẽ bám chặt lấy bạn, an ủi bạn, bảo vệ bạn và sẵn sàng hy sinh cả mạng sống vì bạn nếu cần—một con chó ngốc nghếch, vô tích sự, chẳng có nổi một linh hồn!

Ôi! Người bạn già kiên trung, với đôi mắt sâu thẳm, trong veo cùng những cái liếc nhìn chớp nhoáng, sắc sảo, kịp thấu hiểu mọi điều người ta muốn nói ngay cả khi chưa kịp thốt nên lời, bạn có biết rằng mình chỉ là một loài động vật và chẳng có lấy một bộ óc không? Bạn có biết rằng gã lưu manh mắt lờ đờ, ngập ngụa mùi rượu đang dựa vào cột nhà đằng kia lại vượt trội hơn bạn về mặt trí tuệ đến mức không thể đo đếm được không? Bạn có biết rằng mọi tên côn đồ ích kỷ, cạn cận sống bằng nghề gian lận và bịp bợm, kẻ chưa từng làm nổi một việc tử tế hay thốt ra một lời tử tế, kẻ chưa bao giờ có lấy một suy nghĩ không hèn hạ thấp hèn hay một ham muốn nào không đê tiện, kẻ mà mọi hành động là một cú lừa đảo, mọi lời nói là một lời nói dối—bạn có biết rằng những kẻ bò trườn lén lút ấy (và có tới hàng triệu kẻ như thế trên thế giới này), bạn có biết rằng tất cả chúng đều vượt trội hơn bạn chẳng khác nào mặt trời vượt trội hơn ánh nêm leo lét—hỡi con vật cao thượng, dũng cảm, vô vị lợi kia? Chúng là CON NGƯỜI đấy, bạn biết không, và CON NGƯỜI là những sinh vật vĩ đại nhất, cao cả nhất, thông thái nhất và tuyệt vời nhất trong cả một vũ trụ bao la vĩnh cửu này. Bất kỳ kẻ nào cũng sẽ nói cho bạn biết điều đó.

Ừ thì, cún con tội nghiệp ạ, mày rất ngốc nghếch, ngốc nghếch thật đấy, nếu so với chúng tao—những con người thông minh, những kẻ am hiểu tường tận về chính trị lẫn triết lý, và tóm lại là biết tuốt mọi thứ, ngoại trừ việc chúng ta là ai, chúng ta từ đâu đến, chúng ta sẽ đi về đâu, và mọi thứ nằm ngoài thế giới tí hon này cùng hầu hết mọi thứ bên trong nó là gì.

Dù sao thì cũng đừng bận tâm nhé, mèo cưng và cún con ạ, chúng tao càng quý tụi mày hơn chính vì tụi mày ngốc nghếch đấy. Ai mà chẳng thích những thứ ngốc nghếch. Đàn ông không tài nào chịu nổi những người phụ nữ thông minh, và mẫu đàn ông lý tưởng của phụ nữ chính là một kẻ nào đó mà họ có thể gọi là "lão ngốc đáng yêu". Thật là dễ chịu biết bao khi bắt gặp những kẻ ngốc hơn cả chính mình. Ta yêu mến họ ngay lập tức vì sự ngốc nghếch ấy. Thế giới này chắc hẳn phải là một nơi khá khắc nghiệt đối với những kẻ thông minh. Người bình thường thì ghét cay ghét đắng họ, còn bản thân họ thì lại căm ghét lẫn nhau một cách sâu sắc nhất.

Mà thôi, những kẻ thông minh chỉ chiếm một tỷ lệ thiểu số vô cùng nhỏ nhoi nên thực ra họ có bất hạnh hay không cũng chẳng lấy gì làm quan trọng. Chừng nào những kẻ ngốc nghếch còn được sống thoải mái thì nhìn chung thế giới này vẫn cứ xoay vần tương đối suôn sẻ mà thôi.

Mèo được tiếng là khôn ngoan lọc lõi hơn chó—rằng chúng biết mưu tính cho lợi ích bản thân hơn và ít khi dại dột tận tụy vì lợi ích của bạn bè. Và chúng ta, những người đàn ông và đàn bà, tự nhiên lại cảm thấy bị sốc trước sự ích kỷ đó. Quả thực mèo rất thích một gia đình có lót thảm ở nhà bếp hơn là một gia đình không có; và nếu xung quanh có nhiều trẻ con, chúng sẽ thích dành thời gian rảnh rỗi sang nhà bên cạnh hơn. Nhưng xét cho cùng, mèo đã bị vu khống. Hãy kết bạn với một con, và nó sẽ gắn bó với bạn qua mọi thăng trầm hoạn nạn. Tất cả những con mèo tôi từng nuôi đều là những người bạn đồng hành vô cùng kiên định. Tôi từng có một con mèo cứ lẽo đẽo đi theo tôi khắp mọi nơi, đến mức trở nên khá phiền phức và tôi phải nài nỉ nó, như một ân huệ cá nhân, rằng đừng có tháp tùng tôi đi quá xa trên con phố chính nữa. Nó thường thức đợi tôi mỗi khi tôi về muộn và ra tận hành lang đón tôi. Điều đó khiến tôi có cảm giác y như một người đàn ông đã có gia đình, chỉ có điều là nó không bao giờ hỏi tôi đã đi đâu rồi sau đó lại không tin lời tôi nói.

Một con mèo khác tôi từng nuôi lại có thói quen say xỉn đều đặn mỗi ngày. Nó thường la cà hàng giờ liền bên ngoài cửa hầm rượu với mục đích lẻn vào ngay cơ hội đầu tiên để liếm láp chỗ nước rỉ ra từ thùng bia. Tôi nhắc đến thói quen này của nó không phải để ca ngợi giống loài của nó, mà chỉ để cho thấy chúng gần giống con người đến nhường nào. Nếu thuyết luân hồi là có thật, thì con vật này chắc chắn đang tiến nhanh nhất có thể để trở thành một tín đồ Thiên Chúa giáo, bởi vì sự kiêu ngạo của nó chỉ đứng sau niềm đam mê bia rượu mà thôi. Bất cứ khi nào bắt được một con chuột to tướng đặc biệt, nó sẽ mang lên căn phòng nơi tất cả chúng tôi đang ngồi, đặt cái xác con vật ngay giữa nhà và đứng chờ được khen ngợi. Chúa ơi! Mấy cô nàng la hét tồi tệ làm sao.

Lũ chuột tội nghiệp! Dường như chúng chỉ tồn tại để cho chó và mèo lập công tiêu diệt chúng, còn các hiệu thuốc thì kiếm bộn tiền nhờ phát chế ra những loại thuốc đặc trị để tàn sát chúng. Thế mà ở chúng vẫn có sức hút kỳ lạ nào đó. Có một nét gì đó kỳ quái và ma quái gắn liền với chúng. Chúng vừa ranh mãnh lại vừa khỏe mạnh, đông đảo đến mức khủng khiếp, tàn nhẫn và đầy bí mật. Chúng lúc nhúc trong những ngôi nhà hoang phế, nơi những khung cửa sổ vỡ vụn treo lủng lẳng mục nát trên những bức tường đang lở lở và những cánh cửa kẽo kẹt đung đưa trên bản lề gỉ sét. Chúng đánh hơi được con tàu sắp chìm rồi bỏ chạy, chẳng ai hay biết bằng cách nào hay đi về đâu. Chúng thì thầm với nhau trong những xó xỉnh tối tăm về một ngày tận thế sẽ giáng xuống lâu đài và cái tên lừng lẫy rồi sẽ chìm vào quên lãng. Chúng thực hiện những hành vi rùng rợn trong những hầm mộ ghê rợn.

Chẳng có câu chuyện kinh dị nào là trọn vẹn nếu thiếu đi bóng dáng loài chuột. Trong những câu chuyện về hồn ma và kẻ sát nhân, chúng rầm rập chạy qua những căn phòng vang vọng tiếng động, tiếng răng chúng gặm nhấm vang lên sau lớp vách gỗ, đôi mắt sáng lấp lánh của chúng dòm ngó qua những lỗ thủng trên tấm thảm thêu đã bị sâu mọt đục khoét, và chúng ré lên những âm thanh lanh lảnh, kỳ quái giữa lúc đêm khuya tịch mịch, khi ngọn gió rên rỉ thổi qua những ngọn tháp pháo đổ nát như tiếng khóc than của một người đàn bà vang lên giữa những căn phòng trống hoác, không một bóng người.

Và những tù nhân đang hấp hối trong ngục tối hôi hám nhìn thấy đôi mắt đỏ nhỏ xíu của chúng lấp lánh như những viên than hồng xuyên qua lớp bóng tối rùng rợn, nghe thấy tiếng chân móng vuốt rầm rập xông đến giữa không gian tĩnh lặng như cõi chết để rồi giật mình thét lên trong bóng tối và trân mình thức suốt đêm khuya đáng sợ.

Tôi thích đọc những câu chuyện về loài chuột. Chúng làm tôi sởn cả da gà. Tôi rất thích câu chuyện về Giám mục Hatto và bấy chuột. Gã giám mục độc ác đó, bạn biết đấy, đã tích trữ vô số lúa mì trong các kho lạm của mình và nhất quyết không cho những người dân đang chết đói chạm tay vào, thế nhưng khi họ cầu xin ngã gác xin thức ăn, hắn ta lại dồn hết họ vào nhà kho của mình, rồi đóng sầm cửa lại, phóng hỏa thiêu rụi tất cả bọn họ đến chết. Thế nhưng ngày hôm sau, hàng vạn con chuột đã xuất hiện, được phái đến để trừng phạt hắn. Khi ấy Giám mục Hatto hoảng sợ bỏ trốn đến tòa tháp kiên cố nằm giữa sông Rhine, tự khóa kín mình bên trong và tưởng rằng bản thân đã được an toàn. Nhưng lũ chuột thì sao! Chúng bơi qua sông, gặm thủng những bức tường đá dày cộp, và ăn thịt sống hắn ngay trên chiếc ghế hắn đang ngồi.

"Chúng đã mài sắc những chiếc răng trên đá, Và giờ đây chúng gặm nhấm bộ xương của vị giám mục; Chúng xé thịt từ từng thớ thịt của ngài, Bởi chúng được phái đến để trừng phạt ngài."

Ồ, đó là một câu chuyện tuyệt vời làm sao.

Rồi còn câu chuyện về Người thổi sáo thành Hamelin, kể về việc thoạt đầu ông ta thổi sáo dụ lũ chuột bỏ đi thế nào, rồi sau đó, khi thị trưởng bội ước với ông, ông đã lôi kéo tất cả lũ trẻ đi theo mình và bước vào trong núi. Thật là một truyền thuyết cổ tích kỳ lạ làm sao! Tôi tự hỏi nó có ý nghĩa gì, hay thực ra nó chẳng có ý nghĩa gì cả? Dường như có cái gì đó kỳ lạ và sâu thẳm ẩn giấu bên dưới những vần thơ gợn sóng ấy. Nó cứ ám ảnh tôi mãi, hình ảnh về người nhạc công già kỳ quái, bí ẩn đang thổi sáo dọc theo những con đường hẹp của Hamelin, và lũ trẻ nối đuôi theo sau với những bước chân nhảy nhót cùng khuôn mặt đăm chiêu, háo hức. Người lớn tuổi cố gắng níu giữ chúng lại nhưng lũ trẻ chẳng thèm đếm xỉa gì đến. Chúng nghe thấy khúc nhạc kỳ dị, bị ma ám ấy và buộc phải bước theo. Những trò chơi đành dang dở và đồ chơi rơi khỏi những bàn tay lơ đễnh. Chúng chẳng hay biết mình đang vội vã đi về đâu. Khúc nhạc huyền bí đang vẫy gọi chúng, và chúng cứ thế bước theo, mặc kệ đời và chẳng màng hỏi han điểm đến. Nó lay động và rung vang trong trái tim chúng cho đến khi những âm thanh khác đều lu mờ đi. Cứ thế chúng lang thang dọc theo Phố Người Thổi Sáo rời xa thị trấn Hamelin.

Thỉnh thoảng tôi lại tự hỏi liệu Người thổi sáo có thực sự đã chết rồi hay không, hay ông ấy vẫn đang lang thang khắp các con phố và ngõ hẻm của chúng ta, chỉ có điều giờ đây tiếng sáo được tấu lên nhẹ nhàng đến mức chỉ có lũ trẻ mới nghe thấy. Tại sao những khuôn mặt nhỏ nhắn ấy lại trông nghiêm nghị và trầm mặc đến thế khi chúng tạm dừng các trò đùa nghịch và đứng đó, chìm đắm sâu thẳm với đôi mắt đăm đăm hướng về phía trước? Chúng chỉ lắc nhẹ những lúm tóc xoăn rồi cười vang chạy vụt lại đám bạn chơi khi chúng ta gặng hỏi. Nhưng bản thân tôi thì nghĩ rằng chúng đang lắng nghe giai điệu thần kỳ của gã Người thổi sáo già, và đôi khi với đôi mắt sáng ngời ấy, chúng thậm chí còn nhìn thấy cả bóng dáng kỳ quặc, lập dị của ông ta đang lướt đi trong đám đông náo nhiệt mà chẳng ai hay biết.

Thỉnh thoảng, ngay cả những đứa trẻ lớn xác như chúng ta cũng nghe thấy tiếng sáo của ông ấy. Thế nhưng những nốt nhạc khát khao ấy lại ở rất xa, và cái thế giới ồn ào, ngổ ngáo ngoài kia lúc nào cũng gào thét thật to để lấn át đi giai điệu tựa chiêm bao ấy. Sẽ có một ngày những khúc ca ngọt ngào, đượm buồn ấy cất lên thật đầy đặn và trong trẻo, và khi ấy chúng ta cũng sẽ giống như những đứa trẻ kia, ném phăng đồ chơi sang một bên và bước theo. Những bàn tay yêu thương sẽ vươn ra để níu giữ chúng ta lại, và những giọng nói mà chúng ta từng quen thuộc sẽ kêu gọi chúng ta dừng lại. Thế nhưng chúng ta sẽ nhẹ nhàng đẩy những cánh tay trìu mến ấy ra và bước qua ngôi nhà đầy tang tóc để đi qua cánh cửa rộng mở. Bởi vì khúc nhạc hoang dại, kỳ lạ ấy sẽ vang vọng trong trái tim chúng ta, và đến lúc đó chúng ta sẽ thấu hiểu ý nghĩa của khúc ca ấy.

Ước gì con người ta có thể yêu quý động vật mà không trở nên ủy mị lố bịch như rất nhiều kẻ vẫn hay làm. Phụ nữ chính là những thủ phạm ngoan cố nhất trong những trường hợp như thế, nhưng ngay cả cái giới tính thông minh của chúng ta đôi khi cũng biến những con vật cưng thành những thứ phiền toái bởi thói sùng bái ngớ ngẩn. Này là những cô tiểu thư sướt mướt sau khi đọc xong cuốn "David Copperfield", liền đi lùng sục cho bằng được một con chó nhỏ lông dài thuộc giống lai tạp vô danh, sở hữu cái tật ngứa đòn là hay soi mói quần dài của đàn ông, rồi cuối cùng đưa ra bình luận bằng một cái khịt mũi biểu lộ sự khinh bỉ và ghê tởm. Chúng thốt ra những lời nhảm nhí ngọt ngào đậm chất thiếu nữ với con vật này (khi có ai đó đứng đủ gần để nghe lỏm), và chúng hôn lên mũi nó, áp cái đầu bẩn thỉu của nó lên má mình một cách đầy cảm động; mặc dù tôi để ý thấy những cử chỉ âu yếm này chủ yếu chỉ được diễn ra khi có mấy anh chàng trẻ tuổi lảng vảng xung quanh.

Rồi còn những bà cụ chuyên đi tôn sùng một con chó xù béo ú, thở hồng hộc và đầy bọ chét. Tôi từng quen một cặp bà già độc thân nọ nuôi một thứ trông giống như cây lạp xưởng của Đức có gắn chân mà họ gọi chung là con chó. Họ thường rửa mặt cho nó bằng nước ấm mỗi buổi sáng. Nó được ăn cốt lết cừu đều đặn vào bữa sáng; và vào các ngày Chủ nhật, khi một trong hai bà đi nhà thờ, người kia luôn ở nhà để làm bạn với con chó.

Có rất nhiều gia đình mà toàn bộ tâm trí trong đời đều xoay quanh con chó. Tiện đây xin nói thêm là mèo hiếm khi nào phải chịu đựng cảnh bị nịnh hót quá đà. Mèo sở hữu một bộ óc khá nhạy bén với sự nực cười, và nó sẽ giáng cái vuốt của mình xuống một cách êm ái nhưng dứt khoát trước bất kỳ trò nhảm nhí nào kiểu này. Ngược lại, chó có vẻ rất thích điều đó. Chúng khuyến khích chủ nhân của mình giở mấy trò hề ngớ ngẩn, và hệ quả là trong những vòng tròn mà tôi đang nhắc đến, cái đề tài "bé Fido" đã làm gì, đang làm gì, sẽ làm gì, không làm gì, có thể làm gì, không thể làm gì, đã từng làm gì, đang làm gì, sắp làm gì, sẽ làm gì, chẳng đời nào làm gì, và sắp sửa chuẩn bị làm xong cái gì cứ trở thành chủ đề bàn tán không ngớt từ sáng đến đêm.

Toàn bộ câu chuyện, vốn toàn là những cặn bã của sự ngớ ngẩn, lại được hướng trúng vào con vật chết tiệt này. Cả nhà ngồi xếp hàng dài suốt cả ngày trời để ngắm nhìn nó, bình luận về hành động của nó, kể cho nhau nghe những giai thoại về nó, ôn lại những đức tính của nó và nhớ nhung đến rơi nước mắt về cái ngày mà chúng nó từng lạc mất nó suốt tận hai tiếng đồng hồ, nhân dịp đó nó được đưa về nhà một cách tàn nhẫn bởi một cậu nhóc giao thịt—cậu nhóc bị bắt gặp đang cắp cổ nó bằng một tay, trong khi tay kia thì nện cho đầu nó những cú đấm trời giang.

Sau khi hồi phục lại sau những ký ức cay đắng đó, họ thi nhau bùng nổ sự ngưỡng mộ dành cho con vật, cho đến khi có một thành viên phấn khích quá đà nào đó không còn kiềm chế nổi cảm xúc của mình nữa, lao bổ vào sinh vật bốn chân tội nghiệp trong một cơn cuồng phong âu yếm, ôm chầm lấy nó vào lòng và chảy dãi đầy lên người nó. Thế là những người còn lại, mắt đỏ ngầu vì ghen tị, đứng phật dậy và vớ lấy bất kỳ phần nào của con chó còn sót lại từ lòng tham của kẻ đi trước, lẩm bẩm những lời ca tụng và tôn kính.

Giữa những con người này, mọi việc đều phải thông qua con chó. Nếu bạn muốn tán tỉnh cô con gái lớn, hay mượn lão già chiếc xe lu làm vườn, hoặc xin bà mẹ đóng góp cho Hiệp hội Chống Người Thổi Kèn Sol-cornet trong Dàn Nhạc Kịch (dù sao thì tiếc là chẳng có hội nào như thế), bạn buộc phải bắt đầu từ con chó. Bạn phải lấy được sự tán thành của nó trước khi họ thèm đếm xỉa gì đến bạn, và nếu như—điều rất dễ xảy ra—bản chất frank, cún con của con vật đã bị bóp méo bởi sự đối xử thiếu tự nhiên mà nó phải nhận, lại đáp lại thiện chí kết bạn của bạn bằng một cú táp hung ác, thì coi như sự nghiệp của bạn tiêu đời vĩnh viễn.

"Nếu Fido không hợp với ai," người cha từng trầm ngâm nhận xét từ trước, "tôi xin nói thẳng là kẻ đó không đáng tin. Anh biết đấy, Maria, tôi đã nói câu đó bao nhiêu lần rồi. À mà, nó biết đấy, ơn Chúa."

Đồ chó chết!

Và thử nghĩ mà xem, gã vũ phu cáu kỉnh ấy từng có lúc là một chú cún con ngây thơ vô số tội, toàn chân với đầu, tràn ngập sự vui tươi đùa nghịch và sục sôi tham vọng trở thành một chú chó lớn, ngoan ngoãn và sủa vang như mẹ.

Than ôi! Cuộc đời phũ phàng biến đổi tất cả chúng ta. Thế giới trông giống như một cỗ máy nghiền khổng lồ tàn nhẫn, nơi mà những gì tươi mới, rạng rỡ và trong lành nhất bị nhét vào từ đầu này, để rồi chui ra ở đầu kia với dáng vẻ già nua, cằn cỗi và nhăn nheo.

Ngay cả khi nhìn vào Mi nhon Điềm Tĩnh, với cái nhìn lờ đờ, buồn ngủ, dáng đi chậm chạp, trang nghiêm và điệu bộ ra điều đoan trang, đài các; thử hỏi ai có thể ngờ rằng có lúc nó lại từng là một cục pháo bông nhỏ bé điên rồ, cuống cuồng, chạy nhảy lăng xăng, lộn nhào chúi đầu chúi cổ mà ta vẫn gọi là mèo con cơ chứ?

Mèo con có sức sống mãnh liệt làm sao. Quả thực có một điều gì đó vô cùng tuyệt vời trong cách mà sự sống sục sôi trào dâng trong những sinh linh bé nhỏ ấy. Chúng lao đi, kêu meo meo và tung mình nhảy nhót; nhảy múa trên hai chân sau, ôm chầm lấy mọi thứ bằng hai chân trước, lăn qua lộn lại, nằm ngửa bụng ra và đá chân phành phạch. Chúng chẳng biết phải làm gì với chính mình nữa, vì chúng quá tràn trề sức sống.

Bạn đọc có thể nhớ lại, khi bạn và tôi từng cảm nhận được một chút gì đó tương tự như thế không? Bạn có thể nhớ lại những ngày tháng rực rỡ của tuổi trẻ phơi phới ấy không—cách mà khi bước đi trên con đường ngập ánh trăng trở về nhà, chúng ta cảm thấy tràn trề sinh lực đến mức không thể bước đi bình thường nổi, mà phải nhảy cẫng lên, tung tăng, vẩy tay chào và hô hoán lên cho đến khi những người vợ của những người nông dân ngủ muộn nghĩ rằng—và cũng có lý do chính đáng thôi—chúng ta đã phát điên, rồi bám sát lấy hàng rào trong lúc chúng ta đứng đó cười lớn khi nhìn họ chuồn đi thật nhanh và làm máu trong người họ đông cứng lại bằng một tiếng hú hoang dại lúc chia tay, để rồi những giọt nước mắt bỗng trào ra mà chẳng vì lý do gì cả? Ồ, cái TUỔI TRẺ hùng vĩ ấy! Đã tôn vinh chúng ta làm vua của trái đất; đã sục sôi chạy dọc qua từng thớ mạch máu râm ran cho đến khi chúng ta có cảm giác như đang bước đi trên mây; đã rung động qua bộ não đang đập thình thịch của chúng ta và bảo chúng ta hãy xông pha ra ngoài kia để chinh phục cả thế giới; đã trào dâng trong trái tim non trẻ của chúng ta cho đến khi chúng ta khao khát được vươn đôi tay rộng mở để ôm trọn tất cả những người đàn ông, đàn bà lao động vất vả cùng những đứa trẻ thơ vào lòng và yêu thương tất cả bọn họ—tất cả. À, đó là những ngày tháng tuyệt vời, những ngày tháng sâu sắc và trọn vẹn, khi cuộc đời sắp tới của chúng ta, giống như một cây đàn đại phong cầm ẩn giấu, vang lên thứ âm thanh kỳ lạ, đầy khát khao bên tai, và dòng máu trẻ trung của chúng ta cất tiếng gào thét hệt như một con chiến mã sục sôi ra trận. À, giờ đây nhịp đập của chúng ta đã chậm và đều đặn hơn, những khớp xương già nua của chúng ta đã nhiễm bệnh thấp khớp, và chúng ta đâm ra yêu cái ghế bành cùng tẩu thuốc của mình và bĩu môi chế giễu sự nhiệt huyết của tuổi trẻ. Thế nhưng, ôi, ước gì được một khoảnh khắc ngắn ngủi trải nghiệm lại cõi đời tựa thần thánh ấy một lần nữa!