Mọi chuyện cứ hay trái ý tôi như vậy đấy. Tôi vốn muốn chọn một đề tài thật mới lạ, độc đáo cho một trong những bài viết này. Tôi tự nhủ: "Mình sẽ viết một bài về něu gì đó hoàn toàn mới mẻ, thứ mà chưa ai từng viết hay bàn tới trước đây; và như thế tôi có thể tha hồ tung hoành theo ý mình." Rồi tôi cứ ngẩn ngơ mất mấy ngày trời để tìm kiếm một đề tài như thế, nhưng chịu thua. Thế rồi hôm qua, bà Cutting, người giúp việc theo giờ của chúng tôi, đến — tôi không ngại nhắc tên bà ấy đâu, vì tôi biết bà sẽ chẳng bao giờ đọc cuốn sách này. Bà sẽ không thèm ngó ngàng gì đến một ấn phẩm phù phép nhảm nhí như thế này đâu. Bà chẳng đọc gì ngoài Kinh thánh và tờ Lloyd's Weekly News. Mọi thể loại văn chương khác đều bị bà coi là vô ích và tội lỗi.
Bà bảo: "Lạy Chúa, ngài trông có vẻ lo lắng quá."
Tôi đáp: "Bà Cutting ạ, tôi đang cố nghĩ ra một đề tài mà khi đem ra bàn luận sẽ giáng xuống thế gian như một tia chớp bất ngờ — một đề tài mà chưa một con người nào từng thốt lên lấy một lời trước đó — một đề tài sẽ thu hút bởi sự mới lạ, làm tươi tỉnh bằng sự bất ngờ đầy tươi mới."
Bà cười và bảo tôi là một ông chủ ngộ nghĩnh.
Đúng là cái vận của tôi lại thế. Cứ lúc tôi có những quan sát nghiêm túc thì người ta khúc khích cười; còn lúc tôi cố pha trò thì chẳng ai nhận ra. Tuần trước tôi có một câu chuyện cười tuyệt hay. Tôi nghĩ nó hay lắm, bèn trau chuốt rồi khéo léo lồng nó vào trong một bữa tiệc tối. Tôi quên mất chính xác là như thế nào, nhưng hình như chúng tôi đang bàn về thái độ của Shakespeare đối với Phong trào Cải cách, rồi tôi nói gì đó và ngay lập tức bồi thêm: "À, điều đó làm tôi nhớ lại; có một chuyện buồn cười thế này xảy ra ở Whitechapel hôm nọ." Họ liền hỏi: "Ồ, chuyện gì thế?" Tôi bắt đầu khúc khích cười đáp: "Ồ, buồn cười lắm chứ, nghe xong các vị sẽ phải cười lăn cười bò cho mà xem," rồi tôi kể cho họ nghe.
Khi tôi dứt lời thì không khí chìm vào một khoảng lặng ngắt như tờ — mà đó lại là một trong những mẩu chuyện cười dài dòng cơ chứ — và rồi cuối cùng, có ai đó lên tiếng: "Hóa ra đó là chuyện cười à?"
Tôi bèn quả quyết với họ rằng đúng là như thế, và họ cũng rất lịch sự nhận lời cho qua chuyện. Chỉ có một ông cụ ngồi ở đầu bàn bên kia là muốn vặn vẹo cho ra ngô ra khoai đâu là câu chuyện cười — rốt cuộc là lời ông ta nói với bà ấy hay lời bà ấy nói với ông ta; và thế là chúng tôi tranh luận một hồi ra trò.
Nhiều người lại rơi vào cái thái độ hoàn toàn ngược lại. Tôi từng quen một anh chàng có bản tính thích cười trước mọi thứ mạnh đến mức nếu bạn muốn nói chuyện nghiêm túc với anh ta, bạn phải rào trước đón sau rằng những gì sắp nói hoàn toàn không có gì buồn cười cả. Trừ khi bạn bắt anh ta hiểu rõ điều đó, bằng không anh ta sẽ lăn ra cười ngất trước từng từ ngữ bạn thốt ra. Tôi từng chứng kiến cảnh anh ta bị hỏi giờ bèn khựng lại giữa đường, đét vào đùi mình một cái, rồi cười phá lên sảng khoái. Chẳng ai dám kể chuyện thực sự hài hước cho con người ấy nghe bao giờ. Một câu chuyện cười hay có khi tước đi mạng sống của anh ta ngay tại chỗ ấy chứ.
Trở lại câu chuyện hiện tại, tôi kịch liệt bác bỏ lời buộc tội phù phiếm và nài nỉ bà Cutting hiến kế thực tế. Lúc ấy bà tỏ ra trầm ngâm và ậm ừ đề xuất "tranh thêu mẫu chữ" (samplers); bà bảo dạo này chẳng còn nghe ai nhắc đến chúng mấy, nhưng hồi bà còn con gái thì chúng từng là mốt thời thượng.
Tôi từ chối tranh thêu mẫu chữ và nài bà suy nghĩ lại. Bà đăm chiêu suy nghĩ hồi lâu, tay vẫn bưng chiếc khay đựng trà, và cuối cùng gợi ý về thời tiết — thứ mà bà chắc mẩm là vô cùng khó chịu trong suốt thời gian qua.
Và kể từ cái gợi ý ngớ ngẩn đó trở đi, tôi chẳng tài nào gạt thời tiết ra khỏi đầu được nữa, cũng chẳng thể nhét thêm bất cứ thứ gì khác vào.
Quả thực thời tiết dạo này vô cùng tồi tệ. Ít ra thì lúc tôi đang viết những dòng này là thế, và nếu lúc bạn đọc nó mà trời chưa đến nỗi khó chịu thì chẳng mấy chốc nó cũng sẽ thế thôi.
Trong mắt chúng ta, thời tiết lúc nào chẳng tồi tệ. Thời tiết cũng giống như chính phủ vậy — chẳng bao giờ đúng cả. Mùa hè thì ta kêu ngột ngạt; mùa đông thì bảo là buốt thấu xương; sang xuân với thu thì ta bắt bẻ vì nó cứ ương ương dở dở chẳng ra làm sao rồi lại ước gì nó chịu dứt khoát một hai. Trời quang mây tạnh thì ta than vãn rằng đất nước sắp lụi bại vì thiếu nước mưa; còn lúc trời mưa thì ta lại cầu khẩn trời yên biển lặng. Tháng Mười Hai trôi qua mà không có tuyết, ta tức giận đòi hỏi mùa đông truyền thống ngày xưa của chúng ta đã đi đâu mất rồi, và lớn tiếng cằn nhằn như thể mình vừa bị lừa gạt mất một món hàng đã bỏ tiền ra mua đứt; thế mà đến lúc tuyết rơi thật, ngôn từ ta thốt ra lại là nỗi ô nhục cho một quốc gia theo đạo Thiên chúa. Chúng ta sẽ chẳng bao giờ cảm thấy thỏa mãn cho đến khi mỗi người tự tạo ra thời tiết cho riêng mình và cứ giữ rịt lấy nó.
Nếu không thể dàn xếp được điều đó, có lẽ chúng ta thà khỏi cần đến thời tiết còn hơn.
Tuy nhiên, tôi nghĩ chỉ có chúng ta — những kẻ sống chốn thị thành — mới thấy mọi kiểu thời tiết đều đáng ghét đến vậy. Ở chốn bình yên của chính mình là vùng đồng quê, Thiên nhiên luôn ngọt ngào trong mọi tâm trạng. Còn gì đẹp hơn những bông tuyết rơi đầy vẻ huyền bí trong sự tĩnh lặng dịu êm, điểm tô cho đồng ruộng và cây cối một sắc trắng tinh khôi như thể chuẩn bị cho một đám cưới cổ tích! Và thật tuyệt vời biết bao những bước dạo bộ khi mặt đất đóng băng kêu lạo xạo dưới những bước sải chân dứt khoát — khi dòng máu trong người rần rật chảy qua bầu không khí trong lành buốt lạnh, và tiếng chó chăn cừu sủa văng vẳng đâu đây cùng tiếng trẻ thơ cười đùa vang lên trong trẻo, thoảng nhẹ như tiếng chuông trên dãy Alps vọng lại qua những ngọn đồi quang đảng! Rồi cả trượt băng nữa! Lướt đi với đôi cánh bằng thép trên mặt băng chao đảo, tạo ra thứ âm thanh vù vù rộn rã khi ta bay qua. Ồ, mùa xuân mới kiều diễm làm sao — Thiên nhiên đang ở độ tuổi trăng tròn ngọt ngào!
Khi những chiếc lá non nớt e dè hé nở thật tươi và xanh mướt, tinh khôi và rạng rỡ, tựa như những cuộc đời trẻ trung đang rụt rè bước ra chốn thế gian tấp nập; khi hoa cây ăn quả nở hồng trắng đan xen, tựa như những thiếu nữ làng bên trong bộ váy áo ngày Chủ nhật, che khuất từng ngôi nhà tranh vôi trắng trong một làn mây lộng lẫy mong manh; và tiếng chim cu gáy theo làn gió thoảng đưa qua những cánh rừng! Rồi mùa hè với sắc xanh thẳm sâu cùng tiếng vo ve mệt mỏi — khi những hạt mưa thầm thì điều bí mật thiêng liêng với những chiếc lá đang lắng nghe và ánh hoàng hôn cứ lưu luyến mãi bên những con ngõ nhỏ! Và mùa xuân... à nhầm, mùa thu! Ồ, sao mà đẹp đến nao lòng, với thứ ánh sáng vàng óng ả cùng vẻ đẹp tàn lụi đầy kiêu hãnh của những cánh rừng đổi màu — những buổi chiều tà đỏ như máu và màn sương ma quái lúc chiều tà, với tiếng gặt hái bận rộn, những vườn cây trái trĩu quả, tiếng gọi nhau của những kẻ mót lúa, và những khúc ca mừng mùa mội!
Ngay cả mưa, mưa tuyết và mưa đá cũng chỉ giống như những đầy tớ hữu ích của Thiên nhiên khi chúng làm tròn những nhiệm vụ giản dị ở chốn đồng quê; và ngay cả Gió Đông cũng chẳng tệ hại hơn một người bạn ào ào náo nhiệt khi ta bắt gặp nó giữa những hàng rào cây xanh.
Nhưng chốn thành thị, nơi lớp vữa trát phồng rộp dưới ánh mặt trời khói bụi, nơi cơn mưa lẫn nhọ nồi tạo ra bùn lầy nhão nhoét, nơi tuyết chất đống thành những bãi dơ dáy, và những luồng gió lạnh buốt rít qua những con phố u ám rồi gào thét quanh các góc phố bật đèn gas chói lọi, chẳng có bộ mặt nào của Thiên nhiên làm ta say đắm. Thời tiết ở các thị trấn cũng giống như con chim chiền chiện lạc vào phòng kế toán — lạc lõng và vướng víu. Các thị trấn lẽ ra nên được mái che kín, sưởi ấm bằng hệ thống ống nước nóng, và thắp sáng bằng điện. Thời tiết vốn là một cô thôn nữ nên chẳng thể hiện được vẻ đẹp vốn có khi đặt chân ra phố thị. Ta thích ve vả cô ấy ngoài cánh đồng cỏ khô là thế, nhưng sao trông cô chẳng còn cuốn hút khi ta chạm mặt ở Pall Mall. Ở đó có quá nhiều hơi hướng của cô ta rồi. Tràng cười sảng khoái, phóng khoáng cùng giọng nói hào sảng từng nghe rất êm tai ở trại bò sữa nay lại đâm ra chói tai trước sự giả tạo của đời sống thị thành, và những điệu bộ của cô trở nên vô cùng khó ưa.
Mới dạo gần đây, cô ta cứ ban ơn cho chúng tôi những trận mưa gần như bất tận suốt khoảng ba tuần lễ; và thú thật là tôi chẳng khác nào một khối thân thể ẩm ướt, nhớp nháp và chán ngắt, đúng như lời ông Mantalini từng nói.
Hàng xóm nhà bên thỉnh thoảng lại ra khu vườn phía sau và bảo rằng thời tiết đang làm ơn làm phước cho đất nước rất nhiều — ý hắn không phải chuyện hắn bước ra vườn, mà là thời tiết cơ. Hắn chẳng hiểu mọị thứ quái gì sảng về nó cả, nhưng kể từ khi dựng một khung trồng dưa chuột vào mùa hè năm ngoái, hắn đã tự coi mình như một nhà nông học, và cứ nói năng nhảm nhí theo cái kiểu đó với ý định nhồi nhét vào đầu những người còn lại trong dãy phố cái ý nghĩ rằng hắn là một lão nông về hưu. Tôi chỉ biết hy vọng rằng lần này hắn đoán đúng, và thời tiết thực sự đang mang lại điều tốt lành cho thứ gì đó, bởi vì nó đang tàn phá tôi một cách không thương tiếc. Nó đang hủy hoại cả quần áo lẫn tính khí của tôi. Tính khí thì tôi còn kham nổi, vì kho dự trữ của tôi hãy còn dồi dào, nhưng cảnh nhìn những chiếc mũ và chiếc quần cũ kỹ thân yêu của mình đang lụi tàn, già cỗi đi trước tuổi dưới những luồng gió lạnh và tuyết rơi của cõi đời băng giá này cứa nát tâm can tôi.
Cả bộ đồ mùa xuân mới của tôi nữa chứ. Đó là một bộ đồ tuyệt đẹp, thế mà giờ đây nó đang treo lủng lẳng với đầy những vết bùn bắn đến mức tôi chẳng dám nhìn thẳng.
Đấy là tại thằng Jim. Tôi đời nào thèm diện bộ đồ đó ra đường tối hôm đó nếu không vì nó. Lúc ấy tôi đang ướm thử thì nó bước vào. Vừa thoáng thấy bộ đồ, nó liền vung tay hú hét lên một cách điên dại và kêu lên rằng nó "lại bị tái phát cơn nghiện rồi!"
Tôi hỏi: "Mặc đằng sau có vừa vặn không hả mày?"
Nó đáp: "Đỉnh của chóp, lão bạn già." Rồi nó đòi xem tôi có định đi ra ngoài không.
Ban đầu tôi bảo "không", nhưng nó cứ nài nỉ bắt tôi phải theo. Nó bảo một người mặc bộ đồ thế này thì không có quyền rúc trong nhà. Nó nói: "Mỗi công dân đều có nghĩa vụ với cộng đồng. Ai nấy nên đóng góp vào niềm vui chung trong khả năng cho phép của mình. Ra đường đi và ban phước cho mấy cô nàng một chuyến xem nào."
Jim hay dùng từ lóng. Chẳng biết nó học lỏm ở đâu ra nữa. Chắc chắn là không phải từ tôi rồi.
Tôi hỏi: "Mày nghĩ họ sẽ thích thật chứ?" Nó bảo trông tôi sẽ chẳng khác nào một ngày nghỉ dưỡng ở vùng quê đối với họ.
Câu đó đã quyết định tất cả. Hôm đó là một buổi tối đẹp trời và tôi đã bước chân ra ngoài.
Lúc về đến nhà, tôi cởi sạch quần áo rồi dùng whisky xoa bóp người, ngâm chân vào nước nóng và đắp miếng mù tạt lên ngực, húp một bát cháo loãng rồi nốc một ly rượu brandy pha nước nóng, bôi mỡ vào mũi và lăn ra ngủ.
Những biện pháp quyết liệt và nhanh chóng đó, nhờ ơn thể chất vốn dĩ tráng kiện, đã cứu mạng tôi; còn về bộ đồ á? Chà, nói sao nhỉ, nó chẳng còn là bộ đồ nữa; nó là một tấm chắn bùn thì đúng hơn.
Thế mà tôi lại cứ chết mê chết mệt bộ đồ ấy chứ. Nhưng đời là thế đấy. Tôi chẳng bao giờ kịp đem lòng yêu mến thứ gì trên cõi đời này mà không có một tai họa khủng khiếp nào đó giáng xuống nó. Hồi còn nhỏ tôi từng nuôi một con chuột nước thuần hóa, và tôi yêu con vật ấy theo cách mà chỉ một đứa trẻ mới dành cho một con chuột nước già cỗi; thế rồi có một hôm nó ngã tõm vào một bát bánh dâu gai lớn đang để nguội trong bếp, và chẳng ai hay biết số phận con vật đáng thương ấy trôi dạt về đâu cho đến tận miếng xúc thứ hai.
Tôi thực sự căm ghét thời tiết mưa gió ở chốn thị thành. À không, không hẳn là mưa, mà là bùn lóng nhóng khiến tôi thấy chướng tai gai mắt. Không hiểu sao dường như tôi có một thứ sức hút mãnh liệt không thể chối từ đối với bùn lầy. Tôi chỉ cần thò mặt ra đường vào một ngày bùn lấp xấp là thế nào cũng bị nó bôi bác cho ngập ngụa nửa người. Tất cả chỉ vì tôi quá thu hút mà thôi, y như lời bà cụ nọ đã nói khi bị sét đánh. Người ta có thể đi ra ngoài vào những ngày trời bẩn và đi dạo suốt hàng giờ liền mà không dính lấy một hạt bụi; thế mà tôi chỉ vừa bước qua đường là quay về với một vẻ ngoài nhơ nhớp đến mức chẳng dám đem ra đường (như hồi tôi còn bé, người mẹ hiền yêu quý của tôi vẫn thường cố gắng răn dạy). Nếu toàn cõi London chỉ có đúng một vũng bùn duy nhất, tôi dám chắc mình sẽ hốt sạch nó chẳng chừa cho bất kỳ đối thủ nào.
Ước gì tôi có thể đáp lại tình cảm ấy, nhưng ngặt nỗi tôi sợ rằng mình chẳng bao giờ làm nổi. Tôi vô cùng khiếp hãi thứ gọi là "đặc sản sương mù London". Tôi cảm thấy thảm hại và nhớp nháp suốt cả một ngày trời bẩn thỉu, và thật là một sự giải thoát khôn tả khi được cởi bỏ quần áo, rúc vào chăn ấm để trốn tránh tất cả những thứ đó. Mọi chuyện cứ tồi tệ đi trong những ngày mưa gió. Tôi chẳng hiểu tại sao, nhưng cứ hễ mưa gió là hình như ngoài đường lại đông đúc hơn hẳn những ngày thường — nào người, nào chó, nào xe nôi trẻ em, nào xe taxi, xe ngựa — và chúng cứ chình ình ngáng đường bạn nhiều hơn, ai nấy cũng đâm ra khó ưa — ngoại trừ tôi ra — và điều đó khiến tôi phát điên lên được. Rồi chưa hết, không hiểu sao lúc trời mưa tôi lại cứ hay tay xách nách mang nhiều đồ đạc hơn lúc trời khô ráo; để rồi khi bạn đang bận cầm một cái túi, ba bọc đồ, một tờ báo, mà trời lại bỗng đổ mưa thì bạn đố lòng mà bật nổi chiếc ô của mình lên đấy.
Nhắc đến chuyện đó lại làm tôi nhớ đến một khía cạnh khác của thời tiết mà tôi không tài nào chịu nổi, đó là thời tiết tháng Tư (được gọi như vậy vì nó luôn xảy ra vào tháng Năm). Các nhà thơ thấy nó rất hay ho. Vì nó chẳng biết mình muốn gì trong năm phút liền nên họ ví nó với phụ nữ; và nhờ thế mà nó được cho là vô cùng quyến rũ. Bản thân tôi thì chẳng thấy hay ho chỗ nào. Cái trò biến hóa khôn lường kiểu chớp nhoáng đó có thể rất thú vị ở một cô gái. Quả thực sẽ rất tuyệt vời khi phải giao du với một người vừa mới nhe răng cười nhăn nhở vì một chuyện chẳng đâu vào đâu, thì ngay giây sau đã sụt sùi khóc lóc cũng vì cái lý do y hệt như thế, rồi lại khúc khích cười, rồi lại hờn dỗi, rồi vừa thô lỗ vừa yểu điệu, vừa cáu bẳn vừa vui vẻ, vừa ồn ào vừa lặng lẽ, vừa nồng nhiệt vừa lạnh lùng, vừa xa cách vừa õng ẹo, tất cả chỉ trong vòng một phút (xin nhắc lại là tôi không nói thế nhé. Bọn thi sĩ đấy chứ. Và họ được coi là những tay sành sỏi thể loại này mà); nhưng ngặt nỗi khi áp dụng vào thời tiết thì những bất lợi của hệ thống đó lại càng phơi bày rõ mười mươi. Nước mắt của phụ nữ chẳng làm ai ướt át cả, nhưng mưa thì có; và sự lạnh lùng của cô ta chẳng đến mức đặt nền móng cho bệnh hen suyễn và thấp khớp, trong khi gió đông thì thừa khả năng làm điều đó. Tôi có thể chuẩn bị tinh thần và chung sống với một ngày tồi tệ ra ra trò, nhưng những cái thứ ngày nửa mùa tạp nháp thế này thì tôi xin kiếu. Thật bực bội làm sao khi nhìn thấy một bầu trời xanh ngắt ở phía trên trong lúc bản thân đang bì bõm bước đi với bộ đồ ướt sũng, và có cái gì đó thật đáng ghét ở cái cách mà mặt trời ló dạng mỉm cười sau một trận mưa xối xả, như thể đang muốn nói: "Lạy Chúa yêu dấu, không lẽ anh định bảo là anh bị ướt đấy chứ? Chà, tôi ngạc nhiên quá cơ. Ơ hay, tôi đùa chút thôi mà."
Bọn chúng chẳng thèm cho bạn thời gian để bật hay cụp chiếc ô xuống trong một tháng Tư ở nước Anh đâu, nhất là khi đó lại là một chiếc ô "tự động" — ý tôi là chiếc ô cơ, chứ không phải tháng Tư.
Tôi từng mua một chiếc ô "tự động" vào một ngày tháng Tư, và chà, tôi đã có những kỷ niệm nhớ đời với nó! Tôi đang cần một chiếc ô, bèn bước vào một cửa hàng trên phố Strand và bày tỏ ý định đó, lập tức họ liền bảo:
"Vâng, thưa ngài. Ngài thích loại ô nào ạ?"
Tôi bảo tôi muốn một chiếc có thể che được mưa, và không tài nào bị bỏ quên trên toa tàu hỏa.
Nhân viên bán hàng liền bảo: "Hãy thử loại 'tự động' xem ạ."
Tôi hỏi: "Ô 'tự động' là cái gì thế?"
Gã nhân viên đáp với một chút nhiệt huyết: "Ồ, đó là một thiết kế tuyệt đẹp. Nó có thể tự động bật mở và cụp lại."
Tôi bèn mua ngay một chiếc và nhận ra hắn nói hoàn toàn chính xác. Nó tự động bật mở và cụp lại thật. Tôi chẳng có một tý quyền kiểm soát nào đối với nó cả. Cứ mỗi khi trời bắt đầu mưa — mà mùa đó cứ cách năm phút là trời lại mưa một lần — tôi lại cố gắng xúi cái máy này mở ra, nhưng nó cứ trơ ra không chịu nhúc nhích; thế là tôi lại phải đứng đấy vật lộn với cái quái thai đó, vừa lắc vừa nguyền rủa nó trong lúc trời đổ mưa xối xả. Thế rồi vừa lúc tạnh mưa thì cái đồ dở hơi ấy lại bất ngờ giật phắt lên trên và kiên quyết không chịu cụp xuống nữa; và thế là tôi cứ phải ngẩn ngơ đi dạo dưới bầu trời xanh ngắt, với một chiếc giương oang oang trên đầu, lòng thầm cầu mong trời mưa trở lại để người ta đỡ tưởng mình bị điên.
Đến lúc nó chịu cụp xuống thì lại cụp một cách đầy bất ngờ khiến chiếc mũ trên đầu tôi văng tung tóe.
Tôi chẳng hiểu tại sao lại thế, nhưng có một sự thật không thể chối cãi là chẳng có gì khiến một người trông lố bịch tột cùng cho bằng việc bị bay mất mũ. Cảm giác bất lực đến não lòng chạy dọc sống lưng khi chợt nhận ra đầu mình đang trần trụi là một trong những nỗi cay đắng nhất mà kiếp người phải gánh chịu. Và sau đó là màn rượt đuổi điên cuồng theo chiếc mũ, có sự góp vui của một con chó nhỏ tăng động tưởng rằng đó là một trò chơi, và trong cuộc rượt đuổi đó thể nào bạn cũng làm ngã nhào ba bốn đứa trẻ vô tội — chưa thèm chấp cácà bà mẹ của chúng — tông thẳng một ông lão béo ú lăn kề ra trên một chiếc xe nôi trẻ em, rồi tiện đà bay từ một trường nữ sinh vào thẳng vòng tay của một gã thợ quét ống khói đang ướt sũng.
Sau màn đó, sự hân hoan ngớ ngẩn của đám đông người xem cùng vẻ ngoài tả tơi của chiếc mũ khi được nhặt lại bỗng trở thành những chuyện nhỏ nhặt chẳng bõ bèn.
Nói chung, nào là gió tháng Ba, những cơn mưa rào tháng Tư, và sự vắng bóng toàn tập của hoa tháng Năm, mùa xuân ở các đô thị thực sự là một thất bại thảm hại. Ở vùng quê thì nó tuyệt thật đấy, như tôi đã nói, nhưng ở những thành phố có dân số trên mười nghìn người thì quả thực nó nên bị bãi bỏ cho rồi. Giữa những xưởng thợ nghiệt ngã của trần gian, nó chẳng khác nào lũ trẻ — lạc lõng và thừa thãi. Chẳng có bên nào trông coi ra gì giữa chốn bụi bặm và ồn ào ấy cả. Thật là đau lòng khi nhìn thấy những đứa trẻ lem luốc cố gắng nô đùa trong những con sân ồn ào và những con phố bùn lầy. Những nguyên tử người nghèo khổ đáng thương chẳng ai mảy may quan tâm hay màng tới, chúng nào phải trẻ con. Trẻ con là phải mắt sáng long lanh, bụ bẫm và rụt rè. Còn lũ trẻ này chỉ là những yêu tinh nhếh nhác, eo éo, khuôn mặt bé tí teo bị cào xé và héo hắt, tiếng cười non nớt thì khàn đặc và lạc giọng.
Mùa xuân của cuộc đời và mùa xuân của đất trời vốn dĩ đều được sinh ra để nằm trong lòng nôi xanh ngát của thiên nhiên. Còn với chúng ta ở chốn thị thành, mùa xuân chỉ mang đến những cơn gió lạnh và những trận mưa phùn dầm dề. Ta buộc phải tìm kiếm nó giữa những cánh rừng trụi lá và những con đường mòn lúp xúp bụi gai, trên những hoang mạc ngập thưa thới cây thạch nam và những ngọn đồi lớn tĩnh lặng, nếu muốn cảm nhận hơi thở vui tươi và lắng nghe tiếng vọng thầm lặng của nó. Nơi đó ẩn chứa một nguồn năng lượng tươi mới huy hoàng của mùa xuân. Những đám mây trôi cuồn cuộn, không gian hoang vu khoáng đạt, ngọn gió lồng lộng và bầu không khí trong trẻo rạng rỡ đánh thức trong ta những xung động và hy vọng mơ hồ. Cuộc sống, giống như phong cảnh xung quanh ta, dường như lớn lao hơn, rộng mở hơn và tự do hơn — một con đường cầu vồng dẫn đến những bến bờ vô định. Xuyên qua những khe hở lấp lánh bạc ngăn cách bầu trời, ta dường như bắt gặp bóng dáng của niềm hy vọng vĩ đại và sự hùng vĩ bao quanh thế giới nhỏ bé đang thổn thức này, và một luồng hương thơm của nó được cuốn trên đôi cánh của cơn gió tháng Ba hoang dã thổi thốc vào ta.
Những suy nghĩ kỳ lạ mà ta chẳng tài nào hiểu nổi đang cựa quậy trong lồng ngực. Những tiếng gọi đang giục giã ta hướng đến những nỗ lực lớn lao, đến những công trình vĩ đại. Nhưng ta vẫn chưa thể thấu hiểu ý nghĩa của chúng, và những âm vang ẩn giấu trong sâu thẳm tâm hồn vốn muốn đáp lời nay đang phải vật lộn, ngắc ngứ và câm lặng.
Chúng ta vươn đôi tay như những đứa trẻ về phía ánh sáng, cố gắng nắm bắt thứ gì đó mà chính ta cũng chẳng biết là gì. Suy nghĩ của chúng ta, giống như suy nghĩ của những cậu bé trong bài hát Đan Mạch, là những suy nghĩ rất dài, rất dài và vô cùng mơ hồ; ta không thể nhìn thấy điểm tận cùng của chúng.
Chắc chắn là phải thế rồi. Mọi suy nghĩ vượt ra khỏi cái thế giới chật hẹp này không thể nào khác ngoài sự mờ mịt và vô hình. Những suy nghĩ mà ta có thể nắm bắt rõ ràng chỉ là những ý nghĩ vô cùng nhỏ nhoi — rằng hai cộng hai là bốn — rằng khi đói bụng thì ăn thật là ngon miệng — rằng trung thực là thượng sách; còn tất cả những suy nghĩ vĩ đại hơn đều mơ hồ và bao la đối với bộ não nghèo nàn non nớt của chúng ta. Ta chỉ nhìn mọi thứ qua làn sương mờ ảo cuồn cuộn quanh hòn đảo cuộc đời bị thời gian bao bọc này, và chỉ nghe thấy tiếng sóng gầm rú từ xa xôi của đại dương bao la ngoài kia mà thôi.
