KIM KẸP CỦA CHẾ ĐỘ ĐẲNG CẤP

Qua nhiều năm, tôi đã đi đến kết luận rằng không thể nào so sánh Trung Quốc với Ấn Độ. Người Trung Quốc tự tay kiến tạo đất nước mình và trở thành một dân tộc thống nhất. Nó không phải là một đất nước do người ngoài lập nên. Người Hán chiếm 90% dân số và gần như tất cả mọi người trong nước có thể nói cùng một ngôn ngữ. Trung Quốc có một sự gắn kết mà Ấn Độ thiếu vắng, ở Ấn Độ có hơn 400 ngôn ngữ bản địa , và trước khi người Anh đến thống nhất họ bằng cách xây dựng một mạng lưới đường sắt, họ là nhiều nhóm người khác nhau nằm dưới quyền một vương công, một quốc vương Hồi giáo hay một lãnh đạo quý tộc. Vì có nhiều ngôn ngữ nên bạn không thể đứng ở Delhi mà nói chuyện với hơn 40% dân số cùng một thời điểm. (Delhi nằm trong khu vực nói tiếng Hindi của Ấn Độ; theo điều tra dân số năm 2011, 41% dân số Ấn Độ là người bản xứ nói tiếng Hindi. Người nói tiếng Hindi nhưng không phải bản xứ như người Punjab cũng hiểu tiếng Hindi). Nhiều ngôn ngữ như tiếng Tamil và tiếng Punjab không có mối liên kết lịch sử nào, và người nói thứ tiếng này sẽ không hiểu người nói thứ tiếng kia. Nếu bạn nói tiếng Anh, 200 triệu trong số 1,2 tỷ người Ấn Độ hiểu được bạn nói gì. Nếu nói tiếng Hindi, bạn sẽ được 500 triệu người chú ý lắng nghe. Nếu nói tiếng Tamil, bạn chỉ có khoảng 60 triệu người hiểu mình. Đó là một trở ngại lớn đối với bất kỳ một thủ tướng nào của Ấn Độ vì không một thủ tướng nào có thể nói được tất cả các ngôn ngữ.

Ấn Độ chưa bao giờ là một thực thể đồng nhất, đất nước này là do người Anh tập hợp các lãnh thổ mà thành. Và bất chấp những nỗ lực to lớn của người Anh và những người theo chủ nghĩa dân tộc, một đất nước Ấn Độ đồng nhất vẫn chỉ là ước ao hơn là thực tế.

Do đó, so sánh hai nền văn minh Ấn Độ và Trung Quốc cũng giống như đem cam ra so với táo. Và hỏi liệu Ấn Độ có thể đạt được những gì Trung Quốc đạt được hay không cũng giống như hỏi xem liệu có biến cam ra thành táo được hay không. Rõ ràng là những khác biệt giữa hai bên mang lại những kết quả khác nhau. Một quốc gia quyết chí làm cho ra làm. Còn quốc gia kia suốt ngày chỉ biết nói chứ hiếm khi có ý chí hay khả năng bắt tay vào việc. Ấn Độ đơn giản là không có cùng động cơ, hay không có một mục đích thống nhất mà ta thấy ở Trung Quốc.

Sự rời rạc đó còn được phản ánh qua hệ thống chính trị của Ấn Độ. Thủ tướng ở Delhi không thể ra lệnh cho các thủ hiến bang làm những gì trung ương muốn. Những người này đâu có phụ thuộc vào thủ tướng để được bổ nhiệm vào chức vụ, mà họ phụ thuộc vào phiếu bầu cử tri nơi họ quản lý. Còn ở Trung Quốc, anh tuân theo những chỉ dẫn của trung ương không thì anh sẽ bị gạt ra khỏi bộ máy. Cả đất nước là một thể thống nhất cùng tiến. Nhưng Ấn Độ không được cố kết dưới một hệ thống duy nhất như hệ thống của Trung Quốc là bởi sự khác người của nó.

Khi Trung Quốc có thể đăng cai thành công Olympic Bắc Kinh thì Bộ trưởng tài chính của Ấn Độ p. Chidambaram cũng đã đặt ra một thách thức cho quốc gia mình là phải đăng cai Olympic 2016, nếu không thì cũng phải đến 2020 với quy mô ngang ngửa Trung Quốc. Liệu điều đó có xảy ra? Bất kể bạn có phán xét gì về chính sách một con của Trung Quốc thì nó vẫn được triển khai ở Trung Quốc. Chỉ có người Trung Quốc mới có thể ép một phụ nữ ở Thiểm Tây phá thai bảy tháng vì chưa được phép của chính quyền, theo tin tức tháng 9 năm 2012. Hệ thống trung ương tập quyền vận hành như vậy. Cô phạm luật, cô phải phá thai. Người Ấn Độ đến luật lệ còn không đề ra, huống chi là thi hành chúng.

Hệ thống đẳng cấp là một trở ngại khác của Ấn Độ. Nó là một yếu tố then chốt khác gây trì trệ cho sự phát triển của quốc gia này. Theo luật của hệ thống đẳng cấp, khi kết hôn với người ở đẳng cấp thấp, bạn sẽ mất đi đẳng cấp cao của mình. Do đó, người thuộc đẳng cấp Brahmin sẽ thường kết hôn với Brahmin, Vaishya với Vaishya, Dalit với Dalit, v.v... Những người thuộc đẳng cấp Brahmin vốn gắn với giới tăng lữ và họ là những người thông minh, nhiều người tinh thông nhiều ngôn ngữ. Vậy tác động của hệ thống đẳng cấp lên Ấn Độ là gì? Những gì tôi sắp nói ra đây hơi lạ lẫm nhưng tôi tin nó là đúng. Về mặt vĩ mô, hệ thống đẳng cấp khóa chặt nguồn gene trong từng đẳng cấp khiến theo thời gian, trí tuệ người dân sẽ bị thu hẹp. Ở Trung Quốc cổ đại, một viên quan giỏi giang có thể cưới nhiều vợ và trải rộng nguồn gene ra khắp cả nước mồi khi ông ta đến một địa phương mới làm việc. Còn nếu về hưu, ông ta cũng đến nơi phong cảnh hữu tình như Tô Châu để sống và cưới nhiều vợ. Trái lại, một Brahmin không thể cưới một người đẳng cấp thấp mà lại không bị tụt xuống trên thang bậc xã hội. Giả sử hệ thống đẳng cấp không tồn tại thì hẳn các Brahmin đã trải rộng nguồn gene của minh và sẽ có thêm nhiều người mang nửa dòng máu Brahmin ở Ấn Độ. Cứ giả sử rằng xã hội của bạn đột nhiên đề ra luật cấm những người tốt nghiệp đại học kết hôn với những người chưa tốt nghiệp nếu không sẽ bị mất địa vị xã hội, thế thì xã hội đó rồi sẽ đi về đâu?

Lần đầu tiên tôi hiểu rõ quyền lực của hệ thống đẳng cấp là vào thập niên 1970. Tôi có một người thư ký riêng tên là A. Sankaran, một Brahmin gốc Ấn Độ. Cha của ông ấy là tăng lữ đền thờ Tank Road Hindu ở Singapore. Bạn có thể nhận ra Sankaran thuộc đẳng cấp Brahmin qua ngoại hình của ông ấy. Trong một chuyến đi tới Ấn Độ có Sankaran đi cùng và khi chúng tôi tới tòa nhà chính phủ Raj Bhavan thì một sự việc kỳ lạ xảy ra. Khi chúng tôi đến nơi, ông ấy nói chuyện với những người lính cần vụ ở đó và họ lập tức tuân lệnh ông. Họ nhận ra qua cách nói năng và cử chỉ rằng ông là một Brahmin nên tiếng nói của ông có sức nặng và những người phục vụ này tuân lệnh ông. Sankaran giờ đã qua đời nhưng sự việc này khiến tôi mãi mãi không thể quên. Một Brahmin người Singapore đột nhiên xuất hiện và nói chuyện với một toán lính cắn vụ Ân Độ và được họ tôn trọng vì đẳng cấp của mình.

Một sự việc khác xảy ra gần đây hơn, khoảng hai mươi năm trước. Tôi lại đến Ấn Độ, và đi xe từ Agra đến Delhi. Quan chức cao cấp nhất ở Agra tháp tùng tôi và tôi tận dụng cơ hội này để hỏi về hệ thống đẳng cấp. Tôi hỏi ông ta: “Giả sử tôi nói với ông tôi là một Brahmin thi ông có tin không?” Ông ấy trả lời: “À, nếu ông có địa vị, của cải và cách hành xử của một Brahmin thì tôi có thể tin ông đấy. Nhưng nếu ông lại muốn kết hôn với con gái tôi thì lúc đấy tôi sẽ phải điều tra kỹ lưỡng.” Thế là tôi liền hỏi ông làm sao có thể truy dấu một người trong một đô thị đông đúc như ở Delhi chẳng hạn. Ông ấy trả lời rằng Delhi đầu chỉ là những con người hỗn độn, anh. cũng phải cư trú ở đâu đó và do đó luôn có thể lần ra anh.

Những sự kiện này diễn ra cách đây đã vài thập kỷ nhưng tình hình đến giờ cũng vẫn chưa có thay đổi gì đáng kể. Trong những đô thị đông đúc nhất của Ấn Độ, chẳng hạn như Mumbai, hệ thống đẳng cấp cũng đỡ nặng nề chút ít nhưng xét trên toàn đất nước, tư tưởng đẳng cấp cũng chẳng giảm được bao nhiêu. Còn phải nhiều thập kỷ nữa, thậm chí là nhiều thế kỷ thay đổi dần thì Ấn Độ mới có thể tuyên bố mình đã thoát khỏi ảnh hưởng của đẳng cấp.

Dưới tác động của những yếu tố trên, khoảng cách giữa Trung Quốc và Ấn Độ mỗi năm sẽ ngày một mở rộng. GDP đầu người của Ấn Độ (1.500 đô la Mỹ/ năm) còn chưa bằng một phần ba của Trung Quốc (5.400 đô la Mỹ/ năm). Ân Độ phát triển chỉ bằng 60, 70% tỷ lệ phát triển của Trung Quốc. Tôi nghĩ Ấn Độ sẽ không thể bắt kịp Trung Quốc. Một vài vùng ở Ấn Độ phát triển nhanh hơn những vùng khác do khu vực tư nhân phát triển tương đối rầm rộ. Mumbai là khu vực phát triển chính. Bangalore là một thành phố phát triển nhanh khác, một phần nhờ vào những công ty như Infosys, với những doanh nhân hàng đầu thế giới như N.R. Narayana Murthy. Nhưng Infosys thì có thể tuyển dụng được bao nhiêu lao động? Sự năng động này không tồn tại ở mọi nơi trên Ấn Độ.

Có lẽ là do thiếu cơ hội việc làm, hoặc giận dữ với sự ì ạch của đất nước không phát triển mạnh do tệ quan liêu nên nhiều nhân tài của Ấn Độ đã rời bỏ quốc gia để tìm kiếm những vùng đất tốt hơn và không quay về nước nữa. Đây là một khác biệt quan trọng giữa người Ấn Độ và người Trung Quốc. Người Trung Quốc cũng đến Mỹ rất nhiều nhưng cũng có không ít người quay trở lại Trung Quốc làm ăn. Trung Quốc có những cơ hội mời gọi họ mà Ấn Độ không có. Nói cách khác, nạn chảy máu chất xám ở Trung Quốc không tệ như ở Ấn Độ, những người rời bỏ Ấn Độ là những cá nhân xuất chúng nhất, có người hành điều hành một số tập đoàn lớn trên thế giới như PepsiCo và Deutsche Bank.

Cơ sở hạ tầng là một lĩnh vực quan trọng khác thể hiện rõ bất lợi của Ấn Độ. Nơi này rất bất tiện để đầu tư vì thiếu thốn cơ sở hạ tầng như bãi container, đường ray xe lửa, sân bay, thông tin liên lạc và những thành phố dễ sống. Nhiều nhà đầu tư Nhật Bản ở Trung Quốc muốn mở rộng đầu tư nên đã đến Ấn Độ hy vọng mở nhà máy hay mỏ khai khoáng tại đây nhưng rồi đã rất ngạc nhiên trước tình trạng cơ sở hạ tầng nghèo nàn. Làm sao để chuyển nguyên liệu vào? Làm sao để đưa sản phẩm ra? Đường sắt Trung Quốc kéo dài từ 1000km năm 1988 lên đến 74.000km năm 2OIO, đứng thứ hai trên thế giới chỉ sau Mỹ. Còn Ấn Độ chỉ vỏn vẹn có 700km. chính phủ Ấn Độ đang muốn chi một ngàn tỷ đô la Mỹ cho cơ sở hạ tầng trong vòng 5 năm tới. Nhưng ai sẽ xây chúng? Người Ấn Độ? Thế thì lâu lắm. Sẽ thực tế hơn nếu giao cho người Nhật Bản, Hàn Quốc, và Trung Quốc xây dựng. Nếu được vậy, công việc sẽ được hoàn thành chỉ trong bốn hay năm năm. Nhưng liệu Ấn Độ có chấp nhận điều đó? Tôi không chắc lắm.

Tôi rất buồn khi phải đưa ra những nhận xét này về Ấn Độ. Trước kia tôi ủng hộ Ấn Độ vì đây là một đất nước dân chủ còn Trung Quốc theo chế độ chuyên chế. Thế rồi khi già đi, tôi nhận ra hai điều. Một là nền dân chủ không phải thứ thuốc trị bách bệnh. Nó không giải quyết được mọi vấn đề cho mọi dân tộc. Trung Quốc sẽ không đạt được vị thế hôm nay nếu nó đi theo nền dân chủ. Hai là, xã hội - nhất là những xã hội lâu đời - bị tác động bởi những lực lượng căn bản khó thay đổi. Ấn Độ bị mắc kẹt trong những lực lượng khó đổi dời đó - sự phức tạp trong thành phần dân cư và sự kiểm tỏa của hệ thống đẳng cấp.

Hỏi: Ngài nói về sự đa dạng thành phần ở Ấn Độ. Nhưng người Ấn Độ đã thống nhất với nhau dưới tư tưởng của Gandhi và Nehru dù cho có những khác biệt về ngôn ngữ và đẳng cấp.

Đáp: Không hể, khi anh nói rằng họ thống nhất, thì chỉ là thống nhất về lý tưởng mà thôi. Gandhi chống lại thuế muối, nên họ cảm thấy mình cũng có chung tư tưởng với ông và ông trở thành biểu tượng lãnh đạo. Nehru là nhà lãnh đạo xuất thân bình dân đầu tiên nên người ta cũng đặt nhiều kỳ vọng, Ông có nhiều bài phát biểu hùng hồn bằng tiếng Anh. Bài diễn văn ông đọc đêm 14 tháng 8 năm 1947 trước Ngày Quốc khánh của Ấn Độ có đoạn mở đầu thật đẹp: "Khi đồng hồ điểm thời khắc nửa đêm, khi cả thế giới say ngủ, Ấn Độ sẽ thức dậy cùng sự sống và tự do.” Nhưng bài diễn văn đó chỉ đến được với một phần sáu dân số. Tiếng Hindi vùng Kashmir của ông không trôi chảy lắm và đó là điều mà ông lấy làm tiếc. Ông được đào tạo ở Harrow và Cambridge.

Hỏi: Nhưng hình ảnh Nehru ngày nay vẫn được sùng bái ở Ấn Độ, thậm chí giữa những người không nằm trong số một phần sáu dán số hiểu được ông.

Đáp: Đúng thể, nhưng đó chỉ là hoài niệm mà thôi, là khát khao giá như Nehru vẫn còn sống và đổi thay Ấn Độ. Nhưng khi tôi càng lớn tuổi, tôi lại càng thấy buồn. Tôi không thấy Nehru - dù là vẫn còn trẻ khỏe đi chăng nữa - có thể làm được gì để thay đổi thành phần dân chúng Ấn Độ. Khi tôi còn trẻ tôi cứ nghĩ rằng nếu còn sống ông ấy có thể làm được nhiều hơn cho đất nước; nhưng giờ thì tôi tin rằng ông ấy không thể nào làm hơn được bởi vì ông ấy không thể thay đổi những thành kiến văn hóa cắm rễ sâu sắc, nhất là hệ thống đẳng cấp.

Hỏi: Trong quá khứ ngài có mô tả Indira Gandhi là một phụ nữ ý chí kiên cường.

Đáp: Đúng thế, đó là một phụ nữ rất mạnh mẽ.

Hỏi: Một mặt nào đó bà ấy cũng là nhà độc tài khi cai trị Ấn Độ. Liệu có nên tin rằng Ấn Độ hiện nay cần một mẩu người lãnh đạo như thê?

Đáp: Tôi nghĩ rằng Ấn Độ cần những người lãnh đạo mạnh mẽ hơn khi quốc gia này đang bị xô đẩy theo nhiều hướng.

Hỏi: Hệ thống Ấn Độ có điểm mạnh nào khiến ngài ngưỡng mộ mà Trung Quốc không có không?

Đáp: Điểm mạnh của họ cũng chính là điểm yếu. Họ quá đa dạng và quá khác biệt. Cứ trải qua mỗi biến cố, họ lại càng xích lại gần nhau và không tách rời ra. Họ vẫn ở nguyên một chỗ. Tôi không nói rằng người Trung Quốc sẽ chia rẽ, mà là trong trường hợp Ấn Độ, họ có những chính quyền bang và thủ hiến bang khác nhau nên dù có biển đổi thì họ vẫn cố kết với nhau.

Hỏi: Thế còn lợi thế dân số mà Ấn Độ nhắc đến là gì? Dân số trong độ tuổi 15 đến 35 rất lớn. Liệu đó có là lợi thế kinh tê của họ?

Đáp: Điều đó giúp họ có một nguồn lực lao động trẻ trung hơn. Họ có tỷ lệ sinh ở mức 2,5, cao hơn Trung Quốc rất nhiều. Và Trung Quốc một ngày kia sẽ hối tiếc không xóa bỏ chính sách một con sớm hơn. Nhưng vấn đề của Ấn Độ là nhà cửa, giáo dục đào tạo và tiêu chuẩn sống cho người trẻ. Ở một vài địa phương không có trường học và người ta dạy học sinh dưới gốc cây to. Nên sự tăng trưởng về dân số rất có thể dẫn đến có thêm nhiều người thất học.

Hỏi: Ngài đã dự đoán Trung Quốc trở nên mạnh hơn và thống trị ở châu Á hơn so với Hoa Kỳ. Vậy ngài thấy Ấn Độ đang đóng vai trò gì?

Đáp: Ấn Độ sẽ đóng một vai trò mạnh mẽ trong khu vực Ấn Độ Dương. Người Ấn Độ đã nâng cao tiêu chuẩn lực lượng quân đội và hải quân của mình - những lực lượng được người Anh tạo ra - cho dù họ là những đơn vị khác biệt. Tôi có lần xem buổi diễu binh ở Delhi vào ngày Hiến pháp tháng năm 1996. Thật ấn tượng. Tôi thấy những người lính cao to đầu đội khăn và nhiều người lính thuộc các sắc tộc khác, nhưng họ đều là một quân đội thống nhất dưới sự điều khiển của một tổng tư lệnh duy nhất. Ở lực lượng hải quân và không quân cũng thế. Họ đoàn kết với nhau và trở thành một lực lượng đáng gờm ở Ấn Độ Dương.

Hỏi: Vì sao họ có thể làm được điều đó khi xã hội họ chia rẽ như vậy?

Đáp: Môi trường quân đội là một môi trường đồng nhất, và khi tham gia quân đội, anh phục tùng mệnh lệnh. Nhưng ở trong chính phủ, các bang có khi không nghe theo trung ương. Hơn nữa, an ninh quốc gia là trên hết nên họ đổ nhiều công sức cho quốc phòng bao gồm việc bảo vệ quần đảo Andaman cách xa Delhi hàng ngàn hải lý nhưng vẫn thuộc lãnh thổ của họ.

Hỏi: Liệu người Ấn Độ có thể phô diễn sức mạnh ở Thái Bình Dương?

Đáp: Không, tôi không nghĩ sẽ xảy ra chuyện hải quân Ấn Độ đi vào khu vực Thái Bình Dương. Không có chuyện người Trung Quốc muốn có hải cảng ở Myanmar và cả Pakistan. Thực tế là người Trung Quốc đang xây các hải cảng để bảo vệ cho những tàu thuyền chở nguyên liệu thô từ châu Phi về lại Trung Quốc nhưng họ không thể thống trị khu vực Ấn Độ Dương được.

Hỏi: Thế còn mối quan hệ Hoa Kỳ - Ấn Độ? Ngài dự đoán mối quan hệ này sẽ phát triển ra sao?

Đáp: Mối quan hệ này sẽ luôn đóng vai trò quan trọng vì người Mỹ muốn có một đối trọng với Trung Quốc và đối trọng duy nhất cân bằng về mặt số dân với Trung Quốc chính là Ấn Độ. Tổng GDP của Ấn Độ vẫn nhỏ hơn nhiều so với Trung Quốc nhưng phần lớn trong GDP đó lại được đầu tư vào các lực lượng vũ trang. Nhưng ta phải nhìn nhận vấn để cho đúng. Trung Quốc vừa đưa được phụ nữ vào không gian, Người Ấn Độ vẫn chưa làm được điều đó. Tôi thừa nhận họ có khả năng làm được nhưng sẽ mất nhiều thời gian hơn, và nó sẽ lấy đi nhiều nguồn lực vốn dành cho phát triển, Nhưng người Trung Quốc lại sẵn sàng làm điều đó là đổ cho người Mỹ thấy rằng những gì Mỹ làm được thì Trung Quốc cũng làm được.

Hỏi: Tôi xin hỏi một câu hơi cá nhân đó là khi đến thăm Ấn Độ ngài thường thích thú điều gì?

Đáp: Cũng đã lâu tôi chưa đến Ấn Độ. Đầu tiên là tôi thích việc họ nói tiếng Anh nên rất dễ giao tiếp. Thứ hai nữa là đồ ăn, ăn rất ngon.

Hỏi: Ngài không sợ các món cay và cà ri sao?

Đáp: Anh có thể bảo đầu bếp nấu ít cay lại. Nhưng điều mà tôi không thích là những khu nhà tạm của người vô gia cư ở ngay gần các khách sạn lớn. Một cảnh tượng tương phản đập vào mắt tôi khi tôi đang ở trong khách sạn Sheraton mới xây trong một thành phố Ấn Độ và ngay phía bên đường là một khu nhà tạm bợ. Dân chủ là thế đấy. Chuyện này sẽ không bao giờ xảy ra ở Trung Quốc. Tôi không biết ở Trung Quốc người ta xử lý vấn đề người vô gia cư ra sao nhưng bọn họ sẽ không được phép sống tụm lại trong những khu nhà tồi tàn ngay tại thành phố.