Những việc cuối cùng mà Trường Y khoa Giang Hoài thuộc Lục quân làm gồm có hai chuyện: một là phát tiền, hai là phát súng. Mấy bao tải đồng bạc trắng và mười mấy bó súng carbine chất đống trên bệ cao phía đông thao trường, sau đó kèn tập hợp liền cất lên. Đến sớm nhất là đội dự bị cán bộ, kế đến lần lượt là các đội dự bị từ một đến ba, đội điều dưỡng chiến trường từ một đến bốn, tổng cộng có tám đội học viên, vừa chạy bộ, vừa đi đều bước, vừa giậm chân tại chỗ trong cảnh lộn xộn, ồn ào.

Tiêu Trác Nhiên, Đội trưởng học viên Đội Dự bị cán bộ 1, quân tư nghiêm chỉnh, tay đeo găng trắng như tuyết, cánh tay đeo băng chức trách màu vàng, đứng ở góc đông bắc thao trường, điều chỉnh các cánh quân vào vị trí, phát khẩu lệnh điểm danh. Tiếng đếm số lập tức vang lên dồn dập. Tiêu Trác Nhiên trong vai trò sĩ quan trực nhật lúc này dường như được truyền vào một luồng sức mạnh kỳ diệu, cằm khẽ hất lên, nhìn xuống mọi người, ánh mắt sắc bén, khí thế bức người. Điều này có phần không mấy ăn nhập với độ tuổi hai mươi cùng thân phận học viên dự bị cán bộ của anh. Trong những ngày tháng đã qua, Tiêu Trác Nhiên ở đội dự bị cán bộ luôn tự coi mình là học viên tinh anh, trước sau giữ vững phong thái gánh vác sứ mệnh trọng đại của trời, mọi người đối với chuyện này cũng đã quen mắt. Chỉ có điều, vào đúng thời điểm hôm nay, ngay trước thềm Giải phóng quân áp sát chân thành có thể phá thành xông vào bất cứ lúc nào, khi người khác đều vì tiền đồ vận mệnh của mình mà nơm nớp lo sợ trong buổi hoàng hôn tận thế, anh vẫn tính trước chu đáo, vẫn ung dung không vội như thế, khiến người ta cảm thấy có chút khó mà tin nổi.

Chỉnh đốn hàng ngũ xong xuôi, Tiêu Trác Nhiên bước đi nghiêm tiến về phía lễ đài, từng bước chắc nịch, vang dội đầy sức mạnh. Đến chỗ cách lễ đài chừng hai mươi mét, anh đứng nghiêm, giơ tay chào, lớn tiếng báo cáo: "Toàn bộ học viên theo danh sách bốn trăm chín mươi hai người, thực tế có mặt ba trăm tám mươi chín người, xin chỉ thị của cấp trên!" Trên lễ đài chỉ có duy nhất một viên thiếu tướng, chính là Phó Hiệu trưởng trường y khoa, Phùng Bách Thiện. Phùng Bách Thiện làm bộ làm tịch đảo mắt nhìn quanh một lượt, chào đáp lễ, rồi hạ lệnh: "Nghỉ!" Tiêu Trác Nhiên quay người, đối diện với khối học viên lòng dạ đang thấp thỏm không yên, truyền đạt lại mệnh lệnh của Phùng Bách Thiện xong, liền chạy bước nhỏ trở về đầu hàng đội dự bị cán bộ, chờ cấp trên huấn thị. Cả chuỗi thủ tục này đâu ra đấy, kín kẽ không một kẽ hở. Dù thế giới bên ngoài đã là binh đao loạn lạc, nhưng lúc này tại góc nhỏ Hạnh Hoa Ổ ở Tây Hoàn, Trường Y khoa Giang Hoài dường như vẫn giữ được chút thể diện của quân đội quốc gia, không đến mức tháo chạy thảm hại như tàn quân bại tướng của Sư đoàn 36. Thế nhưng mỗi một người có mặt tại đây, bao gồm chính bản thân Phùng Bách Thiện, trong lòng đều hiểu rõ rằng tất cả những điều này chẳng qua chỉ là màn biểu diễn cuối cùng. Qua một ngày nữa, không, chỉ cần qua một đêm nữa, hoặc giả qua vài tiếng đồng hồ nữa thôi, Trường Y khoa Giang Hoài của quân đội quốc gia sẽ không còn tồn tại nữa. Những sĩ quan và học viên áo quần chỉnh tề, diện mạo đường hoàng lúc này, vài giờ sau sẽ ở đâu, sẽ xuất hiện với bộ mặt thế nào, ngoài ông trời ra thì chỉ có quỷ mới biết.

Trong khối học viên không một ai lên tiếng, ánh mắt của mọi người đều đổ dồn vào lễ đài, không ai để ý đến đống bạc trắng và súng carbine kia. Trên lễ đài ngoài Phùng Bách Thiện ra, còn có Trưởng phòng Huấn luyện Chính trị Mã Canh Hà và Trưởng phòng Giáo đạo Vương Tư Dân. Hiệu trưởng Tống Vũ Tằng đã chẳng biết tung tích nơi đâu. Không chỉ có hiệu trưởng không tìm thấy, mà trong tám đội học viên, ít nhất cũng có cả trăm người dứt áo ra đi không lời từ biệt. Con số mà Tiêu Trác Nhiên báo cáo với Phùng Bách Thiện có lượng nước rất lớn, chuyện này đã không còn là bí mật. Người trên đài và kẻ dưới đài đều hiểu ngầm như nhau. Phùng Bách Thiện bắt đầu huấn thị, thoạt tiên nói về tình hình hiểm nghèo mà đảng quốc đang phải đối mặt, kế đó nước mắt lưng tròng biểu dương những trụ cột đang có mặt tại đây vẫn kiên thủ cương vị dưới cục diện nguy nan giữa thời buổi rối ren — đây chính là ám chỉ đám học viên đang dựng tai lắng nghe huấn thị ở dưới đài. Thực ra, kẻ nói lẫn người nghe lúc này đều đang nghĩ đến cùng một vấn đề: Mẹ kiếp, chết đến đít rồi, sao còn chưa mau cút xéo cho xong? Mau chóng kết thúc màn nhảm nhí này đi, để ai nấy tự tìm đường sống. Thế nhưng chẳng một ai lên tiếng, tất cả đều mang một bộ mặt trang nghiêm, một bộ mặt túc mục, một vẻ mặt dấn thân nơi hiểm nguy đầy vẻ đại nghĩa lẫm liệt. Vở kịch vẫn phải tiếp tục diễn.

Phùng Bách Thiện huấn thị xong, Trưởng phòng Huấn luyện Chính trị Mã Canh Hà liền tuyên bố một thông báo khiến người ta phải trố mắt há hốc mồm: "Nay ban bố mệnh lệnh của Tư lệnh Tối cao chiến khu, toàn thể học viên kiên thủ của Trường Y khoa Giang Hoài đều là tinh anh của đảng quốc. Căn cứ vào nhu cầu của chiến cuộc, toàn bộ được tốt nghiệp và nhận chức trước thời hạn: toàn thể Đội Dự bị cán bộ được phong quân hàm Trung úy Quân y, toàn thể Đội Dự bị được phong quân hàm Thiếu úy Trợ y, toàn thể Đội Điều dưỡng chiến trường được phong quân hàm Chuẩn úy Y sĩ."

Mãi đến lúc này, dưới đài mới dấy lên một làn sóng xôn xao nho nhỏ. Hoàn thành việc học, trở thành quân y, đeo quân hàm, lĩnh lương sĩ quan, đây là chuyện mà những người dưới đài hằng mơ ước. Dày công mài đũng quần nơi ghế nhà trường, vì chính là ngày hôm nay. Nhưng khi ngày này thực sự tới, trong lòng mọi người lại chẳng hề cảm thấy vui sướng, ngược lại còn vô cùng hoang mang, không biết tiếp theo sẽ xảy ra chuyện gì. Kế đó là phát tiền. Tiêu Trác Nhiên hạ một khẩu lệnh vang dội: "Toàn thể Đội Dự bị cán bộ, bên phải quay, mục tiêu phía trước chếch bên trái, bước đều bước!" Các học viên đội dự bị cán bộ — chỉ trong chớp mắt, họ đã là trung úy quân y, lần đầu tiên được lĩnh mức lương hai mươi đồng đại dương. Đội dự bị mỗi người mười lăm đồng đại dương, đội điều dưỡng chiến trường mỗi người mười đồng đại dương. Tiếp sau đó là phát súng, súng không đủ, chỉ có hơn một trăm khẩu, trước tiên phát cho những người được gọi là chuẩn úy y sĩ của đội điều dưỡng chiến trường. Họ lĩnh súng xong, đến ký túc xá cũng không kịp về, liền do Trưởng phòng Cảnh vệ Lâu Bính Quang và Đại đội trưởng Đại đội Cảnh bảo dẫn đầu lao thẳng ra trận địa phòng ngự hào thành, bảo là để hiệp trợ Sư đoàn 36 giữ thành, tiến hành cứu thương nơi chiến địa.

Ngay lúc chuyện phát tiền, phát súng, phong quân hàm diễn ra trong cảnh hỗn loạn nhốn nháo, học viên đội dự bị cán bộ Uông Diệc Thích phát hiện Tiêu Trác Nhiên được Mã Canh Hà vẫy tay gọi lên lễ đài. Mã Canh Hà vừa khoa chân múa tay vừa dặn dò, Tiêu Trác Nhiên ưỡn ngực ngẩng đầu, thậm chí còn giơ nắm đấm lên, tựa như đang tuyên thệ. Sau đó, mấy sĩ quan của phòng huấn luyện chính trị mỗi người ôm một chồng sách nhỏ, phát cho các học viên đội dự bị cán bộ. "Bốn con châu chấu" năm xưa, lúc này một người ở trên đài, ba người ở dưới đài. Trình Tiên Giác đứng song hàng với Uông Diệc Thích lẩm bẩm bảo: "Đến nước này rồi mà vẫn còn cố đấm ăn xôi ra vẻ ta đây, lão huynh này đúng là điên thật rồi!" Uông Diệc Thích không phản ứng gì, sau gáy bỗng phả tới một luồng hơi nóng. Trịnh Hoắc Sơn đứng phía sau nói: "Hì hì, lãng mạn gớm nhỉ!" Uông Diệc Thích bảo: "Rất lãng mạn, bi tráng đấy chứ." Trình Tiên Giác nói: "Bớt mồm bớt miệng đi, cẩn thận họa từ miệng mà ra." Trịnh Hoắc Sơn bảo: "Vợ chồng vốn là chim cùng rừng, đại nạn ập đến mạnh ai nấy bay. Đêm nay như chim muông tan tác, ngày mai về nhà húp cháo hoa." Uông Diệc Thích khẽ thở dài một tiếng, không nói thêm gì nữa.

Lĩnh tiền xong, học viên đội dự bị cán bộ và đội dự bị mang theo những tâm tư riêng trở về phòng ngủ của mình. Đi được nửa đường, Uông Diệc Thích mới phát hiện Trình Tiên Giác đã biến đâu mất. Uông Diệc Thích không nhận được súng, chỉ lĩnh hai mươi đồng đại dương cùng một cặp phù hiệu ve áo trung úy. Về đến phòng ngủ, anh nhìn cặp phù hiệu ve áo trung úy kia mà ngẩn người hồi lâu, cảm thấy mọi chuyện cứ như một giấc mơ. Thế nhưng những đồng đại dương lại là thật, ném xuống bàn phát ra tiếng vang lanh lảnh. Phù hiệu ve áo cũng là thật, chính giữa có một vạch đỏ, đính hai ngôi sao vàng. Trong lòng Uông Diệc Thích dâng lên một tràng cười lạnh: Mẹ kiếp, thế này mà đã thành trung úy rồi sao? Hai mươi đồng đại dương có thể mua đứt một mạng người, quả thực hoang đường!

Hôm ấy là ngày mười tám tháng Hai năm Dân quốc thứ ba mươi tám, trời quang. Ánh tà dương nhạt dần, màn đêm buông xuống, cùng với tiếng pháo ầm ì lúc ẩn lúc hiện từ đằng xa, những nơi có ánh đèn và những nơi không có ánh đèn thảy đều đang loạn cào cào, kẻ thì rối rít đi giết người, kẻ thì hoảng loạn vì bị người ta giết. Ngoài phố thỉnh thoảng lại truyền đến đủ loại tiếng bước chân kỳ quái, có tiếng chạy bước nhỏ dồn dập, có tiếng sải bước vội vã, lại có tiếng bước chân lúc ẩn lúc hiện. Những âm thanh ấy cuộn lên dưới ánh đèn đường vàng vọt, như ngọn gió luồn sâu vào trong ngõ hẻm, âm u rợn người. Trên đỉnh đầu là một bóng đèn điện đã ngả sang màu đỏ quạch, loại 25 watt. Chắc là nhà máy nhiệt điện cũng loạn rồi, vỏ trấu dùng làm chất đốt cho vào lúc nhiều lúc ít, nên ánh đèn điện cứ chập chờn sáng tối. Dưới ánh đèn chập chờn ấy có một bức thư, một góc giấy thư bị ngọn gió lùa qua khe cửa thổi vào làm lay động xào xạc, cõi lòng Uông Diệc Thích chính là bị tiếng xào xạc của bức thư này làm cho rối bời.

Trong một thời gian rất dài, Uông Diệc Thích vẫn không tài nào hiểu nổi bức thư này rốt cuộc đã đến tay mình bằng cách nào. Sau khi nghe Phùng Bách Thiện huấn thị ở thao trường, anh quả thực có nhìn thấy Mã Canh Hà lén dặn dò Tiêu Trác Nhiên điều gì đó, nhưng cuốn "Chiến đấu vì Chủ nghĩa Tam dân" kia Tiêu Trác Nhiên không hề chạm tay vào, mà do mấy viên sĩ quan của phòng huấn luyện chính trị trực tiếp phát tới tay mọi người. Vậy mà trong cuốn "Chiến đấu vì Chủ nghĩa Tam dân" phát đến tay anh lại kẹp bức thư này, phần ký tên dưới bức thư ngang nhiên đề tên Thư Vân Thư, chẳng rõ là ai đã ra tay sắp đặt. Khoảnh khắc đầu tiên khi Uông Diệc Thích nhìn thấy bức thư, anh ngỡ như đang mơ. Thư Vân Thư nói trong thư rằng Giải phóng quân rạng sáng sẽ công thành, Quốc dân đảng đại thế đã mất, ánh rạng đông của nước Trung Hoa mới đã hiện rõ, thanh niên có chí khí nên thức thời bỏ tối theo sáng. Trước mười hai giờ đêm có mặt tại đầu cầu Phong Vũ ở phía nam thành Tây Hoàn thì có thể coi là một thành viên của nhân dân, quá mười hai giờ mà không tới thì sẽ là kẻ thù của nhân dân. Tiền đồ số phận của một đời người, quyết định tại lần lựa chọn này.

Uông Diệc Thích nắm chặt bức thư đó, nhìn bóng đèn 25 watt tựa như đốm lửa ma trơi trên đỉnh đầu, hai mắt trống rỗng mịt mờ. Mối quan hệ giữa Uông Diệc Thích và Thư Vân Thư thật khó mà nói hết thành lời. Thuở nhỏ là thanh mai trúc mã, đến độ thiếu niên thanh niên, hai người từng có dạo tâm đầu ý hợp, chỉ còn thiếu nước chọc thủng lớp giấy dán cửa sổ kia, không ngờ lại bị một kẻ phong lưu phóng khoáng như Tiêu Trác Nhiên nhanh chân đến trước. Người trong mộng của Trình Tiên Giác cũng là Thư Vân Thư, gã này chẳng ngại phiền hà viết hết bài thơ tình này đến bài thơ tình khác cho Thư Vân Thư, nhưng những bài thơ tình ấy cơ bản đều như bóng chim tăm cá. Trịnh Hoắc Sơn từng công khai gào lên muốn cưới Thư Vân Thư làm vợ, lại còn nhiều lần chặn đường Thư Vân Thư bắt cô tỏ thái độ, suýt chút nữa thì bị Tiêu Trác Nhiên đánh cho sưng mày sưng mặt.

Thư Vân Thư hiện là Tổ trưởng học viên của Tổ 2 nữ sinh thuộc đội dự bị cán bộ, lần này cũng được phong quân hàm trung úy. Uông Diệc Thích không ngờ rằng người bạn thanh mai trúc mã của mình lại thoắt cái biến thành người của Giải phóng quân. Điều Uông Diệc Thích quan tâm lúc này là đi hay không đi đến đầu cầu Phong Vũ ở phía nam thành? Đối với Uông Diệc Thích lúc này, đây chẳng phải là sự lựa chọn về mặt chính trị, thậm chí cũng chẳng phải sự lựa chọn của số phận, mà là một sự lựa chọn về mặt tình cảm. Việc cấp bách anh cần biết là Thư Vân Thư có đợi anh ở đầu cầu Phong Vũ hay không. Nếu Thư Vân Thư đợi anh ở đầu cầu Phong Vũ, thế thì mọi vấn đề đều sẽ được giải quyết dễ dàng, anh sẽ không chút do dự đến địa điểm chỉ định đúng vào thời gian mà Thư Vân Thư đã hẹn, còn hậu quả ra sao, anh mặc kệ. Ngặt nỗi, vẫn còn một Tiêu Trác Nhiên chắn ngang giữa hai người. Nếu Thư Vân Thư là người của Giải phóng quân, vậy Tiêu Trác Nhiên là người thế nào? Nghĩ đến đây, Uông Diệc Thích toát mồ hôi lạnh, hình ảnh Tiêu Trác Nhiên trong mắt anh bỗng chốc trở nên mờ mịt. Theo phán đoán của Uông Diệc Thích, Thư Vân Thư không thể không biết rõ thân phận thực sự của Tiêu Trác Nhiên, và Tiêu Trác Nhiên cũng không thể không biết rõ thân phận thực sự của Thư Vân Thư. Chẳng lẽ Tiêu Trác Nhiên cũng là người của Giải phóng quân? Nếu Tiêu Trác Nhiên là người của Giải phóng quân, liệu Trình Tiên Giác và Trịnh Hoắc Sơn có nhận được bức thư vận động đào ngũ thế này không?

"Nếu tại ngã ba đường của cách mạng mà rẽ đôi ngả, thì kiếp này đời này từ đây thành người xa lạ... Nếu có thể khuyên nhủ thêm nhiều chí sĩ bỏ tối theo sáng, thì không nghi ngờ gì nữa, đó là một cống hiến trọng đại cho chính quyền mới, cũng là nguồn tưới tắm tuyệt vời cho đóa hoa tình bạn của chúng ta..." Mấy câu này trong thư của Thư Vân Thư khiến Uông Diệc Thích xao xuyến, khiến lòng anh rối bời. Uông Diệc Thích và Trình Tiên Giác ở chung một phòng ngủ, căn cứ vào những hiểu biết thường ngày về Trình Tiên Giác, anh cho rằng trong "bốn con châu chấu", việc khuyên nhủ Trình Tiên Giác cùng đi theo Giải phóng quân là hoàn toàn có khả năng. Trình Tiên Giác là người đầu óc lanh lợi, một đồng xu rơi vào bụi cỏ, gã cũng có thể lăn lê bò toài dưới đất mà tìm cho bằng được. Mấy ngày trước gã đã để lộ ra ý nghĩ muốn thuận theo tình thế mà ứng biến, lại còn lén lút lẩm bẩm những câu như "nước chảy chỗ trũng, người hướng chỗ cao", "không thể thắt cổ chết trên một cái cây", xem ra đã có khuynh hướng dao động. Thêm vào đó, gã từng viết bao nhiêu thơ tình cho Thư Vân Thư, nếu gã biết Thư Vân Thư là người của Giải phóng quân, e rằng sẽ không thể dửng dưng.

Nghĩ tới đây, Uông Diệc Thích rất động lòng. Anh nghĩ, tốt nhất là kéo được Trình Tiên Giác đi cùng, nếu như có thể kéo luôn cả Tiêu Trác Nhiên và Trịnh Hoắc Sơn, "bốn con châu chấu" cùng nhau đi gặp Thư Vân Thư, thế thì chẳng còn gì tốt hơn, đó quả thực là dâng lên cho Thư Vân Thư một món quà vô cùng trọng đại, còn nặng ký hơn tám trăm bức thư tình của Trình Tiên Giác gộp lại. Nghĩ thì nghĩ vậy, nhưng thực sự bắt tay vào làm thì vẫn còn rất nhiều trắc trở. Chưa nói chuyện khác, bảo Uông Diệc Thích anh đi khuyên Tiêu Trác Nhiên từ bỏ đảng quốc để đi theo Giải phóng quân, điều này quả thực là chuyện viển vông nghìn lẻ một đêm. Tiêu Trác Nhiên là hạng người nào? Mã Canh Hà, Trưởng phòng Huấn luyện Chính trị của Quốc dân đảng trước giờ luôn hết lòng bồi dưỡng Tiêu Trác Nhiên, người này có khi đã được phát triển thành người của đảng bộ nhà trường rồi, rất có khả năng đã che giấu bộ mặt thật trước Thư Vân Thư. Lúc này mà đi vận động anh ta khởi nghĩa gia nhập Giải phóng quân thì chẳng khác nào tự chui đầu vào lưới. Lại còn một khả năng nữa, lỡ như bức thư này là cái bẫy do Tiêu Trác Nhiên lợi dụng Thư Vân Thư để dựng lên, thế thì lúc này anh mò tới đầu cầu Phong Vũ lại càng là thiêu thân lao đầu vào lửa.

Lúc Trình Tiên Giác trở về phòng ký túc xá thì đã vào khoảng mười giờ tối. Uông Diệc Thích ngồi trên đống lửa, thấy Trình Tiên Giác về liền mừng rỡ quá đỗi, hỏi: "Cậu đã đi đâu thế? Lửa đốt lông mày đến nơi rồi mà còn tâm trí gửi thư tình sao?" Trình Tiên Giác cười khì khì, vẻ đầy bí hiểm nói: "Cậu nói đúng rồi đấy, nhưng mới chỉ đúng một nửa thôi — tôi đi hẹn hò với Thư Vân Thư đấy." Uông Diệc Thích giật mình hỏi: "Thật sao? Lúc này... hai người có tính toán gì không?" Trình Tiên Giác bảo: "Mẹ kiếp, không ngờ cô ấy lại là người của Giải phóng quân, cô ấy ám chỉ tôi nên bỏ tối theo sáng, còn bảo tôi kéo cậu đi cùng nữa." Uông Diệc Thích nhìn Trình Tiên Giác, nửa ngày không thốt nên lời, ngừng một lúc lâu mới hỏi: "Thế cậu nghĩ thế nào?" Trình Tiên Giác nói: "Tôi dĩ nhiên là từ chối cô ấy rồi."

Uông Diệc Thích nói: "Vậy là cậu định theo đoàn rút về Giang Nam sao?" Trình Tiên Giác bảo: "Tôi chẳng đi đâu hết. Tôi là người Tây Hoàn, tôi ở lại quê nhà, dẫu có làm một gã lang băm giang hồ thì cũng chẳng lo thiếu miếng cơm ăn. Tôi về Giang Nam làm gì, tôi có biết đánh nhau đâu."

Tay Uông Diệc Thích trong túi quần đang nắm chặt bức thư kia, định móc ra nhưng rồi lại thôi. Uông Diệc Thích nói: "Cậu hồ đồ quá. Cậu đã muốn ở lại quê nhà, sao không dứt khoát đi theo Giải phóng quân? Giải phóng quân đánh hạ thành Tây Hoàn thì sẽ lập chính quyền mới, chính quyền mới cần nhân tài ngành y, cậu vừa vặn có thể phát huy sở trường, chuyện này so với việc làm gã lang băm tốt hơn biết bao nhiêu lần, so với việc về Giang Nam tiếp tục chịu cảnh binh đao loạn lạc lại càng tốt hơn gấp bội!" Trình Tiên Giác không trả lời ngay, mà ngửa đầu nhìn bóng đèn điện vàng vọt đang chập chờn kia. Nhìn một lát, gã hỏi Uông Diệc Thích: "Ý cậu là cậu muốn đi theo Giải phóng quân?" Uông Diệc Thích nói: "Tôi là đi theo hòa bình, đi theo chính quyền mới. Huống hồ, lúc này đã chứng thực được Thư Vân Thư là người của Giải phóng quân, cậu và tôi đều là bạn học, có cô ấy đi trước một bước làm việc trong Giải phóng quân, chúng ta tới đó, ít nhất an toàn tính mạng cũng được bảo đảm. Tình cảnh trước mắt không cho phép suy nghĩ nhiều nữa đâu, chỉ cần chậm một tiếng nữa không đi, nếu phía nhà trường tổ chức cho chúng ta đi chi viện phòng thủ thành, e rằng cậu và tôi cũng phải vác súng giữ thành đấy. Đến lúc đó, thành không giữ được, cậu và tôi liền biến thành tội nhân của Giải phóng quân. Lùi một bước mà nói, cho dù có trốn được về Giang Nam, cậu và tôi đều là thư sinh trói gà không chặt, trong cảnh loạn lạc, lính chẳng ra lính, thầy thuốc chẳng ra thầy thuốc, há chẳng phải là một bi kịch sao?"

Uông Diệc Thích ngày thường ít nói ít cười, nhưng vào thời khắc mấu chốt lại đâu ra đấy, câu nào câu nấy đều có lý, điều này khiến Trình Tiên Giác không thể không nhìn anh bằng con mắt khác. Trình Tiên Giác tháo kính xuống, lau lau, đeo vào, lại tháo ra lau lau, rồi lại đeo vào, nhìn Uông Diệc Thích hỏi: "Nghe cậu nói thế, dường như cậu đã quyết định rồi?" Uông Diệc Thích nói: "Nên dứt khoát mà không dứt khoát, ắt chuốc lấy họa loạn. Tôi đã quyết định rồi, tôi hy vọng cậu đi cùng tôi." Trình Tiên Giác bảo: "Để tôi nghĩ thêm chút nữa." Uông Diệc Thích nói: "Dẫu cậu có nghĩ nát óc thì cũng chỉ có kết cục này thôi. Cứ nhìn trước ngó sau, lo được lo mất, sẽ hỏng mất việc lớn đấy. Chúng ta không thể lần lữa được nữa."

Trình Tiên Giác vẫn còn do dự, dùng dằng chưa quyết, mấy lần toan nói lại thôi. Uông Diệc Thích sốt ruột đến toát cả mồ hôi hột. Đúng lúc này, bỗng nhiên có một tiếng súng vang lên, từ đằng xa, mờ mờ ảo ảo, nhưng âm thanh ấy lại chói tai đến lạ thường. Sắc mặt Trình Tiên Giác lập tức tái đi. Sắc mặt Uông Diệc Thích cũng tức thì sa sầm xuống. Uông Diệc Thích thực sự sốt ruột, khác hẳn tác phong nhã nhặn thư sinh trước đây, anh bỗng nhiên đập bàn một cái, chỉ thẳng vào mũi Trình Tiên Giác mà bảo: "Cậu còn do dự cái gì nữa? Chẳng lẽ cứ phải đợi Giải phóng quân đánh vào, làm tù binh rồi cậu mới cam lòng sao? Cậu muốn làm công thần của Giải phóng quân, hay là muốn làm tù binh của Giải phóng quân?" Khóe mắt Trình Tiên Giác ứa nước mắt, gã nhìn Uông Diệc Thích, cơ má giật giật một hồi, cuối cùng mới ngừng lại, nghiến răng nghiến lợi nói với Uông Diệc Thích: "Được, tôi nghe cậu."

Trời vẫn tối đen như mực, đèn đường vẫn tù mù, ngoài phố vẫn nhốn nháo. Trình Tiên Giác thay một bộ đồ học sinh, đội mũ lưỡi trai, trèo tường chui ra từ góc tây nam trường y khoa, dễ dàng né tránh được tầm mắt của đội tuần tra phòng thủ thành. Trong lòng gã thấp thỏm không yên, dưới chân bước đi lảo đảo, đầu toát mồ hôi lạnh, mặt đầy vẻ phong trần, bụng dạ ngập tràn nỗi kinh hoàng, rẽ trái quẹo phải cắm đầu chạy về phía nam thành. Trình Tiên Giác lúc này đã nghĩ thông suốt. Người tính không bằng trời tính, đảng quốc đại thế đã mất, không thể xoay chuyển, chỉ trong chớp mắt nữa là giang sơn đổi chủ, sau này sẽ là thiên hạ của những người Cộng sản. Dù có muốn ở lại quê nhà Tây Hoàn thì cũng là kiếm miếng cơm ăn trên địa bàn của họ. Kẻ khôn không ăn thiệt trước mắt, người thức thời mới là trang tuấn kiệt, quy thuận Giải phóng quân sớm chừng nào, dẫu không thành công thần thì chí ít cũng tốt hơn làm tù binh. Nếu được tính là bỏ tối theo sáng, chính quyền mới giao cho một chân công việc, thì vẫn tốt hơn nhiều so với việc bám theo quân đội quốc gia về miền Giang Nam loạn lạc. Còn rừng xanh lo gì không có củi đốt!

Trông thấy sắp đến Tứ Bài Lâu ở trung tâm thành phố, bỗng nhiên phía sau truyền đến tiếng chạy bước dồn dập, hỗn loạn. Trình Tiên Giác rùng mình một cái, ngỡ là đội tuần tra của trường y khoa đến bắt mình, lông tơ khắp người dựng đứng cả lên, vội vàng nép vào một góc phố, thở mạnh cũng không dám. Đội ngũ kia chạy tới gần, quả nhiên là đội tuần tra của trường y khoa, lại còn có một số học viên vũ trang trà trộn bên trong, thảy đều trang bị tận răng, lưỡi lê trên đầu súng trường nhảy nhót, lấp loáng dưới ánh đèn đường. Trình Tiên Giác nghe ra rồi, người dẫn đội là Lâu Bính Quang, Trưởng phòng Cảnh vệ. Lâu Bính Quang vừa chạy vừa quát tháo: "Nhanh lên, trước mười một giờ nhất định phải tới Tiểu Đông Môn, Tiểu Đông Môn mà vỡ thì tất cả chúng ta đều chỉ có một con đường chết!" Trình Tiên Giác nghe hiểu rồi, đội tuần tra không phải đến bắt gã, mà là vội vã chạy tới Tiểu Đông Môn để tham gia giữ thành. Trình Tiên Giác thầm nghĩ, may mà mình đã chuồn ra từ trước, bằng không chắc chắn cũng bị tập hợp lại, so với việc đi theo làm trò giãy chết, đi làm bia đỡ đạn, thì lâm trận quay đầu quả thực tốt hơn nhiều, dẫu có làm tù binh cũng còn hơn đi nộp mạng!

Đội tuần tra vội vã chạy vụt qua giữa phố, thoáng cái đã không thấy tăm hơi. Trình Tiên Giác nhìn quanh quất, xác nhận không có ai theo dõi, bấy giờ mới lách ra khỏi góc phố, chỉnh lại mũ lưỡi trai, chọn một con ngõ nhỏ, tiếp tục cắm đầu chạy về phía nam thành. Trên đường đã hiếm khi thấy bóng dáng dân thường, chỉ thỉnh thoảng có các tốp binh sĩ quân đội quốc gia thành hàng chạy qua, cũng có những toán lẻ tẻ ba năm người. Trình Tiên Giác đoán, trong số này e rằng cũng có không ít người giống như gã, đang tự tìm đường sống cho mình. Suốt dọc đường đi, hết phen giật thót mình lại đến phen trốn đông nấp tây, mãi đến khi chừng một tiếng đồng hồ trôi qua, gã mới mang theo tâm trạng bất an lần mò tới gần cầu Phong Vũ ở phía nam thành. Trình Tiên Giác đã giữ một kẽ hở trong lòng, gã không lập tức lộ diện, mà nấp sau cây hòe lớn trước cửa tiệm lương thực Long Thái ở phía bắc cầu Phong Vũ, từ xa quan sát tình hình đầu cầu, gã muốn nhìn thấy Thư Vân Thư. Thế nhưng mòn mỏi trông ngóng, Trình Tiên Giác vẫn chẳng thấy bóng dáng Thư Vân Thư đâu. Lúc này, trong lòng gã bỗng dấy lên một dự cảm chẳng lành, gã dường như đã lờ mờ hiểu ra, vào thời điểm này, Thư Vân Thư làm sao có thể xuất hiện được? Chuyện gã nói với Uông Diệc Thích rằng Thư Vân Thư đã hẹn gặp gã, trực tiếp khuyên gã đi theo Giải phóng quân, hoàn toàn là bịa đặt để trêu đùa Uông Diệc Thích. Tình hình thực tế là, gã cũng giống như Uông Diệc Thích, đều nhìn thấy bức thư ấy trong cuốn "Chiến đấu vì Chủ nghĩa Tam dân" do phòng huấn luyện chính trị phát xuống trong cuộc họp khẩn cấp, nội dung y hệt như bức thư Uông Diệc Thích nhận được. Trong lúc đứng xếp hàng đợi lĩnh đại dương, gã đã phát hiện ra bức thư đó, còn chưa kịp về phòng ngủ thì đã bị Phương Đắc Sâm, người đồng hương ở lớp 2, kéo đi. Phương Đắc Sâm khuyên gã trốn đi ngay trong đêm, ba mươi sáu kế tẩu vi thượng sách, trước mắt cứ về quê Lục An trốn tạm, xem ngóng tình hình rồi tính tiếp. Nhưng Trình Tiên Giác không hành động khinh suất. Dù là châu chấu sau mùa thu, nhưng vẫn cứ phải nhảy nhót mấy cái rồi hẵng hay. Lúc này tình hình bên ngoài chưa rõ ràng, nhấc chân bỏ chạy ngay chưa chắc đã là thượng sách.

Tuy rằng cũng có lúc hồ đồ, nhưng nhìn chung, Trình Tiên Giác thông minh hơn Uông Diệc Thích, ví như ngay lúc này gã bỗng nhiên trở nên khôn ngoan lạ thường, bỗng nhiên định thần lại, bỗng nhiên vỡ lẽ ra — Bức thư của Thư Vân Thư đã có thể xuất hiện trong cuốn "Chiến đấu vì Chủ nghĩa Tam dân" do phòng huấn luyện chính trị phát xuống, lại còn qua tay nhân viên đặc vụ của phòng huấn luyện chính trị để truyền tới tay học viên đội dự bị cán bộ, điều này chứng tỏ chuyện Thư Vân Thư là nội gián của Giải phóng quân đã chẳng còn là bí mật, thân phận thực sự của cô đã bị bại lộ, vậy thì vào lúc này cô còn có thể ở lại trong thành Tây Hoàn đầy vẻ khủng bố này nữa sao? Cô còn có thể xuất hiện ở đầu cầu Phong Vũ nữa sao? E rằng cô đã cao chạy xa bay từ lâu rồi. Bức thư truyền tới tay Uông Diệc Thích và gã, hoặc là Thư Vân Thư đã viết từ trước khi cao chạy xa bay, hoặc là có kẻ giả mạo. Vậy thì, nếu là khả năng sau, chuyện đó quả thực quá đỗi đáng sợ. Là ai đã giả mạo thư của Thư Vân Thư để bảo bọn họ đến đầu cầu Phong Vũ "bỏ tối theo sáng"? Nếu là người nằm vùng của Giải phóng quân thì còn chưa đến mức quá đáng sợ. Nhưng nếu là đám đặc vụ của phòng huấn luyện chính trị bày trò, thế thì phiền phức to rồi.

Mạch suy nghĩ lần mò tới tầng này, Trình Tiên Giác lại toát một phen mồ hôi lạnh, suy đi tính lại, nghĩ trước ngó sau, càng nghĩ càng thấy giống, càng ngẫm chuyện này lại càng thấy nguy hiểm. Đến cuối cùng, gã gần như dám khẳng định rằng cái gọi là thư của Thư Vân Thư chính là trò bịp bợm do phòng huấn luyện chính trị dựng lên, mục đích cốt để dẫn dụ những phần tử dao động trong đội dự bị cán bộ. Biết đâu chừng đám đặc vụ của phòng huấn luyện chính trị đã giăng sẵn thiên la địa võng ở đầu cầu Phong Vũ, đã há sẵn cái miệng đỏ lòm như chậu máu. Chỉ cần gã dám bước chân lên đầu cầu Phong Vũ, trong nháy mắt vạn mũi tên sẽ cùng bắn, trong nháy mắt sẽ bị xẻ thịt lột da, tan xương nát thịt...

Trong khoảnh khắc ấy, trước mắt Trình Tiên Giác tối sầm lại, trời đất đảo điên. Trình Tiên Giác đứng sững lại, thụt lùi trở lại dưới gốc hòe lớn. Lúc này quả thực là ruột gan rối bời, tuyệt vọng tràn ngập lồng ngực. Gã nghĩ, có lẽ đây chính là số mệnh rồi, bước tới một bước là cầu Phong Vũ, nơi đầu cầu Phong Vũ đang chờ đợi gã là thứ gì? Gã không biết. Lùi lại một bước là trận địa phòng thủ thành của quân đội quốc gia, nơi ấy chờ đợi gã là cái gì? Gã cũng không biết. Thời buổi loạn lạc, kẽ hở chiến tranh, chuyện tiến thoái đi ở, sống chết mất còn của mỗi cá nhân, quả thực quá đỗi khó định đoạt!

Thế nhưng thời gian đã không cho phép Trình Tiên Giác tiếp tục dùng dằng hai lòng nữa. Ngay khi gã thụt lùi lại dưới gốc hòe lớn lần thứ ba, bất thần trông thấy một bóng người. Người nọ chắp tay sau lưng, đứng yên tại chỗ, đang nhìn gã bằng ánh mắt lạnh buốt. Gã suýt nữa thì hét toáng lên, nhưng gã đã chẳng còn cách nào kêu la được nữa, một bàn tay đã bịt chặt lấy miệng gã, gã chỉ cảm thấy hai chân nhũn ra, rồi bị người ta ấn ngã rạp xuống đất. Mãi một lúc lâu sau, Trình Tiên Giác mới mở mắt ra. Gã cuối cùng cũng nhìn rõ, người đang chắp tay sau lưng đứng từ trên cao nhìn xuống gã chính là Tiêu Trác Nhiên. Bộ quân phục kiểu Mỹ bảnh bao oai vệ của quân đội quốc gia trên người Tiêu Trác Nhiên đã không còn nữa, anh đang mặc một bộ quân phục vải thô màu vàng đất của Giải phóng quân, ngang lưng còn thắt một sợi dây nịt da bò to bằng bắp tay, trên đó giắt một khẩu súng bao da. Chiếc mũ dường như hơi nhỏ, kẹp chặt lấy da đầu, khiến hai con mắt như bị kéo to ra. Dưới xà cạp là đôi giày da, trông rất cọc cạch chẳng đâu vào đâu.

Tiêu Trác Nhiên cứ trợn tròn mắt nhìn gã như thế, khẽ cười bảo: "A, là Tiên Giác huynh đấy à!" Đoạn lại xua tay nói với người chiến sĩ Giải phóng quân đang đè Trình Tiên Giác: "Thả cậu ta ra." Đầu óc Trình Tiên Giác quay cuồng như cối xay mấy vòng, dường như đã hiểu ra, người nhận được thư khuyên nhủ của Thư Vân Thư không chỉ có gã, mà còn có cả Tiêu Trác Nhiên. Trình Tiên Giác nói: "Trác Nhiên huynh, anh đây là..." Tiêu Trác Nhiên cười khẽ bảo: "Cũng giống như cậu thôi, đến đầu cầu Phong Vũ bỏ tối theo sáng ấy mà!" Trình Tiên Giác lúc này quả thực trăm mối ngổn ngang, nhìn Tiêu Trác Nhiên, sững sờ hồi lâu không thốt nên lời, không kìm được sống mũi cay cay, cổ họng nghẹn ứ, suýt chút nữa thì bật khóc thành tiếng. Tiêu Trác Nhiên nói: "Đã đến rồi thì đi theo tôi." Trình Tiên Giác ngờ vực nhìn Tiêu Trác Nhiên, lại rụt rè nhìn người đàn ông vừa bịt miệng mình ban nãy đứng phía sau, hỏi: "Chẳng lẽ, chúng ta thực sự muốn đi theo Giải phóng quân... Thư Vân Thư... Thư Vân Thư cô ấy..." Tiêu Trác Nhiên cười nhạt một tiếng bảo: "Sao, cậu là vì Thư Vân Thư mà tới đấy à?" Trình Tiên Giác gật đầu, rồi lại vội vàng lắc đầu nói: "Không phải, tôi cứ thấy chuyện này có chút... có chút kỳ quái thế nào ấy!" Tiêu Trác Nhiên nói: "Cứ đi theo tôi, cậu sẽ nhanh chóng thấy không còn kỳ quái nữa đâu." Nói đoạn, anh gọi người chiến sĩ lạ mặt kia một tiếng, dặn chú ý ẩn nấp, rồi lại vẫy tay với Trình Tiên Giác bảo: "Nhanh lên, theo sát vào."

Trình Tiên Giác nửa hiểu nửa ngờ, nửa căng thẳng nửa nhẹ nhõm, không tiện hỏi han gì thêm, liền đi theo Tiêu Trác Nhiên, men theo bờ sông, áp sát lòng sông, suốt dọc đường không ai nói một lời, sải bước vội vã. Đi chừng hai ba dặm đường, gần khu vực Diêu Cương Chủy, trên mặt sông đang neo đậu mười mấy chiếc thuyền đánh cá, có thuyền gắn máy, có thuyền máy chạy dầu, cũng có cả thuyền tam bản nhỏ. Tiêu Trác Nhiên bước lên chiếc thuyền máy lớn nhất đầu tiên. Trình Tiên Giác theo sau, kinh ngạc phát hiện trên boong tàu có mấy người lính mặc quân phục vải thô của Giải phóng quân đang đứng, lại có cả sĩ quan đeo chéo khẩu súng bao da, vừa thấy Tiêu Trác Nhiên liền đồng loạt giơ tay chào, miệng còn hô: "Chào thủ trưởng!" Cảnh tượng này khiến Trình Tiên Giác nhìn mà ngỡ như đã cách một kiếp người. Bước vào trong khoang thuyền, Trình Tiên Giác mới phát hiện bên trong còn có một số người mặc quân phục của quân đội quốc gia, có học viên trường y khoa, cũng có sĩ quan của Sư đoàn 36 đang phòng thủ thành Tây Hoàn, lại có cả mấy người mang dáng dấp học sinh không thuộc giới quân sự. Nhìn kỹ lại thì thấy các sĩ quan phần lớn là sĩ quan kỹ thuật, có người làm bên đài thông tin vô tuyến, có người sửa chữa ô tô, lại có một người Trình Tiên Giác quen mặt, là tham mưu pháo binh thuộc Bộ Tư lệnh Sư đoàn 36.

Uông Diệc Thích sở dĩ không cùng Trình Tiên Giác tới cầu Phong Vũ là bởi vì Trịnh Hoắc Sơn. Uông Diệc Thích hầu như chẳng tốn mấy công sức đã thuyết phục được Trình Tiên Giác tới đầu cầu Phong Vũ bỏ tối theo sáng, điều này khiến trong lòng anh nảy sinh một thứ ảo giác — xem ra chuyện này chẳng hề phức tạp, chỉ cần bắt tay vào làm thì khả năng thành công là rất lớn. Khi Trình Tiên Giác rốt cuộc đã hạ quyết tâm tới cầu Phong Vũ, Uông Diệc Thích cũng hạ quyết tâm, anh muốn đi tìm Trịnh Hoắc Sơn. Anh biết việc thuyết phục Tiêu Trác Nhiên nằm ngoài khả năng của mình, nhưng làm lung lay Trịnh Hoắc Sơn thì vẫn có hy vọng. Nếu anh có thể dẫn Trịnh Hoắc Sơn tới gặp Thư Vân Thư, dẫu không thể nhờ đó mà chiếm được trái tim người đẹp, nhưng cũng coi như đã làm được một việc hữu ích cho chính quyền mới. Trịnh Hoắc Sơn người này ngạo mạn tự phụ, ích kỷ chỉ nghĩ đến bản thân, từng bị Mã Canh Hà mắng là con sâu làm rầu nồi canh, nhưng học lực của người này thì chẳng chê vào đâu được, trong môn ngoại khoa đạt được thành tựu rất lớn. Hiệu trưởng Tống Vũ Tằng của trường y khoa từng nói, kẻ xuất chúng tất có điểm phi phàm. Trịnh Hoắc Sơn không biết đối nhân xử thế, không có nghĩa là không biết hành nghề y, con người này nếu đi đúng đường ắt sẽ trở thành một bác sĩ ngoại khoa bản lĩnh phi thường.

Uông Diệc Thích không để lộ bức thư có chữ ký Thư Vân Thư cho Trình Tiên Giác xem, chỉ bảo với gã: "Cậu đi trước một bước đi, tôi phải tới thư viện trả sách đã. Nếu cậu gặp Thư Vân Thư, xin hãy chuyển lời giúp tôi, rằng Uông Diệc Thích này đã quyết tâm rồi, nhất định sẽ đi theo Giải phóng quân." Trình Tiên Giác bảo: "Đến nước này rồi mà cậu còn đi trả sách? Dù cậu có trả sách lại thì trường y khoa cũng đâu mang đi được." Uông Diệc Thích nói: "Đó là hai chuyện khác nhau. Có mượn có trả, lẽ thường xưa nay. Sách là của trường, trả lại rồi thì sau này cũng là tài sản của chính quyền mới. Tôi không thể để mang tiếng mượn đồ không trả." Trình Tiên Giác bảo: "Cậu đúng là đồ mọt sách, đến nước này rồi mà vẫn không bỏ được cái thói quân tử đạo mạo." Uông Diệc Thích nói: "Làm người mà, trước sau phải giữ chữ tín. Cậu đi trước đi, ngộ nhỡ tôi đến muộn, cậu cũng tiện giải thích với Thư Vân Thư một tiếng. Chúng ta sẽ gặp lại nhau trong chính quyền mới."

Đầu óc Trình Tiên Giác lúc ấy xoay chuyển một vòng, bụng thầm nghĩ: Thế này cũng tốt, Thư Vân Thư bảo mình khuyên thêm vài người bỏ tối theo sáng, mình tới trước chứng tỏ thái độ của mình tích cực nhất, mình có thể nói với Thư Vân Thư là mình đã thuyết phục được Uông Diệc Thích, anh ta sẽ tới sau. Nghĩ vậy, Trình Tiên Giác không dây dưa với Uông Diệc Thích nữa, hăm hở bước chân ra khỏi cửa.

Sau khi Trình Tiên Giác đi khỏi, Uông Diệc Thích quả thực đã tìm ra mấy cuốn sách y, kẹp dưới nách đem tới thư viện. Lúc này trong thư viện đã chẳng còn bóng người, nương theo ánh trăng nhìn từ cửa vào trong, bên trong la liệt sách vở tài liệu, trên bàn dưới đất bừa bãi ngổn ngang, rõ ràng là những điển tịch quan trọng đều đã được bó buộc mang đi. Uông Diệc Thích trả sách không thành, dứt khoát nhét mấy cuốn sách qua khe cửa vào trong, sau đó ung dung trở về khu ký túc xá, bước lên tầng bốn, đi thẳng tới phòng của Trịnh Hoắc Sơn. Cụm từ "bốn con châu chấu" bắt nguồn từ miệng của ông trùm ngành y dược vùng Tây Hoàn là Thư Nam Thành. Năm xưa khi Trịnh Hoắc Sơn mang theo thư nhà tới nương nhờ Thư Nam Thành, trên đường tình cờ gặp Tiêu Trác Nhiên và Trình Tiên Giác, tới nhà họ Thư lại gặp Uông Diệc Thích đang trọ học tại đây. Cho đến khi Trường Y khoa Giang Hoài mở khóa tuyển sinh, Thư Nam Thành đã bảo lãnh tiến cử cả bốn người bọn họ cho người bạn thân thuở thiếu thời của mình, cũng chính là Hiệu trưởng Trường Y khoa Giang Hoài, Tống Vũ Tằng. Mấy người này đều không phụ sự kỳ vọng, Trịnh Hoắc Sơn và Uông Diệc Thích lần lượt giành vị trí thứ nhất và thứ ba về lý luận cơ sở ngoại khoa và nội khoa. Thành tích của Tiêu Trác Nhiên và Trình Tiên Giác cũng đều nằm trong top mười. Trong bữa tiệc tiễn chân họ, Thư tiên sinh đã thấm thía dặn dò: "Kể từ hôm nay, bốn đứa các cậu đã bước chung trên một con đường, là châu chấu buộc chung một sợi thừng, phải đồng lòng đoàn kết, cùng chung hoạn nạn, chăm chỉ dùi mài kinh sử, chấn hưng sự nghiệp y dược của dân tộc."

Kể từ thời điểm đó, bốn người này dường như đã có mối dây liên kết nào đó, danh tiếng "bốn con châu chấu" cũng ngày một vang xa, sợi dây thừng gắn kết bọn họ chính là sự nghiệp y dược dân tộc mà Thư Nam Thành hằng trông đợi. Nhưng rốt cuộc mỗi người mỗi chí, đất nước giữa thời buổi rối ren, giang sơn buổi ngả nghiêng, ai nấy đều có lý tưởng và niềm tin riêng, việc đồng lòng đoàn kết đã chẳng còn có thể nữa. Sợi dây thừng ấy đã run rẩy chao đảo trong mưa gió, rất khó để buộc chặt "bốn con châu chấu" này lại với nhau được nữa. Trong căn phòng ký túc xá nơi Trịnh Hoắc Sơn và Tiêu Trác Nhiên ở chung, Uông Diệc Thích không thấy bóng dáng Tiêu Trác Nhiên đâu. Điều khiến Uông Diệc Thích bất ngờ là Lý Khai Cơ, Tổ trưởng Hành động của phòng huấn luyện chính trị, cũng đang có mặt trong phòng của Trịnh Hoắc Sơn, đang ra sức khuyên nhủ Trịnh Hoắc Sơn thu dọn đồ đạc quý giá để cùng rút lui với phòng huấn luyện chính trị. Hai người đang tranh cãi chuyện gì đó, thấy Uông Diệc Thích bước vào, Lý Khai Cơ nói: "Vừa vặn lắm, lúc này quốc nạn ngay trước mắt, thêm một người là thêm một phần sức mạnh. Uông Diệc Thích, cậu cũng là học trò được Tống Hiệu trưởng coi trọng, mau thu dọn hành lý đi, tôi phái người hộ tống các cậu ra khỏi thành, rút về Giang Nam." Uông Diệc Thích giật nảy mình, một chân trong một chân ngoài cửa, không biết phải trả lời ra sao.

Uông Diệc Thích dĩ nhiên không tin. Hôm qua Trình Tiên Giác có nói với anh rằng Tống Hiệu trưởng vì bất mãn với sự hủ bại bất tài của Quốc dân đảng nên trước giờ không chịu gia nhập đảng này. Xuất phát từ uy tín của ông trong giới y học, người ta mới để ông đảm nhiệm chức hiệu trưởng trường y khoa, lại còn tạm thời phong cho ông quân hàm thiếu tướng, thế nhưng Tống Hiệu trưởng hầu như chưa từng mặc bộ quân phục ấy. Nay thành Tây Hoàn ngàn cân treo sợi tóc, tổ chức Quân Thống của Quốc dân đảng đã ra tay, bố trí mạng lưới đặc vụ ngầm bên trong trường y khoa, cụ thể là phòng huấn luyện chính trị, bằng mọi giá phải đưa Tống Hiệu trưởng đi, nếu thực sự không đưa đi được thì áp dụng biện pháp phi thường. Trịnh Hoắc Sơn là học trò nhiều lần được Tống Hiệu trưởng đích thân điểm tên khen ngợi, thường ngày ra vào nhà Tống Hiệu trưởng như cơm bữa, thậm chí có người còn đồn Tống Hiệu trưởng rất có khả năng sẽ nhận Trịnh Hoắc Sơn làm con rể. Trịnh Hoắc Sơn với Tống Hiệu trưởng tình cảm như cha con, gã đi theo Tống Hiệu trưởng âu cũng là lẽ thường tình. Thế nhưng trước mặt Lý Khai Cơ, Uông Diệc Thích không dám nói năng bừa bãi, chỉ bảo: "Tôi nghe nói Tống Hiệu trưởng vẫn còn ở thành Tây Hoàn, Hoắc Sơn huynh, nếu cậu đã quyết tâm đi theo Tống Hiệu trưởng thì đừng vội rời khỏi thành Tây Hoàn."

Lý Khai Cơ có phần bực bội, theo thói quen sờ vào khẩu súng ngắn bên hông, nghiêm giọng quát: "Uông Diệc Thích, cậu đừng có ở đấy mà tung tin đồn nhảm mê hoặc lòng người, làm sao cậu biết Tống Hiệu trưởng vẫn còn ở thành Tây Hoàn? Chỉ có đối phương mới bịa đặt chuyện Tống Hiệu trưởng còn ở thành Tây Hoàn thôi, chẳng lẽ cậu muốn nội ứng ngoại hợp, phá hoại kế hoạch rút lui chiến lược của quân đội quốc gia sao?" Uông Diệc Thích nói: "Tôi không biết kế hoạch rút lui chiến lược của quân đội quốc gia là gì, nhưng tôi không tin Tống Hiệu trưởng đã rời khỏi thành Tây Hoàn. Ông bảo Tống Hiệu trưởng đã đi, ông có bằng chứng gì không?" Lý Khai Cơ nói: "Uông Diệc Thích, cậu là học viên trường quân sự của đảng quốc, cậu nên trung thành với đảng quốc. Nay đảng quốc gặp nạn, cậu và tôi phải đồng chu cộng tế. Cậu là nhân tài kỹ thuật, đi theo quân đội quốc gia rút lui mới có đất dụng võ. Nếu cậu nảy sinh lòng phản trắc, dẫu bên kia có thu nhận thì cậu cũng chẳng có ngày tháng êm đẹp đâu." Uông Diệc Thích quay sang hỏi: "Hoắc Sơn huynh, thái độ của cậu thế nào?"

Trịnh Hoắc Sơn nói: "Tôi trước hết phải tìm được Tống Hiệu trưởng đã, tôi đi theo Tống Hiệu trưởng." Lý Khai Cơ bảo: "Vậy các cậu mau chuẩn bị đi, Tống Hiệu trưởng đã..." Lý Khai Cơ đang nói dở bỗng ngưng bặt. Vu phó quan của phòng huấn luyện chính trị xuất hiện ở cửa, đưa mắt ra hiệu cho Lý Khai Cơ một cái. Lý Khai Cơ vội nói: "Các cậu nghe cho rõ đây, mau chuẩn bị đi, nếu dám có lòng phản trắc, đừng trách tôi không nể tình bạn bè đấy!" Nói xong, vỗ vỗ vào khẩu súng ngắn bên hông, rồi sải bước ra ngoài.

Thấy Lý Khai Cơ đi rồi, Uông Diệc Thích hạ thấp giọng nói với Trịnh Hoắc Sơn: "Hoắc Sơn huynh, nhìn ra rồi chứ, đám người của phòng huấn luyện chính trị chuyện gì cũng dám làm đấy. Đừng ôm ảo tưởng nữa, mau quyết định đi thôi." Trịnh Hoắc Sơn bảo: "Quyết định cái gì, làm sao tôi biết chủ ý của cậu là chủ ý hay?" Uông Diệc Thích nói: "Thư Vân Thư là người của Đảng Cộng sản, cô ấy đã viết thư cho tôi, bảo chúng ta tới đầu cầu Phong Vũ tham gia khởi nghĩa. Trông thấy thiên hạ sắp là của họ rồi, cậu và tôi hà tất phải khúm núm dưới trướng đám người Lý Khai Cơ làm gì?" Trịnh Hoắc Sơn bảo: "Ý cậu là Thư Vân Thư viết thư tình cho cậu đấy à?" Uông Diệc Thích nói: "Không phải thư tình, nhìn giọng điệu thì là thư ngỏ. Biết đâu cậu cũng nhận được rồi, đúng không?" Trịnh Hoắc Sơn không trả lời thẳng, cười lạnh một tiếng bảo: "Diệc Thích huynh, tôi thấy cậu đúng là muốn người đẹp chứ không cần cái đầu nữa rồi! Tại sao chúng ta phải nghe lời Thư Vân Thư, cô ấy đâu có chịu làm nhân tình của tôi." Uông Diệc Thích nói: "Bỏ tối theo sáng mới là hành động sáng suốt." Trịnh Hoắc Sơn nhìn Uông Diệc Thích với vẻ quái gở, bỗng bật cười nói: "Diệc Thích huynh, tôi hiểu rồi, hóa ra cậu là người của phe đỏ. Nhưng tôi nói thẳng cho cậu biết, đi theo Đảng Cộng sản thì tôi kiên quyết không làm đâu." Uông Diệc Thích kinh ngạc hỏi: "Tại sao?" Trịnh Hoắc Sơn đáp: "Tôi là quân y của quân đội quốc gia, là kẻ thù của họ. Ở bên quân đội quốc gia tôi là trung úy quân y tập sự, sang bên kia tôi chẳng là cái thớ gì hết." Uông Diệc Thích nói: "Hoắc Sơn huynh, cậu hồ đồ quá, phân biệt gì bên này bên kia? Cậu và tôi đều là người học y, đều có một ngón nghề trong tay, chỉ cần có thể làm việc cho bá tánh thì lo gì không có cơm ăn. Chẳng lẽ cậu quên lời dặn của Tống Hiệu trưởng rồi sao: Đạo làm người, lấy tài nghệ làm gốc. Chúng ta tuyệt đối đừng can dự vào tranh chấp đảng phái, tranh chấp chính kiến." Trịnh Hoắc Sơn đảo mắt nói: "Thế cậu bảo tôi đi theo phe kia, chẳng lẽ không phải là can dự vào tranh chấp đảng phái à? Cậu bớt phí lời đi, nhân lúc Lý Khai Cơ chưa quay lại đây, mau cút xéo đi cho rảnh, nước sông không phạm nước giếng. Sau này nhiều năm nữa ngộ nhỡ có gặp lại, chúng ta vẫn là bạn học một thời."

Uông Diệc Thích nói: "Tôi có thể đi, nhưng lúc này tôi chưa thể đi được, tôi không thể trơ mắt nhìn cậu trúng kế, tôi phải dẫn cậu đi vào con đường sáng." Trịnh Hoắc Sơn bảo: "Diệc Thích huynh, lời này sai bét rồi. Chẳng lẽ tôi từng đi vào đường tà sao? Bên Giải phóng quân đến một cái bàn mổ ra hồn còn chẳng có, tôi sang bên đó thì làm được cái gì? Tôi nói thêm một câu nữa, nể tình đồng môn ba năm giữa tôi và cậu, tôi không ngăn cản cậu, cậu đi đường dương quan của cậu, tôi qua cầu độc mộc của tôi. Nếu cậu vẫn không chịu đi, đợi Lý Khai Cơ quay lại, người anh em này cũng đành chịu bó tay thôi." Uông Diệc Thích lúc này lòng dạ đã nguội ngắt như tro tàn, mắt thấy thời gian từng giây từng phút trôi qua, đành phải đứng dậy nói: "Được thôi, núi không chuyển thì nước chuyển, nếu cậu đã sắt đá một lòng muốn đi theo Lý Khai Cơ, tôi không thể gượng ép. Chỉ có điều cậu hãy nhớ kỹ, chim khôn chọn cây mà đậu, người thức thời mới là trang tuấn kiệt. Sau này nếu có tương phùng, mong rằng chúng ta không phải là kẻ thù mà là bạn bè." Uông Diệc Thích vừa nói, khóe mắt đã ngân ngấn lệ. Trịnh Hoắc Sơn nhìn thấy những giọt nước mắt của Uông Diệc Thích. Gã nhắm mắt lại nói: "Diệc Thích huynh, cậu đi đi, đi đi, mong rằng sau này chúng ta đừng gặp lại nhau nữa. Đường lớn thênh thang, mỗi người đi một ngả." Uông Diệc Thích nói: "Được, bảo trọng, hẹn ngày tái ngộ."

Nói dứt lời, anh cầm lấy chiếc áo khoác để trên giường Trịnh Hoắc Sơn, vừa toan bước ra cửa thì bên ngoài đã vang lên tiếng pháo ầm ầm. Chuyện không thể chậm trễ, Uông Diệc Thích cắm đầu chạy tháo thân, vừa xuống tới chân cầu thang thì bị Lý Khai Cơ chặn đứng lại. Lý Khai Cơ nói: "Trên đời làm gì có chuyện dễ dàng như thế? Tôi tới khuyên Trịnh Hoắc Sơn về Giang Nam, cậu lại tới thuyết phục Trịnh Hoắc Sơn theo bên kia, cậu và tôi như nước với lửa, tôi há có thể để cậu cứ thế mà đi được sao?" Uông Diệc Thích nói: "Ông muốn làm gì?" Lý Khai Cơ bảo: "Nhận mệnh lệnh của Mã Xứ trưởng, trận chiến công thành đã bắt đầu rồi. Toàn thể quân nhân đảng quốc của trường y khoa lập tức hành động, tham gia vào trận chiến bảo vệ thành Tây Hoàn!" Uông Diệc Thích nói: "Chúng tôi đều là người học y, không biết nổ súng, không biết dùng đao, ông bắt chúng tôi làm gì?" Lý Khai Cơ chẳng thèm để ý tới Uông Diệc Thích, phẩy tay ra phía sau, lập tức có mấy tên lính bước tới, ôm đầy một bọc súng carbine. Lý Khai Cơ nói: "Trung úy quân đội quốc gia, nghĩa bất dung từ! Các cậu đều đã học qua những yếu lĩnh tác chiến cấp tốc rồi, bây giờ mỗi người một khẩu carbine, một khẩu súng ngắn, lập tức kéo ra Tiểu Đông Môn, thề cùng sinh tử với thành Tây Hoàn!" Uông Diệc Thích trong khoảnh khắc ấy quả thực muốn khóc mà không ra nước mắt. Anh muốn cự tuyệt, nhưng cũng thừa biết cự tuyệt vô ích, đành phải cắn răng đón lấy khẩu súng carbine và súng ngắn. Bàn tính như ý của Uông Diệc Thích là trước mắt cứ tạm thời giữ vững Lý Khai Cơ, đợi tới Tiểu Đông Môn rồi sẽ tìm cơ hội trốn thoát. Tiểu Đông Môn cách cầu Phong Vũ không xa, có lẽ thừa lúc hỗn loạn mà thoát thân vẫn là điều có thể.

Từ trên lầu bước xuống, ngoài thao trường đã tập hợp phần lớn học viên của trường y khoa, ước chừng có khoảng ba bốn trăm người, dưới ánh đèn vàng vọt, ai nấy đều mang vẻ mặt chết lặng. Những người này tuy trên danh nghĩa đã là sĩ quan quân đội quốc gia, nhưng thảy đều là người học y, không biết đánh nhau, cũng chẳng có chút hứng thú nào. Nay bị phòng huấn luyện chính trị tập hợp lại một chỗ, phát súng phát đạn, lập tức phải lao ra chiến trường, trong lòng hoang mang vô cùng. Uông Diệc Thích thầm nghĩ, thế cũng hay, khuyên nhủ Trịnh Hoắc Sơn không thành công đã coi như một thất bại, nếu như khi quân địch áp sát thành mà kéo được thêm vài người bạn học đi cùng, âu cũng xem như được nhiều hơn mất. Có ý nghĩ ấy, Uông Diệc Thích liền cảm thấy thanh thản, không vội không cuống, bám theo hàng ngũ cùng tiến về phía Tiểu Đông Môn.

Một tháng sau nhớ lại đoạn trải nghiệm này, Uông Diệc Thích vẫn xúc động khôn nguôi. Anh không ngờ công thế của đối phương lại mãnh liệt đến thế, không ngờ lực lượng phòng thủ của quân đội quốc gia lại mỏng manh yếu ớt đến mức không đỡ nổi một đòn như vậy. Hỏa lực pháo binh của Giải phóng quân chỉ bắn phá dữ dội trong nửa giờ đồng hồ, toàn bộ lực lượng giữ thành của quân đội quốc gia đã hồn bay phách lạc, đợi đến khi Giải phóng quân đánh thốc vào trong thành thì lại càng như chim sợ cành cong, thua chạy như núi lở, tan hoang tơi tả, không sao cứu vãn nổi. Uông Diệc Thích bị Giải phóng quân bắt giữ ngay tại ngã tư đường bên trái Tiểu Đông Môn. Thực ra anh không phải là tù binh. Khi Giải phóng quân phát động tấn công vào ngã tư đường bên trái, đám lính quân đội quốc gia bên cạnh hễ đánh là chạy, như ong vỡ tổ. Uông Diệc Thích bảo với Trịnh Hoắc Sơn: "Thấy rồi chứ, đây chính là số mệnh của đảng quốc, một nắm cát rời rạc. Chúng ta khởi nghĩa thôi." Mặt Trịnh Hoắc Sơn xám như tro tàn, không chút biểu cảm, nhưng Uông Diệc Thích biết gã sẽ không kháng cự nữa. Uông Diệc Thích buộc một chiếc khăn tay trắng lên đầu nòng súng carbine, dốc hết sức bình sinh gào to về phía trận địa của Giải phóng quân: "Đừng bắn, chúng tôi khởi nghĩa, chúng tôi tới để đi theo Giải phóng quân!"

Từng quả pháo sáng nối tiếp nhau rực sáng trên đỉnh đầu, viên sĩ quan chỉ huy của Giải phóng quân nhìn thấy hành động của Uông Diệc Thích, quả nhiên hạ lệnh ngừng tấn công, mấy chục họng súng chĩa thẳng vào bọn họ, một sĩ quan Giải phóng quân lớn tiếng hô: "Vứt súng xuống, giơ tay lên!" Uông Diệc Thích giơ hai tay lên, đồng thời nói với Trịnh Hoắc Sơn bên cạnh: "Giơ tay lên đi, chỉ cần sang bên đó, chúng ta sẽ giải thích rõ ràng, chúng ta vốn dĩ là muốn bỏ tối theo sáng mà." Trịnh Hoắc Sơn bảo: "Tại sao tôi phải giơ tay? Tôi sẽ không đầu hàng đâu. Huống hồ tôi cũng chẳng cần phải đầu hàng." Uông Diệc Thích không hiểu lời Trịnh Hoắc Sơn có ý gì, nhưng Uông Diệc Thích biết, chỉ cần bọn họ không giơ hai tay lên thì rất có khả năng sẽ bị Giải phóng quân bắn chết tươi. Uông Diệc Thích bảo với Trịnh Hoắc Sơn: "Lửa cháy đến lông mày rồi, đừng có cứng đầu cứng cổ nữa, cứ giơ tay trước rồi giải thích sau." Trịnh Hoắc Sơn nói: "Tôi không bắn, cũng chẳng giơ tay!" Uông Diệc Thích bảo: "Được rồi, chỉ cần cậu không bắn, tôi sẽ sang nói rõ với họ, bảo rằng cậu là nhân sĩ tiến bộ, cậu là bạn của Giải phóng quân."

Trịnh Hoắc Sơn nói: "Tùy cậu muốn nói thế nào thì nói." Đúng lúc này viên sĩ quan Giải phóng quân lại gào lớn: "Giơ súng qua đầu, bước qua đây!" Uông Diệc Thích giục: "Đi thôi, chậm trễ nữa là hiểu lầm đấy." Nói đoạn, Uông Diệc Thích liền giơ hai tay lên, cất bước đi về phía trận địa của Giải phóng quân đối diện. Đi được mấy bước, anh ngoái đầu nhìn Trịnh Hoắc Sơn, thấy Trịnh Hoắc Sơn dường như cũng đã dao động, gã hướng về phía lưng anh mà bảo: "Thế cậu đợi chút, tôi đi với cậu." Uông Diệc Thích mừng rỡ ra mặt bảo: "Thế thì tốt quá rồi, mau lên!" Dứt lời, anh lại quay người về phía trận địa Giải phóng quân, khua khua khẩu carbine cùng lá cờ trắng trên nòng súng trong tay.

Đúng lúc này, phía sau đột nhiên vang lên một tiếng súng. Ngay sau đó, phía đối diện tiếng súng rộ lên dữ dội, một loạt đạn dày đặc quét qua đỉnh đầu Uông Diệc Thích. Thấy tình thế bất ổn, Uông Diệc Thích liền lăn một vòng trên mặt đất, chui tọt vào một khoảng sân.

Hai ngày sau, Uông Diệc Thích gặp lại Tiêu Trác Nhiên và Trình Tiên Giác. Đó là ở sở chỉ huy công thành của Giải phóng quân tại Tam Thập Lý Phố. Thành Hoàn Tây đã giải phóng, sở chỉ huy công thành cũng chuyển vào trong thành, nhưng Tam Thập Lý Phố lại càng náo nhiệt hơn thường ngày. Nơi đây có bệnh viện hậu phương của Giải phóng quân, các chi đội dân công, các đơn vị vận tải lương thảo, cùng đủ loại lớp học tập tạm thời, chẳng hạn như lớp cán bộ quản lý đô thị, lớp nòng cốt khởi nghĩa, lớp sĩ quan đầu hàng, lớp cải tạo tù binh, lần lượt được đánh số từ lớp Một đến lớp Bốn. Chớp mắt một cái, cảnh còn người mất. "Bốn con cào cào" nay chia làm ba cảnh ngộ.

Tiêu Trác Nhiên là chi ủy viên kiêm giáo viên văn hóa của lớp học tập số một. Lớp này thực chất là lớp của Ủy ban Quân quản, học viên bên trong đều là sĩ quan cấp trung đoàn, tiểu đoàn của Giải phóng quân, qua đợt huấn luyện ngắn hạn nhằm làm quen với chính sách đô thị của Đảng và phương châm cơ bản về xây dựng thành phố, sau đó sẽ trở về thành Hoàn Tây đảm nhiệm chức vụ lãnh đạo các cấp. Lớp học này cũng chính là tiền thân của Trường Đảng Thành ủy Hoàn Tây sau này. Tiêu Trác Nhiên dĩ nhiên rất bận rộn, anh không chỉ gánh vác chức vụ ở lớp số một, mà còn theo dõi tình hình của những người khởi nghĩa và đầu hàng do mình vận động trước thềm giải phóng, bởi lẽ anh là Trưởng khoa Thanh niên thuộc Ban Công tác Thành thị của Ủy ban Quân quản Hoàn Tây. Hễ rảnh rỗi, Tiêu Trác Nhiên lại tới mấy lớp học tập kia tìm người nói chuyện. Uông Diệc Thích và Trịnh Hoắc Sơn đều ở lớp tù binh, ở trong một khu nhà viện lạc do một địa chủ bỏ trốn để lại. Xét về mặt chính trị, đây là lớp học tập có đãi ngộ tệ nhất Tam Thập Lý Phố, cơm nước không đến nỗi tồi, nhưng không có tự do đi lại, cán bộ quản giáo thực chất chính là cai ngục, ngoài cửa có lính gác canh giữ, hễ bước chân khỏi cổng lớn là phải xin phép, bước ra khỏi cửa là có một chiến sĩ mang súng theo sau.

Uông Diệc Thích gặp Tiêu Trác Nhiên vào một buổi hoàng hôn. Anh được cán bộ quản giáo gọi ra một gò đất phía sau lớp học tập, từ đằng xa đã trông thấy Tiêu Trác Nhiên đứng đón gió, một vạt đỗ quyên rực rỡ phía xa làm tôn lên bóng dáng Tiêu Trác Nhiên vô cùng cao lớn. Tiêu Trác Nhiên mặc một bộ quân phục mới tinh, không thắt thắt lưng nên trông hơi rộng thùng thình, bên trên còn dính chút bùn đất. Nhưng tinh thần của Tiêu Trác Nhiên lại vô cùng sung mãn. Dù anh cùng trạc hai mươi tuổi như Uông Diệc Thích, nhưng nhìn vào gương mặt, từng cử chỉ hành động, giọng điệu ăn nói, cùng những sợi râu lởm chởm dưới cằm, có thể thấy anh đã là một người cách mạng tương đối chín chắn. Câu đầu tiên Tiêu Trác Nhiên nói khi gặp Uông Diệc Thích là: Thành công rồi, cách mạng của chúng ta thành công rồi! Niềm vui mừng của Tiêu Trác Nhiên lộ rõ qua từng nét mặt. Uông Diệc Thích lê từng bước chân nặng nề đến trước mặt Tiêu Trác Nhiên, lặng lẽ nhìn anh không nói một lời. Ánh chiều tà hắt lên gương mặt Tiêu Trác Nhiên, đôi mắt anh lấp lánh trong ráng chiều. Tiêu Trác Nhiên nói: Diệc Thích, cách mạng là như vậy đấy, đường đi khác nhau nhưng cùng chung đích đến, chúng ta lại đi chung một con đường, lại trở về trong vòng tay nhân dân rồi.

Uông Diệc Thích nói: Nhưng mà, tôi đâu giống cậu, cậu là người chiến thắng, còn tôi là cái thá gì chứ, một tên tù binh. Tiêu Trác Nhiên nói: Chuyện đó không sao cả, tù binh cũng không thể quơ đũa cả nắm, vẫn có tư cách cống hiến cho chính quyền mới. Có điều, các cậu phải tăng cường học tập, nhanh chóng cải tạo tư tưởng, bắt kịp cục diện cách mạng, dấn thân vào công cuộc xây dựng cách mạng.

Tiêu Trác Nhiên nói: Trước thềm giải phóng Hoàn Tây, tình hình đấu tranh vô cùng khốc liệt, những người làm ngầm như chúng tôi vừa phải nắm tin tức tình báo, vừa phải bảo vệ thành phố, lại phải liên lạc với những nhân sĩ tiến bộ, chỉ một sơ suất nhỏ là hỏng cả đại cuộc, thế nên chúng tôi phải hết sức thận trọng. Đồng chí Trần Hướng Chân, phụ trách Đảng bộ ngầm yêu cầu tôi trong vòng một tiếng trước khi rời trường Y khoa Giang Hoài tuyệt đối không được để lộ thân phận, phải bám trụ đến phút cuối cùng, tóm gọn được Phùng Bách Thiện và Mã Canh Hà thì mới được rút ra đầu cầu Phong Vũ. Nhưng khi đó, tên của cậu nằm trong danh sách thanh niên tiến bộ, cho nên tới thời khắc quyết định, khi chúng tôi phát động khởi nghĩa, cậu là đối tượng trọng điểm. Cậu không nhận được thư của Vân Thư sao? Uông Diệc Thích thành thật đáp: Nhận được rồi, nhưng khi ấy tâm trạng tôi rối bời mâu thuẫn lắm. Sau đó tôi cũng định ra đầu cầu Phong Vũ, chỉ vì trớ trêu lỡ dở việc mà chậm trễ, từng bước từng bước mới đi tới nông nỗi ngày hôm nay. Tiêu Trác Nhiên nói: Nhưng không hề gì, cậu theo học ngành y, về bản chất không phải kẻ thù của cách mạng, chỉ cần cậu thật tâm cải tạo, chính quyền mới vẫn cần nhân tài, cậu sẽ có tiền đồ thôi.

Sau chuyện đó, Uông Diệc Thích có phần hối hận. Lần đầu tiên gặp lại Tiêu Trác Nhiên sau khi Hoàn Tây giải phóng, lẽ ra anh nên giải thích ngọn ngành rõ ràng với Tiêu Trác Nhiên, đặc biệt là phải nói rõ mình vì đi khuyên can Trịnh Hoắc Sơn cùng đi nên mới lỡ mất giờ hẹn ở đầu cầu Phong Vũ. Nhưng nghĩ đi nghĩ lại, chỉ trong chớp mắt mà cảnh còn người mất, anh và Tiêu Trác Nhiên đã thuộc về hai thế giới, hai tầng mây cách biệt rồi. Tiêu Trác Nhiên tới thăm anh là với tư cách kẻ chiến thắng đoái hoài kẻ tù đày, đứng trên nhìn xuống, không cho phép hoài nghi, giọng điệu ấy hoàn toàn mang tính giáo huấn, hệt như cha dạy dỗ con. Chính lòng tự tôn quá đỗi nhạy cảm đã chặn đứng con đường giãi bày của anh.

Chiều tối hôm sau, Tiêu Trác Nhiên lại tới, lần này là tới tìm Trịnh Hoắc Sơn nói chuyện. Nhưng Trịnh Hoắc Sơn không thèm cảm kích, Trịnh Hoắc Sơn bảo với cán bộ quản giáo: Hắn tới thăm tôi, cớ sao lại phải gọi tôi ra ngoài, chỗ chúng tôi đây là trại phong chắc? Cán bộ quản giáo biết Tiêu Trác Nhiên là đại công thần thời kỳ giải phóng Hoàn Tây, là cán bộ trẻ được Trần Hướng Chân — nguyên Bí thư Công ủy Đảng ngầm Hoàn Tây, nay là Chính ủy Khu Cảnh bị kiêm Chủ nhiệm Ủy ban Quân quản sau giải phóng — hết mực coi trọng, bởi vậy rất mực tôn kính Tiêu Trác Nhiên. Cán bộ quản giáo nói: Đồng chí Tiêu Trác Nhiên trăm công nghìn việc, bận rộn trăm bề vẫn tới thăm anh là để cứu vớt anh đấy. Ở đây đông người phức tạp, gặp riêng anh thế này là nể mặt anh lắm rồi, anh đừng có không biết điều. Trịnh Hoắc Sơn nói: Tôi ngoan cố không đổi, chết cũng đáng đời, tôi không cần ai cứu vớt cả, bảo hắn xéo đi. Cán bộ quản giáo bực mình lắm, đi ra ngoài bảo với Tiêu Trác Nhiên: Trịnh Hoắc Sơn giả vờ ốm, chắc là hắn ngại không dám gặp đồng chí. Tiêu Trác Nhiên vốn đã nắm rõ tình hình của Trịnh Hoắc Sơn, biết gã này mê muội u tối, mềm nắn rắn buông đều không ăn thua, lúc này đang trong trạng thái tuyệt vọng, liền nói: Nhờ đồng chí dẫn tôi vào phòng ở của anh ta xem sao.

Trịnh Hoắc Sơn mà Tiêu Trác Nhiên nhìn thấy, ba phần giống người, bảy phần giống ma. Trịnh Hoắc Sơn ngồi thu lu ở một góc phòng, hai tay đút trong ống tay áo, dưới mông là một đống rơm rạ, khóe mắt đóng đầy dử mắt. Cửa ra vào tối sầm lại, bóng dáng cao lớn của Tiêu Trác Nhiên đã chắn ngay trước mặt. Trịnh Hoắc Sơn chẳng thèm ngó ngàng, cũng chẳng thèm nhìn Tiêu Trác Nhiên. Tiêu Trác Nhiên nói: Trịnh Hoắc Sơn, anh vẫn chưa nhìn rõ thời thế hay sao? Thiên hạ này đã là thiên hạ của nhân dân, sao anh còn mê muội u tối mãi thế? Trịnh Hoắc Sơn dụi khóe mắt nói: Anh là ai, có việc gì? Tiêu Trác Nhiên nói: Trịnh Hoắc Sơn, tôi chỉ muốn nói với anh rằng, thiên đường trong mộng của anh đã bị chiến tranh nhân dân đập tan thành từng mảnh rồi. Anh là học sinh ưu tú của trường Y khoa Giang Hoài, tuy mang thân phận là học viên quân y Quốc dân đảng, nhưng bản thân anh không phải đảng viên Quốc dân đảng, cũng chưa từng làm điều gì tội ác tày trời. Chính quyền mới khoan hồng đại lượng, mở đường lui cho tất cả những ai sẵn lòng hối cải làm lại cuộc đời. Đi đâu về đâu, anh tự mình cân nhắc lấy. Trịnh Hoắc Sơn nói: Anh đi đường lớn của anh, tôi qua cầu độc mộc của tôi, nước giếng không phạm nước sông, anh cút đi! Cán bộ quản giáo rất giận dữ, quát lớn: Trịnh Hoắc Sơn, sao anh có thể ăn nói với đồng chí Tiêu như thế hả? Đồng chí Tiêu tận tình khuyên bảo là để cứu vớt anh, anh đúng là cục đá trong hố phân, vừa thối vừa cứng. Tiêu Trác Nhiên cười nói: Không sao cả, tôi hiểu tính anh ta, anh ta là con người như thế, thông minh cả đời nhưng hồ đồ một lúc. Trịnh Hoắc Sơn, tôi nói cho anh biết, chúng tôi sẽ không từ bỏ việc giáo dục anh đâu, sẽ có ngày chúng tôi khiến anh nhìn thấy ánh sáng của chính quyền mới, khiến anh tâm phục khẩu phục mà thay đổi lập trường, trở về trong vòng tay nhân dân. Trịnh Hoắc Sơn nghẹo cổ, nhắm một mắt mở một mắt, con mắt mở kia không nhìn Tiêu Trác Nhiên mà nhìn lên tường, cười khẩy nói: Vậy anh cứ chờ đấy, chỉ sợ tôi chẳng đợi được tới ngày đó đâu. Mẹ kiếp ngày nào cũng chỉ cho húp cháo kê loãng, tôi chẳng hơi sức đâu mà khua môi múa mép với anh.

Trình Tiên Giác bày ra vẻ mặt chân thành nói: Đồng chí Tiêu Trác Nhiên, cũng cảm ơn cậu đã kịp thời truyền đạt tiếng nói của tổ chức tới tai tôi. Lúc đó tôi như kiến bò trên chảo nóng, cuống cuồng hết cả lên, đi khắp nơi tìm tổ chức Đảng, chẳng ngờ tổ chức Đảng lại ở ngay cạnh chúng tôi, nằm ngay trong nhóm "bốn con cào cào" này. Không có sự quan tâm của cậu thì không có tôi của ngày hôm nay. Tiêu Trác Nhiên nói: Không phải sự quan tâm của tôi, mà là sự quan tâm của tổ chức. Trước thềm giải phóng thành phố, đồng chí Trần Hướng Chân đã triệu tập ba mươi hai người làm công tác bí mật chúng tôi lại họp, đưa ra một danh sách những nhân sĩ tiến bộ và đối tượng có thể tranh thủ vận động, trong đó có cả cậu. Sự thật đã chứng minh giác ngộ của cậu rất tốt.

Trình Tiên Giác dò xét nét mặt Tiêu Trác Nhiên, Tiêu Trác Nhiên vẫn giữ nụ cười rạng rỡ như gió xuân. Trình Tiên Giác nói: Hoàn Tây giải phóng rồi, chính quyền mới sắp sửa thành lập, không biết sẽ sắp xếp cho những người như chúng tôi ra sao? Tiêu Trác Nhiên cười lớn: Cậu còn lo lắng gì nữa chứ? Cậu là người khởi nghĩa, là người có công, dĩ nhiên sẽ được trọng dụng. Trình Tiên Giác như uống được viên thuốc an thần, ghé sát tới trước một bước, ra vẻ thần bí: Đồng chí Trác Nhiên, cậu đoán xem mình sẽ giữ chức ở cơ quan nào? Nghe nói đồng chí Trần Hướng Chân làm Chủ nhiệm Ủy ban Quân quản, sau này sẽ là Thị trưởng Hoàn Tây, ai nấy đều kháo nhau cậu có khả năng sẽ làm Tổng thư ký tòa Thị chính, Tổng thư ký tức là Tham mưu trưởng đấy. Tiêu Trác Nhiên cười: Sao mà thế được? Đừng thấy tôi là tổ trưởng tiểu tổ hoạt động ngầm, lại làm Trưởng khoa Thanh niên, nhưng trong ba mươi hai tổ trưởng hoạt động ngầm ở Hoàn Tây chúng tôi thì tư lịch của tôi là nông nhất, huống hồ còn có các bậc tiền bối Hồng quân, Bát Lộ quân từ trong quân ngũ chuyển ngành ra nữa. Tổng thư ký tòa Thị chính thì tôi không với tới được đâu, nhưng chỉ cần là làm việc cho chính quyền mới thì làm gì cũng được, tới tòa Thị chính làm anh nuôi cũng chẳng sao. Trình Tiên Giác nói: Chuyện đó lại càng không thể nào, đại công thần như cậu mà đi làm anh nuôi thì chúng tôi biết làm cái gì? Tiêu Trác Nhiên cười nói: Thôi được rồi, đó đều là chuyện sau này. Nhiệm vụ trước mắt của chúng ta là học tập, học tập và tiếp tục học tập, nắm vững chính sách, làm quen với kinh nghiệm quản lý đô thị. Còn về tương lai làm gì, tất cả nghe theo tổ chức. Trình Tiên Giác nói: Tôi nghe cậu hết, cậu là thủ lĩnh của "bốn con cào cào" chúng ta mà. Tiêu Trác Nhiên ngẫm nghĩ một lát rồi nói: Đồng chí Trình Tiên Giác, sau này chúng ta cứ gọi nhau là đồng chí, hạn chế nhắc tới cụm từ "bốn con cào cào" đi, kẻo người ta lại bảo chúng ta kéo bè kết cánh.

Nhiệm vụ chủ yếu của lớp học tập tù binh là rà soát và cải tạo tư tưởng, nâng cao nhận thức về chính quyền mới, viết bản tự thuật và thư nhận tội, tố giác lẫn nhau, cam kết sửa đổi triệt để làm lại cuộc đời. Lớp này quản lý tương đối nghiêm ngặt, canh phòng cẩn mật, không cho phép tự ý ra ngoài gặp bạn bè, cũng không cho thân nhân tới thăm. Ngoài ra còn có một lớp sĩ quan đầu hàng, nội dung học tập nằm ở khoảng giữa lớp nòng cốt khởi nghĩa và lớp tù binh, đãi ngộ chính trị khá hơn lớp tù binh một chút, có thể đọc báo, được tự do ra vào cổng lớn, lại cho phép thân nhân tới thăm. Hơn một trăm học viên trường Y khoa Giang Hoài không chạy theo quân đội Quốc dân đảng, cùng những sĩ quan thuộc Sư đoàn 36 chủ động buông súng đầu hàng trên chiến trường, phần lớn đều nằm trong ba lớp học tập sau này. Tiêu Trác Nhiên là nhân vật kiệt xuất của chính quyền mới, là ngôi sao sáng rực rỡ đứng trên rất nhiều bạn học. Trong một thời gian khá dài sau đó, công việc của anh là quản lý và sắp xếp những người khởi nghĩa, đầu hàng và tù binh. Nói cách khác, số phận mai sau của những bạn học, đồng liêu này chủ yếu nằm trọn trong tay anh. Trình Tiên Giác cũng chẳng vừa, với tư cách là người khởi nghĩa, anh ta cũng được tính là có công, tiền đồ sau này là thuộc diện nhân sự lưu dụng giúp Giải phóng quân thiết lập chính quyền mới. Lớp quản lý đô thị không có giáo quan, chỉ có thủ trưởng Giải phóng quân cùng tài liệu học tập, các học viên tự dạy lẫn nhau. Giáo quan ở lớp khởi nghĩa và lớp đầu hàng được gọi là giáo viên, thực chất cũng là người phục vụ họ, phụ trách chăm lo đời sống sinh hoạt cho họ.

Uông Diệc Thích và Trịnh Hoắc Sơn thì thảm hại rồi, hai người họ đều là tù binh. Tuy Giải phóng quân không giết tù binh, nhưng cũng chẳng mặn mà gì với tù binh. Người quản lý ở lớp tù binh không gọi là giáo quan, cũng chẳng gọi là giáo viên, mà gọi là cán bộ quản giáo. Sáng sớm họ phải dậy tập hợp thao diễn, phải chạy bộ, phải ăn nói làm việc theo đúng quy củ của Giải phóng quân, phải học tập báo cáo tư tưởng, phải nói rõ lai lịch bản thân, hơn nữa còn phải nói đi nói lại, hôm nay nói rồi ngày mai lại phải nói tiếp, nói với Trương Tam xong lại phải nói với Lý Tứ. Cán bộ quản giáo bắt họ nói đi nói lại là để họ lộ ra sơ hở, hòng nắm lấy thóp. Uông Diệc Thích nghe Trịnh Hoắc Sơn bảo, trong số tù binh những kẻ tội ác tày trời có thể sẽ bị lôi đi bắn bỏ hoặc phạt tù. Thế nên hiện giờ họ đang sống trong một nhà tù không mang tên nhà tù, làm những tù nhân không mang danh tù nhân. Uông Diệc Thích cảm thấy số mình đúng là xui xẻo đến cùng cực. Anh tự tính toán một món nợ trong đầu: nếu đêm hôm đó, sau khi khuyên nhủ Trình Tiên Giác thành công, anh dắt Trình Tiên Giác ra đầu cầu Phong Vũ thì anh đã là người khởi nghĩa xứng đáng không thẹn với lòng, là lực lượng nương tựa của chính quyền mới, là khách quý trên bàn tiệc của Đảng Cộng sản rồi. Lùi một bước mà nói, nếu hôm đó anh không đi khuyên Trịnh Hoắc Sơn, trả sách xong liền dứt khoát tới đầu cầu Phong Vũ thì anh vẫn là người khởi nghĩa. Lại lùi thêm một bước nữa, dẫu anh không kịp tới đầu cầu Phong Vũ, nhưng nếu ở ngã tư phố Tả thuộc Tiểu Đông Môn anh đầu hàng thành công, thì anh cũng được coi là người quy hàng, vẫn là bạn bè của Giải phóng quân, vẫn có thể trở thành khách quý, gia quyến được vào thăm, cửa lớn tự do ra vào, đi đại tiện chẳng cần xin phép. Cơm nước kém một chút Uông Diệc Thích còn chịu đựng được, điều anh không tài nào chịu nổi là mỗi lần đi tiêu đi tiểu đều có người bưng súng trường đã lên đạn đứng bên cạnh giám sát. Mới tới Tam Thập Lý Phố, anh đã bị táo bón suốt mấy ngày liền. Anh nghĩ bụng, giá mà mình là người khởi nghĩa thì tốt biết mấy, dẫu là hàng binh thôi cũng được cơ mà!

Xui xẻo thay, đúng lúc anh chỉ còn cách trận địa của Giải phóng quân chưa đầy hai mươi bước chân thì phía sau lại có người nổ súng. Phát súng này tai hại ở chỗ khiến phía Giải phóng quân đối diện nổ súng đánh trả dồn dập, may mà đối phương nương tay, nếu không chĩa nòng súng lên trời thì trên người anh chí ít cũng bị bắn thủng hai mươi lỗ. Khi bị gom về Tam Thập Lý Phố với tư cách tù binh, trên đường đi Uông Diệc Thích bực tức hỏi Trịnh Hoắc Sơn, bảo Trịnh Hoắc Sơn rốt cuộc có dã tâm gì, rõ ràng thấy anh đang ở ngay dưới họng súng của Giải phóng quân mà lại nổ súng từ sau lưng, bộ muốn anh chết dưới làn đạn của Giải phóng quân hay sao? Trịnh Hoắc Sơn bảo: Đứa rùa con nào thèm nổ súng chứ! Chẳng phải cậu bảo tôi cùng đầu hàng với cậu sao? Lúc đó tôi nghĩ thông suốt rồi, tôi không muốn chết, tôi chẳng muốn bán mạng cho cái ông Tưởng Ủy viên trưởng mà tôi còn chẳng quen biết, tôi muốn giống như cậu, buộc vải trắng lên nòng súng rồi mới ra ngoài, mẹ kiếp ai mà biết loay hoay thế nào súng lại cướp cò. Tôi không thạo dùng súng các-bin, chuyện này cậu cũng biết mà. Uông Diệc Thích nói: Sao tôi lại đen đủi thế này cơ chứ! Nhưng mà có một điểm cậu nhất định phải nói rõ với Giải phóng quân, hôm đó tôi lên phòng ngủ tầng bốn tìm cậu, khuyên cậu khởi nghĩa, chuyện này là thật đúng không?

Trịnh Hoắc Sơn không trả lời, hỏi ngược lại Uông Diệc Thích: Cậu nghĩ Giải phóng quân sẽ tin cậu sao? Uông Diệc Thích nói: Đó là sự thật, cớ sao họ lại không tin? Trịnh Hoắc Sơn nói: Vậy được, nếu họ hỏi thì tôi sẽ nói thật với họ. Uông Diệc Thích nghe Trịnh Hoắc Sơn nói vậy thì nhẹ nhõm hơn hẳn. Trời đất chứng giám, anh quả thực không hề có ý định đối đầu với Giải phóng quân, ngược lại còn rất kính trọng họ, anh đã khuyên Trình Tiên Giác, rồi lại khuyên Trịnh Hoắc Sơn, tất cả đều là sự thật, anh xứng đáng nhận được sự đối đãi tử tế của Giải phóng quân.

Thế nhưng Uông Diệc Thích đã lầm to. Sau lần Tiêu Trác Nhiên tới thăm, anh trằn trọc suy nghĩ rất lâu, cuối cùng cũng có một ngày, anh hạ quyết tâm, thề thốt báo cáo với cán bộ quản giáo Trương Tứ An, nói mình có tình hình quan trọng muốn trình bày, sau đó kể lại đầu đuôi câu chuyện mình khuyên Trình Tiên Giác và Trịnh Hoắc Sơn. Trương Tứ An bảo: Ái chà, anh còn tiến bộ thế cơ à, nhưng muốn khởi nghĩa sao lại không hành động? Anh vẫn cứ dao động đấy thôi! Hạng người như anh chúng tôi gặp nhiều rồi, toàn là phần tử cơ hội. Uông Diệc Thích nói: Tôi không phải phần tử cơ hội, trăm phần trăm là do tôi khuyên can Trịnh Hoắc Sơn nên mới lỡ dở thời gian, rồi bị đặc vụ Quốc dân đảng ép buộc đi cùng. Các anh không tin thì cứ đi hỏi Trịnh Hoắc Sơn xem. Trương Tứ An quả nhiên đi hỏi Trịnh Hoắc Sơn. Uông Diệc Thích nằm mơ cũng không ngờ Trịnh Hoắc Sơn lại trả lời như thế. Trịnh Hoắc Sơn nói: Uông Diệc Thích có tới phòng tôi tìm tôi thật, nhưng anh ta chẳng hề bảo đi khởi nghĩa, anh ta chỉ hỏi tôi có muốn ra khỏi thành trốn xuống Giang Nam hay không thôi.

Trương Tứ An thuật lại y nguyên câu trả lời của Trịnh Hoắc Sơn cho Uông Diệc Thích, Uông Diệc Thích vừa nghe xong đầu óc ong ong, suýt ngất xỉu tại chỗ. Trương Tứ An nói: Chẳng ai chứng minh được anh vì khuyên Trịnh Hoắc Sơn khởi nghĩa nên mới bị muộn giờ, hơn nữa sau đó anh còn cầm súng, chúng tôi chỉ có thể chứng minh anh là tù binh thôi. Uông Diệc Thích ngậm đắng nuốt cay, nghĩ mãi không ra nguyên cớ. Sau đó gặp Trịnh Hoắc Sơn, Uông Diệc Thích gắt: Trịnh Hoắc Sơn cậu đúng là kẻ xấu xa nhất trần đời, kiếp trước tôi với cậu không oán, kiếp này không thù, cớ sao cậu lại hại tôi? Trịnh Hoắc Sơn giả vờ ngây ngô: Tôi hại cậu bao giờ. Cậu bảo tôi hại cậu thế nào? Uông Diệc Thích nói: Rõ ràng là tôi đi khuyên cậu khởi nghĩa nên mới lỡ dở thời gian, sao cậu không nói rõ với Trương Tứ An? Tôi khuyên cậu ra đầu cầu Phong Vũ trình diện với Thư Vân Thư, đó chẳng phải sự thật sao? Trịnh Hoắc Sơn nói: Cậu muốn ra cầu Phong Vũ tìm Thư Vân Thư là việc riêng của cậu, chẳng dính dáng gì tới chuyện khởi nghĩa hay không khởi nghĩa, cớ sao tôi phải nói? Uông Diệc Thích chết sững tại chỗ, anh không ngờ Trịnh Hoắc Sơn lại nhìn nhận vấn đề như vậy. Anh im bặt, ngây dại nhìn trừng trừng vào Trịnh Hoắc Sơn.

Mãi tới hai mươi năm sau, qua lời chỉ điểm của Lâu Bính Quang — bạn học kiêm bạn tù năm xưa, Uông Diệc Thích mới vỡ lẽ phần nào. Lâu Bính Quang nói: Trịnh Hoắc Sơn hồi đó sở dĩ không chịu thừa nhận cậu vì khuyên hắn nên mới trễ giờ ra cầu Phong Vũ, hoàn toàn là để tự bảo vệ bản thân hắn thôi. Khi ấy Uông Diệc Thích vẫn không hiểu, ngơ ngác nói: Nếu hắn chứng minh tôi là người khởi nghĩa thì hắn cũng được thơm lây, đằng này hắn không nhận tôi là người khởi nghĩa, cả hai chúng tôi đều thành tù binh. Hắn không nói thật thì tự bảo vệ bản thân ở chỗ nào? Lâu Bính Quang bảo: Cậu đúng là đồ mọt sách. Cậu thử nghĩ xem, hoàn cảnh lúc đó ra sao? Đám tù binh chúng ta ngày ngày nơm nớp lo sợ, sợ bị trấn áp, sợ bị phạt tù, lại sợ bị đày ra biên ải. Khi đó có thể nói là gió thổi cỏ lay, ai nấy đều run rẩy lo cho thân mình. Trịnh Hoắc Sơn mà thừa nhận cậu vì khuyên hắn nên mới lỡ giờ khởi nghĩa, thế thì hắn biến thành cái gì, chẳng phải hắn thành hòn đá cản đường cản trở khởi nghĩa sao, thế chẳng phải tự tìm đường chết à? Uông Diệc Thích lúc này mới như hiểu ra, nửa ngày không thốt nên lời. Về sau anh cũng dần dà tha thứ cho Trịnh Hoắc Sơn.

Quay ngược thời gian trở về năm ấy, sau khi không nhận được chứng cứ từ chỗ Trịnh Hoắc Sơn, Uông Diệc Thích buồn bã nuốt không trôi cơm suốt mấy ngày liền. Thực ra Uông Diệc Thích không hẳn vì muốn mưu cầu đãi ngộ của một người khởi nghĩa, thuở ấy anh chưa ý thức được tầm quan trọng của đãi ngộ, chủ yếu là anh muốn làm sáng tỏ mọi chuyện, muốn chứng minh sự trong sạch của bản thân. Đột nhiên có một hôm, trong đầu anh lóe lên một tia sáng — anh nhớ tới Trình Tiên Giác. Đêm hôm đó anh trằn trọc không ngủ được, giữa những lần trở mình qua lại, anh nhìn thấy tia sáng này, bèn vỗ đùi đánh đét một cái rồi bật dậy khỏi giường, đi đi lại lại trên nền đất xám xanh trong phòng. Lâu Bính Quang ở cùng phòng nói: Cậu làm cái gì thế hả, nửa đêm nửa hôm cứ lượn qua lượn lại mãi, muốn cán bộ quản giáo qua đây nện cho một trận chắc? Uông Diệc Thích nói: Bây giờ tôi không sợ cán bộ quản giáo nữa. Tôi đang muốn gặp cán bộ quản giáo đây! Vừa nói, anh vừa cất giọng gọi lớn ra ngoài cửa: Lính gác, lính gác, tôi muốn gặp quản giáo Trương, tôi muốn báo cáo tư tưởng!

Trong văn phòng lớp học tập, Uông Diệc Thích mang tâm trạng kích động, thuật lại rành rọt đầu đuôi chuyện mình khuyên Trình Tiên Giác khởi nghĩa vào đêm trước ngày giải phóng Hoàn Tây. Ban đầu Trương Tứ An vẫn không tin, họ nghi ngờ cái gã dáng vẻ thư sinh này phát bệnh thần kinh rồi. Lần trước anh ta khẳng định như đinh đóng cột rằng Trịnh Hoắc Sơn sẽ chứng minh lời nói và hành động khởi nghĩa của mình, rốt cuộc Trịnh Hoắc Sơn phủ nhận sạch trơn. Lần này anh ta vẫn chưa chịu từ bỏ ý định, lại lôi cả Trình Tiên Giác vào, khéo lại nói hươu nói vượn tiếp. Trương Tứ An không muốn đôi co với anh, bèn ậm ừ cho qua: Thôi đi Trung úy Uông, chúng tôi khuyên anh đừng làm loạn nữa. Anh đã làm tù binh rồi thì cứ an phận đi. Chỉ cần cải tạo tốt, tù binh cũng có thể phục vụ nhân dân, có thể cống hiến cho chính quyền mới như thường. Uông Diệc Thích nói: Nói thì nói vậy, nhưng tù binh với người khởi nghĩa dẫu sao cũng khác nhau chứ, tôi thực sự muốn khởi nghĩa, hơn nữa còn bỏ ra bao nhiêu tâm huyết vì chuyện khởi nghĩa, tôi đâu thể cứ mập mờ làm tù binh mãi thế này được? Tôi không phải kẻ thù của chính quyền mới, tôi là người ủng hộ chính quyền mới mà. Xin các anh đấy, các anh đi lại tự do, sang hỏi Trình Tiên Giác một câu chẳng phải mọi chuyện sẽ rõ ràng hết hay sao? Trương Tứ An nói: Có hỏi thì cũng phải đợi tới ngày mai chứ? Đây có phải đánh trận đâu, chúng tôi đâu thể nửa đêm nửa hôm chạy sang lớp khởi nghĩa gọi người được? Người ở lớp khởi nghĩa đều là những người có công với chính quyền mới, đều sắp sửa được trọng dụng. Nửa đêm chúng tôi tới tìm người thì thiếu tôn trọng quá, cấp trên sẽ phê bình đấy. Uông Diệc Thích nói: Vậy được, thế thì để ngày mai, ngày mai anh nhất định phải hỏi giúp tôi đấy nhé!

Đêm đó Uông Diệc Thích trằn trọc không sao chợp mắt, anh mường tượng ra cảnh tượng ngày mai Trương Tứ An sang tìm Trình Tiên Giác. Chuyện này mới trôi qua chừng mười ngày, Trình Tiên Giác chắc chắn không thể quên được, anh ta nhất định sẽ kể rành rọt từng li từng tí với Trương Tứ An. Những lời đêm hôm đó anh nói với Trình Tiên Giác vẫn còn văng vẳng bên tai, câu nào câu nấy đều là lời thật lòng, câu nào câu nấy đều là điều chính quyền mới mong muốn được nghe.

Uông Diệc Thích trằn trọc trên giường, Lâu Bính Quang ở cùng phòng cũng trằn trọc khôn nguôi. Lâu Bính Quang mất ngủ không phải vì kích động, ban đêm hắn hay gặp ác mộng rồi nói mớ, bởi lẽ hắn là Trưởng khoa Cảnh vệ của trường Y khoa, trước đó từng là đại đội trưởng trong Sư đoàn 36 của quân đội Quốc dân đảng, hắn từng đánh nhau với Giải phóng quân, nợ máu trên tay chắc chắn là có, cho nên hắn lo nhất là bị Giải phóng quân xử bắn. Hắn đã mấy lần lẩm bẩm trước mặt Uông Diệc Thích, bảo nhà hắn trên có mẹ già bảy mươi, dưới có năm đứa con thơ dại, hắn làm Trưởng khoa Cảnh vệ cho quân Quốc dân đảng cũng là chuyện bất đắc dĩ, hắn mong chính quyền mới mở lượng khoan hồng, chừa cho hắn một con đường sống, dẫu có phải đi đổ bô, lau giày bốt cho Đảng Cộng sản hắn cũng cam lòng. Ở chung một phòng với Lâu Bính Quang cũng là một trong những nguyên nhân quan trọng khiến Uông Diệc Thích nóng lòng muốn thoát khỏi danh phận tù binh. Lâu Bính Quang là loại người gì cơ chứ? Lâu Bính Quang trước kia ở trường Y khoa suýt chút nữa thành một tên ác ôn, là một con chó săn của Ban Chính huấn, chuyên đi giam giữ học viên tiến bộ, hoạt động do thám bí mật. Thuở ấy học viên đi dạo trong sân trường, hễ thấy mặt gã này là tránh còn không kịp. Giờ thì hay rồi, bản thân lại ở chung phòng với hắn, chịu chung một mức đãi ngộ tù binh, quả thực là vàng thau lẫn lộn.

Sáng hôm sau, tập hợp thao diễn xong lại bắt đầu lao động, đóng khuôn nung gạch — Trương Tứ An bảo giải phóng rồi, bước tiếp theo thành Hoàn Tây sẽ xây rất nhiều nhà cao tầng, cần một lượng lớn gạch ngói. Uông Diệc Thích vừa đóng khuôn gạch vừa quan sát động tĩnh xung quanh. Thấy Trương Tứ An không có mặt ở bãi lao động, trong lòng anh thầm mừng rỡ. Anh đoán Trương Tứ An đã sang lớp khởi nghĩa tìm Trình Tiên Giác để xác minh tình hình rồi. Đến giờ ăn sáng vẫn chưa thấy Trương Tứ An về. Uông Diệc Thích nghĩ bụng, xem ra chuyện này có manh mối rồi đây, khéo Trương Tứ An đã tìm hiểu rõ ràng rồi đi báo cáo cấp trên cũng nên. Có lẽ đợi Trương Tứ An quay về, Uông Diệc Thích anh có thể cởi bỏ cái mũ tù binh, vụt một cái biến thành công thần khởi nghĩa. Ban đầu Uông Diệc Thích không quá coi trọng vấn đề đãi ngộ, nhưng theo thời gian ở lớp tù binh ngày một dài, tư tưởng của anh đã có sự thay đổi rất lớn. Chính sách của Giải phóng quân rất tốt, mấy lớp học tập ở Tam Thập Lý Phố này cơm nước đều như nhau, nếu chỉ xét về chuyện ăn uống vào mồm thì làm tù binh chẳng kém lớp khởi nghĩa chút nào, thậm chí chẳng thua lớp quản lý. Ngặt nỗi đãi ngộ của con người đâu chỉ thể hiện ở cái miệng ăn, Lâu Bính Quang từng buông một câu thô tục, bảo đãi ngộ con người quy cho cùng thể hiện ở cái của nợ bên dưới ấy, đi tiểu tiện có người lăm lăm súng trường đã lên đạn đứng nhìn, nước tiểu cũng chẳng buồn rặn ra hết được. Uông Diệc Thích nghĩ, mình quả thực không thể bị coi là tù binh, cớ sao phải gánh cái tiếng oan này?

Hôm đó Uông Diệc Thích đợi mãi đợi hoài mà không thấy Trương Tứ An đâu. Thành thử anh lại càng tin chắc như đinh đóng cột rằng Trương Tứ An thực sự đang bôn ba lo liệu chuyện của mình. Uông Diệc Thích biết cán bộ của Đảng Cộng sản làm việc rất nghiêm túc. Đụng chạm tới vấn đề danh dự của con người là chuyện hệ trọng, không thể qua loa đại khái. Uông Diệc Thích phỏng đoán, sau khi Trương Tứ An xác nhận từ chỗ Trình Tiên Giác rằng Uông Diệc Thích quả thực có khuyên người khác khởi nghĩa, hẳn là lại đi tìm người khác để lấy thêm bằng chứng, biết đâu còn tìm cả Thư Vân Thư nữa. Nghĩ tới đây, khát khao khôi phục danh dự của Uông Diệc Thích lại càng thêm cháy bỏng. Từ trước thềm giải phóng thành Hoàn Tây cho tới tận bây giờ, anh vẫn chưa được gặp lại Thư Vân Thư. Anh đâu muốn mang thân phận tù binh đi gặp cô.

Thế nhưng, Trương Tứ An mãi vẫn chẳng thấy tăm hơi. Uông Diệc Thích ngóng trông mòn mỏi, mãi tới sau bữa cơm tối hôm sau, Trương Tứ An mới xuất hiện ở lớp học tập. Uông Diệc Thích đinh ninh chuyện của mình đã đâu vào đấy, bước đi lưng cũng thẳng thớm hơn hẳn, ăn nói cũng đường hoàng đĩnh đạc hơn nhiều. Thấy Trương Tứ An đang đứng nói chuyện với người khác phía sau nhà bếp, anh chỉnh lại bộ quân phục màu vàng trên người, vuốt lại khuy cổ áo, đưa tay vuốt lại mái tóc rẽ ngôi lệch, rồi hiên ngang sải bước đi về phía sau nhà bếp. Người chiến sĩ Giải phóng quân đứng gác ở cửa hơi ngạc nhiên, bưng súng quát lớn: Anh làm gì đấy? Uông Diệc Thích dừng bước, mỉm cười với người chiến sĩ gác cổng: Tôi không làm gì cả. Vấn đề của tôi có lẽ đã làm rõ rồi, tôi sang hỏi quản giáo Trương xem bao giờ xét duyệt cho tôi. Dứt lời, anh sải bước chân dài tiếp tục đi tới, bước chân vững vàng, vẻ mặt điềm nhiên tự tại.

Chẳng ngờ mới đi được bốn, năm bước, người chiến sĩ kia đã đuổi kịp, chĩa ngang khẩu súng trường chắn trước mặt anh: Đứng lại, chưa được phép không được rời khỏi phòng! Uông Diệc Thích lại khựng bước, ngơ ngác nhìn người chiến sĩ: Đồng chí, tôi đi tìm quản giáo Trương, vấn đề của tôi quản giáo Trương đã điều tra rõ ràng rồi, chúng ta đã là đồng chí rồi mà. Người chiến sĩ đáp: Ai là đồng chí với anh? Tôi chưa nhận được thông báo của cấp trên cho anh tự do ra vào, quay về phòng anh ngay! Sắc mặt Uông Diệc Thích lập tức tối sầm lại, chôn chân tại chỗ, tiến thoái lưỡng nan. Giữa lúc giằng co, quản giáo Trương nhìn thấy anh, bèn thong thả bước lại gần, vừa đi vừa nói: Ồ, Uông Diệc Thích đấy à, anh có việc gì thế? Uông Diệc Thích nhìn quản giáo Trương với ánh mắt đầy hy vọng, miệng mấp máy mấy lần mới cất lời: Quản giáo Trương, chuyện tối hôm kia tôi báo cáo với anh...

Quản giáo Trương bị hỏi bất ngờ, tròn mắt nhìn Uông Diệc Thích: Chuyện gì? Chuyện gì cơ? Cả bầu nhiệt huyết của Uông Diệc Thích như bị dội một gáo nước lạnh buốt, cơn tức không nén nổi liền bốc lên, bực dọc nói: Quản giáo Trương, anh đúng là quý nhân hay quên việc. Tối hôm kia tôi báo cáo với anh chuyện tôi khởi nghĩa, anh đã hứa điều tra giúp tôi rồi mà. Quản giáo Trương ngửa cằm ngẫm nghĩ một lát: Ồ, có chuyện đó sao? Tôi hứa với anh rồi à? Uông Diệc Thích cứng cổ đáp: Hai ngày nay không thấy anh đâu, tôi cứ ngỡ anh sang tìm Trình Tiên Giác để xác minh rồi, chẳng ngờ anh lại coi chuyện của tôi như trò đùa! Chẳng phải Đảng Cộng sản các anh luôn nói chuyện nghiêm túc nhất hay sao? Quản giáo Trương ngẩn người một thoáng, rồi bỗng bật cười: À, anh nói chuyện đó hả, ừ, có chuyện đấy thật. Không may là hai hôm nay tôi nhận lệnh vào nội thành lĩnh quân trang cho các anh rồi. Chuyện của anh tôi quên bẵng mất. Thế này đi, bận xong đợt này tôi sẽ hỏi giúp anh. Uông Diệc Thích im bặt, liếc nhìn quản giáo Trương một cái, chậm rãi xoay người, ngơ ngẩn nhìn về ráng chiều phía tây. Nhìn một hồi, anh thở dài thườn thượt, ủ rũ quay về phòng.

Những ngày sau đó, Uông Diệc Thích sống như ngậm đắng nuốt cay, mỗi ngày dài tựa một năm. Tâm tư của anh đến cả Lâu Bính Quang cũng nhìn ra được. Lâu Bính Quang nói: Cậu Uông này, tôi khuyên cậu đừng có mê muội u tối nữa. Cậu bảo cậu khởi nghĩa, nhưng trước lúc công thành cậu đâu có trực tiếp chạy sang phe Giải phóng quân, sau đó cậu lại cầm súng bị bắt làm tù binh, bùn vàng rơi trúng đáy quần, không phải phân thì cũng thành phân, cậu làm sao mà giải thích cho rõ ràng được! Tôi khuyên cậu nhận mệnh đi thôi, đừng có quẫy đạp nữa. Lỡ xảy ra sai sót gì, người ta bảo cậu không thành thật, khéo lại chữa lợn lành thành lợn què đấy. Uông Diệc Thích nói: Khác nhau chứ. Lâu Bính Quang hỏi: Khác chỗ nào? Uông Diệc Thích đáp: Tôi với anh không giống nhau, anh là phần tử phản động ngoan cố, còn tôi thì không. Lâu Bính Quang cãi: Ai bảo tôi là phần tử phản động ngoan cố? Tôi là quân nhân, quân nhân lấy việc phục tùng mệnh lệnh làm thiên chức. Nếu tôi tham gia Giải phóng quân từ sớm thì tôi cũng sẽ kiên quyết chống lại lão Tưởng. Lão Tưởng có phải ông bác của tôi đâu, cớ sao tôi phải bán mạng đến cùng cho lão? Uông Diệc Thích cất cao giọng nhắc lại một lần nữa: Khác nhau, rõ ràng là khác nhau! Lâu Bính Quang nhìn Uông Diệc Thích: Cậu Uông này, có phải cậu ốm rồi không, sốt đến lú lẫn rồi hay sao mà còn bảo khác nhau? Uông Diệc Thích nói: Người khởi nghĩa với tù binh vốn dĩ khác nhau, tôi với anh cũng không giống nhau. Tôi nhất định phải làm cho rõ ràng! Lâu Bính Quang cười khẩy: Cái chuyện của cậu vốn dĩ đã rối như tơ vò, càng gỡ càng rối thêm. Cậu mà làm rõ được chuyện đó thì tôi cũng chứng minh được mình là đảng viên ngầm đấy, cậu tin không? Uông Diệc Thích nói: Vậy anh cứ chờ đấy, Trình Tiên Giác chính là do tôi khuyên đi khởi nghĩa, anh ấy sẽ làm chứng cho tôi. Lâu Bính Quang nói: Ồ, vậy tôi chúc phúc cho cậu, mong cậu sớm thoát khỏi bể khổ, sớm được ăn cơm của người khởi nghĩa.

Lại qua hai ngày nữa, quản giáo Trương quả nhiên đã liên hệ được với lớp nòng cốt khởi nghĩa, tìm gặp Trình Tiên Giác để tìm hiểu cặn kẽ tình hình Uông Diệc Thích khuyên anh ta khởi nghĩa trước ngày thành Hoàn Tây giải phóng. Quản giáo Trương từ lớp khởi nghĩa trở về, còn chưa kịp vào phòng rửa mặt mũi đã sai người sang phòng ở của lớp tù binh, gọi Uông Diệc Thích vào văn phòng. Uông Diệc Thích nghe tin quản giáo Trương đã đi tìm hiểu tình hình bên lớp khởi nghĩa về và đang vội vã triệu kiến mình thì mừng rỡ khôn xiết, bụng bảo dạ: Lần này thì tốt rồi, rốt cuộc cũng sáng tỏ như trăng rằm, thật chẳng thể giả, giả chẳng thể thành thật được. Uông Diệc Thích này là đen hay trắng sắp sửa được phơi bày trước bàn dân thiên hạ rồi.

Lúc bước ra khỏi phòng ở của lớp tù binh, bất chợt thấy vầng mặt trời trên cao rực rỡ chói lòa, cổ họng Uông Diệc Thích bỗng nghẹn ứ nóng rực, sống mũi cay cay, anh ngửa mặt nhìn trời, hắt hơi liền một mạch bốn cái rõ to. Tới văn phòng của quản giáo Trương, Uông Diệc Thích hô to một tiếng báo cáo, quản giáo Trương rất lịch sự mời anh ngồi, lại còn bảo liên lạc viên rót cho anh một cốc nước sôi để nguội. Uông Diệc Thích nói: Quản giáo Trương, anh đừng khách sáo quá, vấn đề của tôi được làm rõ rồi thì anh chính là đại ân nhân của tôi. Quản giáo Trương nói: Cậu Uông này, cậu có thể nhớ lại xem vào đêm trước ngày quân ta giải phóng thành Hoàn Tây, cậu đã làm những gì được không? Uông Diệc Thích ngơ ngác nhìn quản giáo Trương: Sao cơ, chẳng lẽ... Tôi đã hồi tưởng lại cả trăm lần rồi, chẳng lẽ có vấn đề gì sao? Quản giáo Trương không đáp ngay, nhìn chằm chằm Uông Diệc Thích một hồi lâu, như thể muốn nhìn thấu xem trên mặt anh có trò trống gì. Uông Diệc Thích lập tức nhận ra tình hình lại không ổn rồi, trong lòng hoang mang thảng thốt, chẳng biết rốt cuộc sai sót ở chỗ nào.

Quản giáo Trương nhìn chằm chằm Uông Diệc Thích một lúc, quan sát sắc mặt đối phương, chỉ thấy một gương mặt thoạt đầu ngơ ngác rồi dần chuyển sang tuyệt vọng. Quản giáo Trương nói: Cậu Uông, cậu đừng cuống, cậu nghĩ lại xem, đêm hôm đó khi cậu ở cùng Trình Tiên Giác, cậu đã nói những gì, anh ta đã nói những gì. Phải nói thật đấy nhé, nói dối là phải tự gánh lấy hậu quả đấy. Uông Diệc Thích rốt cuộc bị chọc giận, đứng bật dậy kích động nói: Quản giáo Trương, những lời tôi báo cáo với anh đều là sự thật. Bây giờ tôi lại muốn biết, Trình Tiên Giác đã nói những gì? Quản giáo Trương nói: Trình Tiên Giác nói gì chúng tôi không thể tiết lộ cho anh, nhưng thông tin chúng tôi nhận được lại hoàn toàn trái ngược với những gì anh phản ánh. Không phải anh đi khuyên Trình Tiên Giác khởi nghĩa, mà là Trình Tiên Giác khuyên anh khởi nghĩa. Trình Tiên Giác đã dùng hành động thực tế để chứng minh cho lựa chọn khởi nghĩa của mình, còn anh thì không. Tình hình là như vậy đấy. Uông Diệc Thích chết lặng, trân trân nhìn quản giáo Trương, ngây người hồi lâu không thốt nên lời, mãi một lúc sau, hai hàng nước mắt nóng hổi mới lăn dài trên má. Kể từ đó, Uông Diệc Thích không bao giờ nhắc tới chuyện khởi nghĩa nữa.

Rất nhiều năm sau, Uông Diệc Thích mới từ miệng quản giáo Trương biết được nội dung thực sự của cuộc nói chuyện giữa ông và Trình Tiên Giác năm ấy. Khi quản giáo Trương tìm tới Trình Tiên Giác và giải thích rõ mục đích chuyến đi, Trình Tiên Giác lại tỏ vẻ vô cùng bất ngờ, mở to đôi mắt mờ mịt nhìn quản giáo Trương mà rằng: Uông Diệc Thích tìm tôi sao? Sao tôi không nhớ nhỉ? Đêm hôm đó tôi về phòng ngủ, hai chúng tôi có bàn bạc về lối thoát sau này thì đúng, tôi đề nghị hai đứa cùng ra đầu cầu Phong Vũ theo Giải phóng quân, anh ta lại bảo phải tới thư viện trả sách. Về sau thấy anh ta do dự, thời cơ không thể chậm trễ, tôi liền dứt khoát chạy ra đầu cầu Phong Vũ, tôi đã trở về với vòng tay nhân dân rồi. Còn rốt cuộc anh ta ra sao thì tôi chịu, không rõ nữa.

Quản giáo Trương chạy bộ năm, sáu dặm đường, ở lại lớp khởi nghĩa cả một buổi chiều, cuối cùng đành ra về tay trắng. Chuyện bất ngờ xảy ra sau khi Thư Vân Thư xuất hiện. Mãi sau này Uông Diệc Thích mới biết, ngay từ hôm trước ngày giải phóng thành Hoàn Tây, với tư cách là thành viên tổ chức ngoại vi của Đảng ngầm, Thư Vân Thư đã được Tiêu Trác Nhiên phái tới sở chỉ huy công thành làm liên lạc viên. Đêm trước ngày công thành, có ba người nhận được thư khuyên nhủ của Thư Vân Thư, gồm Uông Diệc Thích, Trình Tiên Giác và Trịnh Hoắc Sơn. Thư đúng là do Thư Vân Thư viết, nhưng không phải viết trong đêm đó, mà đã được viết từ trước, nội dung đều theo lời dặn dò của Tiêu Trác Nhiên mà khởi thảo trước. Tiêu Trác Nhiên làm như vậy, theo cách nói của anh, chính là lợi dụng tình cảm cá nhân để giúp ích cho cách mạng. Thư Vân Thư là người yêu của Tiêu Trác Nhiên, Thư Vân Thư yêu Tiêu Trác Nhiên, đó là sự thật. Còn Uông Diệc Thích, Trình Tiên Giác và Trịnh Hoắc Sơn đều có tình cảm với Thư Vân Thư ở những mức độ và cách thức khác nhau, đó cũng là sự thật. Tuy nhiên, tình cảm của Uông Diệc Thích dành cho Thư Vân Thư thuộc dạng thầm thương trộm nhớ, chỉ giấu kín trong lòng, chưa bao giờ để lộ ra ngoài, Tiêu Trác Nhiên cũng là nghe từ miệng Thư Vân Thư mới biết được chuyện này. Tình cảm của Trình Tiên Giác dành cho Thư Vân Thư chủ yếu là bàn suông trên giấy, viết thơ tình liên miên không dứt, có bài do anh ta tự sáng tác, có bài chép lại từ thơ nước ngoài hoặc cổ thi, phần lớn là râu ông nọ cắm cằm bà kia, đem những câu thơ hay trong thơ tình nước ngoài, thơ tình cổ đại và hiện đại Trung Quốc chắp vá lại với nhau, tự thành một bài, khiến người ta khó phân biệt thật giả. Còn tình cảm của Trịnh Hoắc Sơn dành cho Thư Vân Thư thì biểu hiện tương đối thô thiển. Có một buổi tối, hắn chặn đường Thư Vân Thư sau hòn non bộ trong khuôn viên trường khi cô đang chuẩn bị đi tìm Tiêu Trác Nhiên, thẳng thừng đòi "kết bạn" với cô, lại còn rêu rao rằng hắn là học trò được Hiệu trưởng Tống coi trọng nhất, tương lai sẽ là danh y một thời của quân đội Quốc dân. Danh y thì phải xứng với danh hoa, Thư Vân Thư cô mà đi theo cái ngữ bề ngoài hào nhoáng bên trong rỗng tuếch như Tiêu Trác Nhiên thì đúng là thiển cận. Thư Vân Thư cũng chẳng phải dạng vừa, lập tức đanh thép đáp trả: Anh có giỏi thì đứng trước mặt Tiêu Trác Nhiên mà nói lại lời này một lần nữa, anh dám thì tôi đồng ý kết bạn với anh. Sau đó Trịnh Hoắc Sơn quả thực đã về phòng rêu rao Tiêu Trác Nhiên bề ngoài hào nhoáng bên trong rỗng tuếch. Sở dĩ Trịnh Hoắc Sơn ngang ngược như vậy là cậy có Hiệu trưởng Tống chống lưng, thành tích môn bệnh lý học và giải phẫu học của Trịnh Hoắc Sơn đều đứng đầu toàn trường. Năm ấy Sư đoàn 36 giao chiến với Giải phóng quân ở Bạng Phụ, nhà trường tuyển chọn những học viên xuất sắc ra tiền tuyến thực tập, Trịnh Hoắc Sơn được đích thân Hiệu trưởng Tống điểm tên ra tuyến đầu đứng ngay vào bàn mổ, một ngày làm liền bảy ca phẫu thuật, ca nào cũng thành công mỹ mãn. Trung tướng Hoàng, Sư đoàn trưởng Sư đoàn 36 đã trao tặng hắn một tấm Huân chương Thanh thiên Bạch nhật, lại còn gửi biếu trường Y khoa mười con lợn béo, làm rạng rỡ mặt mày Hiệu trưởng Tống. Mà Hiệu trưởng Tống và cha của Thư Vân Thư là Thư Nam Thành lại là bạn đồng môn từng du học ở Đức, tình cảm riêng tư giữa hai người vô cùng thân thiết. Tương truyền Hiệu trưởng Tống từng tự ý đứng ra hứa hẹn sẽ chọn một trong hai người, hoặc là con gái ông ta Tống Lộ Lộ, hoặc là Thư Vân Thư, gả cho Trịnh Hoắc Sơn, chính vì có lời hứa này nên Trịnh Hoắc Sơn mới chẳng kiêng dè nể sợ ai.

Trước thềm Giải phóng quân tấn công thành Hoàn Tây, Tiêu Trác Nhiên với tư cách người phụ trách Đảng ngầm ở trường Y khoa kiêm Trưởng khoa Thanh niên thuộc Ban Công tác Thành thị của Ủy ban Quân quản, nhận lệnh liên lạc với các học viên tiến bộ để vận động họ quay về với chính nghĩa. Với những đối tượng tranh thủ khác, anh áp dụng các biện pháp mang tính tổ chức, duy chỉ có Uông Diệc Thích, Trình Tiên Giác và Trịnh Hoắc Sơn là anh mượn danh nghĩa của Thư Vân Thư. Trong tâm trí Tiêu Trác Nhiên, mấy người này đều rất đặc biệt: Uông Diệc Thích là gã mọt sách, làm việc rập khuôn, thiếu linh hoạt; Trình Tiên Giác giỏi nhìn mặt đoán ý, dễ thay đổi; Trịnh Hoắc Sơn đầu óc như đá hoa cương, cực kỳ khó nói chuyện. Với những người này, nếu tổ chức trực tiếp ra mặt, khéo lại xảy ra chuyện không hay, còn gửi thư dưới danh nghĩa Thư Vân Thư vừa mang ý tứ của tổ chức, lại vừa có yếu tố tình cảm cá nhân, dẫu họ có cự tuyệt thì cũng không đến mức đi tố giác. Nhưng Tiêu Trác Nhiên không ngờ kết quả lại thành ra thế này, chỉ có duy nhất một mình Trình Tiên Giác là khởi nghĩa đường đường chính chính, còn Uông Diệc Thích và Trịnh Hoắc Sơn lại bị bắt làm tù binh, hơn nữa lại còn bị bắt trong quá trình dùng vũ trang kháng cự. Kết quả này khiến Tiêu Trác Nhiên vô cùng đau xót, luôn cắn rứt tự trách mình đã không làm tốt công tác. Thư Vân Thư sau khi thành Hoàn Tây giải phóng lại quay về thị trấn làm công tác thanh niên, lần này tới Tam Thập Lý Phố là để tuyển chọn cán bộ thanh niên, nghe tin Uông Diệc Thích và Trịnh Hoắc Sơn bị bắt làm tù binh thì cũng hết sức ngạc nhiên. Trịnh Hoắc Sơn bị bắt thì chẳng có gì đáng kinh ngạc, con người này vừa ích kỷ tư lợi, lại vừa bảo thủ cố chấp, Sư đoàn 36 quân đội Quốc dân đãi ngộ hắn sâu dày, lại thêm quan cao lộc hậu dụ dỗ, hắn cắm đầu đi vào ngõ tối tới cùng là điều hoàn toàn có thể xảy ra.

Điều khiến Thư Vân Thư bất ngờ chính là Uông Diệc Thích. Nhiều năm về trước, tại huyện Mai Sơn cách thành Hoàn Tây hai trăm dặm, nhà họ Thư và nhà họ Uông là hai danh gia vọng tộc lớn ở địa phương, nhiều đời đều hành nghề y. Nhị lão gia nhà họ Thư là Thư Nam Thành dưới gối không có con trai, Thư phu nhân sinh cho ông bốn cô con gái. Thuở nhỏ Uông Diệc Thích thường sang nhà họ Thư chơi đùa, rất thân thiết với Tam tiểu thư Thư Vân Thư. Nhị lão gia Thư Nam Thành cũng rất quý mến Uông Diệc Thích, thằng bé này mày thanh mắt tú, từ nhỏ đã lễ phép nhã nhặn, lại học rộng nhớ dai. Khi ấy đang vào những năm kháng chiến, có một lần Thư Nam Thành cùng cha của Uông Diệc Thích là Uông Doãn Canh ngồi trò chuyện với nhau, nhắc tới chuyện quân đội Trung Quốc liên tục bại trận, lính Nhật xua quân tiến thẳng vào, hai người đều cảm thấy xót xa bi thương. Thư Nam Thành nói: Nói cho cùng vẫn là do chính phủ bất tài, nội chiến thì giỏi, đánh giặc ngoài thì kém, đường đường một nước lớn mà liên tục bại dưới tay một tiểu bang nhỏ bé, đúng là nỗi bất hạnh của quốc gia. Uông Doãn Canh nói: Nỗi bi ai của nước ta không chỉ nằm ở chỗ quân đội không nên thân, mà bách tính cũng hồ đồ hỗn loạn, ai nấy đều chỉ lo đục khoét chút mối lợi nhỏ trước mắt, quốc gia gặp nạn mà vẫn còn tranh giành đấu đá, lừa lọc lẫn nhau. Nghe nói năm xưa liên quân tám nước tiến vào Trung Quốc, ở Nhật Chiếu thuộc Sơn Đông, quân đội Đức lại do chính người dân Trung Quốc cõng từ trên thuyền lên bờ, chỉ vì mấy đồng bạc trắng mà bán rẻ cả đất nước.

Lúc hai người lớn nói chuyện, Uông Diệc Thích ngồi đọc sách ở bên cạnh. Thư Nam Thành chỉ tay về phía Uông Diệc Thích nói: Thế hệ chúng ta e rằng không kịp nhìn thấy đất nước phục hưng rồi, chỉ mong thế hệ của chúng nó có thể biến mục nát thành điều kỳ diệu. Uông Doãn Canh nói: Đây e rằng không phải chuyện của một hai thế hệ, bách tính Trung Quốc phẩm hạnh kém cỏi, chỉ biết có nhà mình chứ chẳng biết có nước. Nước Trung Hoa giống như một chiếc xe ô tô hỏng nát, tài xế có giỏi đến mấy cũng bất lực bó tay. Thư Nam Thành bỗng quay sang bảo Uông Diệc Thích: Này cháu, cháu đọc nhiều thi văn, bụng đầy kinh sử, về việc cứu nước cứu dân, cháu có chủ trương gì không? Uông Diệc Thích khi ấy mới mười bốn tuổi đáp: Cổ nhân có câu, kho lẫm đầy thì biết lễ tiết, cơm áo đủ thì biết vinh nhục. Cha cháu nói bách tính Trung Quốc chỉ biết có nhà mà không biết có nước, điều đó là sự thật, nhưng không phải toàn bộ sự thật. Sự suy yếu của đất nước không thể đổ hết lên đầu bách tính được, người dân ngay cả cơm còn ăn không đủ no, đói rét đan xen, không có được chút tôn nghiêm và quyền lợi tối thiểu, thì lẽ đương nhiên họ sẽ không liều mạng cứu nước, bởi vì đất nước đâu có gì đáng để yêu. Thư Nam Thành nghe xong lời ấy thì vô cùng kinh ngạc, chăm chú nhìn Uông Diệc Thích hồi lâu rồi nói: Vậy theo ý cháu, đất nước này của chúng ta không còn lối thoát nào nữa sao? Cứ trơ mắt nhìn nó từng ngày mục nát đi? Nhìn nó bị giặc Nhật xâu xé mổ thịt hay sao? Uông Diệc Thích nói: Chúng cháu dĩ nhiên phải vùng lên kháng đấu, thế nhưng dẫu có đánh đuổi được giặc Nhật thì vấn đề của Trung Quốc vẫn khó lòng giải quyết tận gốc rễ, nếu chúng ta không thể làm cho nước giàu binh mạnh, mai sau sẽ lại có những kẻ xâm lược khác đến ức hiếp chúng ta. Cho nên cháu cho rằng, muốn bách tính yêu nước, trước hết chúng ta phải xây dựng nên một đất nước đáng để yêu, chí ít ai nấy đều có cơm ăn, ai nấy đều có áo mặc, đau ốm có thuốc men, bước chân ra cửa có thể diện đàng hoàng. Tới lúc ấy, người yêu nước tự khắc sẽ đông lên thôi.

Những lời ấy của Uông Diệc Thích thời thiếu niên đã khiến Thư Nam Thành vô cùng chấn động. Từ đó, ông nhìn cậu bé bằng con mắt khác và yêu cầu con cái mình phải chăm chỉ học hỏi Uông Diệc Thích. Thư Nam Thành là người từng tiếp thu nền giáo dục mới, tư tưởng cởi mở, không câu nệ mấy chuyện "nam nữ thụ thụ bất thân". Chỉ có điều về sau tình thế đổi thay. Uông Diệc Thích thi đỗ Trung học Công lập Hoàn Tây, còn Thư Vân Thư vào học Trường Nữ sinh Ái Quần Giang Hoài. Cả hai lớn lên, tình cảm lại dần xa cách. Cho đến khi kháng chiến kết thúc, nội chiến bùng nổ trở lại, hai người cùng thi đỗ vào Trường Y khoa Quân đội Quốc gia Giang Hoài, lúc này mới nối lại liên lạc, nhưng chẳng còn tìm lại được cảm giác thanh mai trúc mã năm nào nữa. Thư Vân Thư đã bị phong thái thanh nhã, quả cảm và thông tuệ của Tiêu Trác Nhiên hớp hồn, hai người nhanh chóng tâm đầu ý hợp, mà lúc này, Uông Diệc Thích đã trở nên ít nói, già dặn trước tuổi.

Trong những ngày cuối cùng khi Quân Giải phóng tấn công thành Hoàn Tây, Thư Vân Thư đã có hai lần cố ý hoặc vô tình tìm gặp Uông Diệc Thích để thăm dò quan điểm và dự định của anh về cục diện. Uông Diệc Thích không trả lời thẳng, chỉ nói: "Được lòng người thì được giúp đỡ nhiều, mất lòng người thì ít kẻ theo; nước có thể chở thuyền, cũng có thể lật thuyền. Tôi không thức thời, nhưng tôi sẽ không làm trái ý trời." Chỉ vài câu ngắn ngủi ấy cũng đủ cho thấy Uông Diệc Thích là người suy nghĩ sâu sắc, có tầm nhìn. Một người như thế, trói gà không chặt, càng chẳng biết đao súng võ vẽ gì, cớ sao lại "cầm súng ngoan cố chống trả", lẽ nào ma xui quỷ khiến?

Sự việc xoay chuyển mang yếu tố ngẫu nhiên rất lớn. Đúng lúc Thư Vân Thư vắt óc tìm chứng cứ chứng minh Uông Diệc Thích không hề "cầm súng ngoan cố chống trả", một nhân vật vô cùng quan trọng đã xuất hiện, đó chính là cựu tổ trưởng tổ hành động thuộc Ban Chính huấn Trường Y khoa, Lý Khai Cơ. Lý Khai Cơ bị bắt ở Tiểu Đông Môn, hắn bị bắn trúng mông trong trận chống trả đợt công thành của Quân Giải phóng, sau khi bị bắt thì được đưa tới bệnh viện tù binh ở Tam Thập Lý Phố để điều trị. Ngày hôm ấy, Thư Vân Thư đến Tam Thập Lý Phố để nắm tình hình hoạt động ngầm của các tổ chức Đoàn trong nội bộ quân đội Quốc dân Đảng trước khi thành Hoàn Tây được giải phóng. Sau bữa trưa, cô đi dạo cùng Tiêu Trác Nhiên, trao đổi về công tác tiếp quản thị trấn sau giải phóng. Tâm trạng hai người đều rất tốt, tựa như những đóa hoa rực rỡ sau cơn mưa. Tiêu Trác Nhiên nói: "Đợi nhé, vài ngày nữa anh sẽ về thành làm việc, khi đó chúng ta có thể sớm tối bên nhau rồi."

Thư Vân Thư hỏi Tiêu Trác Nhiên: "Anh định làm công việc gì, có phải mở bệnh viện không?" Tiêu Trác Nhiên nói: "Năng lực của anh dường như đâu chỉ có mở bệnh viện. Chủ nhiệm Trần Hướng Chân của Ủy ban Quân quản nói, hiện nay các đồng chí tiếp quản thành phố đa phần là cán bộ xuất thân công nông, đang rất cần một lớp cán bộ trí thức trẻ. Nghe giọng điệu của ông ấy, hình như muốn anh về Ủy ban Quân quản công tác, bước tiếp theo sẽ thành lập chính quyền thành phố." Thư Vân Thư nói: "Tham vọng của anh chẳng nhỏ đâu, lẽ nào anh còn muốn làm thị trưởng?" Tiêu Trác Nhiên cười: "Bảo anh làm thì cũng chẳng phải không được, nhưng trước mắt e là chưa thể, chắc chỉ làm ở văn phòng thôi. Còn em định làm gì, có tính làm công tác Đoàn Thanh niên lâu dài không?" Thư Vân Thư nói: "Đợi công tác trù bị kết thúc, em muốn về bệnh viện làm việc. Nhà em bao đời hành nghề y, có nền tảng việc này. Thật ra em cũng mong anh làm ngành y, chuyên tâm nghiên cứu học thuật, làm việc thực tế." Tiêu Trác Nhiên nói: "Trăm mối ngổn ngang, đây chính là lúc chúng ta thỏa sức vẫy vùng. Thiên hạ là thiên hạ của chúng ta, vũ đài là vũ đài của chúng ta, hà tất phải câu nệ vào chuyên môn của mình. Thực ra muốn cứu chữa cho dân tộc này, vẫn phải cần đến chính trị. Chính trị quyết định kinh tế, kinh tế quyết định tố chất con người. Anh thấy mình thích hợp làm công tác quản lý hơn." Thư Vân Thư nói: "Anh đã có ý nghĩ đó thì em cũng không cản trở. Đàn ông mà, tu thân tề gia trị quốc bình thiên hạ, nên có chí lớn. Nhưng tính cách anh có điểm yếu, quá mức bộc lộ tài năng, lại còn nóng vội, đây là điều tối kỵ của chốn quan trường chính trị, em mong anh biết tiết chế lại." Tiêu Trác Nhiên đáp: "Hiểu anh chỉ có Vân Thư. Anh ghi nhớ lời cảnh báo của em rồi, tóm lại một câu: chậm lại một nhịp." Thư Vân Thư nói: "Tu dưỡng tính tình không phải chuyện một sớm một chiều, em sợ anh không kìm được cái tôi, sợ anh bốc đồng, làm chính trị tuyệt đối không được bốc đồng." Tiêu Trác Nhiên nói: "Em yên tâm, anh đã chuẩn bị tâm lý rồi, giờ anh đang rèn luyện nội công, mỗi ngày tự xét mình ba lần. Em đừng quá lo."

Thư Vân Thư nói: "Tuy anh là đảng viên hoạt động ngầm, nhưng dẫu sao cũng chưa từng làm việc trong các đơn vị Quân Giải phóng, lại còn trẻ tuổi, công tác Đảng anh chưa hẳn đã thành thạo, cho nên phải khiêm tốn cẩn trọng, không được coi thường cán bộ công nông, phải học tập ưu điểm của họ." Tiêu Trác Nhiên mỉm cười: "Vân Thư, chỉ dựa vào những lời em nói với anh hôm nay cũng đủ thấy em suy nghĩ sâu xa, có tầm nhìn, anh thấy em làm ngành y thật uổng phí. Anh đề nghị em cứ tiếp tục làm ở Đoàn Thanh niên, Đoàn là lực lượng dự bị của Đảng, nhiều đất dụng võ lắm!" Thư Vân Thư nói: "Bản thân em muốn làm chuyên môn, nhưng điều này còn phải xem tổ chức phân công thế nào." Hai người nói chuyện rất tâm đầu ý hợp, phần lớn đều là viễn cảnh tương lai. Lúc này ngập tràn trong lòng họ ít có tình cảm ủy mị lứa đôi, dường như việc thị trấn được giải phóng đã mở ra cho họ một chân trời hoàn toàn mới, ngập tràn ánh mắt đều là khát khao về cuộc sống mới.

Đúng lúc đó, từ đầu phía nam thị trấn Tam Thập Lý Phố xuất hiện hai người, trong đó có một kẻ đi khập khiễng, nhìn từ xa thấy hơi quen mắt, bước lại gần thì cả hai bên đều ngẩn người. Trước đây ở Trường Y khoa Quân đội Quốc gia Giang Hoài, Lý Khai Cơ là kẻ rất chú trọng tác phong quân nhân, đặc biệt là khi xuống các đội học viên, quân dung chỉnh tề, tóc chải bóng lộn không một sợi xộc xệch, giày da đánh bóng loáng, thông thường hai tay đều đeo găng trắng. Là một trong những nhân sự quản lý của trường y, người này có phần ngạo mạn, trước mặt học viên thường nghiêm nghị không cười, nhưng đôi khi trước các nữ học viên xinh đẹp, hắn lại khéo léo phô trương sự uy nghiêm và tuấn tú của mình.

Sông có khúc, người có lúc, súng pháo của Quân Giải phóng chỉ trong chớp mắt đã đảo lộn hoàn toàn địa vị của Lý Khai Cơ và Tiêu Trác Nhiên. Lý Khai Cơ thoạt nhìn thấy Tiêu Trác Nhiên và Thư Vân Thư trong bộ quân phục Quân Giải phóng mới toanh thì dường như giật mình, ngơ ngác nhìn quanh, rồi vội vã quay lại nhìn Tiêu Trác Nhiên. Tiêu Trác Nhiên chắp tay sau lưng, vẻ mặt nghiêm nghị, nhìn xuống Lý Khai Cơ từ trên cao. Lý Khai Cơ không nói, anh cũng không nói. Trông bộ dạng Lý Khai Cơ có phần buồn cười, có lẽ vì vết thương ở mông vẫn chưa lành hẳn. Lưng hắn hơi còng xuống, khóe mắt dường như còn chút gỉ mắt, trên người vẫn mặc bộ quân phục Quốc quân cũ, phù hiệu cổ áo đã bị giật mất, áo quần nhăn nhúm, còn dính chút vụn cỏ và vết bùn. Hắn dường như không biết có nên chào Tiêu Trác Nhiên hay không, có nên nói gì với Tiêu Trác Nhiên không, miệng mấp máy vài cái, cổ họng phát ra mấy tiếng ậm ừ không rõ, chẳng thốt nên nổi một câu trọn vẹn. Thư Vân Thư cất lời: "A, hóa ra là Thiếu tá Lý, chẳng phải anh đã rút lui về Giang Nam rồi sao? Quốc quân ở Giang Nam lại chạy tót sang Tây Nam rồi, anh không biết à?" Lý Khai Cơ há hốc miệng, ngây ngô nhìn Tiêu Trác Nhiên và Thư Vân Thư, dường như chợt nhận ra điều gì, hắn vô thức chụm hai gót chân lại, hơi cúi gập người nịnh bợ hai người, lắp bắp lộn xộn: "A, không... không phải, tôi bây giờ là Giải phóng quân, à không, là tù binh của các vị, được khoan hồng..." Tiêu Trác Nhiên không thèm đếm xỉa đến Lý Khai Cơ, ngước mắt hỏi người chiến sĩ đeo bọc chăn màn phía sau hắn: "Các đồng chí định đi đâu thế?" Người chiến sĩ dường như nhận ra Tiêu Trác Nhiên, liền nghiêm trang đứng thẳng trả lời: "Báo cáo thủ trưởng, chiến sĩ Đổng Tứ Khai thuộc Đại đội Cảnh vệ nhận lệnh áp giải Lý Khai Cơ đến lớp học tập cải tạo tù binh trình diện!" Tiêu Trác Nhiên nói: "Được rồi, nghỉ! Đi đi." Nói đoạn phẩy tay.

Lý Khai Cơ nhìn Tiêu Trác Nhiên, rồi lại nhìn Thư Vân Thư, cái miệng đang hé lại mấp máy mấy lần, đột nhiên tiến lên một bước, ra vẻ bí mật nói: "Bạn học Thư Vân Thư, không, đồng chí Thư Vân Thư, không, quan trưởng Thư Vân Thư, tôi... tôi có chuyện muốn thưa với cô." Thư Vân Thư nhìn Tiêu Trác Nhiên, Tiêu Trác Nhiên bảo: "Nghe hắn nói xem." Lý Khai Cơ lại bước thêm hai bước về phía Tiêu Trác Nhiên: "Đồng chí Tiêu Trác Nhiên, không, thủ trưởng Tiêu Trác Nhiên, ngài nói xem, hồi các vị còn là học viên ở trường y, Lý Khai Cơ tôi đâu có bạc đãi các vị bao giờ?" Tiêu Trác Nhiên cau mày: "Có chuyện gì thì nói thẳng, đừng vòng vo tam quốc." Lý Khai Cơ vội bảo: "Thực ra tôi là người tốt mà, tôi vốn rất khâm phục ngài, tôi đã sớm nhận ra ngài là người của Cộng sản rồi. Những việc ngài làm, thực ra tôi cũng biết đôi chút, nhưng tôi vẫn mắt nhắm mắt mở... Tôi đã sớm nhìn ra ngài là người ôm chí lớn, tiền đồ xán lạn, tôi..." Tiêu Trác Nhiên cười khẩy: "Ồ, nói vậy anh là người đồng cảm với cách mạng sao? Tiếc là chúng tôi chẳng hề biết anh từng có hành động nào có lợi cho cách mạng. Nói đi, anh có chuyện gì cần chúng tôi giúp?" Lý Khai Cơ nói: "Thật đấy, tôi thực sự đã sớm biết ngài là người Cộng sản, nhưng tôi đâu có ra tay." Tiêu Trác Nhiên nói: "Người Cộng sản chúng tôi nói năng làm việc đều trọng chứng cứ. Anh đừng có đứng đây nói nhảm, nếu không có chuyện gì nghiêm túc thì đường ai nấy đi." Lý Khai Cơ cuống quýt: "Thủ trưởng Tiêu Trác Nhiên, tôi thành thật khai báo, tôi thành thật thú nhận. Thực ra, thực ra hôm trước khi Giải phóng quân công thành, tôi đã có lòng bỏ tối theo sáng rồi. Lúc Uông Diệc Thích đến khuyên Trịnh Hoắc Sơn, tôi cũng có mặt ở đó. Trịnh Hoắc Sơn bị ma xui quỷ khiến, cứ nằng nặc đòi sang Giang Nam tìm Hiệu trưởng Tống. Tôi thấy tình thế phức tạp nên đã thủ sẵn toan tính, bèn dẫn bọn họ ra Tiểu Đông Môn, vốn định tùy cơ ứng biến kéo súng khởi nghĩa, nhưng về sau Trịnh Hoắc Sơn cướp cò, Giải phóng quân vừa nổ súng là tôi mơ mơ màng màng biến thành tù binh."

Tiêu Trác Nhiên và Thư Vân Thư đương nhiên chẳng tin mấy lời quỷ quyệt của Lý Khai Cơ, nhưng có một chi tiết trong lời hắn đã thu hút sự chú ý cao độ của Tiêu Trác Nhiên. Tiêu Trác Nhiên hỏi: "Nói như vậy, lúc đó Uông Diệc Thích thực sự đã đến khuyên Trịnh Hoắc Sơn khởi nghĩa?" Lý Khai Cơ đáp: "Đúng trăm phần trăm! Khi ấy tôi chưa rõ thực hư, sợ Uông Diệc Thích là nội gián của Mã Canh Hà nên mới làm bộ làm tịch, cố ý đe dọa Uông Diệc Thích, đòi bắt anh ta. Uông Diệc Thích rất kiên quyết, sốt ruột giục Trịnh Hoắc Sơn đi cùng, nhưng Trịnh Hoắc Sơn không chịu. Tôi phát súng cho họ, yêu cầu chĩa nòng lên trời, chờ thời cơ trở giáo." Thư Vân Thư rất phấn khởi, sốt ruột gặng hỏi tiếp: "Vậy sau đó trên chiến trường, Uông Diệc Thích và Trịnh Hoắc Sơn có nổ súng bắn Giải phóng quân không?" Lý Khai Cơ nói: "Chính mắt tôi thấy, họ không hề nổ súng vào Giải phóng quân! Khi Giải phóng quân hô nộp súng không giết, Uông Diệc Thích đã giơ súng lên đỉnh đầu, chạy thẳng về phía trận địa Giải phóng quân, anh ta bảo đã muốn khởi nghĩa từ lâu. Nhưng Trịnh Hoắc Sơn trong lúc buộc cờ trắng vào súng thì bị cướp cò, bắn bị thương một chiến sĩ Giải phóng quân, thế là đạn bên kia trút sang như mưa... Chúng tôi thực sự oan ức thấu trời, không sao giãi bày được, đúng là một bước sa chân ngàn đời ôm hận..."

Tiêu Trác Nhiên có phần thất vọng, đưa ánh mắt nghi ngờ nhìn Lý Khai Cơ: "Anh nói những điều này có tác dụng gì? Chẳng có ai chứng minh được anh không phải đang tự bào chữa cho mình." Lý Khai Cơ nói: "Đúng thế, cho nên tôi mới muốn nhờ hai vị giúp đỡ. Hai vị là nhân vật quan trọng của Giải phóng quân, không, hai vị là công thần của Giải phóng quân, hai vị nói một câu bằng tôi nói vạn lời... Nghĩ đến tình thầy trò, không, tình đồng liêu, không, nghĩ đến tình nghĩa sớm tối bên nhau mấy năm qua, xin mở lời giúp tôi với, lời nói của hai vị nặng tựa ngàn cân..." Tiêu Trác Nhiên nghiêm giọng: "Bớt trò ấy đi, người Cộng sản chúng tôi không bao giờ tư lợi vì tình riêng, người Cộng sản trọng chứng cứ. Anh đã bảo anh có ý định khởi nghĩa, tại sao còn phát súng cho Trịnh Hoắc Sơn và Uông Diệc Thích, tại sao còn kéo họ ra trận địa Tiểu Đông Môn?" Lý Khai Cơ phân trần: "Lúc đó tôi bị tình thế ép buộc nên mới tương kế tựu kế, thật trăm phần trăm đấy!" Tiêu Trác Nhiên nói: "Vậy sao lúc bị bắt, anh không nói rõ với tổ chức? Nay đã trôi qua hơn mười ngày, anh nói lời này đã muộn rồi, không thể điều tra được nữa. Có gì thì anh cứ đến lớp học tập cải tạo tù binh mà giãi bày." Dứt lời, anh vẫy tay với Thư Vân Thư: "Chúng ta đi!"

Thư Vân Thư không nhúc nhích, ngẫm nghĩ một lát rồi bảo Tiêu Trác Nhiên: "Đợi một chút." Sau đó cô quay sang Lý Khai Cơ: "Lý Khai Cơ, sau khi anh đến lớp học tập tù binh, hãy viết lại đầu đuôi ngọn ngành những gì vừa nói, hai ngày nữa tôi sẽ cử người đến lấy." Lý Khai Cơ mừng rỡ khôn xiết, vừa cúi rạp người vừa chắp tay vái lạy: "Tạ ơn trời đất, trời cao có mắt, tôi nhất định sẽ viết, nhất định!" Tiêu Trác Nhiên dặn thêm: "Nhớ kỹ, không được nói dối nửa lời, chỉ cần có nửa lời dối trá sẽ ảnh hưởng đến tính chân thực của toàn bộ sự việc." Lý Khai Cơ nói: "Tôi xin thề với trời, không nói dối nửa lời." Dứt lời, đôi bên ai đi đường nấy. Trên đường, Tiêu Trác Nhiên hỏi Thư Vân Thư: "Em thực sự tin tên này sao?" Thư Vân Thư đáp: "Em đương nhiên không tin hắn, nhưng em tin Uông Diệc Thích." Tiêu Trác Nhiên mỉm cười: "Anh cũng nghĩ vậy. Chuyện Diệc Thích có lời nói và hành động khởi nghĩa có thể là thật."

Trên trời một vầng thái dương, dưới đất một màu vàng rực. Phía sườn núi xa xa có từng vạt hoa đỗ quyên nở rộ, trước mắt là bạt ngàn hoa cải dầu trải dài vô tận. Tiếng hát từ con phố Tam Thập Lý Phố vọng lại: "Trời vùng giải phóng là bầu trời rạng rỡ, nhân dân vùng giải phóng xiết bao vui mừng..." Đó là đội văn công của Giải phóng quân đang tổ chức tập dượt văn nghệ, chuẩn bị các tiết mục cho ngày chính quyền mới chính thức thành lập.

Uông Diệc Thích một tay cầm khuôn gạch, một tay cầm bay gạt, thuần thục và chăm chú đóng từng viên gạch mộc. Giờ đây anh đã rất thạo việc. Đất là đất sét vàng vùng Diêu Cương Tối, độ kết dính rất cao, bên trong trộn thêm cát mịn ở bãi sông Sử Hà, đóng thành gạch mộc rồi đưa vào lò nung lửa đỏ, ra lò sẽ thành gạch tốt. Nhiệm vụ của Lâu Bính Quang là nhào bùn, Lâu Bính Quang giờ cũng đã rất quen tay, không những nắm vững tỷ lệ đất và cát mà còn trộn rất đều, đổ vào khuôn gạch cho độ dẻo dai tuyệt vời. Vốn dĩ công việc đẩy xe chở bùn là của Trịnh Hoắc Sơn, nhưng Trịnh Hoắc Sơn giở thói lười biếng láu cá, mở miệng ra là kêu đau lưng, chống chiếc xẻng mà than ngắn thở dài. Hắn còn không ngừng nói lời mỉa mai, bảo đôi tay của Uông Diệc Thích sinh ra vốn hợp làm thợ nề, lần này coi như đúng người đúng việc; lại bảo Lâu Bính Quang là chân sai vặt của Quốc dân Đảng, có sữa là mẹ, lần này làm thợ nề cho Cộng sản, nếu thể hiện tốt thì biết đâu lại biến thành cái đùi to. Uông Diệc Thích cắm cúi làm việc, mặc cho Trịnh Hoắc Sơn châm chọc khiêu khích, trước sau đều chẳng thèm bận tâm. Lâu Bính Quang nói: "Trịnh Hoắc Sơn à, anh với tôi đều là tù binh của Giải phóng quân, người ta không chém đầu chúng ta đã là ơn dày như trời biển rồi. Anh đừng có cứng đầu cứng cổ nữa. Anh làm ít đi một chút cũng không sao, bọn tôi làm giúp cho, nhưng anh cũng không thể chẳng làm tí nào được! Huống hồ anh còn ăn nói quái gở đả kích người khác, rõ ràng là phá hoại. Cái thái độ này của anh mà rơi vào tay Quốc quân thì người ta bắn anh trăm lần rồi." Trịnh Hoắc Sơn nói: "Đôi tay này của ta sinh ra không phải để làm thợ nề, cớ sao ta phải đóng gạch mộc làm thợ thô? Cả cái thành Hoàn Tây này có hàng chục vạn kẻ làm thợ thô, nhưng người bước lên bàn mổ được chỉ đếm trên đầu ngón tay, người mổ được như Trịnh Hoắc Sơn này chỉ có một! Bắt ta đóng gạch? Đúng là lấy vàng đúc dao bầu, phung phí của trời! Cứ nhìn vào điểm này, hễ có cơ hội là ta vẫn sẽ chuồn, ta phải sang Giang Nam tìm Hiệu trưởng Tống."

Lâu Bính Quang sợ đến trắng bệch cả mặt, lấm lét ngó nghiêng xung quanh, hạ giọng bảo: "Trịnh Hoắc Sơn ơi ông tướng của tôi ơi, anh làm ơn ngậm cái miệng lại giùm được không, lời này mà để cán bộ quản giáo nghe thấy thì làm sao bây giờ!" Trịnh Hoắc Sơn nói: "Ngươi sợ cái cóc khô gì, ngươi vốn là chân sai vặt của Quốc dân Đảng, lẽ nào giờ lại muốn biến thành chân cừu? Ta nói cho ngươi biết, không biến đổi được đâu. Sợ cái gì mà sợ? Chém đầu chẳng qua chỉ là vết sẹo bằng cái bát, duỗi cẳng là xong. Cứ bắt ta đóng gạch mộc, hễ tóm được kẽ hở là ta co cẳng chạy biến cho rảnh nợ." Lâu Bính Quang than thở: "Cụ nội của tôi ơi, anh tích đức cái miệng giùm đi. Anh chết thì thân cô thế cô, còn tôi trên có mẹ già bảy mươi, dưới có năm đứa con dại đấy!" Lúc này Uông Diệc Thích mới lên tiếng: "Trịnh Hoắc Sơn, có giỏi thì đừng múa võ sau lưng người khác. Sáng nay cán bộ quản giáo phân chia nhiệm vụ đã nói rõ ràng bảo anh đẩy bùn, anh chẳng dám ho he một tiếng nào. Anh đã nhận lời thì việc đẩy bùn anh phải làm. Mọi người đều là tù binh, đãi ngộ như nhau cả, anh không cần phải ở đây khoe khoang đôi tay phẫu thuật của mình. Loại người xấu xa như anh thì ai dám để anh mổ xẻ nữa? Anh không chịu cải tạo cho tốt, Đảng Cộng sản sẽ cho anh làm phẫu thuật chắc? Đó chẳng phải là tìm chỗ chết sao? Dẹp mộng đi, chẳng ai cho anh mổ xẻ đâu, ngoan ngoãn đóng gạch mộc đi. Bằng không lát nữa cán bộ quản giáo lại đây kiểm tra khối lượng lao động, anh đừng trách bọn tôi bẩm báo sự thật." Trịnh Hoắc Sơn nói: "Vớ vẩn, Uông Diệc Thích ngươi tham sống sợ chết chứ ta không sợ! Sĩ khả sát bất khả nhục, ta là quân nhân của đảng quốc, không thèm ăn của bố thí!"

Trịnh Hoắc Sơn ngẩn tò te nhìn Uông Diệc Thích, hồi lâu sau mới hoàn hồn: "A, nghe quân một lời, hơn mười năm đọc sách! Thưa tiên sinh Uông Diệc Thích, ta nghe lời ngươi nói sao thấy còn giống người Cộng sản hơn cả người Cộng sản thế nhỉ? Lẽ nào cũng giống Khoa trưởng Lâu Bính Quang tiên sinh của chúng ta, là đặc vụ của đảng phái nào đó cài cắm bên cạnh các tù binh chúng ta chăng?" Lâu Bính Quang mặt mày mếu máo: "Trịnh Hoắc Sơn, hai người tranh luận thì cứ tranh luận, sao lại lôi tôi vào làm bia đỡ đạn thế? Tôi trên có mẹ già bảy mươi, dưới có năm đứa con dại đấy!" Uông Diệc Thích nói: "Đây chẳng phải là đạo lý cứ phải gia nhập đảng phái nào mới hiểu được, đây là sự thật rành rành ngay trước mắt. Thuở xưa thay triều đổi ngôi còn cầu hiền như khát nước, huống chi chính quyền mới sao có thể không cần nhân tài? Anh và tôi đều là những kẻ đọc sách an phận thủ thường, là người trong ngành y mang lòng lo nước thương dân, chúng ta không thuộc về bất kỳ bè phái tổ chức nào, chúng ta thuộc về chính bản thân mình, thuộc về quê hương, thuộc về bà con xóm giềng. Chỉ cần trên trời còn có mặt trời, dưới đất còn có nhân gian, chúng ta còn đôi tay lao động thì sẽ còn không gian sinh tồn. Cớ sao anh vẫn cứ ôm ấp ảo tưởng, mộng hão, thậm chí là ác niệm? Lẽ nào anh thực sự muốn để Giải phóng quân bắn một phát chết tươi, trở thành vật bồi táng cho một chế độ đã sụp đổ sao?"

Trịnh Hoắc Sơn nói: "Trời đất ơi, xưa nay ta cứ coi Uông huynh là tên mọt sách ngoài tai không màng thế sự, chỉ biết cắm đầu vào mấy cuốn sách y rách nát, chẳng ngờ ngươi đối với nhân sinh lại có kiến giải sâu sắc, thấu đáo đến bực này. Thất kính, thật là thất kính! Ta thấy ngươi có thể khỏi cần đóng gạch mộc nữa rồi, chúng ta phải ra sức tiến cử với cán bộ quản giáo, để ngươi đi làm cán bộ quản giáo luôn. Bắt một tài năng lãnh đạo mồm mép đỡ đòn, sắc sảo như dao cạo như ngươi đi đóng gạch mộc đúng là lấy dao mổ trâu đi giết gà. Lão Lâu, ngươi bảo có phải không?" Lâu Bính Quang nói: "Phải phải phải, à không, lo đóng gạch mộc đi, đừng có lười biếng trốn việc nữa. Tôi chỉ muốn sống thôi, trên tôi có mẹ già bảy mươi, dưới có năm con dại đấy!" Uông Diệc Thích nói: "Muốn sống thì dễ thôi, cải tạo cho tốt chính là lối thoát." Trịnh Hoắc Sơn bảo: "Uông Diệc Thích, ngươi nói thật cho ta biết đi, có phải ngươi cũng giống Tiêu Trác Nhiên và Thư Vân Thư, cũng là người Cộng sản cài cắm bên cạnh chúng ta không?" Uông Diệc Thích đáp: "Tôi cũng muốn thế lắm, nhưng người ta đâu có nhận tôi. Tôi cũng giống anh thôi, bây giờ là tù binh." Trịnh Hoắc Sơn kêu lên: "Oan thấu trời xanh! Một bậc tuấn kiệt tư tưởng cởi mở, thức thời như ngươi sao lại rơi vào kết cục giống hệt bọn ta thế này? Chẳng biết là do Đảng Cộng sản mắt mù tai điếc, hay do số tử vi của chính ngươi xui xẻo nữa?" Uông Diệc Thích nghiến răng căm tức: "Mẹ kiếp, tôi là làm ơn mắc oán, tất cả là do cái lũ khốn kiếp các người hại cả đấy."

Uông Diệc Thích lúc đang đóng gạch mộc ở Diêu Cương Tối vẫn chưa hề hay biết Tiêu Trác Nhiên và Thư Vân Thư đang vì chuyện của mình mà bôn ba xuôi ngược, hơn nữa đã nhanh chóng mang lại kết quả. Theo yêu cầu của Thư Vân Thư, Lý Khai Cơ nằm bò trên chiếc bàn vuông nhỏ được cấp riêng ở lớp học tập tù binh, chổng mông hì hục, quả nhiên đã viết ra một bản tài liệu chứng minh dài mấy ngàn chữ dạt dào lời lẽ. Bản tài liệu hùng hồn khẳng định, đêm hôm Quân Giải phóng công phá thành Hoàn Tây, hắn đích thân tận mắt chứng kiến, tận tai nghe thấy Uông Diệc Thích đến ký túc xá của Trịnh Hoắc Sơn để khuyên Trịnh Hoắc Sơn khởi nghĩa. Đề xuất của Uông Diệc Thích hoàn toàn trùng khớp với suy nghĩ trong lòng hắn, nhưng lúc ấy vì cẩn trọng nên hắn chưa tỏ ý ủng hộ ngay, mà tương kế tựu kế, phát súng cho họ, chuẩn bị đến Tiểu Đông Môn sẽ lâm trận phản kích quay đầu. Về sau trong chiến trận tình thế biến đổi, khi Uông Diệc Thích giơ súng phất cờ trắng chạy về phía trận địa Giải phóng quân, trong số học viên Trường Y khoa Quốc quân giữ thành có kẻ toan nổ súng bắn Uông Diệc Thích thì đã bị hắn ngăn lại. Do đó, hắn cũng là người có công thúc đẩy một bộ phận lực lượng vũ trang thuộc Trường Y khoa Quốc quân ngừng ngoan cố kháng cự, ít nhất hắn không phải là phần tử ngoan cố chống trả tới cùng.

Thư Vân Thư nhận được bản tài liệu chứng minh này thì mừng rỡ khôn xiết, lập tức chuyển cho Tiêu Trác Nhiên. Tiêu Trác Nhiên đọc kỹ từng câu từng chữ hồi lâu rồi bảo: "Tài liệu này của Lý Khai Cơ thực chất là đang tô son trát phấn cho chính hắn. Tuy nhiên, hắn đã trình bày mạch lạc diễn biến sự việc, xét từ góc độ thời gian và hành vi sau đó của mấy người này, việc Uông Diệc Thích vận động Trình Tiên Giác và Trịnh Hoắc Sơn khởi nghĩa là hợp với logic. Cái khó nhất bây giờ là bằng chứng." Thư Vân Thư nói: "Chúng ta có thể điều tra thu thập chứng cứ mà." Tiêu Trác Nhiên trầm ngâm một lát rồi đáp: "Điều tra thì được, nhưng vẫn có vấn đề, người trong cuộc có ba người, Trịnh Hoắc Sơn một mực phủ nhận, còn Uông Diệc Thích và Lý Khai Cơ đều đang tự chứng minh mình là người khởi nghĩa, tự mình làm chứng cho mình thì sao tính được?" Thư Vân Thư nói: "Em không tin Uông Diệc Thích lại là kẻ ngoan cố chống cự. Trước đây Uông Diệc Thích luôn thể hiện tư tưởng tiến bộ, nếu không phải vì ngày giải phóng cận kề, nhiệm vụ nặng nề, hành sự phải cẩn trọng thì việc phát triển anh ấy thành đồng chí của chúng ta là hoàn toàn khả thi. Chính chúng ta đã làm lỡ dở anh ấy." Tiêu Trác Nhiên nói: "Vân Thư, em không thể hành động theo cảm tính. Nguyện vọng là một chuyện, mà sự thật lại là chuyện khác. Nguyện vọng tốt đẹp không thể thay thế cho hiện thực tàn khốc. Uông Diệc Thích cuối cùng là người cầm súng bị bắt, đó là sự thật không thể thay đổi."

Thư Vân Thư nói: "Dù có như vậy cũng phải xem xét tình huống cụ thể lúc đó. Bị bắt kiểu này với bị bắt kiểu khác có sự khác biệt, không thể đánh đồng làm một." Tiêu Trác Nhiên nói: "Bây giờ tình hình rất phức tạp, chúng ta đã thắng lợi, giành được thiên hạ rồi, tàn dư Quốc dân Đảng thấy đại thế đã mất, bèn lột xác giả vờ làm người tiến bộ nhiều vô kể, chuyện này rất khó phân định rõ ràng. Hiện giờ anh và em đều gánh vác trọng trách xây dựng chính quyền mới, kiến thiết thành phố mới, trăm mối ngổn ngang. Chúng ta không thể vì tình cảm cá nhân, không thể vì cái gọi là lòng trắc ẩn vô nguyên tắc của tầng lớp tiểu tư sản mà tự trói buộc tay chân mình. 'Thuyền chìm bên cạnh nghìn buồm lướt, Cây bệnh đầu xuân vạn nhánh tươi', đồng chí Thư Vân Thư, hãy vứt bỏ gánh nặng tình cảm đi, đừng bao giờ sa vào cái vòng luẩn quẩn của tư tình cá nhân nữa!" Thư Vân Thư kinh ngạc nhìn Tiêu Trác Nhiên: "Sao anh lại có thể nghĩ như thế? Việc này liên quan đến tiền đồ chính trị của một con người, cũng liên quan đến nhận thức của một con người đối với chính quyền mới của Đảng ta, càng liên quan đến việc chính quyền mới của Đảng có thể gây dựng uy tín, hình ảnh hay không. Em đề nghị báo cáo việc này lên Ủy ban Quân quản để trả lại sự trong sạch cho Uông Diệc Thích." Tiêu Trác Nhiên nói: "Mọi chuyện chẳng phải đã rành rành ra đó rồi sao? Còn trong sạch gì nữa! Trong số những người khởi nghĩa ở đầu Cầu Phong Vũ không có anh ta, trong số những người dẫn bộ hạ quy hàng cũng không có anh ta, mà trong hàng ngũ tù binh lại có mặt anh ta, chuyện này em bảo anh phải làm thế nào? Chẳng lẽ không màng nguyên tắc, nể nang tư tình, cố ép đổi trắng thay đen? Chuyện đó anh không làm được." Thư Vân Thư hỏi: "Ý anh là, chuyện này cứ thế mà bỏ dở sao?" Tiêu Trác Nhiên nói: "Bỏ dở cũng là một cách kết thúc. Thời buổi chiến tranh, rất nhiều chuyện không thể nói rõ ràng được. Nếu Uông Diệc Thích thực sự có tư tưởng tiến bộ như em nói thì sau này trong công tác anh ta sẽ thể hiện ra thôi, cách mạng không phân biệt trước sau, chỉ nhìn vào cống hiến lớn hay nhỏ."

Thư Vân Thư nói: "Nhưng tại sao chúng ta lại phải để một người có tư tưởng tiến bộ cõng trên lưng gánh nặng chính trị nặng nề như thế? Nếu chúng ta có thể chứng minh anh ấy có tư tưởng và hành động khởi nghĩa thì có thể kéo anh ấy về hàng ngũ cách mạng, cùng chúng ta nhẹ bước tiến lên, như thế chẳng tốt hơn sao! Anh ấy học hành xuất sắc, phẩm chất thuần khiết, có thể làm bao nhiêu việc cho chúng ta!" Tiêu Trác Nhiên không vui, mặt không chút biểu cảm nhìn Thư Vân Thư hồi lâu mới cất lời: "Vân Thư, có phải em cho rằng hàng ngũ cách mạng của chúng ta nếu thiếu những người như Uông Diệc Thích thì trái đất này ngừng quay không?" Thư Vân Thư nói: "Nếu chúng ta cự tuyệt, thậm chí đẩy lực lượng đáng ra phải đoàn kết sang phía đối lập, thì dẫu trái đất vẫn quay, nhưng nó sẽ quay chậm hơn trước." Tiêu Trác Nhiên nói: "Vân Thư, anh buộc phải nói cho em biết, em đã quá mức bận tâm vào chuyện của Uông Diệc Thích rồi, điều này rất tai hại." Thư Vân Thư nói: "Ý anh là gì? Có phải anh muốn nói em với Uông Diệc Thích vẫn chưa dứt tình cũ?" Tiêu Trác Nhiên đáp: "Ít nhất cũng là vấn vương không dứt." Thư Vân Thư nói: "Em thừa nhận đối với vấn đề của Uông Diệc Thích, em có phần bị chi phối bởi tình cảm cá nhân. Nhưng em cũng là người tham gia công tác ngầm hơn nửa năm trời rồi, em có lý trí của một người làm cách mạng, em sẽ không để tình cảm riêng làm mờ mắt. Em tin rằng thái độ của em đối với Uông Diệc Thích phần nhiều xuất phát từ tinh thần trách nhiệm cao độ đối với con người của một người Cộng sản."

Tiêu Trác Nhiên nói: "Quan điểm của chúng ta trong chuyện này có sự khác biệt rất lớn. Về mặt chủ quan, anh không muốn nó trở thành khúc mắc giữa hai chúng ta, nhưng thực tế khách quan đã bày ra rồi. Anh thấy thế này, anh sẽ nộp tài liệu lên Ủy ban Quân quản, để tổ chức đứng ra điều tra, bất kể kết luận thế nào thì chúng ta đều phải tin tưởng vào tổ chức. Em thấy có được không?" Thư Vân Thư nói: "Em mong bản thân anh có thể giữ thái độ tích cực." Tiêu Trác Nhiên nói: "Anh sẽ cố hết sức, nhưng phải dựa trên tinh thần cầu thị." Tiêu Trác Nhiên vốn không phải kẻ hẹp hòi, trong vấn đề của Uông Diệc Thích, một khi Thư Vân Thư đã kiên quyết không lùi bước, dĩ nhiên anh không thể xem nhẹ, với lòng dạ của anh càng không đến mức giở trò ngáng đường. Chỉ có điều, vì cẩn trọng và cũng để nắm chắc phần thắng hơn, trước khi đệ trình tài liệu của Lý Khai Cơ lên Ủy ban Quân quản, Tiêu Trác Nhiên đã lần lượt tìm gặp Trình Tiên Giác, Lý Khai Cơ và Trịnh Hoắc Sơn để nói chuyện.

Khi nói chuyện với Trình Tiên Giác, Trình Tiên Giác ấp a ấp úng nói rằng, đêm trước khi Giải phóng quân công thành Hoàn Tây, anh ta quả thực có cùng Uông Diệc Thích bàn luận về chuyện tiến thoái đi ở, nhưng Uông Diệc Thích không hề nói rõ là đi tham gia khởi nghĩa, Uông Diệc Thích chỉ bảo là muốn đến đầu Cầu Phong Vũ để gặp Thư Vân Thư. Trình Tiên Giác nói như vậy khiến vấn đề trở nên mơ hồ, bởi vì đến đầu Cầu Phong Vũ tham gia khởi nghĩa và đến đầu Cầu Phong Vũ gặp Thư Vân Thư là hai việc hoàn toàn khác nhau về bản chất; vế trước là hành vi chính trị hoặc hành vi quân sự, còn vế sau hoàn toàn có thể là hành vi tình cảm hoặc hành vi cá nhân. Lần này Trình Tiên Giác không hề nhận là mình khuyên Uông Diệc Thích khởi nghĩa, nhưng anh ta tuyệt nhiên không đả động đến chuyện Uông Diệc Thích khuyên nhủ mình. Tiêu Trác Nhiên gặng hỏi mãi xem ai là người khơi mào chuyện khởi nghĩa trước, Trình Tiên Giác bảo: "Lúc đó lòng dạ rối bời, đứng ngồi không yên, nói chuyện đi ở thì tự nhiên bàn đến chuyện đầu hàng Giải phóng quân hay trốn sang Giang Nam, chẳng biết ai khơi mào trước nữa, không nhớ rõ, thật sự không nhớ rõ. Nhưng có một điều tôi nhớ, tôi đã có tư tưởng khởi nghĩa từ sớm, chỉ là lúc ấy tình hình chưa sáng tỏ nên không dám tùy tiện bộc lộ mà thôi."

Ở chỗ Trình Tiên Giác, Tiêu Trác Nhiên vẫn chẳng thu được gì ngoài một mớ bòng bong mù mịt, bèn quay sang tìm Trịnh Hoắc Sơn nói chuyện. Trịnh Hoắc Sơn ăn nói quái gở: "Trung úy Tiêu, ngài nói thật cho tôi hay, cái khởi nghĩa với cái tù binh này thì khác gì nhau?" Tiêu Trác Nhiên nói: "Anh còn giả ngơ giả điếc gì nữa? Hai cái đó khác nhau một trời một vực. Người khởi nghĩa là chủ động làm cách mạng, là đồng chí của chúng tôi; còn tù binh là kẻ địch, kẻ nào biểu hiện tốt mới là đối tượng có thể đoàn kết." Trịnh Hoắc Sơn hỏi: "Người khởi nghĩa có phải đóng gạch mộc không?" Tiêu Trác Nhiên nói: "Người khởi nghĩa cũng là người làm cách mạng, người làm cách mạng cũng phải lao động." Trịnh Hoắc Sơn lại hỏi: "Người khởi nghĩa đi ỉa có bị lính cầm súng canh chừng không?" Tiêu Trác Nhiên nói: "Trịnh Hoắc Sơn, anh đừng có ăn vạ vô lý, tôi thấy thái độ này của anh rất nguy hiểm, lẽ nào anh muốn ngoan cố chống cự đến cùng?" Trịnh Hoắc Sơn nói: "Nếu ngài không muốn nói chuyện với tôi thì cút đi, ngài làm quan triều mới của ngài, tôi làm cục phân lừa của tôi. Ngài cơm bưng nước rót áo gấm lụa là, tôi cơm thô canh nhạt." Tiêu Trác Nhiên nói: "Đó không phải là vấn đề cơm thô canh nhạt, mà là vấn đề phải lột xác hoán cốt." Trịnh Hoắc Sơn nói: "Ngài có tháo xương tôi ra thì nó vẫn là xương của Trịnh Hoắc Sơn này thôi." Tiêu Trác Nhiên nói: "Đối đầu với nhân dân chỉ có con đường chết!" Trịnh Hoắc Sơn nói: "Ngài bắn tôi luôn đi cho rảnh nợ, ông đây chán ngấy cái cảnh ngày nào cũng phải đóng gạch mộc rồi." Tiêu Trác Nhiên nói: "Muốn không phải đóng gạch mộc thì phải cải tạo cho tốt, phải nói thật với tổ chức." Trịnh Hoắc Sơn nói: "Tôi chưa từng nói dối, ngài có bắt tôi ngày nào cũng đóng gạch mộc thì tôi cũng không nói dối."

Tiêu Trác Nhiên nói: "Được, vậy anh nói đi, đêm trước khi giải phóng thành Hoàn Tây, có phải Uông Diệc Thích đã tìm đến ký túc xá của anh để khuyên anh khởi nghĩa không?" Trịnh Hoắc Sơn nói: "Đêm đó anh ta có đến ký túc xá của tôi là thật, nhưng anh ta không hề khuyên tôi khởi nghĩa. Anh ta khuyên tôi sang Giang Nam tìm Hiệu trưởng Tống. Chính tôi mới là người khuyên anh ta khởi nghĩa, anh ta không chịu, thế nên mới cầm súng chống trả, rốt cuộc chuốc lấy kết cục làm tù binh. Tên Uông Diệc Thích đó chết cũng không hết tội, Trịnh Hoắc Sơn tôi mới là công thần khởi nghĩa, các người không những không đối đãi tử tế với tôi mà còn bắt tôi đến Diêu Cương Tối đóng gạch mộc, đi ỉa đi đái cũng bị súng chĩa vào mông, quá ư là vô lý!" Trịnh Hoắc Sơn ăn không nói có khiến Tiêu Trác Nhiên tức đến đổi cả sắc mặt, anh đập bàn quát: "Anh nói láo! Bản thân Uông Diệc Thích nói anh ấy khuyên anh ra đầu Cầu Phong Vũ tham gia khởi nghĩa, có người đã làm chứng những lời Uông Diệc Thích nói là thật!" Trịnh Hoắc Sơn chớp chớp mắt, bộ dạng trơ tráo như lợn chết không sợ nước sôi, toét miệng cười: "Anh ta khuyên là khuyên tôi, người khác làm sao làm chứng được?" Tiêu Trác Nhiên nói: "Lý Khai Cơ lúc đó có mặt tại chỗ, tận mắt thấy, tận tai nghe." Trịnh Hoắc Sơn nói: "Ngài đến lời của một tù binh như tôi còn không tin, sao lại có thể tin lời của một tên đặc vụ Quân Thống?"

Điều tra tới điều tra lui, Tiêu Trác Nhiên vẫn không tìm được bằng chứng xác thực chứng minh Uông Diệc Thích khởi nghĩa. Lòng Tiêu Trác Nhiên bực bội vô cùng, sự bực bội ấy không hẳn chỉ vì tinh thần trách nhiệm, mà mối quan hệ thanh mai trúc mã từ nhỏ giữa Thư Vân Thư và Uông Diệc Thích đã tạo cho Tiêu Trác Nhiên áp lực rất lớn. Từ ánh mắt của Thư Vân Thư, anh đã nhận ra rằng trong vấn đề của Uông Diệc Thích, cô không hoàn toàn tin tưởng anh. Anh vô cùng lo lắng, liệu Thư Vân Thư có nghĩ rằng anh cố tình dựng lên chướng ngại vật hay không.

Nói một cách công bằng, gạt bỏ những rào cản về mặt tình cảm cá nhân, Tiêu Trác Nhiên vẫn rất tán đồng nhân phẩm của Uông Diệc Thích. Ngày trước khi còn ở chung một ký túc xá, Trịnh Hoắc Sơn về cơ bản như một đống phân hôi hám, chẳng hòa hợp được với ai. Trình Tiên Giác tuy thông minh lanh lợi, cả ngày cười hề hề như một kẻ ba phải dễ tính, thỉnh thoảng còn làm chút việc tốt cho mọi người, chẳng hạn như phơi giùm chăn màn, quét dọn phòng ốc, nhưng gã này luôn khiến người ta có cảm giác tiền hậu bất nhất, làm việc gì cũng mưu toan vụ lợi rất rõ ràng, từng bị Trịnh Hoắc Sơn mắng thẳng mặt là "tiếu diện hổ". Duy chỉ có Uông Diệc Thích, ngày thường ít nói ít cười, học lực bậc trung, đối nhân xử thế không kiêu ngạo không tự ti, mà mỗi khi thảo luận về thời cuộc, thi thoảng buông một hai câu nhận định đều vô cùng chuẩn xác, đâm trúng tim đen. Ví như trước ngày thành Hoàn Tây được giải phóng, Ban Chính huấn yêu cầu mỗi học viên phải viết một "Bức thư tận trung của quân nhân", "thư tận trung" của Uông Diệc Thích liền khác biệt hoàn toàn với số đông, viết rằng: "Chữ nghĩa nói trung chẳng phải trung, trung với bách tính ấy trung lòng; một mai thiên hạ về chung mối, chẳng đợi lời thề dạ khắc trung". Kết quả là bức "thư tận trung" này bị coi là có tư tưởng phản nghịch, nếu không nhờ Hiệu trưởng Tống đứng ra che chở thì Uông Diệc Thích suýt nữa đã bị tống vào tù để tẩy não. Trong số mấy người bạn cùng phòng trước đây, nếu bảo cần phát triển một đồng chí thì lựa chọn hàng đầu chính là Uông Diệc Thích, cả Tiêu Trác Nhiên lẫn Thư Vân Thư đều chung quan điểm này. Chỉ có điều do thời điểm trước ngày giải phóng thành Hoàn Tây công tác ngầm quá phức tạp, bước đi này chưa kịp thực hiện trên thực tế, chẳng ngờ Uông Diệc Thích lại ngơ ngơ ngác ngác biến thành tù binh của Giải phóng quân.

Tiêu Trác Nhiên trăn trở suốt một thời gian dài vẫn không tìm được chứng cứ xác nhận hành vi khởi nghĩa của Uông Diệc Thích. Trong đầu anh suốt mấy ngày liền cứ tua đi tua lại khung cảnh cuối cùng trước ngày giải phóng thành Hoàn Tây, mường tượng ra đủ mọi khả năng cho Uông Diệc Thích. Đột nhiên vào một ngày nọ, anh nhớ đến trận đánh cuối cùng ấy, tức là trận chiến Tiểu Đông Môn nơi Uông Diệc Thích và Trịnh Hoắc Sơn đã hiện diện. Nhớ đến trận đánh này, Tiêu Trác Nhiên bỗng thấy kích động, ngay chiều hôm đó anh liền chạy tới bệnh viện dã chiến đóng ở phía đông nam Tam Thập Lý Phố, tìm gặp mấy thương binh bị thương trong trận Tiểu Đông Môn. Qua những thương binh này, anh biết được một phó tiểu đoàn trưởng tên là Đan Sĩ Hùng, người trực tiếp chỉ huy trận đánh đó. Theo lời Đan Sĩ Hùng kể lại, đêm hôm ấy — thực ra đã là rạng sáng, trời tối đen như mực, trận địa đối phương nhìn không rõ, nhưng khi có một người từ trận địa bên kia đi tới, dưới ánh lửa đạn vẫn lờ mờ nhìn thấy mặt anh ta, không đội mũ quân nhân, hai tay giơ súng, trên mũi súng có buộc mảnh cờ trắng. Tiêu Trác Nhiên hỏi Đan Sĩ Hùng, rốt cuộc là ai đã nổ súng bắn bị thương một đồng chí của ta? Đan Sĩ Hùng nói: "Theo kinh nghiệm của tôi, phát súng đó chắc chắn không phải cố ý bắn, quả thực là bị cướp cò. Nhưng lúc đó trận địa hơi hỗn loạn, bên chúng tôi vừa thấy đối phương nổ súng là lập tức bắn trả, may mà Giáo đạo viên Vu ra lệnh nâng nòng súng lên một tấc. Tôi xông lên bắt được tù binh đầu tiên, đạn trong súng của tên tù binh đó còn nguyên vẹn, thậm chí khóa an toàn còn chưa mở, điều này chứng tỏ người đó lúc bấy giờ thực lòng muốn đầu hàng." Tiêu Trác Nhiên ghi nhớ lời của Đan Sĩ Hùng, anh ngẫm nghĩ đi ngẫm nghĩ lại bốn chữ "thực lòng đầu hàng", trong lòng bỗng lóe lên một tia sáng — bỏ đi hai chữ trong cụm "thực lòng đầu hàng", rồi tổ chức lại theo ngôn từ chính trị, thì liền biến thành "đầu thành".

Sự việc tiến triển tới bước này, Tiêu Trác Nhiên mới thở phào nhẹ nhõm. Tự vấn lòng mình, việc chứng minh Uông Diệc Thích là người khởi nghĩa quả thực vô cùng khó khăn, dẫu Tiêu Trác Nhiên không phủ nhận việc Uông Diệc Thích có ý nghĩ khởi nghĩa, cũng không phủ nhận anh ta có hành động hướng tới khởi nghĩa, chẳng hạn như khuyên nhủ Trình Tiên Giác và Trịnh Hoắc Sơn khởi nghĩa, thế nhưng dù nói thế nào đi nữa, bản thân anh ta chưa hề có hành động thực tế, hơn nữa lại còn cầm súng bị bắt trong trận Tiểu Đông Môn, giờ mà bảo anh ta là khởi nghĩa thì bất luận thế nào cũng không thể xuôi được. Thế nhưng, đầu thành — quy kết hành vi của Uông Diệc Thích là "đầu thành" quy thuận thì lại vô cùng chuẩn xác, định tính như vậy vừa đúng với sự thật, lại vừa không phụ lòng Uông Diệc Thích, dẫu cho anh ta vẫn có phần chịu thiệt thòi thì cũng tốt hơn nhiều so với việc tiếp tục làm tù binh. Kết cục như thế, đối với Thư Vân Thư cũng coi như có một lời ăn tiếng nói thỏa đáng.

Tiêu Trác Nhiên bảo Đan Sĩ Hùng viết một bản tài liệu chứng nhận, rồi cầm bản tài liệu này nộp lên "Tổ thẩm tra phân loại nhân viên giải phóng" của Ủy ban Quân quản, về sau cuối cùng đã đưa ra kết luận: Uông Diệc Thích trong trận chiến giải phóng thành Hoàn Tây đã hiểu rõ đại nghĩa, lâm trận trở giáo, bỏ tối theo sáng, mang súng đầu thành quy thuận. Thông báo chẳng bao lâu sau đã được chuyển xuống lớp học tập tù binh. Uông Diệc Thích nghe được tin này, nước mắt trào ra khóe mi, miệng lẩm bẩm: "Thế nào gọi là đầu thành chứ, đây đâu phải sự thật! Tôi là người khởi nghĩa, không phải đầu thành quy thuận, đây không phải sự thật!" Trịnh Hoắc Sơn đứng bên cạnh cười khẩy: "Mẹ kiếp, đúng là đi buôn mất cả chì lẫn chài! Đầu thành thì cũng là đầu hàng thôi! Ta mà là ngươi thì ta thà làm tù binh chứ dứt khoát không đầu hàng!" Uông Diệc Thích nói: "Tôi đầu hàng trước ánh sáng, chẳng có gì là nhục nhã cả, anh cứ việc chờ chính quyền mới xử bắn anh đi!"