Tôi chỉ có mặt ở La mã vào mùa thu. Đôi khi tôi ở lại đó vài ngày vào tháng tám hay tháng chín để viếng lại những phong cảnh đẹp hoặc những bức tranh nổi tiếng, gợi lại cho tôi nhiều kỷ niệm êm đềm. Vào thời điểm nóng bức này, dân chúng không muốn rời khỏi những bóng mát. Quán cà phê Nasônan đầy những bàn nhỏ, những du khách nhàn hạ ngồi hàng giờ trước những ly cà phê đã cạn. Người ta gặp ở nhà thờ Sixtin những người Đức có mái tóc hung vàng, màu da rám nắng, mặc quần soóc, áo sơ mi, vai mang xắc, đang đi trên những con đường bụi bặm của xứ Ý; còn ở nhà thờ Xanh Pierơ, từng nhóm con chiên thành tín từ những xứ xa xôi hành hương đến đây với tờ giấy phép tập thể, dưới sự hướng dẫn của một linh mục, đang xí xô xí xào với nhau bằng thứ tiếng dịp phương xa lạ. Khách sạn Phadơ mát mẻ, yên tĩnh với những phòng khách rộng thênh, tranh tối tranh sáng và im lặng.

Trong phòng hành chính, vào giờ dùng trà, chỉ có một vị sĩ quan trẻ tuổi dáng điệu nghênh ngang và một người đàn bà có cặp mắt nai tơ đang thầm thì luyên thuyên trước ly nước chanh lạnh. Nếu bạn có trở lên phòng đọc sách hoặc gửi thư, hai giờ sau khi trở xuống họ vẫn còn nói chuyện.

Trước giờ cơm tối, quầy rượu có vẻ nhộn nhịp hơn một chút. Nhưng sau đó không còn ai, người bán rượu lợi dụng thời gian này để nói chuyện tầm phào về những cuộc vui chơi của ông ta ở New York.

Lần này cũng thế. Hình như khách sạn vắng tanh chỉ có tôi và khoảng mười hai người khách trọ. Anh giữ cầu thang – một người quen biết từ lâu – đã cho tôi biết như vậy. Không khí oi bức và cuộc hành trình dài đã làm tôi mệt nhoài. Tôi định lặng lẽ dùng cơm ở nhà hàng khách sạn rồi đi ngủ sớm. Tôi bước vào phòng ăn chói lòa ánh sáng cũng khá trễ, lúc đó chỉ còn độ ba hoặc bốn bàn là có người. Tôi khoan khoái nhìn quanh. Cái cảnh vắng vẻ của một khách sạn trống trải giữa một thành phố lớn mà bạn từng quen biết, đem lại cho bạn một cảm giác tự do thoải mái. Sau khi đứng lại bên quầy rượu vang đỏ thật ngon. Tuy mệt nhưng tôi vẫn thích ăn ngon và bắt đầu cảm thấy tâm hồn thư thái. Trong lúc nhấm nháp món cháo và món cá, tôi nghĩ đến những điều lý thú. Những đoạn đối thoại chợt đến trong đầu, và trong trí tưởng tượng của tôi lúc đó các nhân vật tiểu thuyết mà tôi đang viết hoạt động ráo riết. Tôi đang trau chuốt một câu văn mà nhờ có rượu trở nên bóng bẩy hơn. Tuy nhiên, để diễn đạt cho độc giả thấy những nhân vật mà mình tự thấy thì thật là khó. Trong phạm vi nghề nghiệp của tôi, đó vẫn thường là một chướng ngại. Một gương mặt mà phải tả từng nét một, làm sao tìm ra những điểm hấp dẫn? Nếu các văn sĩ thường dùng cách nhấn mạnh một đặc điểm ngoại hình nào đó như một nụ cười hiểm ác, một tia nhìn tinh quái, đôi khi lại khiến cho vấn đề khó khăn hơn thay vì giải quyết được nó.

Tôi phải dùng cách nào để tả những người bạn lân cận của tôi? Lúc nào có một người ngồi dùng cơm một mình, để tập thử, tôi bèn ngắm nghía ông ta thật kỹ. Đó là một người đàn ông to lớn khác thường, khô khan, vụng về. Gương mặt nhẵn nhụi rám nắng, hơi dài với đôi mắt nhạt màu, cái mũi và miệng của ông ta chẳng có gì đặc biệt cả. Có lẽ ông ta là một nhà trí thức nhưng thuộc vào loại trung.

Một vị luật sư hay một giáo sư đại học, một nhà chơi gôn tài tử? Tôi lấy làm thích thú gán thử cho ông ta một loạt những năng khiếu và trình độ văn hóa để biến ông ta thành một thực khách vui vẻ, dễ mến trong một bữa cơm ở Chenxi. Nhưng làm sao với một vài dòng, có thể tả ông ta dưới một hình ảnh vừa sinh động, hấp dẫn, vừa rõ nét. Dẫu sao thì tốt hơn hết là nhấn mạnh cái vẻ cao kỳ khinh khỉnh của ông ta, đó là một nét đặc biệt độc nhất trên gương mặt ấy. Tôi vừa suy nghĩ vừa quan sát, bỗng nhiên ông ta nghiêng đầu chào tôi với một cử chỉ nhạt nhẽo nhưng lịch sự. Tôi có thói quen kỳ cục là hay đỏ mặt khi bị người khác bất chợt bắt gặp, và lúc đó tôi cảm thấy hai bên má nóng bừng.

Trong vài phút trước, tôi đã nhìn ông ta thật kỹ như nhìn một người mẫu. Có lẽ ông ta cho tôi là vô phép. Tôi hơi bối rối, nghiêng mình chào lại rồi nhìn đi chỗ khác. May sao, ngay lúc đó, người ta đem món ăn lên.

Tôi quả quyết là chưa bao giờ gặp ông ta, có lẽ tôi nhìn ông ta kỹ quá nên cứ tưởng là quen nhau, hoặc là tôi đã gặp ông ta ở một nơi nào đó mà tôi quên khuấy đi mất.

Ông ta dùng cơm xong trước tôi, lúc đi ra, ông ta dừng lại ngay bên tôi:

- Khỏe không bạn? – Ông ta chìa tay ra bắt và hỏi – Lúc ông bước vào, tôi không nhận ra, xin ông bỏ qua cho.

Ông ta nói với một giọng thanh thoát, cái giọng đặc biệt của trường đại học Ôxpho mà bao nhiêu người không được đặt chân vào đó đã cố gắng bắt chước.

Người ta cảm thấy một dáng điệu mệt mỏi trong vẻ người của ông ta. Cái lưng khom càng làm cho ông ta có vẻ bối rối hơn. Trong cử chỉ của ông nửa như rụt rè, nửa như buông thả.

- Ông hãy lại dùng cà phê với tôi – Ông ta nói – Tôi chỉ có một mình.

- Xin vâng.

Ông ta bước đi mà tôi vẫn không nhớ được tên hoặc đã gặp ông ta lần cuối ở nơi nào. Một điều thật là lạ: không lúc nào tôi thấy ông ta mỉm cười, kể cả lúc đang nói chuyện, khi bắt tay tôi, hoặc lúc giã từ tôi. Có lẽ một cô gái ngốc nghếch sẽ cho ông ta là người mơ mộng.

Ông ta là một trong số những người đàn ông mà người ta tưởng lầm là có sức quyến rũ vô cùng trong một buổi khiêu vũ trá hình, nhưng thật ra chỉ có vẻ kỳ cục thôi.

Một lúc sau, tôi vào phòng khách để gặp ông ta. Ông đang ngồi chờ tôi trong một chiếc ghế bành. Tôi ngồi xuống cạnh ông. Bằng thứ tiếng Ý thật hoàn hảo, ông gọi bồi mang cà phê và rượu màu đến. Làm sao để tìm hiểu ông ta là ai, mà không làm cho ông ta phật ý?

Mọi người thường hay hậm hực về việc làm người khác không nhận ra mình, họ cứ tưởng là họ quan trọng đến khi thấy rằng họ chẳng đáng cho người khác để ý mấy, họ đâm ra bực bội.

Tôi chợt nhớ ra tên ông ta và đồng thời tôi cũng nhớ ra cái vẻ khó cảm của ông. Ông ta là Humphrê Carudơ, chính ông ta đã giữ một địa vị quan trọng ở bộ ngoại giao. Ông ta là giám đốc một cơ sở chính trị nào đó, đã từng làm tùy viên ở nhiều tòa đại sứ, và lẽ dĩ nhiên là chính cái thời ông làm việc ở toà đại sứ La mã, ông ta đã học tiếng Ý. Không hiểu sao tôi lại không đoán ngay ra là ông ta ở trong ngành ngoại giao. Từ hồi nào đến giờ tôi chỉ gặp Carudơ ở quanh bàn tiệc, khi đó tôi có cái may mắn được một lần bắt tay ông, hoặc ở rạp hát ông ta chỉ đơn giản gật đầu chào tôi một cái. Ông có vẻ rất đầy đủ khả năng, dù sao thì vốn học vấn của ông cũng giúp ông thừa sức đề cập tới bất cứ chuyện gì. Tôi thật là đáng trách vì đã quên ông ta, nhất là đúng vào lúc ông ta vừa nổi tiếng như một tác giả truyện ngắn xuất sắc.

Ông ta đã được lăng xê do một trong số những tạp chí mà những nhà bảo trợ văn chương thỉnh thoảng phát hành để cung cấp cho giới trí thức một món ăn tinh thần xứng đáng, và những tạp chí này ngưng xuất hiện ngay khi những kẻ bỏ vốn đã lượm được một số tiền. Nhiều nhà báo đã hy sinh cả một cột để khen ngợi tác phẩm của ông ta, và cả phụ trang văn chương của tờ Times cũng chú ý đến ông trong bài báo đặc biệt, bên cạnh bài hồi ký của một chính khách cao cấp.

Các nhà phê bình chào đón Humphrê Carudơ như một tài năng đầy hứa hẹn. Họ ca ngợi vẻ trang trọng, tế nhị của ông ta, sự châm biếm nhẹ nhàng cùng với những tài liệu chính xác của ông. Họ còn khen là câu văn và năng khiếu tuyệt hảo của ông có “thiên tài gợi cảm!” Họ còn đem tác phẩm của ông ra so sánh với những tuyệt tác của Phần Lan, Nga và Tiệp Khắc.

Ba năm sau, Carudơ cho xuất bản tập truyện thứ hai, gây nên một ấn tượng tốt hơn nữa. Từ đó, địa vị trong giới văn chương của Carudơ đã được xác nhận. Chính truyện ngắn “Plat à barbe” đem lại nhiều lời khen ngợi nhất. Những nhà phê bình đầu tiên đã cảm phục sát đất cái ngón nghề tuyệt diệu của ông ta: chỉ trong ba hay bốn trang sách là tác giả đã lột trần được tâm hồn bi thảm của một gã hớt tóc.

Nhưng truyện nổi tiếng và cũng dài nhất là truyện có cái tựa đề “Week-end” (Cuối tuần). Ông ta lấy tựa đề này đặt tên cho tác phẩm vì chuyện kể về những cuộc phiêu lưu của một vài nhân vật thường rời ga Pedingtơn vào chiều thứ bảy, để đến chơi với bạn bè ở Teplâu, rồi lại trở về Lơnđơn vào sáng thứ hai. Câu chuyện tế nhị quá nên người ta không hiểu chuyện gì đã xảy ra. Chuyện một anh thứ ký trẻ của một ông tổng trưởng sắp xin cưới cô con gái một bá tước, nhưng vào phút cuối cùng, anh ta lưỡng lự. Còn các nhân vật khác đang dạo chơi bằng ca nô. Tất cả các nhân vật đều nói bóng gió, và không bao giờ nói hết câu. Để thay vào lời nói, họ đã dừng cử chỉ, những bông hoa ở trong vườn thường tả thật là tỉ mỉ và cũng có cả một bức tranh tuyệt tác. Cảnh sông Tamisc dưới cơn mưa tầm tã, tất cả những khung cảnh ấy được tả dưới cặp mắt của một bà quản gia người Đức.

Mọi người đều đồng ý là Carudơ đã diễn tả cái cảm giác của người đàn bà này với một tính cách hài hước vô cùng thành công. Tôi đã đọc cả hai cuốn sách của ông ta. Vì bổn phận của một nhà văn là phải thông suốt những tác phẩm xuất bản đương thời. Tôi chỉ muốn học hỏi và hy vọng tìm thấy trong đó một vài điều gì học được. Tôi hơi thất vọng.

Tôi thích một câu chuyện phải có mở đầu, có khung cảnh và kết cấu. Tôi vẫn còn nhược điểm này: tôi thấy rằng trong một cuốn tiểu thuyết “cái không khí” như người ta thường nói rất cần, nhưng khi chỉ có “cái không khí” không thôi, nó đem lại cho tôi cái cảm tưởng chỉ có khung mà không có bức tranh. Có lẽ cái khuyết điểm của chính tôi làm tôi mù quáng không nhận ra ưu điểm của Carudơ? Và nếu tôi bàn đến hai tác phẩm của ông ta một cách thiếu nhiệt tình phải chăng đó là do lòng tự ái của tôi bị tổn thương? Tôi cảm thấy Carudơ coi tôi như một tác giả hạng bét.

Có một lúc người ta nói tới ông nhiều quá đến nỗi suýt nữa ông ta cũng được tôi cho là như vậy, nhưng thực ra cái tài năng siêu phẩm của ông đã vượt quá tầm mắt quần chúng.

Bỗng nhiên, tôi có cảm giác là ông ta đọc được ý nghĩ của tôi và tìm đủ mọi cách để giữ tôi lại. Trí tò mò của tôi càng bị kích thích. Mỗi lần tôi ngừng một vấn đề, ông ta lại lái sang một chuyện khác. Tuy nhiên, vì quen với các cuộc giao thiệp về ngoại giao nên ông ta không hề bối rối khi phải ngồi nói chuyện suốt buổi chiều. Tại sao ông ta lại không dùng cơm tối tại tòa đại sứ, dù rằng đang là mùa hè, chắc thế nào ông ta cũng phải quen ai trong đó chứ? Tôi cũng để ý là ông ta không bao giờ mỉm cười. Những lời để ý là ông ta không bao giờ mỉm cười. Những lời nói huyên thuyên chỉ là để che giấu nỗi lo âu và sợ hãi phải im lặng. Dù tôi ít có thiện cảm với ông ta, tôi cũng bắt đầu quan tâm. Có phải là do tôi tưởng tượng chúng? Tôi thấy cặp mắt xám nhạt của ông ta có một vẻ gì như một con thú bị săn đuổi, dưới những nét mặt bất động vẫn tiềm ẩn một tâm hồn đang bị giày vò. Trong đầu tôi thoáng hiện những ý nghĩ vô lý. Nỗi xúc động của ông ta không làm tôi ái ngại, nhưng tôi giống như một con ngựa chiến đang đánh hơi thấy mùi thuốc súng. Giác quan của tôi đang sửa soạn những sợi dây “ăngten”. Dưới cặp mắt tôi mỗi nét mặt, mỗi cử chỉ của ông ta đều mang một ý nghĩa. Phải chăng ông ta đang viết một vở kịch và ngẫu nhiên ông muốn biết ý kiến của tôi? Những con người tế nhị ấy say mê sân khấu như một con thiêu thân nhưng họ không hề thèm hỏi những mánh khóe của những đồng nghiệp mà họ cho là khả năng non kém. Không, chắc không phải điều đó. Ở La mã, những nhà nghệ sĩ cô đơn thường hay gặp phải những mối hiểm nguy hơi đặc biệt. Có phải Carudơ đang mắc vào một ổ nhện nào chăng? Muốn thoát ra, ông ta chỉ dám nhờ đến sự can thiệp của tòa đại sứ vào phút cuối cùng. Tôi để ý thấy rằng những nhà tư tưởng thường thiếu thận trọng, đôi khi họ hay thử thú vui tình ái ở những nơi dễ bị cảnh sát bắt gặp. Cái ý nghĩ này làm tôi buồn cười. Trời xanh cũng còn thích thú khi thấy một kẻ hợm hĩnh vướng vào một hoàn cảnh nguy khốn.

Carudơ buột miệng thốt ra một câu làm tôi chưng hửng:

- Tôi đau khổ quá! – Ông ta lẩm bẩm vậy.

Không thể nào lầm nữa. Ông ta đã thành thực. Một tiếng thở dài não nuột làm cho ông như nghẹn ngào, nức nở. Tôi không thể nào nói ra được cái cảm giác mà câu nói ấy đã gây nên trong người tôi. Tôi như bị ngộp thở, giống như ta quẹo qua một con đường khác và bị một cơn gió mạnh tạt vào người làm ta xiêu vẹo. Thật là quá bất ngờ! Tính tôi rất kín đáo. Dù tôi có đau khổ đến mấy, tôi cũng không dám thú ra vì xấu hổ. Sự quả yếu đuối của ông ta làm tôi hơi bực mình. Làm sao mà ông ta dám tỏ bày tâm sự uẩn khúc như vậy nhỉ? Tôi gần như kêu lên:

- Tôi biết làm sao bây giờ?

Vẻ mặt trang nghiêm khiến ông ta giống như những bức tượng các nhà chính khách nghiêm khắc bỗng dưng thay đổi.

Ông ta ngả người xuống chiếc ghế bành và có vẻ gần muốn khóc, như một mớ giẻ rách đáng tội nghiệp. Tôi không biết nói sao nữa. Lúc mới nghe ông ta nói, tôi xấu hổ đỏ mặt, giờ đây lại cảm thấy mặt mình tái đi.

- Tôi rất tiếc – Tôi đành đáp như vậy.

- Ông có cho phép tôi thuật đầu đuôi câu chuyện cho ông nghe không?

- Xin ông cứ kể đi.

Tôi không hề khoa trương, vì không phải lúc. Carudơ khoảng bốn chục tuổi. Cái con người có dáng dấp như một lực sĩ nhưng duyên dáng, tướng đi mạnh dạn, giờ đây, có vẻ già hơn đến chục tuổi và ngồi co ro trong chiếc ghế. Ông ta khiến tôi nhớ tới những kẻ chết trận, nhỏ bé, co quắp trên mặt đất.

Tôi bối rối quay mặt đi nơi khác, nhưng ánh mắt ông ta lại tìm tôi.

- Ông có quen cô Betti Eođơnbơn không? – Ông ta hỏi.

- Hồi xưa, đôi khi tôi có gặp cô ta ở Lơnđơn, nhưng mấy năm gần đây tôi không thấy cô ấy nữa.

- Cô ta ở Rôdơ. Tôi vừa mới ở nhà cô ta một thời gian.

- À.

Ông ta ngập ngừng rồi nói:

- Tôi sợ ông sẽ cho tôi là kỳ cục khi tôi thuật lại với ông như vậy, nhưng tôi hết chịu nổi rồi. Nếu tôi không nói ra cho một người nào đó biết, chắc tôi sẽ điên lên mất.

Ông ta đã gọi hai ly cô nhắc và một ly cà phê, bây giờ lại gọi thêm ly thứ hai. Trong phòng khách không còn ai cả. Một ngọn đèn có chụp soi sáng chiếc bàn của chúng tôi. Ông Carudơ nói với một giọng nho nhỏ. Cái phòng khách công cộng đem lại một cảm giác ấm cúng là thường. Tôi không thể nào kể lại được từng lời tâm sự của ông ta. Đôi khi, ông ta tránh nói rõ một vài chi tiết khiến tôi phải buộc lòng đoán ra. Thật vậy, ông ta chưa biết rõ nhưng tôi tin là tôi sẽ phân biệt được sự thật rõ ràng hơn cả ông ta.

Cô Betti Eođơnbơn đã thông minh hơn ông ta nhiều và chắc có rất nhiều điều ông ta không biết rõ hết.

Tôi ít gặp cô Betti, nhưng tôi hiểu rõ cô ta nhờ mọi người kể lại. Vào thời đó, cô ta rất thành công ở Lơnđơn, lúc đó cô đã lên đến tột đỉnh của tiếng tăm. Hễ bạn mở một tạp chí nào ra là thấy ngay hình cô ta cùng nhóm người điên cuồng quây quần chung quanh. Cô hai mươi bốn tuổi. Mẹ chết, cha cô – quân công đơ Xen Ơt – đã già và cạn tiền, sống gần như mốt cả năm trong tòa lâu đài Corn Wall, còn Betti thì sống ở Lơnđơn, tại nhà một bà cô góa chồng.

Ngay hồi mới xảy ra chiến tranh, cô ta sang Pháp, lúc đó cô mới mười lăm tuổi. Lúc đầu làm nghề y tá ở hậu phương, sau đó làm tài xế, cô ta cũng đóng kịch trong những cuộc lưu diễn ở ngoài tiền tuyến hoặc làm mẫu cho các họa sĩ vẽ để bán lấy tiền cho các công cuộc từ thiện, cô cũng tổ chức các cuộc vé số và bàn cờ nhỏ ở công trường Picadill. Mỗi một vai trò mới của cô ta đều được công bố cho quần chúng biết và cô được đăng rất nhiều hình. Trong chiến tranh chắc cô đã ăn chơi nhiều rồi, nhưng hòa bình đến, cô càng ăn chơi thả cửa. Ai ai cũng háo hức, vừa được giải thoát khỏi một cơn ác mộng, kéo dài năm năm trời, bị đè nén mọi mặt, những người trẻ tuổi đặt ra đủ trò chơi. Betti đã tham dự một phần lớn vào các trò chơi đó và thụ hưởng hết mình.

Quần chúng Anh đã thuộc lòng tên cô, trong các đảo Anh quốc không ai là không biết đến công nương Betti. Mỗi khi cô dự một đám cưới là đàn bà đổ xô lại nhìn mặt. Vào những buổi tổng duyệt các vở kịch, công chúng hoan hô cô như một tài tử nhà nghề. Các cô gái bắt chước kiểu tóc của cô, các hãng xà phòng và chế tạo mỹ phẩm mua bản quyền được in hình cô.

Lẽ dĩ nhiên, lớp người bảo thủ thì phê bình hạnh kiểm của cô. Họ cho là cô hời hợt, nông nổi với những cuộc tiếp tân, những điếu thuốc lá mà cô thưởng thức tiếp đó.

Từ người cô ta tỏa ra một niềm yêu đời tràn trề. Không bao giờ tôi có thể quên được cái ấn tượng đầu tiên khi gặp cô ở phòng khách. Cô ta giống một ngư nữ, cô khiêu vũ với tất cả mọi người, với niềm vui tột cùng mà âm nhạc và sự kích động của tấm thân tươi trẻ đã đem lại hứng thú.

Cặp mắt xanh, sâu thẳm, nước da tươi mát của cô ẩn dưới mái tóc lòa xòa vì quá dày. Thật là một vẻ đẹp rực rỡ.

Lúc nào cô cũng mỉm cười. Ở cô có cái năng lực và sức khỏe của một người bình thường, nhưng dáng điệu và vẻ ngoài của cô cho ta biết cô ta là người quý phái.

Mặc dù cô giản dị, người ta vẫn cảm thấy cô có ý thức được cái địa vị của mình và gặp dịp cô vẫn thừa khả năng để bộc lộ vẻ cao kỳ của cô. Đối với ai cô cũng niềm nở. Tôi biết cô ta đã từng là thần tượng của đám nữ công nhân của khu đông Lơnđơn, và tại sao một nửa triệu người chỉ biết cô qua bức ảnh nhưng lại nói về cô như nói một người bạn.

Khi tôi được giới thiệu với cô, cô ngồi nói chuyện một lát và tỏ ra vô cùng chú ý đến tôi. Cô có nghệ thuật làm bạn có cảm giác thoải mái và chỉ trong thời gian khoảng năm phút, bạn tưởng đã quen cô từ lâu lắm rồi. Một thanh niên mời cô ra khiêu vũ, cô buông thả tấm thân mình trong cánh tay hắn với cử chỉ thật nhanh nhẹn, nồng nhiệt giống như lúc cô chạy lại sà vào ghế ngồi nói chuyện cạnh tôi. Mười lăm hôm sau, vào một bữa cơm trưa, tôi ngạc nhiên nhận thấy rằng cô vẫn còn nhớ những gì chúng tôi đã nói với nhau trong khoảng thời gian chừng mười phút giữa buổi khiêu vũ náo nhiệt. Cô ta đúng là một thiếu nữ lịch thiệp hoàn hảo.

Tôi kể lại chi tiết đó cho Carudơ.

- Cô ta như quên cái điều: “Người là một con vật thánh thiện” – Ông ta nói vậy – Có rất ít người biết là cô rất thông mình. Cô làm cả thơ hay nữa. Nhìn cô vui vẻ, vô tư, không tha thiết với ai cả, người ta cho rằng cô hời hợt. Nhưng họ đã lầm, cô có một trí tuệ sáng suốt vô cùng. Tôi có lẽ là người duy nhất được biết cái khía cạnh tri thức này của cô. Nhiều buổi cuối tuần, chúng tôi đi dạo chơi ở công viên Risơmơn. Cô ta yêu hoa lá, cây cối và đồng ruộng. Cô có thể nói về bất cứ vần đề gì. Có những buổi chiều cùng đi chơi, tối đến lại gặp nhau trong hộp đêm.

Carudơ kể lại như vậy mà không hề mỉm cười, lại còn hơi buồn. Carudơ buông một tiếng thở dài:

- Tôi đã say mê cô ta như điên. Tôi đã xin kết hôn cùng cô ta cả chục lần. Tôi biết rõ là một tùy viên ngoại giao bé nhỏ như tôi, tôi không hy vọng có cái may mắn được cô nhận lời. Cô ta đã từ chối nhưng lúc nào cũng hết sức nhã nhặn khiến tình bạn của chúng tôi không hề sứt mẻ. Xin ông biết rằng, cô ta rất mến tôi. Đối với cô ta, tôi tượng trưng một cái gì hoàn toàn đặc biệt. Lúc nào tôi cũng tưởng là cô nghĩ đến tôi trước nhất. Riêng tôi, tôi coi cô như một thần tượng của mình.

- Nhưng ông đâu có phải là người duy nhất – Tôi lưu ý ông ta như vậy.

- Còn xa hơn ông tưởng nhiều, những lời cầu hôn tới tấp như mưa, có cả những kẻ vô cùng xa lạ: những nhà chăn nuôi ở Mỹ Châu, những anh thợ mỏ, có cả anh cảnh sát ở Canađa. Nếu cô ấy muốn cô có thể lấy bất cứ ai.

- Cả những bậc hoàng thân nữa. Theo như lời người ta nói với tôi.

- Thì đúng vậy. Nhưng cô nói là không bao giờ cô lại chịu ghép mình vào khuôn khổ cuộc sống ấy. Và sau cùng, cô ta bằng lòng lấy Jêm Eođơnbơn.

- Chắc người ta ngạc nhiên lắm phải không?

- Ông có biết nhân vật đó không?

- Sự tương phản giữa hai người làm tôi ngạc nhiên. Vì anh chàng đó là một con người tầm thường nhất thế gian. Cha anh ta là một nhà kỹ nghệ lớn ở miền Bắc. Hồi chiến tranh, do kiếm được nhiều tiền nên ông đã mua được chức Nam tước. Jêm cùng học đại học Etơn với tôi. Người ta đã khổ công để luyện cho hắn trở nên một nhà quý phái và sau thời chiến tranh, ở Lơnđơn, ai cũng gặp hắn ta. Hắn đãi tiệc liên miên, nhưng không ai quan tâm đến hắn. Hắn chỉ biết có chi tiền. Ông hãy tưởng tượng hắn như thế này: lúc nào cũng ăn mặc bảnh bao, lễ phép quá độ. Vì cứ sợ tỏ ra mình là người vụng về, nên hắn làm cho bạn mất cả thoải mái. Lúc nào hắn cũng mặc một bộ comlê bị bó chặt ở nách hoặc vai áo.

Vào một buổi sáng, Carudơ tình cơ lật tờ báo Times và liếc sơ cái mục bố cáo: ông ta như bị sét đánh. Người ta báo lễ đính hôn của Betti, tức Elidabet, con gái độc nhất của công tước đơ Xên Ơt và Jêm, trưởng nam của ông Jôn Eođơnbơn. Carudơ liền gọi điện thoại của Betti có thật không.

“Đúng vậy” – Betti trả lời.

Ông ta bàng hoàng. Betti nói tiếp:

- Sáng nay anh ấy sẽ đưa gia đình đến dùng cơm trưa để giới thiệu với ba em. Điều đó chắc cũng chẳng có gì lạ. Nếu có thể anh mời em dùng cốc tai ở Cơlirie đi, để cho em có can đảm chứ, được không anh?

- Vào lúc mấy giờ?

- Một giờ trưa.

- Được rồi, anh sẽ đến.

Betti đến nơi hẹn với một dáng đi nhúng nhảy như thể nàng ngứa chân muốn khiêu vũ. Nàng mỉm cười. Chưa bao giờ cặp mắt nàng lại bộc lộ niềm vui sướng như vậy. Nhiều người nhận ra nàng và đang thầm thì với nhau.

Trong căn phòng khách trang nghiêm, buồn bã, nàng vào như mang theo ánh sáng và hương thơm.

Carudơ không kịp chào, đã vội nói:

- Betti, em đừng làm như vậy. Không nên đặt chuyện đó thành vấn đề mới phải.

- Tại sao?

- Hắn ta kinh khủng quá!

- Đó không phải là ý kiến của em. Em thấy hắn rất khá.

Một tên bồi lại ghi món ăn. Betti ngước mắt đẹp về phía Carudơ trong đó như chan chứa niềm vui hòa cùng chút trìu mến.

- Betti à, đừng làm thế, hắn chỉ là một tên trọc phú.

- Ồ, Humphrê, đừng lộn xộn. Hắn còn hơn người khác. Em thấy anh có vẻ câu nệ quá.

- Nhưng hắn vô duyên lắm!

- Không, thật ra, hắn chỉ ít nói thôi. Em không muốn có người chồng xuất sắc quá. Hắn càng làm cho em nổi bật lên. Hơn nữa, hắn rất là đứng đắn, đàng hoàng.

- Trời.

- Kìa, anh Humphrê này thật là ngốc.

- Chắc là em mê hắn rồi phải không?

- Thì em đã nói hết rồi, anh nghĩ sao?

- Tại sao em lấy hắn?

Betti thản nhiên nhìn ông ta.

- Hắn có tiền đầy túi, còn em thì sắp sửa hai mươi sáu tuổi rồi.

Phải trả lời sao bây giờ? Ông ta đành lấy xe đưa Betti về.

Đám cưới vô cùng trọng thể, dân chúng bu lại xem quanh nhà thờ Wetmintơ và cả gia đình hoàng gia đều gửi quà mừng. Họ hưởng tuần trăng mật trên một chiếc du thuyền do cha chồng Betti cho mượn.

Carudơ xin ra ngoại quốc và được bổ dụng tại La mã. Chính tại nơi đây ông ta đã học nói tiếng Ý rành rẽ, và sau đó ông được làm tùy viên cố vấn đại sứ ở Stốckhôm. Tại đây, ông viết tập truyện ngắn đầu tay.

Đám cưới của Betti đã làm dân chúng Anh thất vọng vì họ đặt ở nàng bao nhiêu hy vọng. Sau đám cưới một thời gian, người ta nói nàng mang thai, rồi ít lâu sau nàng bị hư thai.

Betti không hoàn toàn rút lui khỏi cuộc sống thanh ích, tôi nghĩ rằng cô ta vẫn tiếp tục gặp gỡ bạn bè, nhưng những hành động của nàng không còn lôi cuốn sự chú ý của công chúng nữa. Chỉ thỉnh thoảng Betti mới xuất hiện trong buổi họp mặt chọn lọc của một nhóm người quý phái, tiên tiến, thân thiết với các nghệ sĩ. Họ lấy làm hãnh diện vừa được tỏ ra ta đây là trí thức, vừa được tiếng là biết theo trào lưu.

Có những miệng lưỡi xấu xa côn đồn rằng gia đình nàng không được hạnh phúc lắm. Theo lời họ thì chồng nàng bắt đầu nhậu nhẹt và vào khoảng hai hoặc ba năm sau thì nhuốm bệnh lao. Hai vợ chồng ở Thụy Sĩ hai mùa đông. Sau đó họ chia tay nhau và Betti về sống tại Rôdơ.

“Chắc là buồn đến chết được” – Bạn bè Betti than dùm nàng như vậy.

Một vài người có đến thăm Betti tại đảo Rôdơ, họ cũng cảm thấy bị lôi cuốn bởi cuộc sống êm đềm và vẻ đẹp của hòn đảo. Nhưng sống ở đó cũng như bị chôn vùi với một giá quá đắt. Sao một người nổi danh như Betti lại có thể sống ở đây nổi? nàng đã mua một ngôi nhà. Ngoài một vài công chức người Ý, Betti không quen biết ai, vả lại ở đó cũng chẳng có ai mà thăm viếng, vậy mà Betti vẫn còn vẻ sung sướng. Khách khứa, bạn bè của nàng không ai hiểu nổi.

Cuộc sống sôi nổi ở Lơnđơn làm người ta ít nhớ dai. Mọi người đã quên Betti.

Trước hôm tôi gặp Carudơ tại La mã độ vài tuần, tờ báo Times có đăng mục phân ưu báo tin Jêm Eođơnbơn đã chết. Betti không có người con nào với ông chồng này cả. Cái tước vị của ông ta, người em được hưởng.

Sau thời gian Betti kết hôn với Jêm, Carudơ vẫn thường thăm viếng cô ta. Mỗi lần Carudơ trở về Lơnđơn là họ lại cùng nhau dùng cơm. Để làm sống lại tình bạn sau một thời gian dài, không ai tài giỏi bằng Betti, cô ta cư xử như thể không có thời gian cách biệt đó. Đôi khi cô hỏi Carudơ sao không nghĩ tới việc lập gia đình.

- Anh không còn là một đứa con trai nữa, Humphrê ạ. Nếu anh cứ chần chờ mãi, anh sẽ thành trai lỡ thì mất.

- Vậy ra em vẫn còn ca tụng hôn nhân sao?

Câu hỏi hơi đột ngột nhưng thật ra Carudơ cũng như nhiều người, đã từng nghe nói là Betti đã chán chường cuộc sống lứa đôi. Nhưng câu nói đó làm cho Betti sửng sốt.

- Đúng thế. Theo ý em thì chẳng thì chẳng thà có đám cưới rồi thất bại, còn hơn không có đám cưới nào.

- Em biết rõ là không có cái gì khiến anh nghĩ đến hôn nhân và em cũng biết vì sao rồi.

- Trời ơi! Anh định nói là anh vẫn còn si tình em phải không?

- Anh vẫn không thay đổi.

- Anh như vậy là ngốc quá!

- Tùy em.

Betti mỉm cười. Cặp mắt nàng chan chứa tình cảm nửa như chế nhạo, nửa như trìu mến khiến tim Carudơ thắt lại.

- Humphrê, anh thật là dễ thương. Em mến anh vô cùng, điều đó hiển nhiên rồi, nhưng dù em có tự do chăng nữa, em cũng không lấy anh đâu.

Khi Betti chia tay với chồng, về sống tại đảo Rôdơ, Carudơ không gặp nàng nữa.

Betti không trở về Anh bao giờ, nhưng họ vẫn năng thư từ cho nhau.

“Những bức thư của nàng thật là tuyệt, nó cũng giống như nàng vậy. Thông minh, đùa cợt, thất thường nhưng không bao giờ hời hợt nông cạn”.

Carudơ có đề nghị đến thăm nàng ở Rôdơ vài ngày, nhưng Betti ngăn cản. Ông ta hiểu. Ai cũng biết là ông say mê nàng.

Khi họ chia tay nhau, người ta cũng bàn tán khá nhiều. Có lẽ Betti sợ để Carudơ tới thăm sẽ có hại cho thanh danh của nàng.

“Hồi tôi mới cho xuất bản quyển truyện ngắn đầu tay của tôi. Betti có viết cho tôi một bức thư niềm nở. Ông biết rằng tôi đã viết tặng nàng cuốn này chứ! Nàng không dè là tôi có thể làm được một việc như vậy.

Betti rất hân hoan thấy cuốn sách được ưa chuộng. Riêng tôi, chỉ một việc thấy Betti mừng là cũng đủ rồi: Dù sao, tôi cũng không phải là một văn sĩ chuyên nghiệp, nên tôi không quan tâm lắm đến những thành công về văn chương.”

“Sao lại có người ngu ngốc như vậy!” Tôi thầm nghĩ thế. Chẳng hiểu tình cờ, ông ta có nghĩ rằng tôi không thèm để ý đến những áng văn chương của ông mà mỗi lần nói tới ông làm như quan trọng lắm không? Cái tính tự mãn đó chẳng có gì là bất chính cả. Nhưng sao ông ta lại phải che đậy kín đáo như vậy? Tôi cũng biết chỉ vì Betti mà ông ta mới tha thiết đến sự nổi tiếng? Bây giờ, ông có thể đặt dưới chân mình không những danh tiếng mà cả tình yêu của Betti nữa.

Betti không còn trẻ nữa. Cô ta giờ đây ba mươi bốn tuổi. Cuộc hôn nhân của cô ta và cái thời gian lưu trú ở ngoại quốc đã thay đổi mọi thứ. Những kẻ tôn sùng cô không còn nữa, không còn chướng ngại nào ngăn cản, chia rẽ họ nữa.

Chỉ có mình Carudơ là còn giữ trọn niềm chung thủy qua những năm dài. Không lẽ cô ta cứ mãi chôn sống vẻ đẹp, trí thông minh và dáng dấp quý phái của mình trên một hòn đảo quạnh hiu, giữa Địa Trung Hải?

Carudơ vẫn còn tin là cô ta mến mình. Cô không thể chai đá trước mối tình bền bỉ của mình, hơn thế Carudơ có thể đem đến cho cô ta một cuộc sống dễ chịu. Một lần nữa, Carudơ quyết định ngỏ lời cầu hôn với Betti. Vào cuối tháng bảy này, ông ta sẽ được rảnh rang. Ông viết thư cho cô biết ý định của mình sẽ dùng thời gian nghỉ phép để tới bán đảo Hy Lạp vài ngày vì ở đây – ông tế nhị cho biết thêm – người ta vừa khai trương một khách sạn Ý đẹp. Trong thời gian làm việc ở bộ ngoại giao, ông đã học được cách tránh hấp tấp và luôn luôn tìm một ngõ để thoát Betti trả lời bằng điện tín là cô rất mừng việc ông đến Rôdơ chơi. Lẽ dĩ nhiên là ông sẽ ở nhà Betti và ít nhất cũng ở đó hai tuần. Betti chờ điện tín báo cho biết ngày Carudơ đến chơi.

Vào lúc rạng đông, khi chiếc tàu mà ông đi từ Brindixi tiến vào hải cảng xinh đẹp của đảo Rôdơ, Carudơ không thể ngồi yên một chỗ được nữa. Sau một đêm thức trắng, ông dậy thật sớm để ngắm cảnh bình minh rực rỡ đang vẽ những đường viền lên hòn đảo, và mặt trời bắt đầu ló lên khỏi mặt biển.

Carudơ đứng nghiêng mình trên boong tàu nhìn viên y sĩ, các sĩ quan hải cảng và các anh gác cửa khách sạn láng xăng lui tới. Ông ta là người Anh duy nhất trên tàu và rất dễ nhận ra. Một người đàn ông đi thẳng lên tàu và lại ngay chỗ ông:

- Thưa, phải ông là ông Carudơ không?

- Phải.

Suýt chút nữa ông mỉm cười và chìa tay ra bắt, nhưng thoáng đưa mắt, Carudơ nhận ra ngay là người đàn ông vừa hỏi mình, chắc là người đồng hương, không có vẻ gì là người quý phái cả. Phản ứng của ông ta nhanh như một bản năng, cử chỉ của ông liền có vẻ cứng cỏi, khô khan, mặc dù vẫn nhã nhặn.

Lẽ dĩ nhiên Carudơ không thuật lại cho tôi nghe cảnh đó, nhưng tôi lại hình dung thấy rõ như vậy.

- Nam tước phu nhân (chồng Betti là nam tước) xin ông miễn thứ cho vì bà không ra đón ông được. Bà tới sớm quá và từ nhà ra đây phải đi hơn một giờ.

- Nam tước phu nhân vẫn mạnh đấy chứ?

- Bà vẫn mạnh. Hành lý của ông sẵn sàng cả chưa?

- Rồi.

- Xin ông vui lòng chỉ chỗ cho, tôi sẽ bảo họ đem xuống tàu nhỏ. Ông khỏi phải phiền phức vì sở thuế. Tôi đã lo đầy đủ cả và chúng ta có thể đi ngay. Ông đã dùng cơm trưa chưa?

- Cảm ơn, tôi dùng rồi.

Trong lúc nói chuyện, lời lẽ hắn có vẻ vụng về.

Hắn là ai? Hắn nói với một vẻ thân mật nhưng vẫn lễ phép. Có lẽ Betti có một sản nghiệp lớn, và hắn là viên quản lý chăng? Hắn tỏ vẻ có tài, xoay xở. Hắn sai bảo tên phụ khuân vác bằng tiếng Hy Lạp, và lúc ở trên tàu, mấy anh chèo thuyền thấy hắn cho tiền nước rẻ quá, hắn trả lời bông đùa một câu, họ đành nhún vai và không nài nỉ nữa. Ở ty quan thuế, hắn dàn xếp làm sao mà khỏi phải mở va ly cho họ khám xét. Hắn đi cùng với Carudơ tới một chỗ quang đãng, một chiếc xe đồ sộ màu vàng đã đợi sẵn.

- Anh sẽ lái xe hả? Carudơ hỏi vậy.

- Tôi là tài xế của Nam tước phu nhân.

- À, vậy mà tôi không biết.

Tài xế mà ăn mặc lạ lùng. Chân để trần đi dép, quần dài trắng, áo sơ mi mặc để chơi quần vợt, cổ hở đầu đội mũ rơm.

Carudơ có vẻ hơi bực bội. Betti để cho hắn cẩu thả như vậy là lầm. Chắc là hắn dậy từ lúc sáng sớm và sợ lúc về trời sẽ nắng. Hắn thấp hơn Carudơ nhưng có dáng người khá vạm vỡ. Đôi vai rộng và đầy nên trong hắn hơi thấp. Dáng dấp hơi phi nộn, chắc hẳn cũng thuộc loại thích ăn ngon. Mới vào khoảng ba mươi, ba mốt mà hắn đã nặng nề, tương lai hứa hẹn hắn sẽ phát phì. Nhưng hiện giờ, hắn chỉ là một thanh niên vạm vỡ, với gương mặt to rám nắng. Cái mũi ngắn và to, vẻ quàu quạu. Hắn để một hàng ria mép nhỏ. Carudơ có cảm tưởng như đã từng gặp hắn ở một nơi nào đó rồi.

- Anh làm cho Nam tước phu nhân đã lâu chưa? – Ông ta hỏi.

- Có lẽ cũng lâu rồi.

Carudơ tỏ vẻ lạnh lùng hơn. Lẽ dĩ nhiên, cái giọng của tài xế làm ông ta mất cảm tình.

Tại sao hắn ta không thưa gởi đàng hoàng. Betti đã để như vậy cho hắn quen rồi. Cái tật vô tư này, đúng là của nàng. Nhưng không thể để thế được, có dịp, ông sẽ nói cho nàng biết. Tia mắt của ông chạm phải cái nhìn của tên tài xế và ông tưởng như hắn đang tinh quái nheo mắt với mình. Hắn phát hiện cái gì lạ nơi ông ta chăng?

- Hình như đây là cổ thành của kỵ binh phải không? – Ông ta vừa chỉ những bức tường thành đổ nát, vừa lạnh lùng hỏi.

- Phải, Nam tước phu nhân sẽ dẫn ông đi xem. Vào mùa này, du khách đông nghẹt.

Tuy vậy Carudơ vẫn tỏ ra lịch sự. Ông ta nảy ra ý muốn ngồi cạnh tên tài xế, và ông đã đề nghị như vậy khi hắn vừa dứt câu. Người tài xế bảo phụ khuân vác đặt va ly vào thùng xe và ngồi vào tay lái.

Carudơ ngồi cạnh hắn và xe chạy theo con đường dài đầy bụi dọc bờ biển, vài phút sau họ đã ở giữa cánh đồng. Họ lặng lẽ cho xe chạy, chẳng nói với nhau lời nào. Carudơ cảm thấy tên tài xế sẵn sàng tỏ vẻ thân mật, nhưng ông ta cố giữ vẻ xa cách. Tên tài xế không còn dám ăn nói suồng sã nữa. Buổi sáng hôm đó đẹp trời, con đường chạy giữa những lùm cây ô liu và các trang trại với những bức tường trắng xóa, mái thấp, mang dáng dấp Đông phương. Betti thì đang chờ ông ta tại nhà. Tình yêu khiến ông tỏ vẻ dễ dãi hơn. Sau khi châm thuốc hút, ông hào phóng tặng tên tài xế một điếu. Cần quái gì, đảo Rôdơ thì xa Anh quốc và hiện thời người ta đang sống dưới một thể chế dân chủ. Tên tài xế dừng xe lại lấy bật lửa.

- Ông có hàng hóa gì không? – Bỗng hắn hỏi.

- Hàng hóa gì?

Mặt tên tài xế dài ra.

- Nam tước phu nhân đã gửi điện tín nhờ ông đem cho hai cân thuốc lá Plâydơ Navikơt. Và cũng vì vậy mà tôi phải dàn xếp với sở thuế để người ta đừng khám xét va li.

- Tôi không nhận được điện tín.

- Chết mẹ rồi!

- Không hiểu Nam tước phu nhân cần hai cân thuốc để làm gì?

Ông ta nói với một vẻ cao kỳ. Câu chửi thề vừa rồi của hắn làm ông khó chịu.

Tên tài xế nhìn xéo ông một cái. Carudơ thấy trong tia mắt hắn vẻ xấc xược.

- Chúng tôi tìm mua ở đây không có – Hắn thản nhiên đáp.

Với cử chỉ bực tức, hắn ném mạnh điếu thuốc mà Carudơ vừa mời hắn, rồi cho xe chạy. Hắn không nói gì nữa, vẻ cau có. Có lẽ Carudơ đã lầm khi tỏ vẻ niềm nở với con người này. Trong suốt thời gian còn lại, ông coi như không có hắn nữa. Ông dùng một thái độ lạnh nhạt mà ông đã rất thành công ở ngành ngoại giao, khi một nhân viên Anh đểu xin xỏ điều gì. Lên tới đỉnh một ngọn đồi nhỏ, họ cho xe chạy dọc theo một bức tượng dài, thấp, một lát thì tới một cổng sắt.

- Chúng ta tới chưa? – Carudơ hỏi lớn.

- Chạy sáu mươi lăm cây số trong vòng năm mươi bảy phút, - tên tài xế nói vậy với một nụ cười để lộ hàm răng đều đặn, trắng, đẹp – đường xấu mà chạy vậy là khá quá.

Hắn ta nhấn còi xe. Carudơ cảm động so cả cổ. Một con đường nhỏ hẹp có trồng ô liu dẫn tới một ngôi nhà trắng, thấp và phức tạp. Betti đứng ngay trước cửa. Ông ta bước ra khỏi xe và chạy lại ôm chầm lấy Betti và hôn lên má nàng. Trong một phút, ông lặng đi không nói nên lời. Ông để ý thấy có sự hiện diện của viên quản lý già và hai tên bồi phòng trong bộ đồng phục trang nghiêm, sặc sỡ. Mặc dầu Betti có vẻ rộng lượng đối với tên tài xế, nhưng sự xếp đặt nhà cửa của Betti thật là xứng đáng với địa vị của nàng.

Qua căn phòng khánh tiết rộng mênh mông, tường trắng, ông ta thấy bàn ghế lộng lẫy.

Betti dẫn ông vào phòng khách. Nơi đây, tường cũng sơn toàn trắng, những bức tường bằng đá khối dày…

- Trước hết, anh hãy nhìn phong cảnh quanh nhà em – Nàng nói.

- Trước hết, anh lại muốn nhìn em.

Đôi tay, gương mặt, cổ nàng rám nắng màu hồng, cặp mắt nàng xanh hơn bao giờ hết và hàm răng trắng bóng. Người nàng bộc lộ một sức khỏe sung mãn. Nàng mặc chiếc áo dài trắng, tóc dài gợn sóng, móng tay hồng, nàng thật là duyên dáng, chải chuốt. Có lúc, ông ta đã tưởng là, sống trong sự biếng nhác của hòn đảo thơ mộng này, Betti sẽ xao lãng sắc đẹp.

- Anh thành thật mà nói rằng em như mới mười tám tuổi. Sao em có thể như vậy được?

- Hạnh phúc – Nàng mỉm cười đáp.

Tim ông ta se thắt lại. Ông không ngờ thấy nàng sung sướng đến thế. Hạnh phúc! Điều mà ông muốn đem lại cho nàng, nàng đã có.

Nhưng Betti liền lôi ông đi. Năm cánh cửa sổ mở rộng ra một cái sân có trồng ô liu chạy thoai thoải dốc xuống tận bờ biển. Trên lưng đồi thấp thoáng những căn nhà trắng của một làng người Hy Lạp. Đằng xa kia là ngọn núi đá to, màu xám và di tích của một tòa lâu đài thời quân chủ.

- Đó là một trong những tháp canh của cổ thành kỵ sĩ – Nàng nói – Chiều nay em sẽ đưa anh tới đó xem.

Phong cảnh thật là thơ mộng, vừa êm đềm vừa sống động, nhưng nó cho ta cảm giác muốn hoạt động hơn là đưa ta vào những giấc mơ.

- Chắc anh có đem thuốc về cho em?

Carudơ giật mình.

- Không, anh rất tiếc, vì anh không nhận được điện tín của em.

- Nhưng em đã đánh điện về tòa đại sứ cơ mà.

- Lúc đó anh đang ở Plaga.

- Tiếc quá! Chắc là Ônbơ giận lắm.

- Ônbơ là ai vậy?

- Là người đã đưa anh về đây. Hắn chỉ thích có loại thuốc Plêdơ Nêvikơt thôi, ở đây không có thuốc đó.

- Ồ! Tên tài xế ấy mà.

Carudơ chỉ chiếc tàu nhỏ đang lấp lánh phía dưới vũng.

- Có phải đây là chiếc tàu mà anh thường nghe nhắc đến không?

- Phải.

Đó là một chiếc du thuyền nhỏ mà Betti đã mua có thêm một máy phụ và được trang bị đủ tiện nghi để đưa nàng chạy chơi giữa những hòn đảo của quần đảo đó.

- Nếu anh có thì giờ, chúng ta sẽ đi một vòng các đảo – Nàng nói – Anh nên xem phong cảnh ở Cos.

- Ai sẽ lái tàu?

- Lẽ dĩ nhiên là em có một nhóm thủy thủ. Đặc biệt là Ônbơ. Hắn rất giỏi về máy móc và tất cả những gì liên quan tới những thứ đó.

Lại tên tài xế! Nàng phụ thuộc vào hắn quá vậy sao? Để cho một tên gia nhân giữ việc quan trọng như vậy thật là lầm.

- Này em, hình như anh nhớ đã gặp Ônbơ rồi, nhưng ở đâu vậy?

Betti mỉm cười, cặp mắt sáng ngời do niềm vui bất chợt lại cho gương mặt nâng một vỏ duyên dáng hồn nhiên.

- Sao, anh quên rồi à? Hắn là tên bồi phòng của Luidơ. Hắn đã mở cửa cho anh cả trăm lần rồi.

Cô Luidơ là người bà con mà Betti đã sống chung trước khi lấy chồng.

- À, thì ra vậy! Anh đã thấy hắn mà không để ý. Nhưng sao hắn lại ở đây?

- Hắn là người cùng làng. Hồi em lập gia đình, hắn xin đi theo, em đem hắn theo. Có một dạo hắn là bồi phòng của Jimmi, chồng em, sau đó em gửi hắn đi học nghề trong một nhà máy xe hơi. Sau hắn thay thế tên tài xế của em. Bây giờ, không có hắn em không biết sẽ xoay xở ra sao?

- Em không nghĩ là tin cậy vào một tên gia nhân quá như vậy là lầm lắm sao?

- Em không biết. Em không bao giờ nghĩ tới điều đó.

Betti chỉ Carudơ căn phòng mà nàng đã cho dọn sẵn cho ông. Khi ông thay xong quần áo, họ cùng xuống bãi biển. Một chiếc thuyền nhỏ đậu sẵn ở đó, họ cùng chèo ra chiếc du thuyền chơi. Họ tắm biển trong nước ấm và sưởi nắng. Chiếc du thuyền thật là lộng lẫy. Betti đang ca ngợi với Carudơ thì họ chợt thấy Ônbơ cho máy chạy.

Hắn mặc chiếc quần vải thô dính đầy dầu, tay đen đủi, mặt bóng lên vì mỡ.

- Có chuyện gì vậy, Ônbơ? – Betti hỏi.

Hắn ngẩng lên lễ phép nhìn nàng.

- Thưa Nam tước phu nhân, không có gì cả. Tôi chỉ cho chạy thử một vòng để kiểm tra lại máy.

- Trên đời, Ônbơ chỉ thích hai điều: xe hơi và tàu. Phải không, Ônbơ?

Betti mỉm cười với hắn và gương mặt nặng nề của Ônbơ tươi rói lên. Hắn để lộ hàm răng trắng bóng.

- Thưa Nam tước phu nhân, đúng vậy.

- Hắn ngủ luôn trên tàu, anh có thể tưởng được không. Em đã cho dọn dẹp ở phía sau một phòng đẹp cho hắn.

Carudơ làm quen rất mau với nếp sống của Betti. Nàng đã mua lại của một phú hộ bị đày ở Rôdơ cái sản nghiệp này, và cho xây thêm một cánh trái đẹp mắt. Giữa rừng cây ô liu bao quanh nhà, nàng làm một ngôi vườn hoang dã.

Trong vườn cô trồng đủ loại hoa thơm cỏ lạ: dạ lý hương, thiên hương thảo, trắc diệp bá, những cỏ thơm ở Anh mang sang và những loại hoa hồng nổi tiếng của đảo.

Nàng cho Carudơ biết vào mùa xuân, mặt đất phủ đầy hoa xấu hổ. Nhưng khi nghe nàng kể những dự tính của nàng về ngôi nhà này, Carudơ cảm thấy khó chịu.

- Em làm như thế em sẽ ở đây tới mãn đời vậy.

- Có lẽ đúng – Nàng mỉm cười nói.

- Em đùa đấy chứ! Ở tuổi của em mà em dự tính như vậy sao?

- Tôi sắp bốn mươi rồi, ông ơi! – Nàng vui vẻ đáp lại.

Ông ta thích thú thấy Betti có một viên quản lý tài ba, khi ông được ngồi dùng cơm với Betti trong một phòng ăn huy hoàng với những bàn ghế kiểu Ý, đầu bếp tài giỏi người Hy Lạp, hai tên hầu bàn mặc đồng phục lộng lẫy.

Phòng chỉ trang bị đồ đạc cần thiết nhưng hoàn hảo. Nhà cất trên một nền cao ráo. Sau ngày Carudơ tới đảo chơi một hôm, viên thống sứ với nhiều sĩ quan trong bộ tham mưu của ông ta lại dùng cơm và bữa tiệc vô cùng thịnh soạn.

Vừa bước vào cổng, ông thống sứ được chào đón bằng một hàng rào danh dự do những người hầu mặc đồng phục áo thêu, nón nhung đứng hai dãy, gần giống như một đoàn quân danh dự. Carudơ thích khung cảnh trang trọng ấy. Bữa tiệc hôm đó thật thịnh soạn. Betti nói tiếng Ý rất giỏi và Carudơ cũng hiểu được. Các sĩ quan trẻ mặc đồng phục với vẻ trang nghiêm khác thường. Họ quây quần quanh Betti và nàng đối xử với họ như một người bạn. Đến tối, họ mở nhạc và thay phiên nhau khiêu vũ với nàng họ mở nhạc và thay phiên nhau khiêu vũ với nàng.

Khi họ ra về hết, Carudơ hỏi nàng:

- Chắc người nào cũng mê em?

- Em không biết. Có lẽ đôi khi họ cũng có tình ý vớ vẩn hay lâu dài gì đó, nhưng khi em khéo léo cảm ơn, từ chối thì họ không bao giờ giận em.

Vậy ông khỏi phải lo có địch thủ đáng ngại. Bọn họ chỉ là những chàng trai trẻ mới ra đời thiếu kinh nghiệm, còn những người già hơn thì chỉ toàn những ông đầu hói, bụng phệ. Tình cảm của họ không đáng để Carudơ bận tâm. Betti không dại gì lại chàng màng vớ vẩn với loại người Ý đó. Nhưng khoảng hai, ba ngày sau, trong lúc ông đang mặc quần áo để đi ăn cơm, ông nghe tiếng đàn ông đang trò chuyện cùng Betti, mặc dù không nghe rõ câu chuyện mà Betti bỗng nhiên bật lên cười sằng sặc, tiếng cười dòn tan, dễ lây, trong trẻo tuôn ra như một suối ngọc, giống như tiếng cười của một thiếu nữ. Ai đang trò chuyện cùng nàng? Người ta không cười đùa như vậy với một gia nhân. Giọng cười tỏ ra vô cùng thân mật. Carudơ cảm được như vậy qua tiếng cười thật cũng là ngạc nhiên, nhưng đừng quên ông ta rất minh mẫn.

Khi họ gặp nhau ở ngoài sân, vừa ngồi dùng cốc tai, Carudơ vừa tìm cách thỏa mãn óc tò mò:

- Vừa rồi, em cười với ai mà vui quá vậy? Có ai lại thăm em không?

- Không!

Nàng nhìn ông ta với một vẻ ngạc nhiên thành thực.

- Anh tưởng là một sĩ quan Ý trẻ tuổi nào đó đi ngang qua đây, ghé lại thăm em.

- Không hề có.

Tháng năm lặng lẽ trôi đi, nhưng Betti vẫn đẹp, một vẻ đẹp đậm đà. Vẻ tự tin xưa kia của nàng điểm thêm một chút trầm tĩnh; vẻ thanh thản cũng như cặp mắt biếc, vầng trán ngây thơ làm nàng thêm quyến rũ. Nàng có vẻ hòa đồng cùng thế giới quanh mình, sống bên cạnh nàng người ta được cảm thấy phía xa đại dương thấp thoáng với màu sắc ấm áp giữa hàng cây ô liu. Mặc dù nàng vẫn vui vẻ, vẫn thông minh như xưa, nhưng cái khía cạnh đứng đắn của tính tình nàng mà xưa kia chỉ có Carudơ biết, giờ đây nổi bật hẳn trước mặt mọi người. Không ai còn dám buộc tội là nàng hời hợt nữa; không thể nào không chú ý đến vẻ thanh cao của tinh thần nàng; nàng có vẻ như quý phái hẳn lên. Cái nét này thật hiếm ở những phụ nữ về thời đại của nàng. Betti như làm ông nhớ tới những phu nhân quí tộc của thế kỷ thứ 18.

Betti thường say mê thơ văn; những bài thơ nàng làm hồi còn con gái rất mơ mộng, duyên dáng. Khi ông ta nghe nàng nói có ý định viết một cuốn sách về những kỵ sĩ của thời vua Xên Jin ở đảo Rôdơ; trong thời kỳ ấy, những biến chuyển lịch sử đầy rẫy những sự kiện thơ mộng.

Nàng đưa Carudơ đi thăm các phế tích cổ, họ cùng nhau chiêm ngưỡng những công trình kiến trúc trang nghiêm hùng vĩ. Họ cùng nhau bước lên những con đường lặng lẽ - đường kỵ sĩ – với những mặt liền bằng đá, những cột nhà, vòm nhà chạm trổ, điêu khắc, những kỷ niệm của thời binh lửa đã qua. Carudơ vô cùng ngạc nhiên khi biết Betti đã mua một trong những ngôi nhà cổ đó và cho sửa sang lại với lòng thành kính tha thiết. Khi bước vào ngôi nhà cổ này với các bậc thềm bằng đá, người ta tưởng như lạc về thời trung cổ. Trong khu vườn có tường bao quanh, đầy những khóm hồng dại. Tất cả đều nhỏ bé, lặng lẽ, kín đáo. Những chàng kỵ mã đã từng sống lâu ở phương Đông nên đã thấm nhuần phong tục này.

- Khi em chán ở biệt thự đồ sộ, em về ẩn dật tại đây vài ngày. Đôi khi sống một mình xa hẳn mọi người, thật là một thứ nhẹ nhàng, thanh thoát.

- Nhưng em đâu có ở đây một mình?

- Trên thực tế thì gần như vậy.

Họ cùng bước vào một phòng khách bày biện trang nghiêm.

- Sách gì vậy em? Carudơ vừa hỏi, vừa chỉ tớ báo thể thao có tên là Sport Times để vương vãi trên mặt bàn nhỏ.

- Ồ, của Ônbơ đấy. Chắc hẳn bỏ quên ở đây lúc đi đón anh. Mỗi tuần hắn đều có hai tờ “Thể thao” và “Tin tức thế giới” đó là phương tiện để hắn thường xuyên được tiếp xúc với thế giới mênh mông bên ngoài.

Betti nở một nụ cười khoan dung. Ngay cạnh phòng khách là phòng ngủ. Người ta để ý đặc biệt có một chiếc giường thật rộng.

- Căn nhà này xưa kia thuộc về một người Anh. Điều này khiến em mua nó. Chủ nhà là ông Ghin Quin, một bà con xa của em, ông ta đã cưới cô em họ là Mari Quin.

Betti Quin can đảm đi học tiếng Latinh để có thể đọc được những bản đồ của thời trung cổ, rất cần thiết cho việc sưu tầm lịch sử của nàng. Trong vòng có chín tháng mà nàng đã đọc được tiếng Latinh dễ dàng như ta đọc chữ Pháp. Một con người đẹp đẽ như Betti mà lại làm việc nghiêm túc như vậy, khiến Carudơ thấy có vẻ kỳ cục nhưng đồng thời ông cũng thấy lòng mềm đi vì cảm mến. Ông như muốn ôm lấy nàng vào lòng mà hôn như hôn một đứa bé sớm thông minh. Thực ra để tìm một địa vị như của ông đáng lẽ ông không nên ngốc nghếch chui vào ngành ngoại giao. Và nếu không nhờ có tiếng tăm của hai tập truyện ngắn, làm sao mà người khác biết đến ông. Nếu tôi có vì ông ta như một kẻ ngu ngốc có lẽ là do tôi không có cảm tình với ông ta và nếu tôi chế nhạo những truyện ngắn của ông vì tôi thấy nó thường quá. Sự tế nhị và kinh nghiệm của ông chỉ có một mục đích duy nhất là chiếm được Betti. Nhưng nàng đã quen sa lầy trong bánh xe cũ rồi bao nhiêu dự tính của nàng về tương lai rất là thận trọng, nàng không chấp nhận một sự bất ngờ nào cả. Nhưng trong cuộc sống qui củ của nàng, ông ta vẫn tìm được cách làm cho nàng nhàm chán. Ông phải tìm cách đánh thức dậy nơi con người nàng sự sự ghê sợ nỗi ù lì cô đọng, cái tính này, nó luôn luôn im ngủ trong lòng bất cứ một công dân Anh nào. Vì thế, ông liền khơi lại những chuyện ở Anh, ở Lơnđơn, về những người bạn của họ - những họa sĩ, văn sĩ, nhạc sĩ – mà nhờ sự thành công về văn chương, ông đã quen biết. Ông nói về những buổi họp bạn ở Chenxi, ở hý viện và những cuộc đi chơi từng nhóm ở Paris, những buổi khiêu vũ trá hình. Ông gợi lại trí tưởng tượng của nàng tất cả cuộc sống nhàn hạ, sung sướng, ăn chơi thỏa chí nhưng trí thức và tế nhị.

Thật đấy, hiện giờ nàng đang nằm co một chỗ, trong khi thế giới bên ngoài đang quay cuồng với một nhịp sống luôn đổi mới. Chỉ có nàng là giậm chân tại chỗ. Nàng sống mà không được hưởng ở giữa thời đại say mê và nóng bỏng này. Lẽ dĩ nhiên Carudơ sẽ không nói rõ ra hết. Ông thật là tinh tế, biết kể chuyện, biết tỏ ra vui vẻ, đầy sáng kiến mới lạ.

Nhưng xin các bạn cứ tin, họ thực sự là như vậy. Carudơ đã nổi tiếng là người nói chuyện hay. Nhờ tiếng tăm này, công việc của ông được coi là thành công một nửa rồi. Lẽ dĩ nhiên cái khiếu đặc biệt dành riêng cho các buổi họp của một số thính giả chọn lọc, cũng có một tầm hiểu biết như ông ta, chỉ có đám người đó mới có thể thưởng thức được cái hương vị đặc biệt đó.

Carudơ biết rằng, Betti rất thích ông, những người phụ nữ nổi tiếng đã có một khối óc thông minh như Betti, chỉ có thể tìm được môi trường cho cuộc sống của nàng nơi những người đàn ông như Carudơ. Họ vui vẻ cùng nhau và những ngày nghỉ phép của ông trôi mau như một tia chớp.

- Chắc em sẽ nhớ anh ghê lắm – Betti nói với tất cả tấm lòng thành thật – Có anh ở đây thật là vui! Anh thật đáng mến vô cùng, Humphrê ạ.

- Bây giờ em mới nhận ra điều đó sao?

Ông ta mừng thầm. Cái chiến lược của ông đã thành công. Ông ngạc nhiên thấy những dự tính của mình giản dị như vậy đã thành công: bây giờ ông chỉ còn chọn lúc đi vào vấn đề. Betti chưa bao giờ quyến luyến ông nhiều như lúc này. Ông đợi cuối ngày nghỉ phép để tiến tới mục đích. Lúc thấy ông ra đi, thế nào Betti cũng buồn rầu. Không có ổng, cuộc sống ở Rodơ sẽ buồn chán vô cùng. Ai sẽ cùng nàng bầu bạn?

Hôm đó, sau bữa cơm tối, họ cùng ngồi chơi ngoài sân, nhìn mặt biển lấp lánh ánh sao, không khí ấm áp phảng phất hương thơm. Đúng vào lúc như vậy trước ngày lên đường, Carudơ sẽ ngỏ ý xin cưới nàng làm vợ. Lần này ông cảm thấy rõ ràng chắc chắn là thế nào Betti cũng nhận lời.

Hôm Carudơ mới tới Rôdơ chơi độ hơn một tuần lễ, một buổi sáng ông ta gặp Betti ở hành lang.

- Em chưa hề cho anh thấy buồng ngủ của em, Betti – Ông nói.

- Thật hả? Anh hãy lại đây xem ngay. Nó được trang hoàng khá lắm.

Betti quay trở lại và Carudơ đi theo sau. Phòng ngủ của nàng ngay phía trên phòng khách, cũng rộng mênh mông và bày biện theo kiểu Ý: Nó giống một phòng khách nhiều hơn là phòng ngủ. Có bày một chiếc bàn giấy đẹp. Trên tường có treo tranh của Paninis, ngay giữa phảng là chiếc giường ngủ kiểu vơni, trang hoàng rực rỡ.

- Góa phụ mà nằm chiếc giường đồ sộ quá! – Carudơ nói đùa vậy.

- Nó lớn quá, phải không? Nhưng thấy đẹp, em nhất định mua cho bằng được. Em đã phải tốn một số tiền lớn đấy nhé.

Carudơ đưa mắt về phía chiếc bàn kê đầu giường. Ông ta thấy ở đó một vài quyển sách, một hộp thuốc lá và trên cái gạt tàn thuốc có cái ống pip. Quái nhỉ, sao Betti lại có một cái ống pip trên đầu giường?

Carudơ thầm nghĩ như vậy.

- Này anh, anh nhìn bức tranh này xem đẹp quá phải không? Mỗi khi em sờ tới là em cảm động muốn khóc được.

- Chắc em mua bức tranh này cũng đắt lắm?

Lúc họ bước ra, Carudơ liếc về phía đầu giường, cái ống pip đã biến mất,

Trong phòng ngủ Betti mà lại có ống pip? Chắc chắn là nàng không hút rồi, và sao nàng lại giấu giếm? Người ta có thể cắt nghĩa hiện tượng này bằng nhiều cách. Có lẽ nàng định mua cho một người Ý nào đó, hoặc cho Ônbơ, nhưng cái ống pip đó còn mới hay đang dùng dở dang? Hoặc đó là cái mẫu người ta gửi đến cho Betti xem để nàng đặt cái khác?... Sau khi Carudơ đặt vài nghi vấn ngộ nghĩnh, ông ta cũng không nghĩ tới nữa.

Hôm đó, họ đi cắm trại ngoài trời, chính Betti lái xe. Họ định dùng hai ngày cuối để băng qua biển thăm miền đảo Pamốt và đảo Cos, Ônbơ bận xem lại máy móc cho chiếc du thuyền. Ngày hôm đó thật vui vẻ. Họ cùng viếng những lâu đài đổ nát, cùng leo núi, nơi đây những hoa dạ lan, thiên lý, kim hương thảo mọc đầy. Lúc trở về, họ mệt nhoài. Cơm tối xong, họ chia tay ngay. Carudơ trở về phòng ngủ. Ông đọc được vài trang sách và tắt đèn, nhưng không ngủ được. Nằm trong màn quá nóng, Carudơ cứ trăn trở hoài. Ông chợt có ý định xuống bãi biển nhỏ, dưới chân đồi để tắm. Từ nhà đi ra độ vài phút là tới. Ông liền xỏ chân vào dép và lấy khăn tắm. Qua hàng cây ô liu, Carudơ thấy mặt biển lấp lánh dưới ánh trăng. Nhưng những người khác đã biết lợi dụng đêm trăng đẹp này để đi tắm biển trước ông. Vì lúc ông sắp xuống tới biển, ông nghe như có tiếng người. Hình như một tiếng văng tục. Chắc là tụi gia nhân của Betti đang tắm. Carudơ đứng lưỡng lự dưới chân bóng cây ô liu gần sát bờ biển.

Bỗng có tiếng nói làm ông ta giật nẩy mình.

“Cái khăn tắm của tôi đâu rồi?” Tiếng nói đó là tiếng Anh. Một người đàn bà vừa ở dưới nước bước lên và đứng trên bãi cát. Ngay lúc đó một người đàn ông từ trong bóng cây bước ra, quanh hông chỉ quấn một chiếc khăn tắm. Người đàn ông cầm lấy cái áo khoác, choàng lên lưng nàng và bắt đầu chà xát thân hình nàng thật mạnh. Nàng dựa người vào hắn để mang chiếc dép, hắn dỡ lấy vai nàng. Người đó là Ônbơ.

Carudơ quay trở lại ngay và chạy lên đồi. Ông bị vấp và có lần suýt ngã. Ông ta thở hổn hển như một con thú bị thương.

Về đến phòng, ông lao mình xuống giường, hai nắm tay xiết lại, những tiếng nức nở vò xé lồng ngực ông ta rồi bật thành tiếng khóc.

Một cơn khủng hoảng tinh thần làm ông ta nằm ru liệt. Tất cả thật rõ ràng, rõ ràng kinh khủng như một tia sét lóe lên giữa một đêm gió bão tàn phá. Cái cử chỉ mà người đàn ông lau mình cho Betti, cái thái độ của nàng, khi nàng dựa vào người hắn, nói lên một niềm thân mật lâu dài chứ không phải là tình cảm đam mê. Còn cái ống pip để ở bàn đèn, đầu giường nó có vẻ trơ trẽn suồng sã của cuộc sống chồng vợ.

Đó là ống điếu mà người ta thường hút khi vừa nằm trên giường vừa đọc sách trước khi ngủ: Tờ tuần báo tin tức thể thao!

Và cả ngôi nhà ở đường kỵ sĩ nữa, họ đã dùng để thỉnh thoảng lại vui chơi đôi ba ngày. Giữa họ đã có vẻ thân mật của cuộc sống lứa đôi.

Carudơ thầm nghĩ không hiểu chuyện đó đã xảy ra từ hồi nào, rồi ông ta chợi hiểu: từ nhiều năm nay rồi, có lẽ mười, mười hai, mười bốn năm nay rồi. Chuyện đó đã bắt đầu xảy ra ngay từ lúc tên hầu trai đến Lơnđơn lúc đó, nó chỉ là một thằng nhỏ, lẽ dĩ nhiên là nó không dám tỏ tình trước.

Trong bao nhiêu năm dài, mọi người tôn sùng nàng. Betti là thần tượng của công chúng, lúc mà có thể lấy bất cứ người nào nàng thích, vậy mà nàng lại tự tình với nô bộc của cô nàng. Lúc đi lấy chồng, Betti đã mang hắn theo. Và còn cuộc hôn nhân lố bịch của nàng nữa? Và còn đứa con bị sinh non nữa? Nếu Betti bằng lòng lấy Jêm Eođơnbơn là chỉ vì nàng đã lỡ có thai với Ônbơ. Ôi! Thật là nhục nhã! Nhục nhã! Và khi Jêm bị bệnh, Betti đã bắt Ônbơ theo hầu. Thật ra Jêm có biết gì không? Jêm đã rượu chè be bét đến mang bệnh lao, chắc là anh ta đã uống rượu để quên đi sự nghi ngờ ghê tởm mà anh chịu đựng không nổi. Và chính vì muốn sống với Ônbơ nên Betti mới chia tay cùng chồng để về sống ở đảo Rôdơ. Ônbơ, con người có bàn tay với những móng dơ như tên đồ tể, với sức lực thô lỗ. Ônbơ, hắn cũng không còn trẻ và đã bắt đầu phát phì. Cái tên thô lỗ. Con người kệch cỡm, ăn nói hạ cấp… Ônbơ! Ônbơ! Làm sao nàng lại có thể mê hắn được?

Carudơ đứng dậy, uống một ly nước. Ông tự buông người xuống ghế bành. Ông không thể nằm trên giường được nữa, ông hút hết điếu thuốc này sang điếu thuốc khác. Tới sáng, Carudơ mệt lử. Suốt đêm ông không chợp mắt. Người hầu mang thức ăn điểm tâm lên. Ông chỉ uống cà phê và không ăn được gì cả. Một lát sau, có tiếng gõ cửa vui vẻ.

- Anh đi tắm không, Humphrê?

Nghe thấy tiếng nói vui tươi ấy, ông ta cảm thấy như máu dồn lên thái dương. Ông cố gắng kìm lòng và ra mở cửa.

- Không, hôm nay anh bị mệt.

Betti nhìn ông.

- Kìa, anh! Coi bộ mặt kìa! Anh làm sao vậy?

- Anh không biết nữa, có lẽ bị cảm nắng. Giọng nói của ông lạc lõng, cặp mắt bi thảm. Betti nhìn ông kỹ hơn, nàng im lặng một lát. Ông ta tưởng như thấy gương mặt Betti tái xanh đi. Nàng thầm nghĩ, “chắc hắn biết”. Sau cùng, Betti mỉm cười (hoàn cảnh lúc đó thật là hài hước):

- Tội nghiệp quá! Thôi, anh đi nghỉ đi. Để em sai nó đem thuốc “appirin” lên anh uống. Em mong rằng tới bữa cơm trưa anh sẽ khá hơn.

Carudơ nằm trong căn phòng ngủ tối tăm. Ông như muốn đánh đổi bất cứ cái gì để được bỏ đi, không còn muốn nhìn mặt nàng nữa.

Nhưng ông ta không thể làm gì được cả, vì mãi cuối tuần mới có tàu đến để đưa ông đi Prinđixi. Và ngày mai, họ đã hẹn nhau đi thăm các đảo, không còn cách nào để lánh mặt nàng được. Ở du thuyền, họ sẽ đối mặt nhau suốt ngày. Thật là cực hình! Ông ta thấy xấu hổ quá! Nhưng Betti không hề lộ vẻ bối rối một chút nào hết. Ngay lúc nàng biết là Carudơ đã hay rõ mọi sự, nàng liền mỉm cười. Không biết nàng có kể cho ông ta nghe chuyện đó không? Như vậy thì thật là quá quắt! Nhưng dù sao nàng cũng chưa có gì là chắc chắn, nàng chỉ mới nghi ngờ là Carudơ đã biết, thế thôi. Trong vài ngày cuối, ông làm bộ không hay biết gì, vẫn ăn cơm chung như thường, ông muốn Betti có ảo tưởng là ông không hay biết gì cả. Biết tất cả những gì ông đã biết là quá đủ rồi: ông muốn tránh nỗi ê chề phải nghe chính miệng Betti thổ lộ câu chuyện ghê tởm đó. Nhưng vào giờ cơm trưa, chính miệng Betti đã nói.

- Tiếc quá! Ônbơ mới nói là máy du thuyền bị trục trặc sao đó, chúng ta không thể đi thăm các đảo được. Vào mùa này, em không dám tin tưởng vào buồm. Chúng ta có thể xui xẻo bị hư máy giữa biển suốt cả tuần.

Betti thanh thản nói vậy và Carudơ cũn đáp lại với giọng nhẹ nhàng.

- Ồ! Thật là xui, nhưng không sao, ở đây cũng thích chán rồi, anh chẳng còn muốn đi đâu nữa.

Ông ta cho rằng, hay là thuốc nhức đầu đã làm cho ông dễ chịu hơn trước. Riêng viên quản lý và hai tên hầu bàn, chúng vẫn không có gì khác lạ. Chiều tối hôm đó, ông lãnh sự Anh tới dùng cơm, qua ngày hôm sau là các sĩ quan Ý.

Carudơ đếm từng giờ từng ngày. Ôi! Ông chờ đợi các giây phút được bước xuống tàu, xa khỏi sự ghê tởm, quên đi nỗi ám ảnh đó. Nhưng Betti tỏ vẻ bình thản vô cùng, đến nỗi, đôi khi ông tự hỏi không hiểu nàng có hay là ông đã bất chợt biết được mối tình bí ẩn của nàng. Lúc nói về máy du thuyền bị trục trặc, nàng có nói thật hay không? Hay đó chỉ là cái cớ. Phải chăng đều do sự ngẫu nhiên mà mấy ngày sau này nàng có khách liên tiếp khiến họ không được cùng nhau trò chuyện. Mỗi khi Carudơ nhìn thấy nàng quá bình thản, sung sướng thì ông không tài nào tin được sự thật bẩn thỉu đó. Vậy mà chính ông đã tận mắt nhìn thấy. Còn tương lai thì sao? Chuyện gì sẽ dành cho người con gái khốn khổ này? Sớm muộn gì chuyện đó cũng bị bại lộ. Betti già đi, bị loại ra bên lề xã hội phải phụ thuộc vào một thằng vô danh tiểu tốt, nhỏ hơn nàng đến năm tuổi. Một ngày kia hắn sẽ có tình nhân khác, có lẽ một bà bồi phòng? Betti sẽ phải chịu đựng bao nhiêu nhục nhã? Hắn trở nên vũ phu, có lẽ hắn sẽ đánh nàng. Ôi! Tội nghiệp cho Betti.

Carudơ xoắn đôi tay lại, một ý nghĩ lóa lên trong óc làm ông sung sướng trong nỗi bất hạnh. Hình bóng nàng ám ảnh ông không nguôi. Ông phải tìm cách cứu nàng mới được.

Ông đã quá yêu thương nàng từ bao lâu nay, giờ đây, ông không chịu khuất phục. Một ý muốn hy sinh tràn ngập tâm hồn. Ông sẽ bất chấp tất cả, bất chấp mối tình đã chết trong tâm hồn và nỗi ghê tởm về thể xác, ông sẽ cưới nàng. Và Carudơ mỉm cười cay đắng. Ông sẽ sửa soạn bước vào cuộc sống gì đây? Bất cần. Ông như có một cảm giác lâng lâng, thanh thoát. Tuy vậy ông không tự coi mình như một anh hùng. Carudơ như bị xúc động trước một tình cảm cao cả mà tâm hồn con người có thể đạt tới khi một tia sét thiêng liêng đốt cháy.

Thứ bảy này chiếc tàu sẽ cập đến đưa ông đi và vào chiều thứ năm, khi khách khứa ra về hết, Carudơ nói với Betti:

- Anh hy vọng là ngày mai chúng ta sẽ được rảnh rang.

- Em thú thật với anh là em đã mời vài người bạn Ai cập lại đây chơi vào mùa hè này, trong số đó có một người em của hoàng thân, bà ta rất thông minh, em chắc thế nào anh cũng mến bà ta.

- Kìa, Betti, chiều mai là chiều cuối cùng của anh, chúng ta không thể nói chuyện riêng với nhau được sao?

Betti nhìn ông ta, tia mắt nàng như reo vui.

Carudơ lại làm nghiêm.

- Thôi được, nếu anh muốn, em sẽ hoãn cuộc gặp gỡ đó lại.

- Ừ, em hãy hoãn lại đi.

Sáng hôm sau ông ta phải đi sớm, tất cả hành lý đã sẵn sàng. Một lần cuối họ ngồi dùng cơm tối với nhau mặt đối mặt. Căn phòng ăn, dưới ánh sáng trong như lọc, có vẻ lạnh lẽo trang nghiêm. Không khí thoáng mát của một đêm hè trong sáng đem lại cho căn phòng một vẻ trang nhã thanh cao. Nó như một phòng tiếp khách của một tu viện, nơi đây, một vị hoàng thân đã xa lánh trần tục, để sống những ngày tàn hy sinh cho đạo. Họ dùng cà phê ở sân thượng. Carudơ có vẻ bồn chồn, nóng nảy uống liên tiếp hai ly rượu.

- Betti thân mến, anh có một điều cần nói với em – Ông ta bắt đầu như vậy.

- Thật không? Ở địa vị anh, em sẽ không nói ra.

Betti dịu dàng nói chuyện. Nàng bình thản chăm chú quan sát ông ta, mắt nàng sáng lên rực rỡ.

- Thế nào anh cũng phải nói.

Betti nhún vai. Giọng nói của Carudơ hơi run, ông ta có vẻ bực tức.

- Em biết rằng anh đã say mê em điên cuồng từ bao năm nay. Anh đã xin cuối em không biết bao nhiêu lần. Nhưng với tháng năm mọi sự đều thay đổi và cả con người cũng vậy phải không em? Cả anh lẫn em, chúng ta không còn trẻ như xưa nữa. Vậy, bây giờ em có bằng lòng lấy anh không, Betti?

Nàng mỉm cười với ông, nụ cười đó là một trong những nét duyên dáng của nàng: nụ cười thật là trìu mến chân thành và vẫn còn ngây thơ vô cùng.

- Humphrê, em rất mến anh. Anh hỏi em thêm một lần nữa như vậy là tử tế. Em cảm động vô cùng, không biết nói làm sao. Nhưng, anh đã biết đó, em là người đàn bà của thói quen, em đã quen nói “không” với anh rồi, bây giờ em cảm thấy không thể nào thay đổi được nữa.

- Tại sao lại không?

Trong giọng nói của ông có vẻ gay gắt, dọa nạt, Betti đưa mắt nhìn ông ta, giận xanh mặt, nhưng nàng lại bình tĩnh ngay và mỉm cười.

- Tại vì em không thích.

- Em sẽ lấy ai khác không?

- Ồ, không, chắc chắn là không rồi.

Trong một phút Betti như bị bản tính kiêu căng thúc đẩy, tỏ vẻ căm phẫn nhưng rồi nàng lại mỉm cười. Không hiểu nàng cười cái ý nghĩ vừa thoáng qua trong trí hay là nàng cười lời đề nghị của Carudơ?

- Betti, hãy ưng thuận làm vợ anh đi, anh van em đấy.

- Không bao giờ.

- Em không thể tiếp tục sống như thế này.

Nỗi lo làm giọng nói của ông run lên, nét mặt cau có lại. Betti âu yếm mỉm cười:

- Tại sao lại không? Anh đừng làm bộ ngây ngô như vậy. Humphrê, em rất mến anh, nhưng anh cổ hủ quá.

- Betti, Betti.

Làm gì mà nàng không biết là ông chỉ nghĩ đến nàng. Không phải tình yêu đã thúc đẩy ông nói như vậy, mà là lòng trắc ẩn và sự xấu hổ. Betti đứng dậy.

- Humphrê, anh đừng có thuyết phục em nữa. Tốt hơn anh nên đi nghỉ, anh đừng quên là sáng mai anh phải dậy sớm. Sáng mai anh sẽ không gặp em đâu. Tạm biệt anh nhé. Em rất mến anh. Có anh ở đây chơi thật vui.

Betti hôn lên mặt ông ta. Ngày hôm sau, ngay từ sớm ông đã thấy Ônbơ chờ ông trong xe. Ônbơ mặc một áo gi lê, quần tây dài trắng, đội mũ nỉ. Hành lý của Carudơ đã để sẵn ở hành lang. Ông ta quay về phía tên quản lý:

- Anh hãy để các va ly của tôi ở bên cạnh tên tài xế, tôi sẽ ngồi đằng sau.

Ônbơ không để ý gì cả. Carudơ bước lên xe và họ đi. Vừa tới biển, bọn phu khuân vác đổ xô lại. Ônbơ ra khỏi xe. Carudơ kênh kiệu nhìn hắn:

- Khỏi phải đưa tôi lên tàu. Để tôi tự lo liệu một mình được rồi. Đây, cho anh chút tiền nước.

Ông ta đưa cho hắn nắm Anh kim. Ônbơ đỏ mặt. Có lẽ hắn muốn từ chối, nhưng hắn không biết nói làm sao, vả lại cái thói quen của kẻ hầu hạ đã làm hắn lúng túng.

- Thưa ông, xin cảm ơn ông – Hắn nói như một cái máy.

Carudơ gật đầu nhẹ một cái rồi bước đi. Ông ta đã buộc được tình nhân của Betti phải thưa gởi ông đàng hoàng. Ông có cảm thấy một niềm thoả mãn cay đắng.

Ông ta nhún vai một cái, và bây giờ tôi thấy cái thắng lợi nhỏ mọn của ông như chẳng còn nghĩa lý gì đối với ông ta cả. Chúng tôi ngồi im lặng. Tôi cũng chẳng biết nói sao. Sau cùng ông lại nói tiếp:

- Tôi kể cho ông nghe như vậy, chắc ông lấy làm lạ lắm? Nhưng tôi chẳng cần. Tôi có cảm tưởng là bây giờ chẳng có gì là quan trọng đối với tôi. Hình như mọi sự tốt đẹp trên thế gian này đã biến mất. Có trời biết là tôi không hề ghen. Muốn ghen phải yêu, nhưng tình yêu của tôi đã chết. Nó đã bị quét sạch trong chớp nhoáng. Sau bao nhiêu năm dài! Giờ đây tôi chỉ có thể nghĩ đến cô ta với một sự ghê tởm. Điều làm tôi bàng hoàng, điều làm tôi vô cùng đau khổ là: sự truy lạc vô phương cứu chữa của cô ta.

Người ta đã từng nói là không phải mối hờn ghen đã thúc đẩy Ôtenlô đánh đập Đesđêmôna, nhưng cái nỗi thống khổ của anh là thấy được bằng chứng cái con người trong mộng của mình nhơ nhuốc, trơ trẽn.

Tôi tin rằng, không có ai như cô ta cả. Tôi khâm phục cô biết bao. Tôi đã phục lòng can đảm, sự thẳng thắn, trí thông minh và khiếu nghệ thuật của cô ta. Vậy mà cô chỉ là một con đĩ, không bao giờ khác hơn.

- Tôi không chắc thế. Ông đừng nên quả đoán như vậy. Ông có biết điều gì làm tôi chú ý đặc biệt không? Có lẽ Ônbơ chỉ tượng trung cho món nợ vật chất mà nàng phải trả để giải thoát cho tâm hồn nàng được tự do vùng vẫy trong niềm lý tưởng. Cái sự kiện mà Betti đã lượm một người tình ở dưới thấp như vậy có lẽ sẽ đem lại cho nàng một thứ tình cảm độc lập mà nàng không thể tìm kiếm được nơi một người cân xứng. Tâm hồn con người rất lạ lùng! Nó chỉ có thể bay sao khi thể xác đã chìm đắm trong bùn nhơ.

- Ôi, thôi, ông đừng có nói nhảm nữa – Ông ta giận dữ đáp.

- Ông bảo tôi nói nhảm hả? Tôi không tin. Tôi không diễn tả xác đáng cái điều tôi nghĩ nhưng thật ra là vậy.

- Tôi như tan nát. Đời tôi như chấm dứt.

- Thôi, tại sao ông không lấy chuyện đó để làm chất liệu cho một cuốn truyện ngắn?

- Tôi hả?

- Chính đó là nguồn cảm hứng lớn lao nhất của nhà văn. Khi họ bị đau khổ ghê gớm, khi họ cảm thấy bị hành hạ, giày vò, họ sẽ tìm thấy trong việc thuật hết lại cho mọi người hay, một nguồn an ủi, một lối thoát.

Ông ta ngưng nói và tôi thấy ông ta tư lự. Trong một phút, mặc dầu ông ta ghê tởm cái ý nghĩ mà tôi vừa gợi ra cho ông, ông cũng có vẻ như đang cân nhắc lại hoàn cảnh của mình dưới khía cạnh văn học. Kế đó, ông ta gật gật đầu.

- Như vậy thì bẩn thỉu quá! Betti đối với tôi là tất cả. Tôi không bao giờ làm một việc nhơ nhuốc như vậy… Lẽ dĩ nhiên là không phải vì nàng, mà là vì tôi. Dù sao tôi cũng còn phải giữ danh dự cho tôi. Vả lại, chuyện đó cũng chẳng có gì cả?

LÊ ĐỨC HẢI dịch