Một hôm Thằn Lằn, gặp Nhện, Gián và Rết, mới hỏi ba con rằng:
- Chúng ta bấy lâu ăn đâu, ở đâu? Hay cùng nhờ nhà chủ đây cả?
Vậy sao mà:
Người ăn, người bỏ, người đi?
Ta ăn, ta ở với dì hôm mai.
Tôi dám hỏi các chú, các chú ở với chủ thì cầu nguyện cho nhà chủ làm sao?
Con Nhện, con Gián mỗi con nói một câu, cầu nguyện cho chủ.
Đến lượt con Rết nó không chịu, nó nhăn răng nói rằng:
- Cô Ly, Bà Ràn
Thằn lằn đứt đuôi!
Thằn lằn giận lắm, bảo Rết rằng:
Rết đừng cạy Rết lắm chân,
Ta bắt cổ Rết, ta ăn tức thì.
Rồi Thằn Lằn nhảy ra cắn cổ Rết. Rết cũng cắn lại Thằn Lằn, hai con cắn nhau một hồi lâu. Nhưng miệng Thằn Lằn to, Thằn Lằn cố nuốt cả Rết vào bụng.
Rết chết. Nhưng nọc Rết vào mình Thằn Lằn, làm cho Thằn Lằn nổi cả hoa lên, đau đớn khó chịu, sắp nguy đến tính mệnh.
Nhưng ở hiền gặp lành, trời kia xui khiến, Thằn lằn biết bò ngay ra chỗ ruộng khoai, ăn ít lá khoai khỏi ngay tức khắc.
*
Thỏ Nổi Tiếng Quan Tòa
Một hôm có người nghĩ thầm: "Người ta nói rằng Thỏ là một giống rất thông minh nhưng ta thì ta chưa biết thực hư ra sao cả. Ta phải thử mới được". Người đó liền viết thư cho Thỏ như sau:
"Cách đây mấy tháng, có người lấy trộm của tôi một con Trâu. Không phải trâu đực, cũng không phải trâu cái. Nói người ta lấy trộm của tôi năm ngoái thì không đúng mà nói là mất năm nay cũng không đúng. Nói rằng một người bà con họ hàng lấy thì sai nhưng nếu nói là người ngoài lấy thì cũng sai. Vậy nhờ chú Thỏ bảo cho tôi biết người lấy trộm của tôi con Trâu đực hay Trâu cái, ai lấy và lấy vào lúc nào?"
Viết xong, người ấy mang thư lại cho Thỏ xem. Thỏ đọc xong, nảy ý định thử tài các quan, liền chuyển đến cho các quan. Các quan xem xong đều lắc đầu chịu phép và nói:
- Việc thưa kiện này làm không đúng phép. Ai làm đơn kiện như thế này là người điên.
Thỏ lắc đầu:
- Thưa, họ không điên đâu, họ làm đúng đấy. Họ nói không phải Trâu đực cũng không phải Trâu cái: như thế là Trâu thiến. Họ nói bị ăn trộm không phải năm ngoái cũng không phải năm nay: như vậy là nó bị ăn trộm đêm cuối cùng của năm qua nhưng đồng thời cũng là đêm đầu tiên trước khi sang năm mới. Còn người ăn trộm không phải là bà con họ hàng, nhưng cũng không phải là người ngoài: như thế thì là anh rể.
Các quan và cả người làm giấy đều trố mắt ngạc nhiên vì thấy Thỏ nói đúng quá. Ai cũng phục Thỏ là thông minh. Từ đó, Thỏ nổi tiếng là quan tòa giỏi.
X.T biên soạn
*
Mượn Thóc Giống
Ngày xưa, có hai anh em đồng hao cùng đến nhà bố vợ để mượn thóc giống. Người anh vốn là người chăm chỉ, biết làm ăn và có lễ độ. Người em thì thường lơ đễnh, làm ăn không sành, cả hai đều ở xa nên bố vợ cũng chẳng biết ai hay ai dở.
Đến nhà, vừa bày tỏ việc mượn thóc giống, bố vợ cũng vui lòng ngay. Đến bữa cơm, ông bố xới cơm cho hai con rể, mỗi bát cơm đều bỏ một hạt thóc. Người em nhai phải một hạt thóc liền nhổ cả miếng cơm đi. Người anh nhai phải hạt thóc liền khẽ nhằn lấy, bỏ ra ngoài. Cơm xong, bố vợ bảo hai con rể hãy cứ về nhà, chưa cho ai mượn thóc hết.
Lần sau hai con rể lại đến mượn trâu cày. Bố vợ lại dọn cơm cho ăn. Nhưng lúc chia đũa, ông có ý chia mỗi đôi đều có chiếc ngược chiếc xuôi. Lúc ăn, người anh so lại, đổi đầu đũa cho đúng rồi mới ăn, người em cứ nghiễm nhiên, bố vợ đưa cho thế nào cứ thế và cơm, chẳng so chẳng đổi lại đầu đũa gì hết.
Cơm nước xong xuôi, bố vợ mới bảo hai con rể:
- Thóc giống và trâu cày của bố chỉ để cho những người biết làm ăn, biết quý tiếc hột gạo, biết phải trái biết lễ độ. Còn những người ăn không biết quay đầu đũa ắt hẳn ở không biết đầu đuôi, trên dưới; hạt thóc không nhai được thì bỏ một hạt thóc ra, nếu vì một hạt thóc mà vứt bỏ bao nhiêu cơm gạo, không biết tiếc của thì còn đâu mà biết làm ăn nữa.
Nói xong, bố vợ đóng thóc và dắt trâu cho người anh.
Người em đành lủi thủi về không.
Nông Minh Châu biên soạn
