Singapore có một nền kinh tế cởi mở. Từ lúc tách khỏi Malaysia và chỉ là một thành phố cảng bị cắt đứt với khu vực nội địa, chúng tôi không còn cách nào khác để phát triển hơn là tạo ra các liên kết rất rộng với phần còn lại của thế giới. Chúng tôi đã khởi sắc từ những kết nối này để cưỡi trên làn sóng phát triển vũ bão diễn ra trên toàn cầu sau Thế chiến thứ hai. Ngày nay theo số liệu của Tổ chức Thương mại Thế giới, tỷ lệ thương mại trên GDP của chúng tôi (416%) vượt xa các nước láng giềng như Malaysia (167%) và Indonesia (47%), cũng như vượt các nền kinh tế châu Á đang theo đuổi một định hướng xuất khẩu chiến lược ngay từ những ngày đầu trong nỗ lực hiện đại hóa của họ, chẳng hạn như Đài Loan (135%), Hàn Quốc (107%) và Thái Lan (138%). Chỉ có Hông Kông (393%) là có một nền kinh tế mở như Singapore - đó là nếu tính cả việc làm án với Trung Quốc của họ là ngoại thương.

Do sự phụ thuộc vào những kết nối này, chúng tôi sẽ luôn dễ bị tác động bởi những yếu tố nằm ngoài tầm kiểm soát - đó là những gì xảy ra ở những khu vực khác của thế giới. Chúng tôi cố gắng hết sức bảo vệ thành quả của mình để không phải chịu ảnh hưởng từ bất kỳ lực lượng bên ngoài nào. Nhưng khi sự suy thoái tác động đến các nền kinh tế trên thế giới thì thật phi lý khi trông mong Singapore không bị ảnh hưởng. Và do đó, nếu các nền kinh tế phát triển của phương Tây có thể tăng trưởng ở mức 2'3% một năm, Trung Quốc 7'8%, thì chúng tôi chì cắn tăng trưởng với tốc độ trung bình 2-4% là đủ.

Nếu có bất ổn trong khu vực Đông Nam Á, chúng tôi cũng sẽ chịu tác động. Các tập đoàn đa quốc gia có thể coi cả khu vực này như một vùng bất ổn và họ có thể rút vốn hoặc không đầu tư thêm vào nơi này. Hiện nay, khả năng một kết cục như vậy xảy ra, may sao vẫn còn mờ nhạt. Malaysia có vẻ yên bình. Indonesia từ lâu đã bỏ đi những lời lẽ tự cao và gây hấn của thời Sukarno. Myanmar đang bắt đầu mở cửa. Thái Lan vẫn luôn là một thị trường tự do. Cho đến giờ, khu vực này vẫn yên tĩnh và Singapore sẽ hưởng lợi nếu mọi thứ tiếp tục như vậy.

Tình hình trong nước cũng cần phải được giữ cho ổn định. Nếu Singapore trở lại những năm 1950, khi công nhân và học sinh gốc Hoa bãi khóa đình công và treo biểu ngữ khắp nơi như muốn nhắc nhở liên tục về bất ổn chính trị và tính chất chia rẽ của xã hội, thì các nguồn đầu tư sẽ đi đâu? Tại sao các nhà đầu tư nên đến đây? Các mối quan hệ công nghiệp hiện nay là tương đối tốt đẹp giống hiện trạng nhiều thập kỷ qua, nhờ sự nỗ lực của các công đoàn viên thế hệ đầu tiên như Devan Nair, những người tận tâm không chỉ vì lợi ích của công nhân mà còn hướng đến lợi ích của cả cộng đồng. Họ tìm cách dàn xếp tranh chấp lặng lẽ nhưng hiệu quả mà không làm tổn hại đến đất nước hoặc làm gián đoạn các dịch vụ thiết yếu. Đối với các công ty nước ngoài, sự yên ổn trong các mối quan hệ công nghiệp là một trong những điểm thu hút họ đến Singapore. Để tăng cường hệ thống ba bên, chúng tôi luôn có một đại diện của công đoàn trong Nội các. Nếu sự thấu hiểu giữa chính phủ, công nhân và nhà quản lý bị phá vỡ, Singapore sẽ rơi vào vùng nguy hiểm.

Cuối cùng, chúng tôi phải bắt kịp với tình hình cạnh tranh, luôn luôn nhanh nhẹn và nhanh chóng chấp nhận thực tể mới. Trong hai đến ba thập kỷ tới, những thực tế mới này là gì, tôi không thể nói trước. Nhưng chúng tôi sẽ có lợi nếu củng cố những lợi thế mà minh đã xây dựng được trong suốt những năm qua: một lực lượng lao động có học, nói tiếng Anh như tiếng mẹ đẻ, nói tiếng Trung như ngôn ngữ thứ hai, nhà nước pháp quyền, thái độ tôn trọng quyền sở hữu trí tuệ, tâm lý háo hức đón nhận công nghệ mới trong mọi lĩnh vực, tính minh bạch và không tham nhũng trong chính phủ cũng như sự dễ dàng trong làm ăn kinh doanh.

Thật không may, khi tiếp tục phát triển, chúng tôi sẽ phải đối mặt với khoảng cách thu nhập mở rộng, vấn đề này không chỉ của riêng Singapore. Trong một thế giới toàn cầu hóa, bản chất của cạnh tranh nằm ở chỗ tiền lương của những người dưới đáy bị bắt chẹt còn những người cấp cao nhất, những người có thể đi đến nhiều nơi để làm việc và được nhiều công ty săn tìm, lại được hưởng những mức lương lớn hơn rất nhiều. Nhưng chúng tôi đang thực sự làm tốt hơn rất nhiều dù các nhà phê bình không chịu thừa nhận hết. Và dù châu Âu nổi tiếng với chế độ phúc lợi, liệu có thành phố châu Âu nào có thể cung cấp nhà ở cho hơn 80% dân số trong các tòa nhà công, và phần lớn trong số đó lại còn được sở hữu nhà riêng như chúng tôi?

Dĩ nhiên tôi không ngụ ý rằng chúng tôi có thể tự mãn về vấn đề này. Chính phủ phải giải quyết vấn đề khoảng cách thu nhập, nếu không Singapore sẽ không còn đoàn kết như một dân tộc duy nhất. Câu hỏi đặt ra ở đây là: Làm sao chúng tôi có thể giải quyết vấn đề này mà không làm tổn hại đến khả năng cạnh tranh tổng thể?

Tôi phản đối việc can thiệp quá nhiều vào thị trường tự do. Điều này làm biến dạng động cơ làm việc, tạo ra tình trạng thiếu hiệu quả mà sau này khó nhổ bỏ. Áp mức lương tối thiểu là một ví dụ của việc can thiệp này. Một giải pháp tốt hơn sẽ là cho phép thị trường tự do tự vận hành và đạt được kết quả tối ưu nhất về tổng sản lượng kinh tế trước khi chính phủ can thiệp vào cuối quá trình đó để đánh thuế người giàu chia cho người nghèo. Singapore đang làm được điều đó ở một chừng mực nhất định. Cho đến nay, những người giàu chịu phần thuế lớn hơn rất nhiều - thuế thu nhập cá nhân, thuê hàng hóa, dịch vụ, thuế tài sản, v.v...; việc tăng mức ngân sách thu được từ thuế được dùng để giúp người nghèo thông qua việc hoàn thuế hàng hóa và dịch vụ, các khoản tiết kiệm chi tiêu điện nước, trợ cấp mua nhà công, trợ cấp lao động, đó là một trong số những chương trình mà bản chất là tái phân phối thu nhập. Nhưng chúng ta phải cẩn thận không tầng thuế quá nhiều kẻo người giàu và có điều kiện sẽ rời khỏi Singapore. Chúng ta có thể giữ lại được những người từ thế hệ cũ vi gốc gác họ đã bám trụ nơi đây. Nhưng nếu họ trẻ, tài năng và thế giới đang vẫy gọi, sự cám dỗ sẽ trở nên khó cưỡng.

Một số người cho rằng dòng người lao động nước ngoài trong thập kỷ vừa qua đã nới rộng khoảng cách thu nhập ở chỗ những người Singapore có tay nghề thấp mãi không được tăng lương. Tôi không phủ nhận điều này đúng ở một mức độ nhất định. Tuy nhiên, thực tế của Singapore là giả sử như ngày xưa chúng tôi ngăn cản những người lao động đến đây, thì khu vực doanh nghiệp vừa và nhỏ, chiếm gần một nửa GDP của đất nước và cung cấp 70% công ăn việc làm, hẳn đã sụp đổ và để lại hậu quả thậm chí còn nặng nề hơn lên người dân địa phương có thu nhập thấp. Tất nhiên, trong hiện tại chúng ta đang đạt đến giới hạn về số lượng lao động nước ngoài vì cả hai lý do là sự khó chịu của người Singapore và khó khăn trong việc kiếm nhà ở cho họ, đó là lý do tại sao chính phủ đã chuyển sang việc cắt giảm số lượng lao động nhập cư trong vài năm qua. Những sự đánh đổi luôn xảy ra - cắt giảm quá nhiều sẽ dẫn đến suy thoái kinh tế lớn. Sự cân bằng mà chúng ta cố gắng đạt được trong vấn đề này có thể không được công chúng đánh giá cao, vi công chúng có xu hướng ủng hộ những giải pháp vừa lòng họ hơn, nhưng đã là chính phủ thì phải có trách nhiệm cảnh giác trong việc quản lý sự ổn định lâu dài của nền kinh tế.

Hỏi: Chúng ta có nên cẩn nhấc sự thay đổi chiến lược nào không khi nói đến tăng trưởng kinh tê?

Đáp: Một sự thay đổi trong chiến lược có thể làm tăng tiêu thụ trong nước, nhưng khi có một dân số nhỏ như vậy thì điều đó không có ý nghĩa gì. Trung Quốc và Ấn Độ có thể thúc đẩy tiêu dùng trong nước. Chúng ta thì không thể.

Hỏi: Có hướng đi nào trong tương lai dành cho việc phát hiện và nuôi dưỡng các ngành công nghiệp nhất định giống như những gì chúng ta đã làm với các ngành chăm sóc sức khỏe?

Đáp: Có thể có. Nhưng anh phải biết chính xác và tự tin rằng đó là ngành tăng trưởng trong đó chúng ta có thể phát triển liên tục, và chúng ta có người tài làm trong lĩnh vực đó.

Hỏi: Liệu chúng ta đã khá tự tin về các lĩnh vực chăm sóc sức khỏe khi tiến hành bước nhảy vọt?

Đáp: Không, tôi e là chúng ta chưa hẳn đã thực hiện được bước nhảy đó. Chúng ta đã đào tạo nhiều tiến sĩ để làm nghiên cứu phát triển trong lĩnh vực chăm sóc sức khỏe, nhưng đó là một chặng đường dài từ xây dựng nghiên cứu tốt tới lúc gặt hái thành quả kinh tế.

Hỏi: Về vấn đề tăng năng suất, chúng ta tụt hậu sau nhiều nước phát triển. Trong lĩnh vực sản xuất và dịch vụ, năng suất của Singapore chỉ bằng 55 tới 65% của Nhật Bản và Hoa Kỳ.

Đáp: Bởi vì chúng ta có số lượng lớn người nhập cư không dễ dàng hòa nhập được với lực lượng lao động trong nước và họ cũng không nói được tiếng Anh. Một số có giấy phép lao động cũng không ở lại lâu - họ rời đi sau vài năm, sau khi đã phát triển kỹ năng.

Hỏi: Chuyển sang vấn đề bất bình đẳng thu nhập. Trong quá khứ, đảng lý chúng ta có thể thực hiện nhiều biện pháp hơn để nâng cao tiền lương của những người ở phía dưới, bất chấp những khó khăn Singapore phải đối mặt có đúng không?

Đáp: Sự bất bình đẳng tồn tại bởi vì ở cấp thấp có một nguồn cung rất lớn các công nhân Trung Quốc và Ấn Độ, không phải là ở đây mà là ở Trung Quốc và Ấn Độ. Vì thế trừ khi anh có kỹ năng, nếu không khoảng cách đó sẽ mở rộng theo hướng bất lợi cho anh. Nhưng hãy tự hỏi bản thân sẽ có bao nhiêu công ty vừa và nhỏ sẽ phá sản nếu chúng ta cắt nguồn lao động nước ngoài?

Hỏi: Nhưng chẳng phải đậy là tình huống luẩn quẩn con gà và quả trứng sao? Chính là bởi quả dễ dàng và rẻ tiền khi thuê người nước ngoài nên các công ty vừa và nhỏ cứ tiếp tục dựa vào họ. Nếu ta khóa chặt vòi nước, khóa nguồn cung lao động, các công ty này sẽ tìm cách hoạt động mới. Một số công ty sẽ đóng cửa, nhưng đây là mức độ rối loạn cần thiết để từ đó nền kinh tế mới có thể tiếp tục hoạt động hiệu quả hơn.

Đáp: Anh cắt nguồn lao động nước ngoài thì anh sẽ thấy các công ty vừa và nhỏ rút lui.

Hỏi: Đó là điều xấu hay chỉ là một sự chuyển đổi cần thiết?

Đáp: Nếu các công ty vừa và nhỏ của chúng ta sụp đổ, chúng ta sẽ mất hơn một nửa nền kinh tế.

Hỏi: Theo một cách nào đó, đó là những gì chính phủ đang cố gắng làm. Họ đang cố gắng làm chậm quá trình tăng lực lượng lao động nước ngoài.

Đáp: Đúng thế, bởi vì công chúng Singapore cảm thấy không thoải mái với quá nhiều lao động nhập cư. Không phải vì lý do kinh tế. Nếu vi quan điểm kinh tế, chúng ta phải phát triển mới đúng.

Hỏi: Vậy việc này sẽ kết thúc ra sao khi chúng ta đã bất đấu thất chặt việc nhập cư lao động? Liệu nó có nghĩa là chúng ta sẽ mất đi một nửa nền kinh tê?

Đáp: Khi chúng ta dùng giấy phép lao động hạn chế lượng nhân công, nền kinh tế sẽ co lại. Nhưng chúng ta đang giữ vững số lượng và chỉ làm chậm lại đầu vào lao động mới chứ không phải chặn đứng họ. Anh ngăn chặn họ, anh sẽ gặp rắc rối.

Hỏi: Thuế của chúng ta cũng đánh rất thấp so với nhiều nước phát triển khác. Liệu có khả năng tăng thuê?

Đáp: Nếu anh tăng thuế quá nhiều, những người giỏi nhất sẽ rời đất nước. Hiện tại chúng ta đang mất đi những người này. Nhiều sinh viên giỏi nhất của chúng ta đến Mỹ, các em được các công ty lớn săn đón và không quay trở lại. Chỉ có những người ở tuổi trung niên và già hơn mới ở lại. Họ không có sự lựa chọn. Những người nào tính cách linh hoạt cộng với dưới độ tuổi trung niên sẽ rời đi với số lượng lớn. Và nếu không có những con người Singapore chất lượng cao, nơi này sẽ không còn được như ngày nay. Nếu không có thế' hệ của tôi, sẽ không có Singapore như hiện tại. Những người như Ngô Khánh Thụy, s. Rajaratnam, Lim Kim San đã giúp xây dựng nơi đây. Nhưng trong thế giới ngày nay, họ có lẽ sẽ tới Mỹ kiếm việc làm ở Microsoft và không quay trở lại.

Hỏi: Nhưng ngài và thế hệ của ngài đã quyết định quay trở lại Singapore sau khi được đào tạo tại các trường đại học tốt nhất trên thế giới. Như vậy cũng có khả năng là thế hệ trẻ Singapore sẽ quay trở lại nếu các em cảm thấy mình cần trở về nhà, có mục tiêu ở quê nhà?

Đáp: Thế hệ của tôi - chúng tôi không được phép ở lại Mỹ hay Anh sau khi tốt nghiệp.

Hỏi: Ngài không thể ở lại làm luật sư ở Anh?

Đáp: Không. Nếu ở lại hẳn tôi không sống nổi. Tôi không mở văn phòng luật sư ở Anh. Tôi trở lại và bắt đầu làm việc ở đây

Hỏi: Thế còn về thế hệ của Thủ tướng Lý Hiển Long? Ý tồi là, có thể quyết định trớ lại không chỉ đơn thuần là vì cơ hội kinh tế.

Đáp: Không, lý do duy nhất mang người trẻ trở lại là cha mẹ của họ.

Hỏi: Đó là một lý do to tát. Nhưng còn về thì sao, cảm giác có thứ gì đó mình có thể đóng góp cho đất nước?

Đáp: Anh đang nói về một thế giới toàn cầu hóa. Thế giới mới là nơi họ kiếm sống và hưởng thụ.

Hỏi: Và có lễ Singapore là một phần đặc biệt trong thế giới đó?

Đáp: Không. Ngày trước thế giới này chưa toàn cầu hóa. Nhưng giờ nó đã toàn cầu hóa rồi, Singapore không còn gì đặc biệt.

Hỏi: Ngài có theo dõi cuộc tranh luận khởi xướng bởi những bình luận của Giáo sư Lim Chong Yah về sự cần thiết của một cuộc cách mạng lương khác?

Đáp: Lim Chong Yah là một học giả. Ông ấy muốn khiêu khích. Giá mà ông ấy có thể đề ra một kế hoạch cụ thể kiểu như: “Nếu các ngài nghiêm túc, các ngài sẽ thực thi, và các ngài sẽ thực thi như thế này đây” Ngài thủ tướng và các bộ trưởng không coi trọng ông ấy vì một bộ trưởng đã đáp lời ông ấy và ông ấy thừa nhận rằng mình chỉ là người đá quả bóng cho người khác chạy theo thôi - chứ không phải ông ấy sẽ rê quả bóng cho đến tận khung thành.

Hỏi: Ông ấy đâu rê bóng được - ở một vị trí nhỏ như thế.

Đáp: Sao lại không, nếu ông ấy có kế hoạch, ông ấy có thể đề ra: Bước, Bước 2, Bước 3, Bước 4, Bước 5, đạt mục tiêu.

Hỏi: Khi chúng ta ngày càng trở nên một nền kinh tế tri thức, liệu có khả năng chúng ta sẽ ngày càng sống dựa vào những ý tưởng và những công nghệ thực sự sáng tạo làm biến đổi toàn cẩu như Twitter và Facebook không?

Đáp: Không. Khi nào chúng ta mới sinh ra được một người như Bill Gates chứ? Chúng ta là 3 triệu người Singapore. Người Trung Quốc là 1,3 tỷ người nhưng họ còn không sáng tạo được như người Mỹ. Ấn Độ cũng vậy. Tại sao? Nước Mỹ có những con người giỏi giang di cư đến từ thời các nhà truyền giáo, sau đó là đến những người tài ở các lĩnh vực khác.