Người ta vẫn thường nói, một nửa thế giới không biết một nửa kia sống thế nào. Đoàn thám hiểm của chúng tôi từng tận mắt chứng kiến những thổ dân Feejee ăn bữa tối bằng xương người; và họ còn được đồn là ăn cả vợ con mình. Nếp sống của những cư dân hiện đại ở Gournou (phía tây Thebes cổ đại) đơn giản đến mức cực đoan. Để dựng lên cơ ngơi gia đình, chẳng cần gì ngoài hai ba chiếc nồi đất, một hòn đá để nghiền bột, và một chiếc chiếu dùng làm giường. Ngôi nhà, thực chất là một ngôi mộ, có sẵn mà không phải trả tiền thuê hay thuế má. Không giọt mưa nào có thể lọt qua mái, và cũng chẳng cần cửa ra vào, bởi chẳng có gì để mất mà cũng chẳng ai buồn đóng. Nếu ngôi nhà không vừa ý, họ cứ việc bước ra và dọn vào một ngôi nhà khác, vì có tới vài trăm chỗ như thế đang bỏ trống cho họ tùy ý sử dụng. Belzoni, người cung cấp cho chúng ta thông tin này, đã nói thêm rằng: "Thật kỳ lạ làm sao khi nói về hạnh phúc giữa những con người sống trong các lăng mộ, giữa những thây ma và những mảnh vải rách của một nền văn minh cổ đại mà họ chẳng hề hay biết gì." Ở những hoang mạc Borgoo, tộc người thợ mỏ Tibboos vẫn sống trong các hang động giống như loài nhạn vách đá, và ngôn ngữ của những người da đen này bị hàng xóm của họ ví von giống như tiếng dơi kêu rít hay tiếng chim hót. Mặt khác, người Bornoos không có tên riêng; người ta gọi nhau bằng chiều cao, bề ngang, hoặc một đặc điểm ngẫu nhiên nào đó, và họ chỉ toàn dùng biệt danh. Thế nhưng, muối, chà là, ngà voi và vàng — những thứ khiến người ta bất chấp hiểm nguy để đặt chân đến những vùng đất hãi hùng này — lại được đưa về các quốc gia mà ở đó, người mua và người tiêu dùng khó lòng được xếp chung một giống nòi với đám kẻ ăn thịt người và buôn người ấy; những quốc gia mà con người biết dùng kim loại, gỗ, đá, thủy tinh, nhựa cây, bông, lụa và len để phục vụ cho đời sống; biết tự tôn vinh mình qua nghệ thuật kiến trúc; biết viết nên luật pháp, và xoay sở thực thi ý chí của mình thông qua bàn tay của bao dân tộc; và đặc biệt là thiết lập nên một tầng lớp ưu tú xuyên suốt các quốc gia của những con người trí tuệ, một giới quý tộc tự phong hay một tình huynh đệ của những kẻ xuất chúng — thứ tinh hoa ấy, dẫu không cần luật pháp thành văn hay bất kỳ tập tục khắt khe nào, vẫn tự duy trì, tự lập ra các thuộc địa ở mọi hòn đảo mới khai phá, đồng thời tiếp nhận và biến thành của riêng mình bất kỳ vẻ đẹp cá nhân hay tài năng thiên bẩm phi thường nào xuất hiện ở bất cứ đâu.

Còn sự thật nào hiển nhiên hơn trong lịch sử cận đại bằng sự hình thành của mẫu mực người quân tử (gentleman)? Tinh thần hiệp sĩ chính là điều đó, lòng trung thành chính là điều đó, và trong văn học Anh, từ Sir Philip Sidney cho đến Sir Walter Scott, một nửa các vở kịch và toàn bộ tiểu thuyết đều phác họa hình tượng này. Từ "gentleman", cũng giống như từ "Christian" (Cơ Đốc nhân), từ nay về sau sẽ định hình thời đại hiện tại và vài thế kỷ trước đó nhờ tầm quan trọng gắn liền với nó, chính là một sự tôn kính dành cho những phẩm chất cá nhân và bất khả chuyển nhượng. Đã có những chi tiết phù phiếm, kỳ quặc bám víu lấy cái tên ấy, nhưng sự quan tâm bền bỉ của nhân loại dành cho nó phải được quy cho những giá trị cốt lõi mà nó đại diện. Một yếu tố có sức mạnh gắn kết tất cả những con người kiệt xuất nhất của mọi quốc gia; khiến họ thấu hiểu và cảm thấy dễ mến lẫn nhau; một chuẩn mực chính xác đến mức người ta có thể nhận ra ngay lập tức nếu một cá nhân thiếu đi cái dấu hiệu "hội Tam Điểm" ấy — chắc chắn không thể là một sản phẩm ngẫu nhiên, mà phải là kết quả tất yếu từ character và năng lực vốn có ở con người. Nó tựa như một mức trung bình ổn định; giống như bầu khí quyển có một thành phần cố định, dẫu cho vô số loại khí khác nhau được dung hợp rồi lại phân rã. *Comme il faut* (Đúng mực) chính là cách người Pháp miêu tả Xã hội thượng lưu: đó là cách chúng ta phải sống. Đó là trái tim nở hoa tựوه từ tài năng và cảm xúc của chính tầng lớp có sức sống mãnh liệt nhất, những kẻ đang dẫn dắt thế giới đương thời; và dẫu hãy còn lâu mới hoàn hảo, hãy còn cách xa nồng độ cảm xúc cao quý và trong trẻo nhất của con người, nó vẫn tốt đẹp hết mức mà toàn xã hội cho phép. Nó được tạo nên từ tinh thần nhiều hơn là từ tài năng của con người, và là một hợp chất kết tinh từ mọi sức mạnh lớn lao, cụ thể là đức hạnh, sự thông tuệ, vẻ đẹp, sự giàu có và quyền lực.

Có điều gì đó mập mờ trong tất cả các từ ngữ dùng để diễn tả sự thanh nhã trong tác phong và sự tu dưỡng xã hội, bởi vì các lượng tính ấy luôn biến động, và hiệu quả cuối cùng lại bị các giác quan nhầm tưởng là nguyên nhân. Từ "gentleman" không có lấy một từ trừu tượng tương đương để diễn tả bản chất của nó. Từ *gentility* (thói làm sang) thì thấp kém, còn *gentilesse* (sự lịch thiệp cổ kính) thì đã lỗi thời. Nhưng trong ngôn ngữ bình dân, chúng ta phải giữ lại ranh giới phân định giữa *fashion* (thời trang/thói đú đởn) — một từ mang ý nghĩa hẹp hòi và thường tiêu cực — với nhân cách anh hùng mà hình mẫu người quân tử mang lại. Dẫu vậy, những từ ngữ thông dụng vẫn phải được tôn trọng; ta sẽ thấy chúng chứa đựng gốc rễ của vấn đề. Điểm khác biệt trong tất cả các danh xưng thuộc nhóm này, như sự nhã nhặn, tinh thần hiệp sĩ, thói trào lưu và những thứ tương tự, nằm ở chỗ người ta nhắm đến bông hoa và trái ngọt, chứ không phải hạt giống của cây. Cái mà họ hướng tới lúc này là vẻ đẹp, chứ không phải giá trị nội tại. Kết quả là điều đang được bàn đến, mặc dù ngôn ngữ của chúng ta đã ngầm thể hiện khá rõ cảm nhận chung của quần chúng rằng bề ngoài luôn ẩn chứa một phần bản chất. Người quân tử là một con người của sự thật, làm chủ hành động của chính mình, và thể hiện quyền làm chủ ấy qua thái độ sống chứ tuyệt đối không phụ thuộc, nô lệ vào bất kỳ ai, bất kỳ quan điểm hay tài sản nào. Vượt lên trên sự thật và sức mạnh nội tại ấy, từ này còn biểu thị lòng tốt hoặc sự nhân ái: trước hết phải là trượng phu, rồi sau đó mới đến sự dịu dàng. Quan niệm đại chúng dĩ nhiên thường gắn liền với điều kiện dễ dãi và gia thế; nhưng việc những kẻ có sức mạnh cá nhân và lòng bác ái sở hữu cũng như ban phát của cải trên đời là một hệ quả vô cùng tự nhiên. Trong những thời kỳ bạo loạn, bất kỳ nhân vật xuất chúng nào cũng sẽ có vô số cơ hội để chứng tỏ sự vững vàng và giá trị của bản thân; thế nên tên tuổi của bất kỳ ai dẫu có chút ngoi lên khỏi đám đông trong thời phong kiến cũng vang dội bên tai chúng ta như một hồi kèn lệnh. Thế nhưng sức mạnh cá nhân chưa bao giờ lỗi thời. Điều đó vẫn giữ vị trí tối thượng cho đến tận ngày nay, và giữa dòng đời tấp nập của giới thượng lưu, những con người can đảm và thực chất vẫn được nhìn nhận và vươn lên vị trí xứng đáng của họ. Sân chơi cạnh tranh nay đã chuyển từ chiến trận sang chính trị và thương trường, nhưng sức mạnh cá nhân vẫn lộ diện rất rõ trên những đấu trường mới mẻ này.

Trước hết phải có quyền lực, nếu không thì đừng mong dẫn dắt ai. Trong chính trị và thương trường, những kẻ côn đồ hay tướng cướp còn có triển vọng hơn khối kẻ chỉ giỏi ba hoa và những tay thư lại. Chúa mới biết có biết bao kiểu người quân tử đang gõ cửa; nhưng bất cứ khi nào từ này được dùng một cách nghiêm túc và có sức nặng, ta sẽ thấy nó hướng thẳng về năng lượng nguyên thủy. Nó mô tả một con người tự đứng trên đôi chân của chính mình và hành động theo những phương pháp tự thân. Ở một vị chúa tể chân chính, trước hết phải có một "con ít" khỏe mạnh, ít nhất là để mang lại lợi thế vô song về mặt tinh thần phấn chấn. Tầng lớp thống trị buộc phải có nhiều hơn thế, nhưng dứt khoát phải có những điều này, để mang lại cho mọi hội nhóm cảm giác về quyền lực — thứ sức mạnh biến những việc làm nản lòng những bậc hiền triết trở nên dễ dàng. Xã hội của tầng lớp năng động ấy, trong những buổi gặp gỡ thân tình và yến tiệc, luôn tràn ngập lòng can đảm và những chí hướng khiến những học giả nhợt nhạt phải khiếp sợ. Lòng dũng cảm mà các thiếu nữ thể hiện tựa như một trận chiến ở Lundy's Lane, hay một hải chiến dữ dội. Trí tuệ thường phải cậy nhờ vào trí nhớ để viện chút hậu viện đối phó với những đội quân ứng biến ấy. Nhưng trước những bậc thầy xuất thần ấy, trí nhớ chẳng qua chỉ mang hình ảnh của một kẻ ăn mày thấp kém với chiếc giỏ và tấm thẻ bài trên ngực. Những kẻ thống trị xã hội phải làm chủ được công việc của thế giới và xứng tầm với vai trò đa tài của mình: đó phải là những con người mang khuôn mẫu Caesarích đích thực, những kẻ có khả năng thấu cảm rộng lớn. Tôi hoàn toàn không tin vào châm ngôn đầy nhút nhát của Lord Falkland ("rằng để giữ phép xã giao thì cần phải có hai người, vì một kẻ mặt dày sẽ bất chấp mọi khuôn phép tinh vi nhất"), trái lại, tôi cho rằng người quân tử chính là kẻ mặt dày đầy bản lĩnh ấy — kẻ mà các khuôn phép chẳng thể nào trói buộc; và chỉ có những tâm hồn trù phú mới là bậc minh chủ đích thực, bởi họ chính là mảnh ghép hoàn hảo cho bất kỳ ai họ trò chuyện cùng. Người quân tử của tôi đưa ra luật lệ ở bất cứ nơi nào hắn hiện diện; hắn sẽ đọc kinh vượt qua cả các vị thánh trong nhà nguyện, chỉ huy tài tình hơn các lão tướng trên chiến trường, và tỏa sáng lấn át mọi phép lịch sự trong yến tiệc. Hắn là bạn rượu tốt của bọn cướp biển và là tri kỷ của các viện sĩ; thế nên việc bạn dựng tường thành che chắn bản thân trước hắn là hoàn toàn vô ích; hắn có lối đi riêng dẫn đến mọi tâm trí, và tôi thà tự cô lập mình còn hơn là loại bỏ được hắn. Những bậc quân tử lừng danh ở cả Á lẫn Âu đều thuộc tuýp người mạnh mẽ này: Saladin, Sapor, El Cid, Julius Caesar, Scipio, Alexander, Pericles, và những nhân nhân quyền quý nhất. Họ ngồi trên ghế một cách đầy bất cần, và bản thân họ quá đỗi xuất chúng nên chẳng thèm coi trọng bất kỳ địa vị nào.

Theo phán xét của đại chúng, một gia tài kếch xù được coi là điều kiện cần thiết để hoàn thiện chân dung con người của thế giới này; và đó chính là một thứ "đại diện vật chất" bước đi theo sau để hoàn tất vũ điệu do nhân cách dẫn dắt. Tiền bạc không phải là yếu tố cốt thiết, nhưng sự dung hợp phóng khoáng — thứ vượt lên trên những thói quen bè phái, đẳng cấp và khiến bản thân được cảm nhận bởi con người ở mọi tầng lớp — lại vô cùng quan trọng. Nếu một kẻ quý tộc chỉ có giá trị trong các vòng tròn thời trang mà chẳng thể giao du với những kẻ bốc vác, hắn sẽ chẳng bao giờ làm thủ lĩnh của giới thượng lưu; và nếu một người bình dân không thể trò chuyện bình đẳng với người quân tử — sao cho người quân tử nhận ra kẻ ấy thực ra vốn cùng một đẳng cấp với mình — thì kẻ bình dân ấy chẳng có gì đáng sợ. Diogenes, Socrates và Epaminondas là những bậc quân tử mang dòng máu cao quý nhất, những kẻ đã chủ động chọn lấy sự nghèo khó dẫu cho sự giàu sang hoàn toàn rộng mở trước mắt họ. Tôi dùng những cái tên cổ xưa ấy, nhưng những con người tôi đang nhắc đến chính là những người đương thời của tôi. Vận may sẽ không ban phát cho mọi thế hệ một hiệp sĩ tài ba nào đó, nhưng mọi tập thể con người đều sản sinh ra những ví dụ điển hình cho tầng lớp này; và nền chính trị của đất nước này, cũng như thương mại của mọi thị trấn, đều nằm dưới sự thao túng của những con người gai góc, bất kham ấy — những kẻ có óc sáng tạo để nắm quyền dẫn dắt, cùng một sự thấu cảm bao la giúp họ hòa mình vào đám đông và khiến hành động của họ được quần chúng ủng hộ.

Tác phong của tầng lớp này được quan sát và học hỏi một cách đầy thành kính bởi những con người có gout thẩm mỹ. Sự giao du giữa các bậc thầy này với nhau và với những ai am hiểu giá trị của họ mang lại sự đồng điệu và kích thích lẫn nhau. Những phép tắc tốt đẹp nhất, những cách biểu đạt tinh tế nhất của mỗi người đều được lặp lại và tiếp thu. Bằng một sự đồng lòng chớp nhoáng, mọi thứ dư thừa bị gạt bỏ, mọi nét duyên dáng được làm mới. Tác phong tao nhã trở nên vô cùng đáng gờm trước những kẻ thiếu học thức. Chúng là một thứ khoa học phòng thủ tinh vi để đỡ đòn và uy hiếp; nhưng một khi đã gặp phải đối thủ xứng tầm, họ liền hạ mũi kiếm xuống — những ngọn giáo và hàng rào phòng thủ biến mất, và người thanh niên bấy giờ thấy mình đang đứng trong một bầu không khí trong trẻo hơn, nơi cuộc đời ít là một trò chơi phiền toái hơn, và chẳng có sự hiểu lầm nào nảy sinh giữa những người chơi. Tác phong nhằm mục đích tạo sự thuận lợi cho cuộc sống, gỡ bỏ những chướng ngại và giúp con người trọn vẹn dốc sức hành động. Chúng hỗ trợ cho việc giao thương và trò chuyện của chúng ta giống như đường sắt hỗ trợ việc đi lại, bằng cách dọn sạch mọi vật cản có thể tránh được trên đường và chẳng để lại gì cần phải chinh phục ngoài khoảng không gian thuần túy. Những khuôn phép này rất nhanh chóng trở thành cố định, và ý thức nhạy bén về sự chuẩn mực được vun đắp càng cẩn trọng hơn bởi nó trở thành huy hiệu phân biệt giai cấp xã hội và dân sự. Cứ thế, Thời trang (Fashion) ra đời — một thứ hình thái mập mờ, quyền lực nhất, kỳ quặc và phù phiếm nhất, bị khiếp sợ nhất và cũng được tôn sùng nhất, thứ mà cả đạo đức lẫn bạo lực đều công kích trong vô vọng.

Tồn tại một mối liên hệ chặt chẽ giữa tầng lớp quyền lực và những vòng tròn thượng lưu khép kín. Nhóm sau luôn được lấp đầy hoặc đang được bổ sung từ nhóm trước. Những con người mạnh mẽ thường bao dung ngay cả với những thói bướng bỉnh của thời trang, bởi họ tìm thấy sự đồng điệu ở đó. Napoleon, đứa con của cuộc cách mạng, kẻ tiêu diệt tầng lớp quý tộc cũ, chưa bao giờ ngừng việc lấy lòng khu Faubourg St. Germain; không nghi ngờ gì nữa, chính là với cảm giác rằng thời trang chính là sự tôn kính dành cho những kẻ mang tầm vóc như ông. Thời trang, dẫu theo một cách kỳ lạ nào đó, đại diện cho mọi đức tính nam nhi. Đó là đức hạnh đã đi đến giai đoạn tàn lụi: đó là một dạng vinh quang hậu hố chôn. Nó không thường xuyên ve vuốt những bậc vĩ nhân, mà ve vuốt con cháu của họ: nó là một sảnh đường của Quá khứ. Nó thường quay lưng lại với những vĩ nhân của thời đại này. Những con người vĩ đại thường không có mặt trong các sảnh đường của nó; họ đang bận rộn ngoài chiến trường: họ đang hành động, chứ không phải đang tận hưởng vinh quang. Thời trang được cấu thành từ con cháu của họ; từ những kẻ nhờ vào giá trị và đức hạnh của một ai đó mà giành được ánh hào quang cho tên tuổi, những dấu mốc danh giá, phương tiện tu dưỡng và sự hào hiệp, cùng với một nền tảng thể chất khỏe mạnh và ưu việt — thứ đảm bảo cho họ, nếu không phải là năng lực làm việc cao nhất, thì cũng là năng lực tận hưởng tuyệt vời. Tầng lớp quyền lực, những anh hùng lao động, những Cortez, những Nelson, những Napoleon, nhận ra rằng đây chính là buổi tiệc tùng và lễ kỷ niệm trường tồn của những kẻ như họ; rằng thời trang chính là tài năng được quy đổi thành vốn; chính là Mexico, Marengo và Trafalgar được dát mỏng; rằng những cái tên rực rỡ của thời trang đều bắt nguồn từ chính những cái tên bận rộn y hệt họ hồi năm mươi hay sáu mươi năm trước. Họ là những kẻ gieo giống, con cái họ sẽ là những kẻ gặt hái, và theo quy luật thông thường của vạn vật, con cái họ rồi cũng phải trao lại quyền sở hữu mùa màng cho những đối thủ mới với ánh nhìn sắc bén hơn và khung xương rắn rỏi hơn. Thành phố luôn được bổ sung nguồn nhân lực từ miền quê. Người ta kể rằng vào năm 1805, mọi vị vua hợp pháp ở Châu Âu đều là những kẻ đần độn. Thành phố hẳn đã lụi tàn, mục rữa và lật tung từ lâu, nếu không nhờ được tiếp cường lực từ những cánh đồng. Chỉ có chốn đồng quê đặt chân đến thị thành vào ngày hôm kia mới trở thành thị dân và quý tộc của ngày hôm nay.

Quý tộc và thời trang là những hệ quả tất yếu không thể tránh khỏi. Những sự lựa chọn lẫn nhau này là bất diệt. Nếu chúng khơi mawu sự tức giận ở tầng lớp kém may mắn nhất, và đa số những kẻ bị gạt ra lề đường tự trả thù thiểu số độc quyền bằng bạo lực rồi tàn sát họ, thì ngay lập tức một tầng lớp mới sẽ tự trồi lên đỉnh cao, chắc chắn như váng sữa nổi lên trên một bát sữa; và nếu người dân cứ tiêu diệt hết tầng lớp này đến tầng lớp khác cho đến khi chỉ còn lại đúng hai con người, một trong số họ vẫn sẽ là thủ lãnh và bị kẻ kia vô thức phụng sự lẫn bắt chước. Bạn có thể giữ cho thiểu số này khuất mắt và quên lãng, nhưng nó có sức sống cực kỳ dai dẳng và chính là một trong những đẳng cấp của vương triều. Tôi càng kinh ngạc hơn trước sức sống dai dẳng ấy khi chứng kiến những gì nó làm. Nó tôn trọng việc quản lý những vấn đề vô cùng vụn vặt đến mức ta không thể ngờ sự cai trị của nó lại có thể trường thọ. Đôi khi chúng ta gặp gỡ những con người chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ đạo đức, chẳng hạn như một phong trào ái quốc, văn hóa, hay tôn giáo, và cảm thấy rằng tình cảm đạo đức đang thống trị con người lẫn tự nhiên. Chúng ta nghĩ rằng mọi sự phân biệt và liên kết khác sẽ trở nên mong manh và phù du, chẳng hạn như đẳng cấp hay thời trang; thế nhưng hãy nhìn qua từng năm tháng để thấy nó bền vững đến nhường nào trong cuộc sống của con người tại thành phố Boston hay New York này — nơi mà nó thậm chí chẳng nhận được lấy một sự ủng hộ dù là nhỏ nhất từ luật pháp của đất nước. Chẳng có ở Ai Cập hay Ấn Độ nào một ranh giới vững chắc hay không thể vượt qua đến thế. Ở đây có những hội đoàn mà sợi dây liên kết đan cài lên trên, xuống dưới và xuyên qua nó, một buổi họp của các thương gia, một quân đoàn quân đội, một lớp học đại học, một câu lạc bộ cứu hỏa, một hiệp hội nghề nghiệp, một đại hội chính trị hay tôn giáo; những con người dường như xích lại gần nhau không thể tách rời; thế nhưng, một khi cuộc họp ấy giải tán, các thành viên sẽ chẳng thèm gặp lại nhau trong cả năm trời. Mỗi người lại trở về với bậc thang của mình trong thang đo xã hội thượng lưu, sứ vẫn hoàn sứ, đất vẫn hoàn đất. Mục đích của thời trang có thể phù phiếm, hoặc thời trang có thể chẳng có mục đích gì, nhưng bản chất của sự liên kết và lựa chọn này không thể là điều phù phiếm hay ngẫu nhiên. Thứ hạng của mỗi người trong hệ thống phân cấp hoàn hảo đó phụ thuộc vào một sự đối xứng nào đó trong cấu trúc của họ hoặc sự tương thích trong cấu trúc ấy với tính đối xứng của xã hội. Những cánh cửa của nó bật mở tức thì trước một nhu cầu tự nhiên đồng loại. Một người quân tử bẩm sinh sẽ tự tìm được lối vào, và sẽ chặn đứng bất kỳ tên quý tộc lâu đời nào đã đánh mất thứ hạng nội tại của mình bên ngoài cửa. Thời trang tự hiểu lấy chính mình; phép tắc xã giao lịch thiệp và sự vượt trội cá nhân dù ở bất kỳ quốc gia nào cũng sẵn sàng kết thân với những nơi khác. Các thủ lĩnh của những bộ tộc hoang dã từng tạo dựng tên tuổi ở London và Paris chính nhờ sự thuần khiết trong dáng vẻ (*tournure*) của họ.

Nói được những điều tốt đẹp nhất về thời trang thì nó dựa trên thực tế, và chẳng ghét gì bằng những kẻ giả mạo; niềm vui của nó là loại trừ, tạo vẻ huyền bí cho đám kẻ giả mạo và đày chúng vào cõi 'Coventry' vĩnh viễn. Chúng ta lần lượt khinh miệt mọi ân huệ khác của những con người từng trải; nhưng ngay cả thói quen không màng cầu cạnh bất kỳ điều gì ngoài ý thức chuẩn mực của chính mình — dù là trong những chi tiết nhỏ nhặt nhất — cũng đặt nền móng cho toàn bộ tinh thần hiệp sĩ. Hầu như chẳng có dạng tự lực tự cường nào, miễn là nó lành mạnh và cân đối, lại không được thời trang thỉnh thoảng đón nhận và ban cho quyền tự do ra vào các phòng trà của nó. Một tâm hồn thánh thiện luôn tao nhã, và nếu muốn, người ấy sẽ bước qua vòng vây được canh gác cẩn mật nhất mà không gặp phải bất kỳ lời chất vấn nào. Nhưng Jock gã đánh xe cũng sẽ bước qua như thế, trong một thời điểm khủng khế nào đó đưa hắn đến đó, và sẽ tìm được sự sủng ái, miễn là cái đầu hắn không bị choáng váng bởi hoàn cảnh mới, và những chiếc giày sắt của hắn không đòi khiêu vũ trong các điệu waltz và cotillon. Bởi vì chẳng có gì là cố định trong tác phong, thay vào đó, các quy luật ứng xử luôn phải nhún nhường trước năng lượng của cá nhân. Người thiếu nữ trong buổi vũ hội đầu đời của mình, anh chàng nhà quê tại bữa tối ở thành phố, đều tin rằng có một thứ nghi thức buộc mọi hành động và lời chào hỏi phải được tuân thủ theo đó, nếu không kẻ phạm lỗi sẽ bị tạt ra khỏi chốn này. Về sau, họ mới học được rằng óc phán đoán tốt và nhân cách tự tạo ra khuôn phép cho riêng mình trong từng khoảnh khắc, rằng họ có quyền cất lời hoặc lặng thinh, uống rượu hay từ chối, ở lại hay ra về, ngồi trên ghế hoặc nằm dài nghịch ngợm cùng lũ trẻ dưới sàn nhà, hay đứng bằng đầu, hoặc bất cứ điều gì khác theo một cách thức hoàn toàn mới mẻ và nguyên thủy; và rằng ý chí mạnh mẽ luôn là mốt, mặc cho ai đó có lỗi mốt đi chăng nữa. Tất cả những gì thời trang đòi hỏi chỉ là sự điềm tĩnh và lòng tự thỏa mãn. Một nhóm người hoàn toàn lịch thiệp sẽ là một tập hợp những con người khôn ngoan, nơi tác phong và nhân cách bẩm sinh của mỗi người đều được bộc lộ. Nếu kẻ sành điệu không có phẩm chất này, hắn chẳng là gì cả. Chúng ta là những kẻ tôn sùng sự tự lực đến mức sẵn sàng tha thứ cho một người vô số tội lỗi nếu hắn cho chúng ta thấy sự thỏa mãn trọn vẹn đối với vị trí của mình — một thái độ chẳng thèm xin phép sự đồng thuận từ tôi hay bất kỳ ai. Thế nhưng, bất kỳ sự cúi đầu khuất phục nào trước một quý ông hay quý bà danh giá nào đó của thế giới đều tước đi mọi đặc quyền quý tộc. Hắn chỉ là một kẻ hạ lưu: tôi chẳng có gì để nói chuyện với hắn; tôi sẽ chỉ trò chuyện với bậc chủ nhân của hắn. Một con người không nên bước đến nơi mà hắn không thể mang theo cả bầu không khí hay xã hội của chính mình — không phải theo nghĩa đen là mang theo toàn bộ vòng tròn bạn bè, mà là mang theo bầu khí quyển ấy. Hắn nên duy trì trong một hội nhóm mới mẻ cùng một thái độ tâm trí và mối quan hệ thực tế mà những người bạn đồng hành hàng ngày vẫn thu hút hắn vào, bằng không hắn sẽ bị tước đi những tia sáng đẹp đẻ nhất, và sẽ trở thành một kẻ bơ vơ giữa câu lạc bộ vui vẻ nhất. *"Giá mà ngươi được thấy Vich Ian Vohr cùng tùy tùng của lão! —"* Thế nhưng Vich Ian Vohr vẫn phải luôn mang theo những thứ thuộc về mình theo một cách nào đó, nếu không được thêm thắt như vinh quang, thì cũng bị tước bỏ như sự nhục nhã.

Trong xã hội sẽ luôn có những con người đóng vai trò như những vị thần thông ngôn cho sự chuẩn thuận của nó, và cái liếc mắt của họ có thể vào bất cứ lúc nào định đoạt chỗ đứng của những kẻ tò mò trên thế giới này. Họ là những vị thị thần của các vị thần nhỏ bé. Hãy chấp nhận sự lạnh lùng của họ như một điềm báo về ân sủng từ các vị thần tối cao, và cứ để họ tận hưởng mọi đặc quyền. Họ rất rõ ràng trong vai trò của mình, và chẳng thể nào trở nên đáng gờm như thế nếu thiếu đi những công trạng của bản thân. Nhưng đừng đo đếm tầm quan trọng của tầng lớp này qua sự ra vẻ của chúng, hay tưởng tượng rằng một kẻ diện mạo diêm dúa có thể là kẻ ban phát vinh nhục. Chúng cũng có giá trị đúng với thực lực của mình; bởi làm sao chúng có thể khác đi được, trong những vòng tròn tồn tại như một loại văn phòng sứ thần chuyên gạn lọc nhân cách?

Giống như điều đầu tiên con người đòi hỏi ở con người chính là sự thật, điều đó cũng hiển hiện trong mọi hình thức của xã hội. Chúng ta trang trọng, và gọi đích danh để giới thiệu các bên với nhau. Hãy biết rằng trước toàn thể trời đất này, đây là Andrew, và đây là Gregory — họ nhìn thẳng vào mắt nhau; họ siết chặt tay nhau, để nhận diện và ghi dấu ấn về nhau. Đó là một niềmm thỏa mãn lớn lao. Một người quân tử không bao giờ lẩn tránh; ánh mắt hắn nhìn thẳng về phía trước, và trước hết, hắn trấn an người đối diện rằng hắn đã thực sự hiện diện. Bởi vì chúng ta tìm kiếm điều gì qua vô số chuyến viếng thăm và sự hiếu khách nhường ấy? Có phải là những lớp vải rèm, tranh vẽ và đồ trang trí của bạn không? Hay chẳng phải chúng ta đang vô độ gặng hỏi: Liệu có một con người thực thụ nào trong ngôi nhà này không? Tôi có thể dễ dàng bước vào một gia đình lớn, nơi có rất nhiều của cải, sự chuẩn bị tuyệt vời cho sự thoải mái, xa hoa và gu thẩm mỹ, thế nhưng lại chẳng hề chạm trán bất kỳ một vị chủ nhà (*Amphitryon*) nào biết cách đặt những món phụ kiện ấy ở vị trí phục vụ cho con người. Tôi có thể bước vào một mái tranh, và tìm thấy một bác nông dân cảm thấy rằng chính mình mới là người tôi đến để gặp, và ngẩng cao đầu đối diện với tôi tương xứng. Do đó, một điểm rất tự nhiên trong phép xã giao phong kiến cổ xưa là một người quân tử khi tiếp đón khách, dẫu đó có là quốc vương của mình, cũng không rời khỏi mái nhà, mà sẽ đứng chờ sự ghé đến của vị khách ngay tại cửa nhà mình. Chẳng ngôi nhà nào, dù đó là cung điện Tuileries hay Escurial, có bất kỳ giá trị gì nếu thiếu đi một người chủ thực sự. Thế nhưng chúng ta lại hiếm khi được thỏa mãn bởi lòng hiếu khách này. Mọi người chúng ta quen biết đều tự vây quanh mình bằng một ngôi nhà đẹp, những cuốn sách hay, nhà kính, khu vườn, xe ngựa và đủ mọi thứ đồ chơi, như những tấm bình phong chắn giữa bản thân và khách khứa. Trông có vẻ như con người mang một bản chất rất lắt léo, khó nắm bắt, và chẳng sợ điều gì bằng việc phải đối mặt trực diện trọn vẹn với đồng loại của mình? Tôi biết rằng sẽ là tàn nhẫn nếu dẹp bỏ hoàn toàn việc sử dụng những tấm bình phong này, bởi chúng cực kỳ tiện lợi, dù cho vị khách có quá cao sang hay quá bé nhỏ. Chúng ta triệu tập nhiều bạn bè để họ tự chơi đùa với nhau, hoặc dùng sự xa hoa và đồ trang trí để giải trí cho giới trẻ, đồng thời bảo vệ không gian riêng tư của mình. Hoặc nếu chẳng may một kẻ theo chủ nghĩa hiện thực đầy soi mói bước đến cổng nhà chúng ta — kẻ mà ánh mắt ta chẳng màng đối mặt — thì một lần nữa, chúng ta lại chạy ra sau tấm rèm, và trốn tránh như Adam khi nghe tiếng Chúa Trời trong khu vườn. Hồng y Caprara, vị sứ thần của Giáo hoàng tại Paris, từng tự bảo vệ mình trước những cái liếc mắt của Napoleon bằng một cặp kính râm khổng lồ. Napoleon đã để ý thấy chúng, và nhanh chóng tìm cách châm biếm để phá bỏ chúng; thế nhưng bản thân Napoleon, xét cho cùng với tám trăm ngàn quân lính đứng sau lưng, lại chẳng đủ vĩ đại để đối mặt với một cặp mắt tự do, nên ông ta đã tự rào chắn bằng phép tắc và bên trong những tầng bảo vệ kiên cố ba lớp; và như cả thế giới đều biết qua lời kể của Madame de Stael, khi nhận ra mình đang bị theo dõi, ông ta thường làm cho khuôn mặt mình trở nên vô cảm hoàn toàn. Nhưng các vị hoàng đế và người giàu có hoàn toàn không phải là những bậc thầy sành sỏi nhất về tác phong lịch thiệp. Chẳng danh sách thu thuế hay sổ lương quân đội nào có thể tô hồng cho sự trốn tránh và giả dối; và điểm cốt lõi của sự nhã nhặn luôn phải là sự thật, giống như thực tế là mọi hình thức của phép lịch sự đều hướng về phía đó.

Tôi vừa đọc, trong bản dịch của ông Hazlitt, bài tường thuật của Montaigne về chuyến hành trình của ông đến Ý, và không gì khiến tôi ấn tượng hơn những thói quen tôn trọng chính mình của thời đại ấy. Sự xuất hiện của ông ở mỗi nơi, sự xuất hiện của một nhà quý tộc nước Pháp, là một sự kiện có tầm quan trọng nhất định. Bất cứ nơi nào đi qua, ông đều đến thăm bất kỳ hoàng tử hay nhà quý tộc nổi tiếng nào cư ngụ trên đường đi, như một bổn phận đối với chính bản thân và với nền văn minh. Khi rời khỏi bất kỳ ngôi nhà nào mình đã trọ qua vài tuần, ông đều cho vẽ huy hiệu của gia tộc mình và treo lên đó như một dấu ấn vĩnh cửu cho ngôi nhà, theo đúng phong tục của những người quân tử.

Phần bổ khuyết cho lòng tự trọng tao nhã này, và của tất cả các phép tắc lịch sự mà tôi đòi hỏi và nhấn mạnh nhất, chính là sự tôn kính. Tôi thích việc mọi chiếcếc ghế đều là ngai vàng, và dung chứa một vị vua. Tôi thích xu hướng trang nghiêm hơn là sự thân mật quá đà. Hãy để những thực thể bất khả chuyển nhượng của tự nhiên và sự cô lập siêu hình của con người dạy cho chúng ta sự độc lập. Đừng nên quá mức quen thuộc. Tôi muốn một con người bước vào ngôi nhà của mình thông qua một sảnh đường tràn ngập các tác phẩm điêu khắc anh hùng và thiêng liêng, để anh ta không bao giờ thiếu đi lời nhắc nhở về sự tĩnh lặng và vững chãi nội tâm. Chúng ta nên gặp nhau mỗi buổi sáng như thể đến từ những xứ sở xa xôi, và khi cùng nhau trải qua cả ngày, sẽ lại chia tay vào ban đêm, như thể bước vào những xứ sở xa xôi ấy. Trong mọi thứ, tôi muốn hòn đảo của một con người phải được giữ gìn bất khả xâm phạm. Hãy ngồi tách biệt như các vị thần, trò chuyện từ đỉnh núi này sang đỉnh núi khác quanh ngọn Olympus. Chẳng cần bất kỳ mức độ tình cảm nào xâm phạm đến tôn giáo này. Đây là nhựa mộc dược và hương thảo để giữ cho điều còn lại luôn thơm ngát. Những đôi tình nhân nên giữ gìn sự xa cách nhất định của họ. Nếu họ tha thứ cho nhau quá nhiều, mọi thứ sẽ trượt dài vào sự hỗn loạn và ti tiện. Rất dễ để đẩy sự tôn kính này thành một thứ nghi thức kiểu Trung Hoa; thế nhưng sự điềm tĩnh, vắng bóng sự nóng nảy và vội vã lại biểu thị những phẩm chất tuyệt vời. Một người quân tử không gây ra tiếng động; một người phụ nữ luôn giữ được sự thanh thản. Tương xứng với điều đó là sự ghê tởm của chúng ta đối với những kẻ xâm nhập lấp đầy một ngôi nhà học thức bằng sự ồn ào và chạy nhảy, nhằm đổi lấy một chút tiện lợi tầm thường. Tôi cũng không kém phần ghê tởm thứ tình cảm tầm thường của mỗi người đối với nhu cầu của kẻ bên cạnh. Chẳng lẽ chúng ta phải có sự thấu hiểu tường tận về vị giác của nhau sao? Giống như những kẻ ngốc sống chung lâu ngày biết rõ lúc nào người kia muốn ăn muối hay đường. Tôi cầu xin người bạn đồng hành của mình, nếu cậu ấy muốn bánh mì, hãy cất lời xin bánh mì, và nếu cậu ấy muốn rễ sassafras hay thạch tín, hãy xin những thứ đó, chứ đừng giìa cái đĩa ra như thể tôi đã biết trước. Mọi chức năng tự nhiên đều có thể trở nên trang nghiêm nhờ sự suy ngẫm và tính riêng tư. Hãy để sự vội vã lại cho những kẻ nô lệ. Những lời chúc tụng và nghi thức trong phép nuôi dạy của chúng ta phải biểu thị, dẫu có phần xa vời, sự hồi tưởng về sự vĩ đại trong vận mệnh của chúng ta.

Bông hoa lịch thiệp không dễ gì chịu nổi sự chạm mó của tay chân, nhưng nếu chúng ta dám mở ra một chiếc lá khác và khám phá xem những bộ phận nào cấu thành nên nó, chúng ta cũng sẽ tìm thấy một phẩm chất trí tuệ. Đối với những kẻ dẫn dắt con người, khối óc cũng như thể xác và trái tim phải đóng góp một tỷ lệ tương xứng. Sự thiếu sót trong tác phong thường là sự thiếu sót trong khả năng nhận thức tinh tế. Con người được nhào nặn quá thô kệch so với sự tinh tế của dáng điệu và tập quán tốt đẹp. Sự kết hợp giữa lòng tốt và tính độc lập vẫn chưa đủ hoàn toàn cho phép lịch sự. Chúng ta đòi hỏi một cách bức thiết sự nhận thức và lòng tôn kính đối với vẻ đẹp ở những người bạn đồng hành của mình. Những đức tính khác được đòi hỏi trên chiến trường và công trường, nhưng một mức độ gout thẩm mỹ nhất định là thứ không thể châm chước ở những người ta ngồi cùng. Tôi thà dùng bữa với một kẻ không tôn trọng sự thật hay luật pháp còn hơn là với một kẻ lôi thôi, lếch thếch và không dám đưa ra ra mắt. Phẩm chất đạo đức thống trị thế giới, nhưng ở khoảng cách gần thì các giác quan mới là kẻ chuyên quyền. Sự phân biệt tương tự về sự phù hợp và cái đẹp cũng lan tỏa — dẫu có phần kém nghiêm ngặt hơn — vào mọi ngóc ngách của cuộc sống. Tinh thần chung của tầng lớp năng động chính là óc phán đoán tốt, hoạt động dưới những giới hạn nhất định và hướng đến những mục đích nhất định. Nó dung chứa mọi năng lực tự nhiên. Mang bản tính xã hội, nó tôn trọng mọi thứ có xu hướng gắn kết con người lại với nhau. Nó mê mẩn sự chừng mực. Tình yêu cái đẹp về cơ bản chính là tình yêu sự chừng mực hoặc sự cân đối. Kẻ nào thét lên, hoặc dùng từ cấp so sánh cực cấp, hoặc trò chuyện trong sự nóng nảy, sẽ khiến toàn bộ phòng khách phải bỏ chạy. Nếu bạn muốn được yêu thương, hãy yêu sự chừng mực. Bạn buộc phải có thiên tài hoặc một sự hữu dụng phi thường mới có thể che giấu được sự thiếu hụt sự chừng mực. Nhận thức này bước vào để mài giũa và hoàn thiện các bộ phận của công cụ xã hội. Xã hội sẽ tha thứ nhiều điều cho thiên tài và những năng khiếu đặc biệt, nhưng vì bản thân nó là một quy ước, nó yêu những gì mang tính quy ước, hoặc những gì thuộc về việc tụ họp lại với nhau. Điều đó tạo nên cái tốt và cái xấu trong tác phong, cụ thể là những gì giúp ích hoặc cản trở tình bằng hữu. Bởi vì thời trang không phải là óc phán đoán tuyệt đối, mà là tương đối; không phải là óc phán đoán riêng tư, mà là óc phán đoán khi tiếp đãi khách khứa. Nó căm ghét những góc khuất và những nét tính cách góc cạnh, căm ghét những kẻ hay gây gổ, ích kỷ, cô độc và u ám; căm ghét bất cứ thứ gì có thể cản trở sự hòa nhập hoàn toàn của các nhóm; trong khi nó đánh giá cao mọi sự kỳ lạ ở mức độ cao nhất — những thứ có thể dung hòa với tinh thần bằng hữu — như một luồng gió làm tươi mới. Và bên cạnh sự pha trộn chung của sự sắc sảo để làm tăng thêm tính lịch thiệp, ánh hào quang trực diện của sức mạnh trí tuệ vẫn luôn được chào đón trong giới thượng lưu như một sự bổ sung đắt giá nhất cho quy tắc và uy tín của nó.

Ánh sáng khô ráo phải chiếu rọi vào để tôn vinh bữa tiệc của chúng ta, nhưng nó phải được làm dịu và che râm, bằng không nó cũng sẽ gây khó chịu. Sự chuẩn xác là yếu tố thiết yếu cho cái đẹp, và khả năng nhận thức nhanh nhạy là thiết yếu cho sự lịch sự, nhưng không được quá nhanh nhạy. Người ta có thể quá đúng giờ và quá câu nệ. Anh ta phải để lại sự toàn tri của công việc ngoài cửa khi bước vào cung điện của cái đẹp. Xã hội yêu những bản tính lai tạo gốc Creole, và những tác phong uể oải, ngái ngủ, miễn là chúng che đậy được sự khôn ngoan, nét duyên dáng và thiện chí: cái vẻ mạnh mẽ lờ đờ, làm tước vũ khí của mọi sự chỉ trích; có lẽ bởi vì một con người như thế có vẻ như đang dành sức cho phần hay nhất của cuộc chơi, chứ không phung phí bản thân vào bề nổi; một ánh mắt lờ đờ phớt lờ, không nhìn thấy những phiền toái, xoay sở và bất tiện làm mây mù vầng trán và bóp nghẹt giọng nói của những kẻ nhạy cảm.

Do đó, bên cạnh sức mạnh cá nhân và năng lực nhận thức tạo nên gout thẩm mỹ không thể sai lệch, xã hội còn đòi hỏi ở tầng lớp quý tộc của mình một yếu tố khác đã được ngầm nhắc đến, mà nó gọi một cách đầy ý nghĩa là lòng tốt (*good-nature*) — biểu thị mọi cấp độ của sự hào hiệp, từ sự sẵn lòng và năng lực nhỏ nhất để giúp đỡ, cho đến đỉnh cao của lòng cao thượng và tình yêu thương. Chúng ta buộc phải có sự thấu suốt, bằng không chúng ta sẽ đâm sầm vào nhau và lạc mất con đường tìm kiếm thức ăn; nhưng trí tuệ vốn ích kỷ và cằn cỗi. Bí quyết thành công trong xã hội chính là sự nồng hậu và lòng đồng cảm nhất định. Một kẻ không cảm thấy vui vẻ trong hội nhóm sẽ chẳng thể tìm thấy bất kỳ từ ngữ nào trong trí nhớ phù hợp với hoàn cảnh. Mọi thông tin của hắn đều có phần lạc lõng. Một kẻ cảm thấy vui vẻ ở đó sẽ tìm thấy trong từng bước ngoặt của cuộc trò chuyện những cơ hội may mắn không kém để đưa ra những gì mình muốn nói. Những kẻ được xã hội sủng ái, và những người mà nó gọi là những tâm hồn trọn vẹn, là những con người năng lực và tràn đầy tinh thần hơn là sự sắc sảo, những kẻ không có sự ích kỷ khó chịu nào, nhưng lại lấp đầy một cách chính xác khoảng thời gian và hội nhóm đó; vừa lòng và làm vừa lòng người, dù là trong một đám cưới hay đám tang, một buổi vũ hội hay một phiên tòa bồi thẩm đoàn, một buổi dã ngoại trên sông hay một cuộc thi bắn súng. Nước Anh, nơi vốn giàu có về những bậc quân tử, đã sản sinh vào đầu thế kỷ hiện tại một mô hình xuất sắc về cái thiên tài mà thế giới yêu mến, đó chính là ông Fox, người đã kết hợp những năng lực vĩ đại của mình với một bản tính cực kỳ ưa giao du và tình yêu chân thực dành cho con người. Lịch sử nghị viện có rất ít đoạn văn hay hơn cuộc tranh luận trong đó Burke và Fox tách ra tại Hạ Viện; khi Fox thúc giục người bạn cũ của mình những tình nghĩa xưa cũ với sự dịu dàng đến mức cả nghị viện đã rơi nước mắt. Một giai thoại khác gần gũi với vấn đề của tôi đến mức tôi phải liều kể lại câu chuyện này. Một chủ tiệm đã đòi nợ ông lâu ngày cho một tờ hối phiếu trị giá ba trăm đồng vàng (guineas), một ngày nọ bắt gặp ông đang đếm vàng, liền đòi thanh toán: — "Không," Fox nói, "Tôi nợ số tiền này với Sheridan; đó là một món nợ danh dự; nếu có tai nạn gì xảy ra với tôi, anh ấy chẳng có gì để làm bằng chứng cả." "Thế thì," chủ nợ nói, "tôi đổi món nợ của mình thành một món nợ danh dự," và xé nát tờ hối phiếu thành từng mảnh. Fox cảm ơn người đàn ông vì sự tin tưởng ấy và trả tiền cho ông ta, nói rằng, "món nợ của ông ấy có từ lâu đời hơn, và Sheridan phải đợi." Là một người yêu chuộng tự do, là bạn của người Ấn Độ, bạn của nô lệ Châu Phi, ông sở hữu một sự nổi tiếng cá nhân to lớn; và Napoleon đã nói về ông nhân chuyến thăm Paris vào năm 1805 rằng: "Ông Fox sẽ luôn giữ vị trí hàng đầu trong bất kỳ cuộc hội họp nào tại Tuileries."

Chúng ta rất dễ mang vẻ nực cười trong lời ca tụng phép xã giao của mình, bất cứ khi nào chúng ta nhấn mạnh lòng nhân ái làm nền tảng của nó. Bóng ma được tô vẽ mang tên Thời trang trỗi dậy để giáng một thứ sự chế giễu lên những gì chúng ta nói. Nhưng tôi sẽ không để mình bị cuốn đi khỏi việc dành một sự khoan dung nào đó cho Thời trang như một thể chế biểu tượng, cũng như không từ bỏ niềm tin rằng tình yêu là nền tảng của phép lịch sự. Chúng ta phải đạt được điều đó, nếu có thể; nhưng bằng mọi giá chúng ta phải khẳng định điều này. Cuộc đời nợ phần lớn tinh thần của mình nhờ những sự tương phản sắc bén này. Thời trang, thứ luôn làm ra vẻ là danh dự, thường chỉ là một bộ quy tắc phòng trà trong trải nghiệm của tất cả mọi người. Thế nhưng chừng nào nó hãy còn là vòng tròn cao nhất trong trí tưởng tượng của những bộ óc ưu tú nhất hành tinh này, thì vẫn có một điều gì đó tất yếu và tuyệt vời ở trong đó; bởi vì không thể cho rằng con người lại đồng lòng làm những kẻ bịp bợm của một thứ ngớ ngẩn nào đó; và sự kính trọng mà những bí ẩn này khơi gợi ở những nhân vật thô kệch, nhà quê nhất, cùng sự tò mò khi đọc những chi tiết về đời sống thượng lưu, đã làm lộ rõ tính phổ quát của tình yêu dành cho tác phong được tu dưỡng. Tôi biết rằng một sự chênh lệch hài hước sẽ xuất hiện nếu chúng ta bước vào các 'vòng tròn hàng đầu' được thừa nhận và áp dụng những tiêu chuẩn khủng khiếp về công lý, cái đẹp và lợi ích đối với những cá nhân thực sự có mặt ở đó. Các vị vua chúa và anh hùng, các nhà thông thái và tình nhân, họ hoàn toàn không phải là những tay lãng tử này. Thời trang có nhiều tầng lớp và nhiều quy tắc thử thách lẫn dung nạp, chứ không chỉ có những kẻ xuất sắc nhất. Không chỉ có quyền lực của sự chinh phục mà thiên tài tuyên bố — kẻ cá nhân chứng minh tính quý tộc tự nhiên của mình là xuất sắc nhất trong những kẻ xuất sắc; — mà những yêu sách nhỏ hơn cũng sẽ được chấp nhận tạm thời; bởi vì thời trang yêu những kẻ nổi bật, và chỉ tay về phía đoàn tùy tùng có sừng của mình giống như phù thủy Circe. Vị quân tử này vừa đến từ Đan Mạch chiều nay; và đó là Lãnh chúa Ride, kẻ đến ngày hôm qua từ Baghdad; đây là Đại úy Friese, từ Mũi Turnagain; và Đại úy Symmes, từ lòng Trái Đất; và Ngài Jovaire, kẻ đã đáp xuống bằng khinh khí cầu sáng nay; ông Hobnail, nhà cải cách; và Mục sư Jul Bat, kẻ đã cải đạo cả vùng nhiệt đới trong trường chủ nhật của mình; và Signor Torre del Greco, kẻ đã dập tắt núi Vesuvius bằng cách đổ vịnh Naples vào đó; Spahi, đại sứ Ba Tư; và Tul Wil Shan, vị nabob lưu vong của xứ Nepaul, kẻ có yên ngựa là vầng trăng mới. — Nhưng đây chỉ là những con quái vật của một ngày, và ngày mai sẽ bị tống về hang ổ của chúng; bởi vì trong những căn phòng này, mọi chiếc ghế đều đang có kẻ chầu chực. Người nghệ sĩ, học giả, và nói chung là giới trí thức, giành lấy lối đi lên những vị trí này và được đại diện ở đây, phần nào trên nền tảng của sự chinh phục. Một cách khác là đi qua tất cả các bậc, trải qua một năm một ngày ở Quảng trường St. Michael, được ngâm mình trong nước hoa Cologne, được xức nước hoa, được mời cơm, được giới thiệu, và được trau dồi đúng mức về mọi tiểu sử, chính trị và giai thoại của các phòng khuê mật.

Tuy nhiên, những thứ phù phiếm này vẫn có thể có sự duyên dáng và nét sắc sảo. Hãy để những tác phẩm điêu khắc kỳ dị xuất hiện quanh các cổng và văn phòng của đền thờ. Hãy để ngay cả tín điều và các điều răn cũng nhận được sự tôn kính xấc xược của sự nhại lại. Các hình thức lịch sự luôn phổ quát biểu hiện lòng nhân ái ở mức độ tột cùng. Sẽ ra sao nếu chúng nằm trong miệng của những kẻ ích kỷ, và được dùng làm công cụ cho sự ích kỷ? Sẽ ra sao nếu kẻ giả quân tử suýt chút nữa cúi đầu tiễn người quân tử chân chính ra khỏi thế giới này? Sẽ ra sao nếu kẻ giả quân tử xoay sở để trò chuyện với người đối diện sao cho lịch sự loại bỏ tất cả những người khác ra khỏi bài phát biểu của mình, đồng thời khiến họ cảm thấy bị cô lập? Sự phục vụ chân chính sẽ không đánh mất sự cao thượng của nó. Không phải mọi sự hào hiệp đều chỉ mang tính Pháp và đầy cảm tính; cũng không thể che giấu rằng dòng máu đang sống và niềm đam mê tử tế cuối cùng vẫn phân biệt được người quân tử của Chúa với người quân tử của Thời trang. Bia mộ của Sir Jenkin Grout không phải là hoàn toàn khó hiểu đối với thời đại hiện tại: "Nơi đây yên nghỉ Sir Jenkin Grout, người yêu thương bạn bè và thuyết phục kẻ thù: những gì miệng ông ăn, tay ông trả tiền; những gì gia nhân ông cướp bóc, ông đền bù; nếu một người phụ nữ mang lại cho ông niềm lạc thú, ông nâng đỡ nàng trong đau khổ; ông chưa bao giờ quên con cái mình, và bất cứ ai chạm vào ngón tay ông, đều kéo theo toàn bộ thân thể ông." Thậm chí dòng dõi anh hùng cũng chưa phải đã tuyệt chủng hoàn toàn. Vẫn luôn có một con người đáng ngưỡng mộ nào đó mặc thường phục, đang đứng trên bến tàu, lao xuống cứu một kẻ chết đuối; vẫn luôn có một nhà phát minh khùng điên nào đó về các hoạt động từ thiện; một người dẫn đường và an ủi cho nô lệ trốn chạy; một người bạn của Ba Lan; một người ủng hộ Hy Lạp (*Philhellene*); một kẻ cuồng tín trồng cây bóng mát cho thế hệ thứ hai và thứ ba, và trồng vườn cây ăn quả khi đã về già; một lòng sùng đạo được giấu kín đáo; một con người chính trực hạnh phúc trong tai tiếng; một thiếu niên xấu hổ trước những ân huệ của vận may và thiếu kiên nhẫn ném chúng lên đôi vai khác. Và đó chính là những trung tâm của xã hội, nơi nó quay về để tìm kiếm những xung lực mới mẻ. Đó chính là những kẻ kiến tạo nên Thời trang, thứ vốn là một nỗ lực nhằm tổ chức hóa vẻ đẹp của hành vi ứng xử. Vẻ đẹp và lòng hào hiệp, về mặt lý thuyết, là những vị bác sĩ và tông đồ của giáo hội này: Scipio, và El Cid, và Sir Philip Sidney, và Washington, và mọi trái tim trong sáng và dũng cảm tôn sùng Cái Đẹp bằng lời nói và hành động. Những con người cấu thành nên tầng lớp quý tộc tự nhiên không được tìm thấy trong tầng lớp quý tộc thực tế, hoặc chỉ nằm ở rìa của nó; giống như năng lượng hóa học của quang phổ được phát hiện là lớn nhất ngay bên ngoài quang phổ. Thế nhưng đó lại là sự yếu kém của các vị quản gia, những kẻ không nhận ra vị chúa tể của mình khi ngài xuất hiện. Lý thuyết của xã hội giả định sự tồn tại và quyền tối thượng của những con người này. Nó linh cảm từ xa sự xuất hiện của họ. Nó cất lời cùng các vị thần lớn tuổi, —

"Như Trời và Đất rạng ngời tươi đẹp hơn

Hỗn Mang và Bóng Tối mịt mờ, dù từng là bá chủ;

Và như chúng ta vượt qua Trời và Đất ấy,

Với hình hài kết tinh gọn gàng và diễm lệ;

Thế nên, sát gót chúng ta một sự hoàn mỹ tươi mới bước theo;

Một sức mạnh, mãnh liệt hơn trong cái đẹp, sinh ra từ chúng ta,

Và định mệnh vượt trội hơn chúng ta, khi chúng ta trôi qua

Vào trong vinh quang lớn hơn Bóng Tối cổ xưa đó:

———— bởi vì, đó là định luật vĩnh hằng,

Rằng kẻ đứng đầu trong cái đẹp sẽ đứng đầu trong sức mạnh."