Khi một ngôi nhà gỗ màu xám hiện ra sau những thân cây đen sẩm, Dorokhin cố nén lòng, bước chậm. Anh thấy nhọc mệt và có cảm giác rằng hình như mình đang sợ hãi về một điều gì đó. Đi vòng qua những rặng cây phong trơ trụi lá, Dorokhin bước vào trong một chiếc sân rộng. Đây trước kia chính là đồn biên phòng của anh. Trong óc anh thoáng hiện ra những giây phút đầu tiên của trận đánh, cạnh những ngôi nhà đang bốc cháy khói lửa ngụt trời, cảnh mọi người đang đổ xô chạy…

Dorokhin đứng nhìn. Chỉ có những bức tường của ngôi nhà chính một tầng xây bằng gạch là còn nguyên vẹn. Còn ở bên trong, các khung cửa sổ bị cháy xém, cột kèo bị phá hủy nằm ngổn ngang. Ở trong sân những mảnh tôn lợp nhà cũng bị hất đi rơi vãi tung tóe. Mấy ngôi nhà phụ cũng đều cháy cả. Chỉ có hai ngôi nhà gỗ nhỏ ở khuất về một bên là hãy còn nguyên vẹn. Dorokhin bước tới ngôi nhà gần nhất. Anh thèm thuồng ngó vào những cánh cửa sổ không còn mặt kính. Sau khi bước chân lên thềm, Dorokhin dừng lại để thở. Anh lấy tay đẩy cánh cửa và khom lưng bước vào phòng ngoài. Anh dừng lại trước cửa phòng. Chiếc bàn thô sơ đóng bằng những phiến ván rộng đặt ở gần cửa sổ vẫn còn như trước, nhưng không hiểu vì sao mấy chiếc ghế kiểu Viên ai lại đặt ở các góc nhà. Gió từ đâu đã cuốn những chiếc lá vàng bay qua cửa sổ và vứt chúng nằm ngổn ngang trên mặt sàn tăm tối.

Dường như Dorokhin đang tránh làm cho ai đó phải hoảng hốt, anh rón rén bước vào gian phòng bên cạnh. Ở đây có kê hai chiếc giường sắt và một chiếc giường con bằng gỗ có thành cao. Dorokhin âu yếm vuốt ve lên thành giường được bào nhẵn. Chính anh đã tự tay đóng lấy chiếc giường này cho đứa con trai thân yêu của mình.

Dorokhin đứng lại và ngồi lên giường. Trên bức tường đối diện đang còn để lại dấu vết của một khung ảnh, nơi ngày xưa đã treo một bức tranh thêu hoa rất đẹp. Chính vợ anh đã thêu lấy bức tranh này và đã từng khiến cho mọi người phải trầm trồ khen ngợi.

“Thêu giỏi thật!” Đôi môi Dorokhin đang mấp máy để thầm khen tài nghệ của người vợ hiền đã quá cố. Chính ở nơi đây đang làm sống lại trong ký ức anh bàn tay giỏi giang và lòng dũng cảm tuyệt vời của người vợ. Dorokhin nhớ lại, vào một đêm tháng Sáu, sau khi chiến tranh nổ ra hai tiếng đồng hồ thì các ngôi nhà trong đồn biên phòng đã bị quân Đức chiếm. Sáng sớm hôm sau, sau khi tập hợp lại lực lượng, Dorokhin đã tiến hành phản công lại. Anh ra lệnh nổ súng vào đồn biên phòng, tuy biết rõ rằng gia đình mình còn chưa kịp thoát ra khỏi nơi này. Chẳng bao lâu, quân Đức bị đánh bật và anh đã gặp lại vợ với cây súng săn trong tay. Chị đã dựng chiến lũy trong ngôi nhà này và quyết định chống cự lại quân giặc đến cùng. Sau đó, cùng với gia đình của các chiến sĩ biên phòng khác, vợ và đứa con trai Dorokhin được đưa về hậu phương. Kể từ ấy, anh không bao giờ còn được gặp lại vợ con mình nữa, bởi vì chiếc xe của họ đã bị máy bay giặc ném bom!

Dorokhin đứng dậy và hơi ngả người về phía chân bị thương, đi đi lại lại trong phòng, ngắm nghía các bức tường, dừng lại ở các góc nhà. Anh đứng bên chiếc lò sưởi lát gạch sứ tráng men, đăm đăm nhìn vào một góc phòng. Chính ở nơi đây, trong khoảng nhỏ hẹp giữa bức tường và lò sưởi, đứa con trai anh đã chập chững học đi. Quanh quẩn một lúc trong bốn bức tường, Dorokhin bước tới gần cửa sổ và mở toang. Anh ngồi lên bệ cửa rồi bỗng nhiên đứng nhỏm dậy và vội vã bước tới bức tường đối diện. Ở đây, trên đầu giường của anh, tường nhà bị nứt một mảng dài ngoằn ngoèo. Dorokhin hình dung ra vết nứt đó giống như một con sông lớn nào đó ở vùng Sibir, hình như là con sông Yenisey. Anh trèo lên giường và nhận ra ngay được vật mà anh đang tìm kiếm. Đó là một cành cây nhỏ màu nâu. Chính vợ anh đã mang chiếc cành đầy quả nhỏ màu đỏ ấy về ngay trong ngày đầu tiên khi hai vợ chồng mới bước vào ngôi nhà này. Để kỷ niệm sự kiện đáng ghi nhớ đó, Dorokhin đã cắm nó lên tường.

Dorokhin cố giữ không cho chiếc cành khô bị hư hại. Anh lấy ngón tay vuốt nhẹ vào cành. “Em! em thân yêu của anh!” Dorokhin thầm gọi vợ. Và anh ngạc nhiên khi tiếng gọi của mình đang vang lên trong gian phòng trống trải.

“Em! em thân yêu!” Dorokhin vẫn lặp đi lặp lại những lời này. Anh bước tới cửa và loạng choạng. Trong khoảnh khắc, dường như mắt anh bị lòa đi. Tuy từ lâu Dorokhin vẫn biết rằng vợ và đứa con trai của mình đã bị giặc giết hại. Nhưng giờ đây, được trở lại ngôi nhà cũ của mình, ở trước mắt anh và xung quanh anh đang hiện ra một cách xúc động hình ảnh của biết bao kỷ niệm sâu sắc, êm đềm, quen thuộc, thân yêu.

Dorokhin trở lại gian phòng đầu tiên, anh ngồi xuống chiếc ghế gần nhất và bỏ chiếc mũ chào mào xuống. “Thế là hết!” Dorokhin lẩm nhẩm. Anh lấy tay vỗ nhẹ vào đùi, cố nén lòng. Toàn thân anh căng thẳng.

- Thôi, thế là hết! – Dorokhin nói to và đứng đậy.

- Đồng chí thủ trưởng ơi! – Một giọng nói trầm trầm vang lên.

Dorokhin ngơ ngác ngoảnh đầu lại, như đang bị một người nào đó đánh thức mình dậy. Anh trông thấy một người có đôi vai hẹp thò đầu vào trong khung cửa sổ, giơ hai tay ra phía trước.

- Đồng chí không nhận ra tôi ư?

- Bác làm gì ở đây? – Dorokhin cau có hỏi, tỏ ý tức giận người đã được bất ngờ chứng kiến những phút giây mềm yếu của lòng mình.

- Tôi là Tarasyuk! Có lẽ nào đồng chí lại quên tôi?

Người ấy đứng quay lưng về phía ánh sáng. Trên khuôn mặt nhỏ nổi bật lên một bộ ria rậm rạp.

- Tarasyuk nào nhỉ? – Dorokhin hỏi.

- Ôi! – Ông già kêu lên tỏ vẻ thất vọng. – Tôi là Stepan Grigorevich ở trong nông trang “Con đường mới” ấy mà!

- À ra thế! – Dorokhin nói lẩm bẩm.

- Có lẽ nào đồng chí có thể quên tôi được nhỉ?

- Vâng, bác thợ săn Tarasyuk! Cháu đã nhớ ra bác rồi.

- Tôi vào nhà ngay đây! – Ông lão Stepan Grigorevich nói vội.

Vài giây sau ông đã có mặt ở trong phòng. Một ông già gầy gò, không cao, mặc áo quần bông.

- Xin chào đồng chí đã trở về. – Ông lão vừa nói, vừa ngả chiếc mũ lông và nghiêng đầu hói tóc để chào Dorokhin.

- Xin cảm ơn bác!

- Anh à, như người ta vẫn thường nói: “Ta về ta tắm ao ta. Dù trong dù đục ao nhà cũng hơn!” Có đúng như vậy không?

- Đúng thế bác à! – Dorokhin im lặng nhìn xuống đất.

- Còn chúng tôi rất mong đồng chí. – Ông lão tiếp tục nói. – Thiên hạ họ đồn đại nhiều về đồng chí lắm. Có người còn nói là đồng chí đã hy sinh rồi. Nhưng tôi, thì tôi lại không tin. Tôi vẫn thường hay đi ngang qua đây đồng chí ạ. Lúc nãy, khi thoạt trông thấy đồng chí bước vào ngôi nhà này tôi cứ băn khoăn mãi và đã tự hỏi không biết người đó là ai vậy?

- Còn cháu, hôm nay cháu cũng chỉ có dịp được đi ngang qua đây thôi.

- Đi ngang qua đây là như thế nào nhỉ? – Bác Stepan Grigorevich sửng sốt hỏi. – Các đồng chí còn chưa quay trở lại hẳn ở đây ư? Thế là tôi bị mừng hụt vì nghĩ rằng các đồng chí chiến sĩ biên phòng đã đến đây rồi!

- Không còn bao lâu nữa các anh ấy lại sẽ đến đây thôi bác ạ! – Dorokhin an ủi ông lão và anh đội mũ chuẩn bị ra đi.

- Thế hiện nay bác đang làm gì nhỉ? – Dorokhin hỏi.

- Ai cũng biết rằng bọn Đức đã làm cho đất nước chúng ta tiêu tan… – Ông lão vừa tiếp tục câu chuyện, vừa theo dõi thái độ hơi lạnh nhạt của Dorokhin.

- Vâng, hiện nay chúng ta đang gặp khó khăn. – Dorokhin tỏ ý tán thành câu nói của ông lão.

- Không phải khó khăn mà là tai họa! – Ông lão Stepan Grigorevich nói với một giọng thắc mắc.

- Làng của chúng ta có còn được nguyên vẹn không? – Dorokhin hỏi.

- Vẫn còn.

- Còn người thì như thế nào?

- Tất cả mọi người đều đang ổn định dần cuộc sống.

- Thế thì hay quá! – Dorokhin nói to. Thôi, cháu xin chào bác!

- Hượm đã thủ trưởng! – Dường như đoán biết được vì sao Dorokhin lại có thái độ khô khan như thế, ông lão mạnh dạn hỏi anh: “Đồng chí đang băn khoăn về một điều gì vậy. Có thể nói thật cho tôi biết có được không?”

- Chẳng có điều gì cả đâu bác ạ.

- Đồng chí cứ yên tâm! – Đột nhiên ông lão phấn khởi reo lên: – Đồ đạc của đồng chí chúng tôi đã chia nhau cất giấu đi cả rồi và tất cả mọi thứ đều đã tổ chức kiểm kê chu đáo. Xin mời đồng chí đến chỗ tôi mà nhận.

- Đồ vật gì vậy hở bác? – Dorokhin tỏ ra không hiểu.

- Đồ dùng ấy mà! – Ông lão xúc động nói. – Hai đôi giày da, hai đôi giày bằng dạ, một đôi ủng phụ nữ, một áo bành tô quân nhân mới, một chiếc áo dài và áo bơ-lu do Anna Mikhailovna may.

- Anna? – Dorokhin hỏi thầm.

- Vâng, Anna! – Ông lão nói. – À, mà cả sách của anh nữa! Chúng tôi cũng đã chôn giấu đi cả rồi. Có thể nó đã bị mục đi một phần vì bị ẩm ướt.

- Bác làm gì mà phải vất vả với cháu đến như thế?

- Thế thì bỏ cả đồ đạc của anh lại cho bọn Đức hay sao? – Ông lão tỏ ý ngạc nhiên.

Tuy nói vội vàng, ấp úng nhưng ông lão đã kể lại nhiều chuyện tỉ mỉ về việc mình đã tìm cách nào lọt được vào trong đồn biên phòng trống trải để chuyển đồ đạc của Dorokhin.

- Cháu xin cảm ơn bác! – Dorokhin nói to. Anh vừa ngạc nhiên, vừa cảm động.

- Tôi thường hay nhìn vào khóe mắt của mọi người để đoán xem những điều mà họ đang băn khoăn. – Ông lão nói với giọng đắc chí. – Có đúng như vậy không, đồng chí?

- Xin cảm ơn bác. – Dorokhin lặp lại.

- Không dám! À, mà bao giờ thì chị Anna sẽ đến đây?

Dorokhin lặng im. Anh bước ra khỏi cửa.