Cậu còn cười à? Cậu sẽ có đủ thứ để cười đấy! Ủy viên trị bảo cảnh cáo Nghiêm Tiểu Bình, ở công xã chính là chuyên trị mấy kẻ nhà quê Trường Sa các cậu!
Công xã chó má gì mà tôi phải sợ! Nghiêm Tiểu Bình kiêu ngạo nói.
Cậu cứ đi đi, đừng nói nhảm nữa. Ủy viên trị bảo nói.
Có một thanh niên trí thức muốn chặn đường họ để giải cứu Nghiêm Tiểu Bình. Là người quen cũ, cậu ta đặt tay lên vai ủy viên trị bảo, cũng là thanh niên trí thức cả, thôi đi, đừng đến công xã nữa.
Cậu làm gì thế? Ủy viên trị bảo nghiêm giọng nói, lườm thanh niên trí thức kia một cái. Bí thư Vương đã có chỉ thị, xem ai dám bao che Nghiêm Tiểu Bình, thanh niên trí thức nào dám đứng đầu bao che Nghiêm Tiểu Bình thì đừng mòng có chuyện được tuyển dụng về thành phố nữa!
Chỉ một câu nói này đã trấn áp được mấy nam nữ thanh niên trí thức có ý đồ cản đường họ. Ai cũng muốn sớm được tuyển dụng về thành phố, chuyện là thế đấy.
Nghiêm Tiểu Bình bắt đầu quãng đời đau khổ mười mấy ngày cuối cùng của cậu tại công xã Phúc Hưng.
Cậu bị xe máy cày tay thình thịch thình thịch chở đến bộ vũ trang công xã, chẳng cần thẩm vấn gì sất đã bị tống vào một căn phòng tối. Ngày hôm sau tống vào thêm hai người, ngày thứ ba tống vào thêm bốn người. Sáng sớm ngày thứ tư, lực lượng dân quân vũ trang do bộ vũ trang điều động từ các đại đội lên (mỗi người vắt vẻo một khẩu súng trường trên vai, để biểu thị cho nắm đấm sắt của chuyên chính vô sản!) mỗi người cầm trên tay một tấm biển, thét đám phần tử địa, phú, phản, hái, hữu ra khoảng đất trống để "đối chiếu nhận chỗ". Nghiêm Tiểu Bình liếc mắt một cái là nhìn ngay ra tấm biển chuẩn bị treo lên cổ mình có viết: "Lưu manh Trường Sa, tên trộm vặt Nghiêm Tiểu Bình", bên dưới là một hàng chữ nhỏ xiêu vẹo: "Thanh niên trí thức đại đội Quang Minh". Nghiêm Tiểu Bình rất bình tĩnh chấp nhận tấm biển đó, hơn nữa còn chủ động bước lên cầm lấy tấm biển ấy tự treo lên cổ mình. Thế là bắt đầu màn diễu đấu không dứt, nay diễu đấu đại đội này mai diễu đấu đại đội nọ, tuy lúc diễu đấu bị ấn đầu khiến cổ mỏi nhừ, hơn nữa cả ngày đi với đứng khiến chân rất mỏi, nhưng nhìn chung cậu không bận tâm lắm. Thế nhưng, vào buổi sáng ngày thứ sáu, khi đoàn người nghênh đón mặt trời tám giờ sáng rầm rầm rộ rộ hướng về đại đội Quang Minh mà tiến, thì Nghiêm Tiểu Bình lại bắt đầu thấy bận tâm. Trong đầu cậu lóe lên một đôi mắt đẹp mà cậu đã say đắm từ hồi còn học tiểu học, đôi mắt ấy dĩ nhiên chính là Phùng Diễm Diễm rồi. Cậu vạn lần không muốn để người Phùng Diễm Diễm mà cậu yêu mến đến tận xương tủy trông thấy cảnh mình bị đám dân quân vác súng trường bán tự động áp giải đi diễu qua các ngõ ngách trong thôn, rồi lại bị kéo đến một khoảng đất trống nào đó để đấu tố này nọ. Chẳng hề có sự mở bài thơ mộng nào cả, tình yêu chính là thứ khiến người ta làm những chuyện ngốc nghếch. Một ý nghĩ vĩ đại ra đời: Chạy trốn. Khi đoàn người sải bước tiến vào địa phận đại đội Quang Minh, bước lên một chiếc cầu gỗ trên mương nước, Nghiêm Tiểu Bình chớp lấy thời điểm hai tên dân quân áp giải cậu đứng cúi đầu quẹt diêm hút thuốc, liền cắm cổ chạy bán sống bán chết về phía trước. Đứng lại, chạy đi đâu? Hai tên dân quân áp giải cậu đồng thanh quát lên. Nghiêm Tiểu Bình tiếp tục cắm cổ chạy, cậu băng qua những cánh đồng xanh mướt, chạy lên một con đường nhựa đơn sơ, hướng về một khúc thung lũng ngược lại với nông trường thanh niên trí thức mà lao đi. Hai tên dân quân dĩ nhiên bám sát không rời. Mấy ngày nay, đám dân quân ở các đại đội ăn toàn thịt cá lớn, trong bụng nhiều dầu mỡ, sức bền tự nhiên vượt trội hơn Nghiêm Tiểu Bình – kẻ mà mười mấy ngày nay mỗi bữa chỉ có đúng một bát cơm trắng, thế nên chẳng những không bị Nghiêm Tiểu Bình vứt lại phía sau, ngược lại còn đuổi kịp Nghiêm Tiểu Bình đang chạy đến mức rã rời cẳng chân và nôn ra nước chua. Xem mày còn chạy đằng nào nữa?! Một tên dân quân hung hăng nói, vung một báng súng đánh cho Nghiêm Tiểu Bình ngã nhào xuống đất. Cái miệng đập vào một hòn đá nhọn, máu dĩ nhiên trào ra xối xả.
Nghiêm Tiểu Bình phẫn uất đến cực điểm, chuyện sống chết vì thế bị cậu ném xó. Cậu nằm rạp trên đất, lấy lại hơi trong vài giây, sau đó chồm dậy như một con báo, nhặt lấy một viên đá to bằng hòn gạch dưới đất ném thẳng vào trán tên dân quân nọ. Tên dân quân đó kêu á lên một tiếng, cơ thể lảo đảo, máu trào thẳng ra ngoài. Tên dân quân còn lại thấy vậy không nói hai lời, dùng báng súng thọc mạnh vào lức ngực Nghiêm Tiểu Bình, lại đánh ngã Nghiêm Tiểu Bình xuống. Nghiêm Tiểu Bình còn muốn trườn dậy phản kháng, kết quả là một báng súng bốp mạnh lên mặt cậu, đánh cho mắt cậu tối sầm, ngửa mặt ngã lăn ra đất. Tiếp đó, tên dân quân kia sợ cậu lại trườn dậy đánh người, liền nhanh chóng giáng một báng súng thật mạnh vào chân cậu. Ái chà, Nghiêm Tiểu Bình thảm thiết kêu lên một tiếng. Chính nhát báng súng này đã khiến Nghiêm Tiểu Bình vĩnh viễn trở thành kẻ thọt, từ đó đi đứng tập tễnh trông vô cùng chướng mắt.
Hôm ấy Nghiêm Tiểu Bình dĩ nhiên không lộ diện trong buổi đại hội đấu tố của đại đội Quang Minh, mà nằm thoi thóp bất tỉnh nhân sự trên một chiếc xe tải, bên cạnh là tôi và bốn thanh niên trí thức. Tám giờ mấy phút sáng hôm ấy, một chiếc máy cày tay hoàn toàn mới tinh thình thịch thình thịch chạy đến khoảng đất trống của điểm thanh niên trí thức mới, hai tên dân quân đạn dược đầy mình nhảy khỏi chiếc máy cày tay đang kêu thình thịch, bê Nghiêm Tiểu Bình mình mẩy bầm dập nằm trong thùng xe xuống đất. Lúc ấy mấy thanh niên trí thức đang dọn dẹp mặt bằng trong nhà của điểm thanh niên trí thức mới, vội chạy ra xem. Nghiêm Tiểu Bình? Chuyện gì thế này? Một thanh niên trí thức hỏi.
Nó chạy trốn, lại còn đánh người! Tên dân quân đó nói, trèo lên máy cày tay.
Họ muốn vứt Nghiêm Tiểu Bình lại rồi chuồn thẳng, nhỡ Nghiêm Tiểu Bình chết thật thì cũng dễ bề chối bỏ trách nhiệm. Đứng lại! Lão Mãn Ca phản ứng nhanh nhất, lao lên trước vài bước túm chặt lấy cánh tay của một tên dân quân kéo giật xuống đất, chúng mày muốn chuồn à! Đánh chết người là phải ngồi tù đấy!
Có phải bọn tao đánh đâu. Tên dân quân nọ nói.
Quỷ mới biết có phải tụi mày đánh không! Lão Mãn Ca gầm lên, mặc kệ tụi mày đừng hòng mà chuồn, nói cho rõ ràng, đánh chết người rồi mà còn định chuồn á?!
Dĩ nhiên tên dân quân còn lại cũng bị đám thanh niên trí thức đang sục sôi căm phẫn kéo xuống khỏi máy cày tay, hơn nữa còn bị tước súng. Tên dân quân đó dĩ nhiên chính là kẻ dùng báng súng đánh Nghiêm Tiểu Bình, suy cho cùng hắn ta chẳng phải chiến sĩ thực thụ gì cho cam, trong lòng có chút hoảng hốt, sắc mặt tái nhợt. Cóc cóc cóc phải tttttôi đđđánh đâu, hắn biện bạch, nnơnnó chchchưa cccchết, bbbí tttthư Vvvương bbbắt ttụi tttôi đđđưa vvvề mmmà.
Tao quan tâm đứa nào bắt tụi mày đưa về chắc?! Hai con mắt chó của lão Mãn Ca trừng trừng nhìn hắn không chút kiêng dè, vô cùng phẫn nộ và có vẻ muốn đánh người. Tụi mày đừng hòng hòng chạy thoát cả hai! E hèm!
Văn thúc, Phùng Diễm Diễm và một số nam nữ thanh niên trí thức đang làm việc trên núi thấy bên này cãi cọ om sòm, lần lượt chạy tới. Phùng Diễm Diễm vừa nhìn thấy bộ dạng đáng sợ của Nghiêm Tiểu Bình đang nằm trên đất, không kìm được mà lo lắng kêu lên, Ôi trời ơi, Nghiêm Tiểu Bình!
Linh hồn của Nghiêm Tiểu Bình lúc bấy giờ đang trên đường chạy vội xuống suối vàng, nghe thấy tiếng kêu đầy sự quan tâm tuyệt đối của người phụ nữ mình mến mộ liền quay quẻ trở lại, hơn nữa còn mở hé hai con mắt một mí nhỏ xíu, tự cho rằng đây là cái nhìn cuối cùng đối với Phùng Diễm Diễm mà cậu đem toàn bộ thân tâm ra yêu tha thiết.
Nghiêm Tiểu Bình còn hơi thở, Nghiêm Tiểu Bình còn hơi thở! Phùng Diễm Diễm vui mừng kêu lên, chưa chết chưa chết!
Mau đưa đến bệnh viện đi!
Mau đưa vào bệnh viện đi! Tôi cũng nói, cậu ấy vẫn chưa chết!
Mau khiêng cậu ấy lên xe máy cày đi! Văn thúc nói.
Tôi và hai nam thanh niên trí thức vội vàng người nâng đầu kẻ nhấc chân khiêng Nghiêm Tiểu Bình lên xe máy cày tay.
Phùng Diễm Diễm, lên đây đi. Tôi không nói hai lời liền gọi với theo cô ấy, cậu có ích đối với cậu ấy đấy, lên đi.
Phùng Diễm Diễm do dự vài giây, lập tức trèo lên xe máy cày tay. Mau lái đến trạm xá công xã đi. Tôi ra lệnh cho tài xế.
Nhưng trạm xá công xã chỉ có duy nhất một nữ bác sĩ, cô ta vừa nhìn thấy bộ dạng này của Nghiêm Tiểu Bình liền hoảng sợ trước, không được không được không được, cô ta với gương mặt tái nhợt nói, mau đưa về Trường Sa của các cậu ấy.
Thế là bốn thanh niên trí thức chúng tôi mượn tạm cô ta một chiếc cáng, khiêng Nghiêm Tiểu Bình đi ra con đường nhựa bên cạnh, đặt ngang chiếc cáng giữa lòng đường, chặn một chiếc xe tải đang đi chở hàng về Trường Sa.
Chuyện là thế đấy.
Sau khi tôi và Phùng Diễm Diễm cùng bốn thanh niên trí thức hộ tống Nghiêm Tiểu Bình về một bệnh viện ở Trường Sa để chữa bệnh, Nghiêm Tiểu Bình không bao giờ quay lại điểm thanh niên trí thức nữa. Khi cậu ấy đến điểm thanh niên trí thức lần nữa thì đã là chuyện của tháng mười hai năm 1979, lúc bấy giờ điểm thanh niên trí thức đã trống hoác, cậu đến để làm thủ tục về thành phố.
Năm 1979, làn sóng thanh niên trí thức toàn quốc đại hồi hương, vài trăm thanh niên trí thức của công xã Phúc Hưng dĩ nhiên cũng nằm trong hàng ngũ hồi hương đó. Nghiêm Tiểu Bình là thanh niên trí thức cuối cùng hồi hương của công xã Phúc Hưng. Trước khi giải thể, văn phòng thanh niên trí thức công xã đã gọi một cuộc điện thoại đường dài đến cục H, nói rằng Nghiêm Tiểu Bình mà không đến làm thủ tục về thành phố nữa thì sau này sẽ phiền toái đấy. Nghiêm Tiểu Bình đã đến, do Quỷ Kính Cận đưa đến. Quỷ Kính Cận khoảng thời gian đó đang học lái xe mô tô ba bánh ở đơn vị, lái xe đến nghiện, luôn muốn tìm một cái cớ chính đáng nào đó để viễn chinh, thế là hai người đội ánh mặt trời và gió rét mùa đông, tự cho là oai phong lẫm liệt mà phóng tới. Sướng thật đấy, Quỷ Kính Cận chìm đắm hoàn toàn trong hạnh phúc lái mô tô, còn Nghiêm Tiểu Bình thì bị lạnh đến mức nước mũi dãi ròng ròng. Sau khi Nghiêm Tiểu Bình làm thủ tục xong xuôi thuận lợi, Quỷ Kính Cận liền sảng khoái đề nghị, đằng nào cũng đã đến rồi, cậu ta muốn đến trước mộ của Phương Lâm để nhìn một cái, nói lời từ biệt, có lẽ đây là lần cuối cùng trong suốt cuộc đời chúng ta đến đây chăng. Quỷ Kính Cận nói, đi xem thử thôi.
Hai người liền đi đến trước mộ của Phương Lâm, thổi một trận gió bắc như thế, tự nhiên lại đi đến trước mộ của lão Mãn Ca, trang nghiêm châm điếu thuốc này đến điếu thuốc khác... Hà Bình đưa một điếu Marlboro cho Uông Vũ, nhìn đám tro giấy bay lả tả như những con bướm đen bị gió tây nam thổi lên bầu trời, đợi đám bướm đen này đậu xuống những khóm chè ở gần đó, Hà Bình nói: "Hay là qua mộ lão Mãn Ca xem thử nhé?"
Uông Vũ nói: "Sáng nay tôi vừa ghé qua mộ lão Mãn Ca một chuyến rồi."
"Cứ qua xem đi." Hà Bình nói.
Lão Mãn Ca được chôn cất trên sườn đồi mà khi còn sống lão rất thích ngồi ở đó để mơ mộng và ngắm nhìn hoàng hôn buông xuống. Mấy tuần trước khi lão Mãn Ca qua đời, lão thường một mình chạy đến đây ngồi một lát, như thể phong cảnh ở đây có điểm gì đó vô cùng khác biệt vậy. Mãi sau này, các thanh niên trí thức mới "dò xét" ra được từ bức di thư mà lão để lại rằng, trong phong cảnh mà lão ngắm nhìn ngàn lần vạn lần vẫn không thấy chán ấy hóa ra lại cất giấu một bóng hồng. Chuyện là thế đấy.
"Không hiểu sao nữa," Hà Bình vừa mở gói tiền vàng mã trước mộ lão Mãn Ca vừa nói với Uông Vũ, "có mấy lần lão Mãn Ca vào trong mơ mượn tiền tôi. Tôi mơ thấy lão Mãn Ca nói: 'Hà Bình, cho tôi mượn ít tiền lắp một cái điện thoại xem nào.' Lạ thật đấy." Uông Vũ cười cười: "Tôi cũng từng mơ thấy lão Mãn Ca," cậu ta nhìn vòm trời u sầu nói, "nhưng tôi không mơ thấy lão mượn tiền."
"Chuyện này có lẽ có chút quan hệ nhân quả đấy," Hà Bình nói, "hồi làm thanh niên trí thức tôi từng mượn tiền lão Mãn Ca hai lần, một lần mượn một đồng, một lần mượn hai hào rưỡi để mua một gói thuốc lá Lưu Dương Hà. Vẫn chưa kịp trả thì lão Mãn Ca đã tự sát rồi, thế nên chuyện này cứ canh cánh trong lòng tôi mãi."
"Cho nên cậu mới đến trả tiền." Uông Vũ cười cười nói.
Thì thế. Hà Bình nói, phịch một tiếng bật chiếc bật lửa.
Uông Vũ vội ngồi xổm xuống, cùng Hà Bình thắp hương đốt tiền vàng mã... Lão Mãn Ca tự sát vào một đêm mưa gió tầm tã nọ của tháng mười hai năm 1976, lão rạch đứt động mạch cổ tay trái để tự vẫn.
Tháng mười một năm 1976, đợt tuyển dụng mùa đông thường niên chính thức khai màn. Tháng năm năm ấy, bởi vì xảy ra vụ việc Nghiêm Tiểu Bình bị cốt cán dân quân do bộ vũ trang công xã điều động lên đánh cho tàn phế, văn phòng thanh niên trí thức công xã liền đặc biệt chiếu cố thanh niên trí thức đại đội Quang Minh, bất ngờ phân cho tận bảy chỉ tiêu tuyển dụng (các điểm thanh niên trí thức đại đội khác chỉ được cấp bốn hoặc năm chỉ tiêu), tám tờ phiếu tuyển dụng. Chuyện này dĩ nhiên là để làm suy yếu ý chí chiến đấu của điểm thanh niên trí thức đại đội Quang Minh, bởi vì mẹ và anh trai của Nghiêm Tiểu Bình đã đến văn phòng thanh niên trí thức công xã làm loạn hai lần, cả hai lần đều có rất nhiều thanh niên trí thức của đại đội Quang Minh đứng bên cạnh cổ vũ, còn hộ tống mẹ của Nghiêm Tiểu Bình chạy đến văn phòng thanh niên trí thức huyện để lý luận. Tám tờ phiếu tuyển dụng vừa được phát xuống, lòng người liền tan rã nhanh như thấy hiệu ứng, ai nấy đều hớn hở bận rộn với chuyện của mình và một lòng một dạ mơ mộng về tương lai của bản thân. Lão Mãn Ca cũng nhận được một tờ phiếu tuyển dụng, dĩ nhiên có chút mừng rỡ không thôi, ngồi ngay ngắn trước bàn, đinh ninh rằng vận may cuối cùng cũng đến rồi, liền điền phiếu một cách ngay ngắn. Ngày hôm sau lại tự mình đem nộp cho văn phòng thanh niên trí thức công xã, vì thế còn mua hai gói thuốc lá Đại Khánh ném cho cán bộ văn phòng thanh niên trí thức hút, trên người còn cố tình giữ lại một gói để mở cho thanh niên trí thức chúng tôi hút.
Hút thuốc hút thuốc! Buổi trưa lúc lão Mãn Ca từ công xã chạy về, vừa bước vào nhà ăn là chủ động mời thuốc, gương mặt tràn đầy niềm vui hân hoan.
Nộp phiếu lên rồi chứ gì? Tôi hỏi lão.
Nộp cho đứa nào thế? Uông Vũ tiếp lời tôi hỏi lão.
Lão Mãn Ca dĩ nhiên lần lượt đáp lại từng câu, vui đến mức cơm cũng chẳng muốn ăn. Mau ăn cơm đi thôi, tôi nói, thức ăn nguội hết rồi kìa.
Không có tâm trạng ăn. Lão Mãn Ca nói.
Anh đúng là vui quá hóa dại rồi đấy. Tôi nói.
Tôi vẫn chưa muốn vui mừng quá sớm, phải nhận được giấy báo rồi đến báo danh thì mới tính là chuyện chắc chắn. Lão Mãn Ca nói, hoàn cảnh nhà tôi thế này, chưa chắc xưởng người ta đã nhận đâu.
Quả nhiên đúng như lão tự đoán trước. Lúc tuyển dụng năm 1974, 1975, đại đội đã giới thiệu lão với công xã, nhưng đã bị văn phòng thanh niên trí thức công xã gạt ra, dĩ nhiên ngay cả tư cách lên trạm xá công xã khám sức khỏe cũng chẳng có. Lần này lại bị cán bộ công tác chính trị đến từ một nhà máy nào đó bỏ rơi.
Mấy ngày sau, khi trong số tám tờ phiếu khám sức khỏe tuyển dụng được nộp lên, nay thông báo người này mai thông báo người nọ đến văn phòng thanh niên trí thức công xã lấy phiếu thẩm tra chính trị mà duy chỉ không có phần của lão Mãn Ca, thì đả kích này quá mức mang tính hủy diệt. Lúc tờ phiếu thẩm tra chính trị thứ năm được Uông Vũ hân hoan điền xong và sốt sắng mang đến công xã, lão vẫn còn miễn cưỡng giữ được bình tĩnh, trên mặt ít nhiều vẫn còn nụ cười, hai con mắt chó cũng không đến mức xám xịt như thế. Khi tờ phiếu thẩm tra chính trị thứ sáu rơi vào đầu một nam thanh niên trí thức khác và khiến nam thanh niên đó vui sướng nhảy cẫng lên hò hét ầm ĩ, thì trong lòng lão Mãn Ca lại vô cùng bất an. Chứng mất ngủ các thứ đều kéo đến, nhưng lão vẫn ôm ốm tia hy vọng cuối cùng, nghi ngờ đây là kiểu chuyện tốt thường nhiều gian truân mà thôi. Thế nhưng tia hy vọng cuối cùng ấy lại giáng xuống một nữ thanh niên trí thức có thị lực kém vô cùng lại còn đau ốm quanh năm, nữ thanh niên trí thức đó lúc khám sức khỏe cả thị lực lẫn huyết áp đều không đạt tiêu chuẩn, theo lý mà nói, dù xét ở góc độ nào đi chăng nữa thì cũng không thể sánh ngang với lão Mãn Ca và càng không thể đặt lên bàn cân so sánh được. Đây chính là nguyên nhân khiến lão Mãn Ca nghĩ xuôi nghĩ ngược nghĩ đông nghĩ tây thế nào cũng không thông nổi.
Chuyện là thế đấy.
Đó là khoảng mười giờ sáng một ngày mưa dầm dề cuối tháng mười một, các thanh niên trí thức đều ngồi dưới hiên nhà của điểm thanh niên trí thức mới nhìn màn sương mưa tiêu điều lạnh lẽo. Lúc này một nữ giáo viên của trường tiểu học đại đội cầm một chiếc ô vải dầu đi đến với bước chân bên cao bên thấp. Cô ta hãy còn ở đằng xa, các thanh niên trí thức đã gom ánh mắt lại thành một "tiêu cự" nhắm thẳng vào cô ta. Trên đại đội có lắp một chiếc điện thoại ở trường học, mấy ngày nay người đến thông báo lấy phiếu thẩm tra chính trị người này người nọ chính là nữ giáo viên này.
Lâm Tiểu Hồng Lâm Tiểu Hồng! Nữ giáo viên cất cao giọng hét lớn về phía chúng tôi, Lâm Tiểu Hồng Lâm Tiểu Hồng, Lâm Tiểu Hồng đâu rồi?
Lâm Tiểu Hồng chính là nữ thanh niên trí thức đau ốm quanh năm ấy. Lâm Tiểu Hồng nghe thấy gọi mình, vội bước ra từ phòng của mình. Có chuyện gì thế?
Công xã gọi điện thoại tới, bảo cô mau đến văn phòng thanh niên trí thức công xã lấy phiếu thẩm tra chính trị. Nữ giáo viên hét lên, đi ngay lập tức đi.
Lão Mãn Ca tận mắt chứng kiến tất cả những chuyện này, đả kích này quá lớn, khiến lão trở thành một kẻ đáng thương chính hiệu trong mắt các thanh niên trí thức. Chính từ khoảnh khắc của ngày hôm đó, toàn bộ con người lão sụp đổ như lở núi. Sự suy sụp của Nghiêm Tiểu Bình là vì không có được tình yêu của Phùng Diễm Diễm mà buông xuôi tự tàn phá bản thân, còn sự suy sụp của lão Mãn Ca thì giống như ba ba chết, thối rữa từ trong bụng ra trước, bề ngoài vẫn lành lặn nguyên vẹn, không nát rượu cãi vã cũng không vứt những lời tục tĩu bừa bãi khắp nơi, mà là xị mặt ra không thèm đếm xỉa đến bất kỳ ai. Khoảng thời gian đó, chỉ có tôi và lão Mãn Ca vẫn ở lại căn nhà gạch mộc của điểm thanh niên trí thức cũ, còn những thanh niên trí thức khác đã sớm dọn sang ngôi nhà thanh niên trí thức mới bốn bức tường trắng phau để vui vẻ hưởng thụ rồi. Lão Mãn Ca vô cùng trân trọng "thành quả lao động" do lão và sáu nhà sáng lập nông trường thanh niên trí thức tạo ra, không chịu dọn đi, tôi dĩ nhiên cũng ra cái vẻ khinh không thèm ở nhà mới mà kiên quyết đồng cam cộng khổ với lão nên không chịu dọn đi.
Cậu dọn xuống dưới ấy đi, lão Mãn Ca nói, tôi ở quen rồi.
Tôi cũng ở quen rồi, không dọn đi đâu. Tôi nói.
Nhưng kể từ khi tờ phiếu thẩm tra chính trị thứ sáu tựa như chim nhạn bay xuống đầu Lâm Tiểu Hồng – kẻ vốn khám sức khỏe còn chẳng đạt tiêu chuẩn ấy, thì lão Mãn Ca đã bước một bước ra đến bờ vực thẳm của cuộc đời, và cứ quanh quẩn ở đó, liên tục thất vọng nản lòng về bản thân, dĩ nhiên ngay cả tôi là người ở cùng một phòng với lão cũng bị lão lạnh nhạt không ngó ngàng tới. Buổi sáng với những cơn gió rét cắt da cắt thịt và mưa phùn gió bão ấy chính là vạch phân định sinh mệnh của lão, kể từ lúc nữ giáo viên chống ô vải dầu chạy đến thông báo kết quả của tờ phiếu thẩm tra chính trị thứ sáu, trái tim lão đã chết rồi, còn sự chết đi của thể xác chẳng qua chỉ muộn hơn vài ngày mà thôi. Trước ngày hôm đó, mỗi lần tôi đẩy cửa bước vào phòng, lão đều tìm tôi nói mấy câu mang ý quan tâm, biểu cảm gương mặt cũng rất thân thiện. Thế nhưng buổi trưa hôm đó khi tôi mang theo tâm trạng đầy phẫn uất bước vào phòng để an ủi lão, lão lại tối sầm nét mặt không thốt một lời nhìn chằm chằm lên trần nứa, buổi chiều cũng vậy, ngày hôm sau cũng thế. Liên tục mấy ngày liền lão khiến mỗi khi tôi bước vào phòng đều cảm thấy khó chịu lại còn có cảm giác âm u rợn người.
Lão Mãn Ca chẳng thèm đếm xỉa đến ai cả. Một số thanh niên trí thức bàn tán nói.
Cái đồ ba ba cậu đấy, khuyên bảo lão cho đàng hoàng vào. Mấy thanh niên trí thức đã điền phiếu thẩm tra chính trị với tâm trạng vô cùng phơi phới nói.
Cậu ở cùng phòng với lão, khuyên can lão cho tử tế vào, bảo lão nghĩ thông suốt một chút.
Tôi khuyên mà lão nghe được thì tốt quá rồi đấy. Tôi nói. Lão chẳng thèm nói với tôi nửa câu, cứ như thể tôi thiếu nợ lão vậy.
Có một tối, tôi đang chơi bài đại tiến liên ở điểm thanh niên trí thức mới, chơi đến tận một giờ đêm ván bài mới tàn. Tôi dĩ nhiên đứng dậy đi ngủ, nhưng ngặt một nỗi vừa đẩy cửa phòng ra thì bên trong đã cài then chết ngắc. Lão Mãn Ca, lão Mãn Ca. Tôi gọi hai tiếng. Lão Mãn Ca phiền anh mở cửa cái nào.
Bên trong không có lấy nửa tiếng động.
Lão Mãn Ca, lão Mãn Ca! Tôi lại gõ cửa mấy cái. Bên trong vẫn không có tiếng động, tôi có chút nổi giận, dùng sức đập mạnh mấy cái vào cửa, lão Mãn Ca vẫn không mở. Tôi thực sự muốn trút hết cơn giận đầy lồng ngực lên cánh cửa – dùng một cước đá văng cửa ra. Nhưng cuối cùng vẫn nhịn lại, quay người đi về, thế là chen chúc trên chiếc giường của Quỷ Kính Cận, mang theo một bụng cục tức ngủ mập mờ nửa tỉnh nửa mê suốt một giấc.
Hôm sau trời rất đẹp, khi mọi người vác cuốc ùn ùn kéo lên núi, tôi lại gom chăn nệm hòm xiểng của mình dọn sang phòng của Quỷ Kính Cận. Lúc nghỉ ngơi tôi nói với Phùng Diễm Diễm – người đang bước vào phòng giúp tôi trải nệm, thế này thì tôi không phải nhìn sắc mặt lão Mãn Ca nữa rồi, sống đã mệt mỏi lắm rồi, lại còn phải nhìn sắc mặt lão để mà hành xử nữa chứ. Phiền phức thật.
Lão còn phiền phức hơn cả cậu đấy, cậu phải biết chứ. Phùng Diễm Diễm nói, rồi bồi thêm một câu, tôi cũng phiền phức sắp chết đây này.
Phùng Diễm Diễm quả thực có hơi phiền phức, Uông Vũ và Lâm Tiểu Hồng đều là những thanh niên trí thức về nông thôn cùng năm với cô ấy, gác lại chuyện Uông Vũ có một người bố tốt sang một bên đi, Lâm Tiểu Hồng điểm nào sánh được với cô ấy chứ? Chỉ vì Lâm Tiểu Hồng thường hay làm mình làm mẩy trước mặt bí thư Vương và Văn thúc mà cô ta có thể đi trước à? Phùng Diễm Diễm thực sự có chút không thông suốt, cũng may cô ấy có tình yêu lúc thì hèn mọn lúc lại thanh cao của tôi đi bên cạnh bầu bạn giải sầu giải muộn giúp cô ấy, cho nên mới không đến mức phiền phức tột độ như thế.
Đêm hôm ấy, khi các thanh niên trí thức ở nhà ăn khóc lóc nức nở vô cùng thảm thiết bi thương đến đứt ruột đứt gan với ba thanh niên trí thức nhận được giấy báo trúng tuyển đầu tiên, nước mắt dĩ nhiên tràn lan vô bờ bến trong buổi tiệc chia tay, hu hu hu hu hu, đến cả Phùng Diễm Diễm vốn luôn tỏ ra vô cùng kiên quyết cũng vắt kiệt sức để lãng phí những giọt nước mắt vô cùng trân quý của mình. Cứ như thể vì nước mắt không mất tiền mua, nên mọi người có thể tùy ý phung phí đi vậy. Tiếng khóc lan ra từng đợt từng đợt, tựa như một đàn ruồi bay qua bay lại trên bầu trời đen kịt hiu hắt lạnh lẽo của nông trường thanh niên trí thức, mãi vẫn không tan đi. Đến mức mắt tôi cũng ươn ướt, phải dốc hết sức bú sữa mẹ ra đấu tranh với thần kinh yếu ớt mới kìm nén được không khóc thành tiếng.
Dĩ nhiên buổi tiệc chia tay được tổ chức rất thành công.
Sáng hôm sau, tôi và Phùng Diễm Diễm cùng mấy thanh niên trí thức khác và bốn thanh niên trí thức được tuyển dụng về thành phố, hân hoan vui sướng lên chiếc xe tải chở dầu ăn của cục H trở về Trường Sa, chuẩn bị qua Tết dương lịch rồi tính tiếp.
Thế nhưng chúng tôi trở về nhà chẳng qua chỉ ăn một bữa cơm trưa ngon lành và ngủ một giấc trưa duỗi gân duỗi cốt, liền nhận được tin tức bi thảm về cái chết do tự sát của lão Mãn Ca, thế là vào ngày hôm sau chúng tôi đành phải vội vã quay trở lại điểm thanh niên trí thức.
Đêm hôm ấy lão Mãn Ca không tham gia buổi tiệc chia tay – nơi mà hơn một nửa số thanh niên trí thức thi xem ai dám khóc và khóc to nhất, buổi tiệc này dĩ nhiên kết thúc trong tiếng khóc hóa thành tiếng cười. Ngay từ buổi trưa, một trong bốn thanh niên trí thức chuẩn bị đến trạm cung tiêu Phúc Hưng mua ít bánh trái (họ không muốn đến cuối cùng còn bị lão Vương ở tiệm tạp hóa chém cho một cú!) thấy lão Mãn Ca với sắc mặt xám xịt tay cầm bát đũa bước vào nhà ăn liền tiến lên chào hỏi nói, lão Mãn Ca, tối nay đến tham gia buổi tiệc chia tay của bọn tôi nhé?
Lão Mãn Ca lườm hắn một cái bằng hai con mắt chó bệnh, không nói gì, bưng bát cơm rồi lại bước ra ngoài.
Chiều hôm ấy các thanh niên trí thức dĩ nhiên lại vác cuốc ra sườn đồi khai sơn tạo điền. Đó là một buổi chiều hiếm hoi trong mùa đông trời quang mây tạnh, ánh mặt trời chiếu lên người khiến người ta cảm thấy vô cùng dễ chịu, mọi người vung cuốc lúc nào cũng có người bất chợt hát lên mấy câu nước sông trong xanh bầu trời trong xanh các thứ, tiếng hát bay qua lượn lại trên sườn đồi như những cánh én. Lúc đầu lão Mãn Ca cũng đang cải tạo đất trời, cuốc mài giọt xuống đất rất chăm chỉ, nhưng từ lúc nghỉ ngơi thì lão không làm nữa, mà ngồi ngẩn ngơ suy ngẫm tại cái nơi mà lão thường ngồi ngắm cảnh xa xôi mơ mộng ấy, không một ai đến làm phiền lão, ai nấy đều biết tâm trạng lão đang không tốt, cho đến khi mặt trời lặn núi, Văn thúc tuyên bố tan tầm, tôi mới bước lên nhắc nhở lão rằng, lão Mãn Ca, tan làm rồi.
Lão Mãn Ca, tan làm rồi kìa. Thấy lão không có phản ứng gì tôi lại nói.
Lão Mãn Ca quay đầu lại liếc tôi một cái (hai con mắt chó bệnh đang sực nức ngọn lửa màu xanh lục!). Cậu tan làm thì cứ việc đi đi chứ! Lão tức giận nói, rồi lại quay đầu đi chỗ khác.
Tôi dĩ nhiên lại càng dĩ nhiên quay đầu bỏ đi, vác cuốc trên vai.
Đó là cái nhìn cuối cùng của tôi khi thấy lão còn sống. Đêm hôm ấy lão không xuống ăn cơm tối, mặc dù thanh niên trí thức phụ bếp (Quỷ Kính Cận) có phần cơm để dành cho lão một bát thức ăn. Ăn tối xong, tôi xách hai thùng nước nóng ra góc khuất gió đằng sau nhà ăn để tắm, bốn thanh niên trí thức được tuyển dụng về thành phố liền chia nhau đi mời Văn thúc, bí thư Vương và lão Mãn Ca. Hơn tám giờ tối, Văn thúc và bí thư Vương đều cầm đèn pin đi tới, nhưng lão Mãn Ca lại không mời nổi. Bởi vì có đồ ăn, mọi người liền rất vui mừng tích cực vây quanh chiếc bàn vuông được ghép lại với nhau bày biện đầy đồ ăn vặt mà ăn ngấu ăn nghiến, hai thanh niên trí thức đi mời Văn thúc và bí thư Vương quay về bảo rằng lão Mãn Ca ngủ rồi, trên mặt dĩ nhiên có chút tiu nghỉu thất vọng.
Cái lão Mãn Ca này, bí thư Vương đứng phắt dậy, tự cho là sẽ lập tức thành công mà nói, tôi đi gọi lão ấy tới.
Bí thư Vương gần như đập nát cửa phòng lão Mãn Ca, thế mà vẫn chẳng thấy lão Mãn Ca ừ hữ lấy một tiếng.
Cho nên các thanh niên trí thức đều đoán rằng có lẽ vào lúc nào đó lão đã chết rồi, hoặc đang trên đường đi đến trạm cuối cùng của sự chết chóc, bởi vì thế nào cũng phải có quá trình máu trong mạch máu chảy cạn kiệt chứ. Trưa ngày hôm sau, Quỷ Kính Cận thấy lão Mãn Ca mãi vẫn không đến ăn cơm, liền đi nói với Văn thúc, Văn thúc đang yên lành ăn cơm của mình, bỗng chốc nhận thức được tính chất đáng sợ của sự việc, vội vứt bát xuống, hô hào mấy nam thanh niên trí thức đi đá cửa phòng lão Mãn Ca. Cửa dĩ nhiên chẳng cần đá mấy cú đã tung ra, thế là cảnh tượng đập vào mắt họ vô cùng thảm thương không nỡ nhìn, trên giường dưới đất toàn là máu tươi đỏ sẫm, trên lớp máu vẫn chưa khô hẳn còn nổi lên một lớp váng mỏng, mà nguồn gốc của dòng máu lại chính là cổ tay trái đã cứng đờ được đặt thõng bên giường của lão. Chuyện là thế đấy.
Lễ truy điệu của lão Mãn Ca không náo nhiệt bằng một phần ba của Phương Lâm. Thực tế là chẳng có lễ truy điệu nào cả, chỉ mời mấy người nông dân biết hát biết múa đến hát khúc ai điếu suốt nửa buổi tối, kèn sô-na đàn nhị chiêng trống náo loạn mấy tiếng đồng hồ, người xem cũng ít, một là bản thân thanh niên trí thức đã bớt đi mấy người, ngặt nỗi tối hôm đó trời lại mưa không ngớt, người chạy ra xem náo nhiệt vì thế cũng ít đi.
Bí thư đại đội, ủy viên trị bảo và cán bộ cục H đều không đến, bởi vì lão Mãn Ca là tự sát, chuyện này hơi mang ý nghĩa tự tuyệt với nhân dân tự tuyệt với đảng, là những đảng viên cộng sản nên dĩ nhiên họ không tiện lật đật chạy tới phúng viếng hay đọc điếu văn các thứ. Hồi đó "Bè lũ bốn tên" vừa bị đập tan được hai tháng, trong đầu mấy ông quan cán bộ vẫn còn nhan nhản những thứ tư tưởng tả khuynh, sợ phạm phải sai lầm. Lúc sinh thời lão Mãn Ca có để lại một bức di thư, di thư viết rất bình thản, không có ngôn từ kiểu bi thương, chỉ có duy nhất một câu có hơi phản động, "Giờ phút này tôi đang vô cùng vội vã muốn xuống âm phủ tìm vĩ đại lãnh tụ Mao Chủ tịch để phân bua cho ra lẽ." Ngoài ra, lão yêu cầu thanh niên trí thức chôn cất mình ở sườn đồi nơi lão thường ngồi suy ngẫm về cái chết ấy.
Lão nói lão suy ngẫm về cái chết đã được năm năm rồi, năm năm trước lão thường cùng Châu Huệ Anh ngồi ở đó ngắm mặt trời lặn và bàn luận về cái chết, thế nên lão thích nơi đó, lão có thể ngắm mặt trời lặn mỗi ngày.
