Người ta vẫn bảo thế gian đang lâm vào cảnh khánh kiệt, rằng nhân loại đang nợ đồng loại nhiều hơn khả năng trả, và tốt hơn là nên tuyên bố phá sản rồi đem bán đi. Tôi không cho rằng tình trạng vỡ nợ chung ấy, thứ vốn liên quan ít nhiều đến toàn thể dân chúng, lại là nguyên nhân gây ra nỗi khó khăn mỗi dịp Giáng sinh, Năm mới hay những dịp khác khi người ta muốn trao tặng quà cáp; bởi lẽ việc tỏ lòng hào phóng luôn mang lại niềm vui, dù việc trả nợ mới thực phiền hà làm sao. Thay vào đó, trở ngại thực sự nằm ở sự lựa chọn. Nếu có lúc nào đó tôi chợt nghĩ rằng mình cần phải tặng quà cho ai đó, tôi lại đâm ra bối rối không biết nên tặng gì, cho đến khi cơ hội trôi qua mất. Hoa và trái cây luôn là những món quà thích hợp; hoa, bởi chúng là lời khẳng định kiêu hãnh rằng một tia sắc đẹp có giá trị vượt trên mọi tiện ích của thế gian. Những bản tính tươi vui ấy đối lập với vẻ mặt có phần nghiêm nghị của tự nhiên bình thường: chúng giống như khúc nhạc văng v vọng phát ra từ một nhà tế bần. Tự nhiên không hề nuông chiều chúng ta; chúng ta là những đứa trẻ, chứ không phải vật cưng; người chẳng hề cả nể; mọi thứ ban phát cho chúng ta đều không chút sợ hãi hay thiên vị, chiếu theo những định luật vũ trụ nghiêm khắc. Thế nhưng, những đóa hoa mỏng manh ấy lại trông giống như sự nô đùa và can thiệp của tình yêu cùng cái đẹp. Người ta vẫn thường bảo rằng chúng ta thích những lời nịnh hót dẫu chẳng hề bị chúng đánh lừa, bởi chúng cho thấy ta đủ quan trọng để được săn đón. Hoa mang lại cho chúng ta một niềm vui tựa như thế: ta là ai mà lại được gửi gắm những lời gợi ý ngọt ngào nhường này? Trái cây là món quà dễ được đón nhận, bởi chúng là tinh hoa của sản vật, và cho phép người ta gán cho chúng những giá trị tưởng tượng. Nếu có ai đó cho gọi tôi đi một trăm dặm để viếng thăm và bày biện trước mặt tôi một giỏ trái cây mùa hè ngon lành, tôi sẽ cho rằng giữa sức lao động bỏ ra và phần thưởng nhận lại có một sự tương xứng nhất định.

Đối với những món quà thông thường, sự túng thiếu tạo ra tính thích hợp và vẻ đẹp trong từng ngày, và người ta cảm thấy nhẹ nhõm khi một nhu cầu bức thiết không cho phép họ phải đắn đo; bởi nếu kẻ đứng ở ngưỡng cửa không có giày để đi, bạn đâu cần phải bận tâm xem mình có thể mua cho hắn một hộp màu vẽ hay không. Và cũng như việc ta luôn cảm thấy vui lòng khi thấy một người ăn bánh mì, hay uống nước, dù ở trong nhà hay ngoài trời, thì việc đáp ứng những nhu cầu thiết yếu đầu tiên ấy cũng mang lại sự thỏa mãn lớn lao. Sự túng thiếu làm việc gì cũng chuẩn xác. Trong cảnh ngộ phụ thuộc lẫn nhau của nhân loại, thật anh dũng biết bao khi để người cầu xin được tự phán xét nhu cầu của chính mình, và trao đi tất cả những gì được hỏi xin, dẫu gặp phải muôn vàn bất tiện. Nếu đó chỉ là một ước muốn viển vông, tốt hơn hết hãy để việc trừng phạt kẻ đó cho người khác. Tôi có thể nghĩ ra rất nhiều vai diễn mà mình thích thú hơn là sắm vai các nữ thần Báo ứng. Sách lược cho một món quà, xếp ngay sau những thứ thiết yếu, theo lời một người bạn của tôi, là làm sao trao gửi đến một người thứ vốn thuộc về bản tính của họ, và dễ dàng gợi liên tưởng đến họ trong tâm trí. Nhưng phần lớn những biểu hiện của lòng kính trọng và tình yêu thương của chúng ta lại hết sức thô sơ. Nhẫn và những thứ trang sức khác không phải là quà tặng, mà chỉ là sự tạ lỗi cho việc tặng quà. Món quà duy nhất chính là một phần của bản thể ngươi. Ngươi phải nhỏ máu vì ta. Thế nên nhà thơ mang đến thơ ca; người chăn cừu mang chú cừu non; bác nông dân mang hạt ngô; người thợ mỏ mang viên ngọc quý; người thủy thủ mang san hô và vỏ sò; họa sĩ mang bức tranh của mình; cô thiếu nữ mang chiếc khăn tay do chính tay cô thêu thùa. Điều này thật đúng đắn và đẹp đẽ, bởi nó khôi phục lại xã hội về nền tảng ban đầu của nó, khi cuộc đời của một con người được gửi gắm qua món quà của họ, và sự giàu có của mỗi người chính là chỉ báo cho phẩm giá của anh ta. Nhưng thật là một việc lạnh lẽo và vô hồn khi bạn bước vào các cửa hàng để mua cho tôi thứ gì đó không đại diện cho cuộc đời và tài năng của chính bạn, mà lại đại diện cho của một thợ kim hoàn. Điều này chỉ thích hợp cho các vị vua, và những kẻ giàu có đại diện cho vua chúa, cùng một trạng thái tài sản giả tạo, khi họ đem tặng những đồ vật bằng vàng bằng bạc như một thứ lễ vật chuộc tội mang tính biểu tượng, hay là tiền nộp phạt để được yên thân.

Đạo lý về lòng ân huệ là một dòng chảy hiểm trở, đòi hỏi tay chèo phải thật cẩn trọng, nếu không muốn dùng những chiếc thuyền thô kệch. Nhận quà vốn không phải là bổn phận của một con người. Sao ngươi dám ban phát chúng chứ? Chúng ta vốn muốn tự lực cánh sinh. Ta không tài nào tha thứ trọn vẹn cho một kẻ ban ơn. Bàn tay cho ta ăn luôn chực chờ nguy cơ bị cắn. Chúng ta có thể đón nhận mọi thứ từ tình yêu thương, bởi đó là một cách đón nhận từ chính chúng ta; nhưng không thể từ bất cứ kẻ nào tự cho mình cái quyền ban phát. Đôi khi chúng ta căm ghét cả món ăn mình đang nuốt, bởi dường như có chút gì đó phụ thuộc nhục nhã trong việc sinh tồn nhờ vào nó:—

“Hỡi người anh em, nếu thần Jupiter ban quà cho ngươi,

Hãy cẩn trọng chớ nhận bất cứ thứ gì từ đôi tay ấy.”

Chúng ta đòi hỏi tất cả. Không gì ít hơn thế có thể làm chúng ta thỏa mãn. Chúng ta trách cứ xã hội nếu nó không ban cho ta, bên cạnh đất đai, lửa và nước, cả cơ hội, tình yêu, sự kính trọng và những đối tượng để tôn thờ.

Một người biết đón nhận món quà một cách tao nhã mới là người tốt. Chúng ta thường cảm thấy vui mừng hoặc buồn bã trước một món quà, và cả hai thứ cảm xúc ấy đều không phù hợp. Tôi cho rằng đã có một sự bạo ngược nào đó gây ra, một sự hạ thấp nào đó phải gánh chịu, khi tôi tỏ ra vui sướng hay đau khổ vì một món quà. Tôi buồn bã khi sự độc lập của mình bị xâm phạm, hoặc khi món quà xuất phát từ những kẻ không thấu hiểu tâm hồn tôi, khiến cho hành động ấy trở nên vô nghĩa; và nếu món quà làm tôi quá đỗi hài lòng, thì tôi lại thấy hổ thẹn vì sợ người hiến tặng đọc được cõi lòng tôi, và thấy rằng tôi yêu món hàng của hắn chứ không phải bản thân hắn. Món quà, để chân chính, phải là dòng chảy từ người tặng tuôn tràn vào tôi, tương ứng với dòng chảy từ tôi hướng về phía hắn. Khi nước đã dâng ngang bằng, tài sản của tôi mới trôi sang hắn, và của hắn trôi sang tôi. Mọi thứ của hắn là của tôi, mọi thứ của tôi là của hắn. Tôi nói với hắn rằng: Sao anh lại có thể tặng tôi vò dầu hay bình rượu này trong khi toàn bộ dầu và rượu của anh vốn dĩ đã là của tôi rồi, và việc tặng quà này dường như đang phủ nhận niềm tin đó của tôi? Từ đó ta thấy sự phù hợp của những món quà đẹp đẽ chứ không phải những món hữu dụng. Việc tặng quà này thuần túy là sự soán ngôi trơ trẽn, và do đó khi kẻ thụ hưởng tỏ ra vô ơn — giống như tất cả những kẻ thụ hưởng đều căm ghét những gã Timon, chẳng thèm màng tới giá trị của món quà mà chỉ hoài niệm về kho tàng lớn lao hơn nơi nó được lấy ra — tôi lại đồng cảm với kẻ thụ hưởng hơn là cơn thịnh nộ của lãnh chúa Timon. Bởi sự kỳ vọng vào lòng biết ơn thật là ti tiện, và liên tục bị trừng phạt bởi sự trơ lì hoàn toàn của kẻ đã thụ ơn. Thật là một niềm hạnh phúc lớn lao khi có thể rút lui êm thấm, không bị tổn thương hay cay đắng từ một kẻ có cái vận rủi là được bạn phục vụ. Chuyện được phục vụ vốn dĩ là một gánh nặng rất lớn, và kẻ mang ơn theo bản năng sẽ chỉ muốn giáng cho bạn một bạt tai. Một châm ngôn vàng ngọc dành cho những quý ông này là điều mà tôi vô cùng ngưỡng mộ nơi các tín đồ Phật giáo, những người chẳng bao giờ nói lời cảm ơn, và luôn dặn rằng: “Đừng nịnh hót những kẻ ban ơn cho các ngươi.”

Tôi ngẫm ra rằng nguyên nhân của những sự bất hòa này là vì không có sự tương xứng nào giữa một con người và bất kỳ món quà nào. Ngươi chẳng thể tặng thứ gì cho một người hào hiệp cả. Sau khi bạn phục vụ anh ta, anh ta lập tức đẩy bạn vào thế mang nợ bằng chính sự hào hiệp của mình. Sự giúp đỡ mà một người dành cho bạn bè thật tầm thường và ích kỷ biết bao so với sự giúp đỡ mà anh ta biết rằng bạn mình luôn sẵn sàng trao cho, ngay cả trước khi anh ta bắt đầu phục vụ bạn mình, và cả lúc này nữa. So với thiện chí mà tôi dành cho người bạn của mình, ân huệ mà tôi có khả năng trao cho anh ta bỗng trở nên nhỏ bé làm sao. Hơn nữa, tác động của chúng ta lên nhau, dù tốt hay xấu, đều vô cùng tình cờ và ngẫu nhiên đến mức chúng ta hiếm khi có thể đón nhận những lời thừa nhận từ bất kỳ ai muốn cảm ơn ta vì một ân huệ, mà không mang theo chút xấu hổ và nhục nhã nào. Chúng ta hiếm khi có thể tung ra một đòn trực diện, mà phải bằng lòng với một đòn uyển chuyển; chúng ta hiếm khi có được sự thỏa mãn khi trao đi một ân huệ trực tiếp để rồi được đón nhận một cách trực tiếp. Nhưng sự chính trực lại rải ơn phác khắp mọi hướng mà chẳng hề hay biết, và đón nhận trong ngỡ ngàng lời cảm ơn từ muôn người.

Tôi sợ phải thốt lên bất kỳ lời phản bội nào chống lại sự uy nghiêm của tình yêu, thứ vốn là thiên tài và vị thần của những món quà, và là đấng mà chúng ta không được phép ra lệnh. Cứ để ngài ban phát các vương quốc hay những cánh hoa một cách tùy hứng. Có những con người mà từ họ, chúng ta luôn chờ đợi những phép màu cổ tích; vậy thì chớ ngừng mong đợi chúng. Đó là đặc ân tuyệt đỉnh, không bị giới hạn bởi những quy chuẩn phàm trần của chúng ta. Còn lại, tôi thích nhìn thấy cảnh chúng ta không thể bị mua chuộc hay bán buôn. Đỉnh cao của sự hiếu khách và lòng hào phóng cũng không nằm ở ý chí, mà nằm ở định mệnh. Tôi nhận ra rằng mình chẳng có mấy ý nghĩa với bạn; bạn không cần đến tôi; bạn không cảm nhận được tôi; thế là tôi bị tống cổ ra ngoài hiên nhà, dẫu cho bạn có rộng lòng mời mọc tôi vào nhà cửa và ruộng đất. Chẳng có dịch vụ nào có giá trị cả, ngoại trừ sự tương đồng. Khi tôi tìm cách gắn kết mình với những người khác bằng các dịch vụ, nó hóa ra chỉ là một thứ mưu mẹo trí tuệ — chẳng hơn không kém. Họ ngấu nghiến dịch vụ của bạn như ăn táo, rồi gạt phăng bạn ra. Nhưng hãy yêu thương họ, và họ sẽ cảm nhận được bạn, đắm chìm trong bạn suốt mọi khoảnh khắc.

TỰ NHIÊN.

Thế giới tròn xoe đẹp ngời ngời,

Chín tầng u mặc phủ muôn nơi:

Dẫu nhà chiêm nghiệm hoài cay đắng,

Chẳng thấu tim hồng đang quằn quặng,

Hãy đập cùng tim ngực Tự nhiên,

Mọi đường Đông Tây sáng tỏ liền.

Linh hồn ẩn náu trong muôn hình,

Đang gọi linh hồn khúc ruột sinh;

Tự bừng muôn thuở ngời ánh ngọc,

Gợi mở tương lai nghĩa trả mình.