Thói đời ai ai cũng tự phụ, và ai cũng chuộng vẻ bề ngoài. Phụ nữ thì khỏi phải bàn, cực kỳ kiêu kỳ. Đàn ông cũng chẳng kém — thậm chí còn hơn thế, nếu có thể. Trẻ con cũng vậy, đặc biệt là lũ trẻ. Ngay lúc này đây, một đứa nhóc đang đập thình thịch lên chân tôi. Nó muốn biết tôi nghĩ gì về đôi giày mới của nó. Thật lòng mà nói, tôi chẳng thấy chúng đẹp đẽ gì cho cam. Chúng thiếu đi sự cân đối, thiếu những đường cong mềm mại, lại mang một vẻ cục mịch khó tả (mà tôi nghi là chúng còn đi nhầm cả chân nữa). Nhưng tôi đâu dám nói ra miệng. Thứ nó mong chờ không phải là những lời chê bai thẳng thắn, mà là sự nịnh bợ; thế là tôi đành tuôn ra những lời khen ngợi quá đà đến mức chính tôi cũng thấy thật ghê tởm bản thân. Chẳng có cách nào khác để làm hài lòng cái sinh vật nhỏ bé bướng bỉnh này. Đã có lần tôi thử áp dụng cái bài "người bạn chân thành" với nó, nhưng kết quả thật thảm hại. Hôm đó nó đòi tôi nhận xét về tư cách và hành vi chung của mình, câu hỏi chính xác là: "Wot oo tink of me? Oo peased wi' me?" [Con nghĩ gì về tôi? Ông có hài lòng với con không?], và tôi đã nghĩ đây là cơ hội tốt để đưa ra vài lời nhận xét mang tính giáo huấn về quá trình tu dưỡng đạo đức gần đây của nó. Thế là tôi đáp: "Không, ta không hài lòng với con chút nào." Tôi nhắc lại cho nó nhớ những chiến tích ngay trong chính buổi sáng hôm ấy, và hỏi rằng một đứa trẻ ngoan theo đạo Chúa thì làm sao có thể mong đợi một người bác thông thái và tốt bụng lại đi hài lòng với hành tung của một tiểu quái, kẻ mà ngay ngày hôm đó đã đánh thức cả nhà dậy lúc năm giờ sáng; làm đổ một chậu nước rồi ngã lăn cềnh xuống cầu thang theo nó lúc bảy giờ; tìm cách tống con mèo vào bồn tắm lúc tám giờ; và ngồi chễm chệ lên chiếc mũ của chính bố nó lúc chín giờ ba mươi lăm phút.
Nó đã làm gì các bác đoán xem? Nó có tỏ ra biết ơn vì tôi đã ăn nói thẳng thắn không? Nó có ngẫm nghĩ về lời tôi dặn để rồi quyết tâm rút kinh nghiệm và từ giờ phút ấy sống một cuộc đời tốt đẹp, cao thượng hơn không?
Không! Nó gào khóc tướng lên.
Khóc chán chê, nó chuyển sang chửi bới.
"Oo naughty—oo naughty, bad unkie—oo bad man—me tell MAR." [Ông hư lắm — ông hư lắm, bác xấu xa — ông là người xấu — con đi mách MẸ.]
Và nó đi mách thật.
Kể từ dạo đó, mỗi khi được trưng cầu ý kiến, tôi giữ chặt những cảm xúc thật của mình trong lòng, thà rằng bày tỏ sự ngưỡng mộ vô bờ bến đối với mọi hành động của tiểu thư này, chẳng màng đến việc chúng có thực sự đáng khen hay không. Thế là nó gật đầu bằng lòng rồi lon ton đi quảng cáo ý kiến của tôi cho cả nhà nghe. Nó có vẻ coi đó như một thứ giấy chứng nhận để trục lợi, vì chốc chốc tôi lại nghe văng vẳng ở đâu đây câu: "Unkie says me dood dirl—me dot to have two bikkies." [Bác bảo con là bé ngoan — con phải được thưởng hai cái bánh quy.]
Kìa, nó đang đứng đằng kia kìa, say sưa ngắm nghía mấy ngón chân của mình và lẩm bẩm "pittie" [xinh quá] — một cục tự phụ và kiêu căng cao đúng hai thước mút mác, chưa thèm kể đến những thói hư tật xấu khác.
Đứa nào cũng thế cả thôi. Tôi nhớ có lần ngồi trong một khu vườn ngập nắng ở vùng ngoại ô Luân Đôn. Chợt tôi nghe thấy một giọng trẻ con lảnh lót vang lên từ khung cửa sổ tầng trên gọi một sinh linh vô hình nào đó, chắc là ở khu vườn bên cạnh: "Gamma, me dood boy, me wery good boy, gamma; me dot on Bob's knickiebockies." [Bà ơi, con là bé ngoan, con là bé ngoan lắm đấy bà ơi; con đang mặc quần cộc của anh Bob này.]
Chà, đến cả loài vật cũng thích làm điệu nữa là. Hôm nọ tôi thấy một chú chó Newfoundland to lớn đang ngồi trước chiếc gương ở lối vào một cửa hàng tại Regent's Circus, tự ngắm mình với một vẻ mãn nguyện đầy tự đắc mà tôi chưa từng thấy ở bất cứ đâu ngoài một buổi họp hội đồng xứ đạo.
Tôi từng ghé thăm một trang trại nhân dịp người ta đang ăn mừng ngày hội lớn. Tôi không nhớ rõ đó là dịp gì, chỉ biết là một ngày vui chơi lễ lạt gì đó, kiểu như Ngày Tháng Năm hoặc Ngày Lễ Giao Kèo, và họ đã vòng một dải hoa quanh đầu một con bò cái. Chà, con vật bốn chân ngốc nghếch ấy cứ đi lại tung tăng suốt cả ngày dài hệt như một cô nữ sinh diện chiếc áo đầm mới; và khi họ tháo vòng hoa ra, nó trở nên vô cùng sầm sì cáu kỉnh, buộc lòng họ phải đội lại lên đầu nó thì nó mới chịu đứng yên cho vắt sữa. Đây không phải là một giai thoạia kiểu nhà Percy đâu nhé. Đây là sự thật hiển nhiên và tỉnh táo đấy.
Còn loài mèo, sự kiêu kỳ của chúng chẳng kém gì con người chúng ta. Tôi từng chứng kiến một con mèo đứng phắt dậy bước ra khỏi phòng chỉ vì có vị khách lỡ thốt ra một câu miệt thị giống loài của nó, trong khi chỉ cần một lời nịnh khéo là chúng có thể rurur bên tai bạn suốt cả tiếng đồng hồ.
Tôi rất thích loài mèo. Chúng hồn nhiên mang lại tiếng cười cho người khác biết bao. Ở chúng có một vẻ đường bệ đầy hài hước, một thái độ kiểu như "Sao ngươi dám!" hay "Đi chỗ khác mau, đừng có sờ vào ta." Này nhé, loài chó chẳng hề có chút kiêu kỳ nào sất. Chúng sẵn sàng kết thân với bất kỳ anh Tám, anh Tư hay anh Chín nào mà chúng tình cờ gặp gỡ. Khi gặp một chú chó quen, tôi thường vỗ đầu nó, thốt ra những từ ngữ chửi yêu rồi quật ngửa nó ra; thế là nó cứ nằm đó, há hốc miệng nhìn tôi mà chẳng mảy may bận tâm điều gì.
Thử làm thế với một con mèo xem nào! Hừm, nó sẽ cạch mặt bạn cho đến hết đời là cái chắc. Không, muốn lấy lòng một con mèo, bạn phải cẩn trọng từng đường đi nước bước và từ tốn gỡ rối tấm lòng nó. Nếu chưa quen con mèo đó, tốt nhất bạn hãy bắt đầu bằng câu: "Mèo ngoan nào." Rồi bồi thêm câu "ngoan nào ngoan nào" bằng một giọng điệu đầy vỗ về, chìu mến. Bạn chẳng hiểu mình đang nói gì và con mèo cũng chẳng khá hơn là bao, nhưng sự ân cần ấy dường như bày tỏ thiện chí từ phía bạn, và thường thì nó chạm đến cảm xúc của con mèo sâu sắc đến mức nếu bạn là người lịch sự và ngoại hình dễ nhìn, nó sẽ cong lưng cọ chiếc mũi xinh xắn vào người bạn. Mọi chuyện đã tiến triển đến mức này, bạn có thể đánh liều gãi cằm và gãi nhẹ mang tai cho nó, và thế là sinh vật thông minh ấy sẽ cắm phập móng vuốt vào chân bạn; để rồi tất cả lại chìm trong tình bạn và sự trìu mến ngọt ngào, như những vần thơ tuyệt đẹp đã diễn tả:
Con yêu mèo nhỏ áo len vàng,
Chẳng ghẹo chẳng trêu chẳng phá phàng;
Vuốt ve mớm mớm mồi ngon miệng,
Mèo yêu vì bé tính ngoan ngoãn.
Hai câu thơ cuối của đoạn thơ mang lại cho chúng ta một cái nhìn khá chân thực về quan niệm của loài mèo thế nào là một con người tốt. Rõ ràng trong mắt chúng, sự tốt bụng đồng nghĩa với việc vuốt ve, cưng nựng và cho chúng ăn những món ngon vật lạ. Tôi chỉ e rằng cái nhìn hạn hẹp về đức hạnh ấy không phải chỉ có ở loài mèo. Tất cả chúng ta đều có xu hướng áp dụng một tiêu chuẩn công trạng tương tự khi đánh giá những người xung quanh. Một người tốt là người đối xử tốt với chúng ta, còn kẻ xấu là kẻ không chịu làm theo ý muốn của chúng ta. Sự thật là, mỗi chúng ta đều mang một niềm tin chắc nịch bẩm sinh rằng cả thế giới này, cùng với mọi người mọi vật trong đó, được tạo ra như một thứ phụ tùng thiết yếu dành riêng cho bản thân mình. Những người anh em chị em đồng loại của chúng ta sinh ra là để ngưỡng mộ chúng ta và phục vụ cho các nhu cầu đa dạng của chúng ta. Bạn và tôi, bạn đọc thân mến, mỗi chúng ta đều là trung tâm vũ trụ theo quan điểm riêng của mình. Bạn, theo tôi hiểu, được tạo hóa nhân từ đưa vào cõi đời này cốt để đọc và trả tiền cho những gì tôi viết; trong khi tôi, dưới cái nhìn của bạn, là một món hàng được phái đến thế gian để viết ra thứ gì đó cho bạn đọc. Những vì sao — theo cách gọi của chúng ta dành cho vô vàn thế giới khác đang lao vút qua màn đêm cùng với chúng ta trong cõi vĩnh hằng tĩnh lặng — được đính lên bầu trời để làm cho khung cảnh ban đêm thêm phần thú vị đối với chúng ta; còn mặt trăng với những bí ẩn tối tăm và gương mặt luôn giấu kín kia chính là một sự sắp đặt để chúng ta tha hồ tán tỉnh nhau bên dưới ánh trăng.
Tôi e rằng phần lớn chúng ta đều giống hệt con gà trống chọi của bà Poyser, kẻ từng tưởng rằng mặt trời sở dĩ mọc lên mỗi sáng là chỉ để lắng nghe tiếng gáy của nó. "'Chính sự tự phụ làm cho thế giới này quay vòng vòng'." Tôi không tin trên đời này từng tồn tại một người nào hoàn toàn không có chút thói kiêu kỳ nào, và nếu quả thật có một kẻ như thế, thì đó sẽ là một sinh vật vô cùng khó ưa khi phải giao du. Đương nhiên, hắn ta sẽ là một người rất tốt, và chúng ta sẽ dành cho hắn sự kính trọng lớn lao. Hắn sẽ là một con người đáng ngưỡng mộ — một kẻ cần được lồng vào trong lồng kính để đem đi trưng bày như một mẫu vật — một con người cần được đặt lên bệ thờ và đem ra sao chép hệt như một bài tập làm văn ở trường — một kẻ đáng được tôn kính, nhưng tuyệt đối không phải là một người để yêu thương, không phải là một người anh em bằng xương bằng thịt mà ta muốn nắm lấy bàn tay. Các đấng thiên thần có lẽ là những sinh vật vô cùng tuyệt vời theo cách riêng của họ, nhưng chúng ta, những con người phàm trần tội nghiệp trong hoàn cảnh hiện tại này, chắc chắn sẽ thấy bầu bạn với họ là một cực hình tẻ nhạt đến phát xỉu. Ngay cả những con người đơn thuần là tốt bụng thôi cũng đủ khiến người ta chán nản rồi. Chính qua những lỗi lầm và khiếm khuyết của nhau, chứ không phải qua những đức tính tốt đẹp, chúng ta mới xích lại gần nhau và tìm thấy sự đồng cảm. Chúng ta có thể khác biệt nhau một trời một vực ở những phẩm chất cao quý. Chỉ trong những thói ngớ ngẩn, chúng ta mới tìm thấy tiếng nói chung. Trong chúng ta, có kẻ thì sùng đạo, có kẻ lại hào phóng. Một số ít trong chúng ta thì trung thực, nếu xét theo nghĩa tương đối; và một số ít hơn nữa, có lẽ là những kẻ nói sự thật. Nhưng xét về sự tự phụ cùng những điểm yếu tương tự thì tất cả chúng ta đều có thể bắt tay làm bạn được hết. Sự tự phụ là một trong những nét bản chất con người có sức mạnh kết nối cả thế giới lại thành một nhà. Từ vị tù trưởng da đỏ kiêu hãnh với chiếc thắt lưng da đầu, cho đến vị tướng quân châu Âu đang ưỡn ngực dưới hàng sao và huân chương; từ anh chàng người Trung Quốc hớn hở với cái đuôi sam dài dằng dặc, cho đến "mỹ nhân chuyên nghiệp" đang chịu đựng những đớn đau tột cùng cốt sao cho vòng eo trông thon thả hệt như con quay; từ cô bé Polly Stiggins rách rưới đang nghênh ngang bước qua khu Seven Dials với chiếc ô rách trên đầu, cho đến vị công nương lướt đi giữa phòng khách với tấm áo choàng dài tới bốn thước; từ cậu 'Arry cười hô hố hưởng ứng những lời châm chọc dung tục của lũ bạn bợm trợn, cho đến vị chính khách đang vênh mặt sung sướng trước những tràng pháo tay tán thưởng những câu văn biền ngẫu kêu như chuông của lão; từ anh chàng người Phi da đen đang đổi những hũ dầu quý hiếm cùng ngà voi lấy mấy hạt cườm thủy tinh đeo cổ, cho đến thiếu nữ theo đạo Chúa đang đem bán thân xác ngọc ngà của mình để đổi lấy dăm ba viên đá nhỏ cùng một cái tước hiệu hão huyền gắn trước tên mình — tất cả, tất cả đều đang diễu hành, chiến đấu, đổ máu và ngã xuống dưới lá cờ lòe loẹt sặc sỡ ấy.
Ấy chà, tự phụ quả thực là động lực thúc đẩy nhân loại, và những lời nịnh bợ chính là thứ mỡ bôi trơn guồng quay ấy. Nếu bạn muốn giành lấy tình cảm và sự tôn trọng trên cõi đời này, bắt buộc bạn phải nịnh bợ thiên hạ. Hãy nịnh từ người sang kẻ hèn, từ giàu đến nghèo, từ kẻ ngốc cho đến người khôn. Bạn sẽ phất lên trông thấy. Hãy ca ngợi đức tính của người này và cả thói hư tật xấu của người kia. Hãy tán dương mọi người về mọi thứ, đặc biệt là những thứ họ chẳng hề có. Hãy khen những kẻ quái đản là đẹp, những kẻ ngốc là thông minh, và những gã thô lỗ là có giáo dục. Sự tinh tế và trí tuệ của bạn sẽ được ca tụng lên tận mây xanh.
Ai mà chẳng bị khuất phục trước những lời nịnh nọt. Bậc bá tước thắt lưng da — "bá tước thắt lưng da" hình như là cụm từ chính xác. Tôi chẳng hiểu nó có nghĩa gì, ngoại trừ việc đó là một ông bá tước đeo thắt lưng thay vì dùng dây đai quần. Một số người vẫn làm thế. Bản thân tôi thì không thích kiểu đó chút nào. Cứ phải thắt chặt cái món ấy vào thì nó mới giữ được tác dụng, mà thế thì khó chịu chết đi được. Dù sao đi nữa, vị bá tước thắt lưng da ấy thuộc cái giống gì đi chăng nữa, thì tôi vẫn cứ khẳng định rằng hắn hoàn toàn có thể bị đánh gục bởi những lời nịnh nọt; cũng giống như mọi con người khác trên đời này, từ một bà nữ công tước cho đến anh chàng bán thịt mèo, từ chú bé dắt cày cho đến nhà thơ — và nhà thơ thì dễ đổ hơn chú bé dắt cày nhiều, bởi vì bơ phết lên bánh mì lúa mì bao giờ cũng dễ hơn bánh mì yến mạch.
Còn về tình yêu, nịnh bợ chính là huyết mạch của nó. Hãy rót đầy vào lòng một người tình yêu dành cho chính bản thân họ, và phần trào ra ngoài sẽ thuộc về bạn, một nhà văn người Pháp đầy dí dỏm và chân thật nào đó đã nói thế mà ngẫm mãi tôi chẳng tài nào nhớ nổi tên. (Mẹ kiếp! Cứ lúc cần thì chẳng bao giờ tôi tài nào nhớ nổi tên họ.) Hãy thì thầm vào tai một cô gái rằng nàng là một vị thiên thần, chỉ có điều là còn thiên thần hơn cả thiên thần; rằng nàng là một nữ thần, chỉ có điều là duyên dáng hơn, vương giả hơn và thiên bẩm hơn mức trung bình của các nữ thần; rằng nàng còn mang dáng vẻ thần tiên hơn cả Titania, đẹp đẽ hơn cả Venus, quyến rũ hơn cả Parthenope; tóm lại là đáng yêu hơn, xinh đẹp hơn và rạng rỡ hơn bất kỳ người phụ nữ nào từng sống, đang sống, hoặc có thể sống trên đời này — và bạn sẽ tạo được một ấn tượng vô cùng tốt đẹp trong trái tim ngây thơ tin tưởng của nàng. Ôi tâm hồn ngọt ngào ngây thơ! Nàng sẽ tin sái cổ mọi điều bạn nói. Lừa gạt một phụ nữ sao mà dễ thế — theo cái cách này.
Hỡi những tâm hồn bé nhỏ đáng yêu, họ ghét nịnh bợ lắm cơ đấy, họ vẫn hay bảo bạn thế; và khi bạn thốt lên: "Ôi em yêu, trong trường hợp của em thì đây chẳng phải nịnh nọt gì sất, mà là sự thật hiển nhiên rành rành; em thực sự, không chút phóng đại nào đâu, chính là sinh vật xinh đẹp nhất, tốt bụng nhất, quyến rũ nhất, thần thánh nhất, hoàn hảo nhất từng đặt chân lên trái đất này," họ sẽ nở một nụ cười kín đáo tỏ vẻ hài lòng, rồi ngả đầu vào bờ vai vạm vỡ của bạn, thì thầm rằng suy cho cùng bạn vẫn là một anh chàng đáng yêu và tốt bụng.
Trời ạ! Thử tưởng tượng có một gã đàn ông đem lòng yêu đương theo đúng những nguyên tắc hoàn toàn trung thực, quyết tâm không bao giờ thốt ra dù chỉ một lời tán tỉnh hay phóng đại nào, mà cứ khăng khăng bám chặt lấy những sự kiện chính xác! Thử tưởng tượng cảnh hắn đắm đuối nhìn vào đôi mắt người tình rồi thì thầm dịu dàng rằng xét cho cùng trông nàng cũng không đến nỗi tệ so với mặt bằng chung các cô gái! Thử tưởng tượng cảnh hắn nâng bàn tay nhỏ bé của nàng lên và quả quyết rằng nó mang màu xám nhạt phớt chút ánh đỏ; rồi thì thầm khi ôm nàng vào lòng rằng cái mũi hếch của nàng trông cũng khá xinh xắn; và rằng đôi mắt của nàng, theo như hắn hết sức đánh giá thì cũng đạt tiêu chuẩn trung bình của những thứ tương tự!
Hắn sẽ còn lại chút cơ hội nào khi đứng cạnh một gã sẵn sàng tuyên bố rằng khuôn mặt nàng tựa như đóa hồng nhung mới nở, mái tóc nàng là tia nắng len lỏi bị giam cầm trong những nụ cười của nàng, và đôi mắt nàng hệt như hai vì sao buổi chiều.
Có muôn vàn cách nịnh nọt, và dĩ nhiên bạn phải biết uyển chuyển thay đổi phong cách cho phù hợp với đối tượng. Có người thích thứ nịnh bọt bôi trét dày cộp như trát vữa, kiểu này thì chẳng cần mấy hoa tay nghệ thuật. Tuy nhiên, với những người khôn ngoan tỉnh táo, mọi chuyện cần phải được thực hiện một cách cực kỳ khéo léo, thiên về gợi ý nhiều hơn là những lời lẽ trực diện. Khá nhiều kẻ lại thích được nịnh bọc trong lớp vỏ của những lời lăng mạ, kiểu như — "Ôi, cậu đúng là một kẻ ngốc tuyệt hảo. Cậu sẵn sàng dốc cạn đồng xu cuối cùng trong túi cho gã hành khất đói khát đầu tiên cậu gặp trên đường;" trong khi những kẻ khác chỉ chịu nuốt trôi khi nó được truyền qua một người thứ ba, nghĩa là nếu C muốn moi móc một kiểu người dạng A này, thì C phải thì thầm với B, người bạn thân nhất của A, rằng C đánh giá A là một gã tuyệt vời ông mặt trời, rồi nài nỉ B, xin B đừng có hé răng nửa lời với ai, nhất là với A. Dù vậy, hãy cẩn thận chọn một tay B nào đáng tin cậy nhé, bằng không thì hắn sẽ phản bội bạn đấy.
Những quý ông John Bulls đích thực, cứng cỏi, những kẻ luôn miệng "ghét nịnh hót lắm ông ạ," "Đừng hòng có đứa nào qua mặt tôi bằng mấy lời nịnh bợ," v.v. và v.v., lại cực kỳ dễ sai khiến. Chỉ cần khen họ đủ nhiều về cái sự không thích nịnh bợ của họ, là bạn muốn làm gì họ cũng được.
Suy cho cùng, sự tự phụ vừa là một đức tính lại vừa là một thói xấu. Người ta rất dễ đọc làu làu những câu châm ngôn trong sách vỡ lòng về tội lỗi của nó, nhưng đó lại là một thứ đam mê có thể thúc đẩy chúng ta làm điều thiện cũng như điều ác. Tham vọng chẳng qua chỉ là sự tự phụ đã được nâng lên tầm cao quý. Chúng ta muốn giành lấy lời khen ngợi và sự ngưỡng mộ — hay danh tiếng theo cách gọi ưa thích của chúng ta — và thế là chúng ta viết nên những cuốn sách vồ vập, vẽ ra những bức tranh hoành tráng, cất lên những khúc ca ngọt ngào; và miệt mài làm việc với đôi bàn tay hăng say trong phòng nghiên cứu, bên khung cửi và trong phòng thí nghiệm.
Chúng ta muốn trở thành những kẻ giàu có, không phải để tận hưởng sự nhàn hạ và thoải mái — tất cả những gì một người có thể thụ hưởng về những thứ đó đều có thể mua được ở bất cứ đâu với giá hai trăm bảng một năm — mà là để nhà của chúng ta to lớn hơn và được trang hoàng lộng lẫy hơn nhà hàng xóm; để ngựa xe và gia nhân của chúng ta đông đúc hơn; để chúng ta có thể chưng diện cho vợ con những bộ cánh ngớ ngẩn nhưng đắt đỏ; và để chúng ta có thể đãi những bữa tiệc tốn kém mà bản thân mỗi chúng ta chẳng thèm ăn nổi một xu tiền thức ăn. Và để làm được điều đó, chúng ta giúp ích cho guồng quay của thế giới bằng một bộ óc minh mẫn và bận rộn, truyền bá thương mại đến muôn nơi, mang văn minh đến những góc khuất xa xôi nhất của địa cầu.
Do đó, xin chớ vội lăng mạ sự tự phụ. Chi bằng hãy tận dụng nó. Bản thân lòng tự trọng chẳng qua cũng chỉ là hình thức cao cấp nhất của bản ngã tự phụ. Bản năng ấy không chỉ độc quyền ở những gã dandy Beau Brummels hay những cô nàng Dolly Vardens. Có sự tự phụ của con công và cả sự tự phụ của đại bàng. Những kẻ hợm hĩnh thì kiêu kỳ. Nhưng những người anh hùng cũng vậy. Nào, hỡi những anh chàng đồng hương trẻ tuổi của tôi, chúng ta hãy cùng nhau kiêu kỳ đi. Nào chúng ta hãy cùng nắm chặt tay nhau và giúp nhau vun đắp thêm sự tự phụ của mình. Chúng ta hãy tự phụ, không phải vì chiếc quần dài hay mái tóc, mà vì những trái tim can trường và đôi bàn tay lao động, vì sự thật, vì sự thanh cao, vì phẩm giá cao đẹp. Chúng ta hãy kiêu kỳ đến mức khinh bỉ mọi thứ hèn hạ đê tiện, quá tự phụ trước sự ích kỷ nhỏ nhen và lòng đố kỵ hẹp hòi, quá tự phụ để thốt ra một lời cay đắng hay làm một hành động tàn nhẫn. Chúng ta hãy tự phụ vì là những quý ông thẳng thắn, chính trực giữa một thế giới đầy rẫy những kẻ lừa đảo bịp bợm. Chúng ta hãy tự hào về những suy nghĩ cao cả, những chiến công vĩ đại, và một cuộc đời sống đẹp.
