Một

Trước năm mười sáu tuổi, Trần Thu Thạch từng có lúc nghĩ mình là Giả Bảo Ngọc hay Lương Sơn Bá, chí ít cũng là Trương Sinh. Khi ấy trong cảm nhận của anh, trấn Ẩn Hiền chẳng khác nào kinh thành hoặc di chỉ kinh thành, còn cái bờ lũy họ Trần nhà anh hẳn cũng tương đương với cảnh tượng của Đại Quan Viên.

Trấn Ẩn Hiền không lớn không nhỏ, nằm trên một dải đất bằng phía tây bắc dãy Đại Biệt Sơn. Đây là một thị trấn cổ có hình chữ "Biện", phố chính chạy theo hướng đông tây dài hơn hai dặm, hướng nam bắc chưa đầy một dặm, giữa phố là con đường lát đá xanh kẹp giữa những cửa hàng vách ván gỗ. Đi kịch đường tới điểm mút cùng phía đông chính là bờ lũy họ Trần. Bờ lũy họ Trần bốn bề bao bọc bởi sông nước, tự thành một cõi riêng biệt, nối với thế giới bên ngoài nửa gần nửa xa bằng một cây cầu treo lát bằng phên tre rộng chưa đầy một trượng, dài độ hơn mười thước, trở thành một phong cảnh độc đáo của trấn Ẩn Hiền.

Bờ lũy họ Trần chính là nhà của Trần Thu Thạch. Phía nam lũy có một cổng lầu bằng gạch dày, bước qua cổng, hai bên tả hữu mỗi bên là ba gian nhà ngang tường gạch mái tranh, một con dốc thoai thoải hướng lên trên, bước thêm mười mấy bậc, ngước đầu lên là ngôi nhà chính ba gian ngoài năm gian trong, gạch xám ngói đen, mái cong góc vút, nom khá bề thế.

Thư phòng của Trần Thu Thạch nằm ở phía sau nhà chính, gồm hai gian nhà nhỏ xây bằng gạch xanh, trước cửa có một lối đi rải đá vụn nối liền với sân trước. Hai bên lối đi, mỗi bên đều có một bồn hoa xây bằng gạch. Thạch lựu, hoa quế, tường vi, thược dược, bốn mùa xuân hạ thu đông đều rực rỡ sắc màu. Nói cho cùng, khoảnh sân sau nho nhỏ này của nhà họ Trần hoàn toàn là một thế giới khác biệt với sân trước. Sân trước ngập tràn khói lửa nhân gian, ăn uống ỉa đái, trâu dê gà vịt; sân sau tìm tĩnh lặng giữa chốn ồn ào, ngỡ như chốn đào nguyên ngoài cõi thế, là một nơi tuyệt hảo ban ngày có thể ngắm cảnh đẹp, ban đêm có thể mơ mộng lành.

Thiếu niên Trần Thu Thạch coi mình là Giả Bảo Ngọc, điều này có can hệ rất lớn với cái bờ lũy nhà anh. Ví thử ở trong túp lều tranh của tá điền, anh tuyệt nhiên sẽ không nảy sinh mối liên tưởng ấy. Có lẽ chính là sau khi anh đọc cuốn sách cấm "Thạch Đầu Ký", những chí lý danh ngôn gấm vóc văn chương trong sách anh thuộc chẳng được bao nhiêu, nhưng những câu chuyện phong hoa tuyết nguyệt thì lại nhớ không ít. Bờ lũy họ Trần trong lòng anh được chia thành mấy khu, một khu là Di Hồng Viện, tự nhiên chính là hai gian phòng nhỏ của anh. Còn đâu là Tiêu Tương Quán, đâu là Lê Hương Viện, thì phải tùy tâm trạng. Mỗi bận từ trường tư thục trở về, bước đi trên cây cầu tre của bờ lũy, trong lòng Trần Thu Thạch chứa chan toàn là ánh nắng cùng hoa cỏ của Đại Quan Viên. Dùi đâm đùi không xua đi được nỗi khát khao ấy, tóc buộc xà nhà không giữ nổi con tim kia, ngồi trơ trọi bên ngọn đèn cô quạnh, ngắm trước cửa hoa nở hoa tàn, nghe mưa đêm khi nhặt khi khoan, tưởng tượng từng giọt huyết lệ lúc chôn hoa của Đại Ngọc, ước ao nàng Tình Văn mang bệnh vá áo lông công, nhấm nháp mùi vị trận mây mưa nếm thử đầu tiên của Tập Nhân...

Nghĩ đông nghĩ tây, rốt cuộc nghĩ ra tật xấu. Chuyện bừa bãi trong chăn gối lúc mộng mị tự khắc không cần phải nói, ánh mắt nhìn người ban ngày cũng trở nên khác lạ. Có một lần tập kịch ở trường, người diễn đôi với anh là An Tiêu Phân mới tới từ trường nữ Ái Quần bên cạnh, một cô gái nhỏ nhắn xinh xắn mặc âu phục. Anh nhìn An Tiêu Phân, trong cơn hoảng hốt bỗng suy tưởng nghìn xưa, thần du tám cõi. Vốn dĩ là tập vở kịch mới "Sơn Hà Hồn", anh lại ê a hát lên một đoạn, chẳng biết làn điệu đó là kịch Hoàng Mai hay kịch Lư, giọng nam điệu bắc, chẳng ra làm sao, nhưng lại vô cùng chân tình tha thiết: "Rơi chẳng hết lệ tương tư đỏ thắm hạt hồng đậu, nở không tàn liễu xuân hoa ngập lầu vẽ, ngủ chẳng yên sau hoàng hôn gió mưa lay song cửa, quên sao nổi sầu mới lẫn sầu xưa..."

Trần Thu Thạch bất giác hát vô cùng nhập tâm, như say như dại. An Tiêu Phân chẳng biết phải đối đáp thế nào, trơ mắt nhìn anh hát. May mà đang là tập kịch, lại là kịch tân trào tự biên soạn, hát thế nào cũng có lý cả. Về sau vẫn là bạn học Triệu Tử Minh biên kịch phát hiện ra điều bất thường, chạy lên sân khấu trừng mắt hỏi, cậu hát cái gì thế? Sao lại giống Giả Bảo Ngọc thế kia? Trần Thu Thạch bấy giờ mới tỉnh ngộ, đảo mắt một vòng rồi nói, Giả Bảo Ngọc gì chứ? Tôi đang luyện giọng đấy thôi.

Bờ lũy họ Trần tự nhiên không thể sánh được với quy mô của Đại Quan Viên, trên thực tế đây chỉ là một bờ lũy đất của lão phú hộ nông thôn, dơ dáy bẩn thỉu, hoàn toàn không có nét thanh nhã và phồn thịnh của Đại Quan Viên. Mỗi lần Trần Thu Thạch đi qua sân trước, anh lại cảm thấy một nỗi tự ti cay đắng khó tả. Gian sương phòng phía đông sân trước, một gian dùng để chứa lương thực thức ăn gia súc, gian kia là gian bếp củi, bên trong còn có bà vú già duy nhất của nhà họ Trần là Đỗ Quách thị cùng người đàn ông của bà là Đỗ Gù ở. Sương phòng phía tây, ngoài việc cất giữ nông cụ, những lúc mùa màng bận rộn cũng dành cho thợ gặt thời vụ ngủ lại. Phía sau sương phòng còn có chuồng gia súc, nằm sát rạt bên hào nước bờ lũy, trước sau quanh quẩn ngoài phân trâu, phân lợn, còn có phân ngỗng, phân gà, phân vịt, phân chó... Những thứ phân gio này đều là bảo bối của bố anh. Mỗi sáng sớm tinh mơ, gia súc đi trước, bố anh theo sau, cầm cuốc cào phân, quẩy ky phân, trước ngoài hào lũy, sau trong hào lũy, trước sân nhà, sau bờ ao, như nhặt vàng nhặt bạc mà mót từng bãi phân, không để sót một mẩu, không bỏ rơi một bãi, gom hết thảy đổ vào hố phân, ủ hàng mấy ngày trời, mùi hôi thối bốc lên nồng nặc.

Cảnh tượng này hồi nhỏ Trần Thu Thạch đã quen mắt, nhưng từ khi lên học trường trung học quốc lập ở Hoài Thượng Châu, được mở mang tầm mắt với những ngôi nhà tây có hoa viên chốn thành thị, lĩnh hội được hơi thở trên người cư dân phố xá, anh bắt đầu thấy tự ti. Nói cho cùng, anh vẫn chỉ là một kẻ nhà quê mà thôi.

Điều khiến anh không chịu nổi nhất vẫn là bố anh. Chính từ trên người ông bố Trần Bản Mậu, anh mới hoàn toàn hiểu rõ, đừng nói là Giả Bảo Ngọc, ngay cả cuộc sống như người bạn học Triệu Tử Minh đối với anh cũng xa vời vợi. Bố của Triệu Tử Minh là luật sư ở Hoài Thượng Châu, nhà ở nhà tây, đi học còn có xe kéo đưa đón, chân mang giày da, cổ thắt cà vạt.

Hôm trước tiết Thanh minh, thầy giáo dạy Quốc văn là Hoàng Đức Thắng dẫn theo mấy bạn học trong kịch xã tân trào về nông thôn du xuân, lại còn đặc biệt mời cả An Tiêu Phân, buổi trưa ăn cơm tại bờ lũy họ Trần. Bố mẹ anh đối đãi rất niềm nở, giết gà bắt cá làm đậu phụ, bày biện ở sân sau bảy đĩa tám bát, khiến Trần Thu Thạch được một phen nở mày nở mặt trước mặt thầy giáo và bạn bè.

Hôm đó Trần Bản Mậu cũng biết ý, thầy Hoàng năm lần bảy lượt mời mọc, Trần Bản Mậu vẫn khăng khăng không chịu ngồi chung mâm với những người có học thức, mà cùng mẹ của Trần Thu Thạch với đám người Đỗ Gù, Đỗ Quách thị ăn ở gian bếp củi ngoài sân trước. Ngặt nỗi An Tiêu Phân lại quá nhiệt tình, ăn được nửa chừng, cô nàng tự tiện bưng nửa bát thịt gà xào hạt dẻ đem ra gian bếp củi sân trước, chẳng ngờ lại trông thấy cảnh tượng ấy —— bố của Trần Thu Thạch đang liếm bát.

Lịch sử liếm bát của Trần Bản Mậu chỉ kém tuổi đời của ông độ chừng một tuổi, đã hơn bốn mươi năm có lẻ. Lịch sử liếm bát của Đỗ Gù thì bắt đầu từ sau khi ông ta tới bờ lũy họ Trần làm công dài hạn. Ngón nghề liếm bát của hai người này đều vô cùng điêu luyện, mỗi người một vẻ: Trần Bản Mậu thì liếm ba vòng bên trái hai vòng bên phải, từ rìa ngoài vào tới đáy bát, như thế có thể tránh để da mặt dính phải nước cháo. Tướng liếm của Đỗ Gù thì kém hơn một chút, hai tay bưng bát, từ dưới lên trên, từ trái qua phải. Liếm bát đã trở thành một công đoạn không thể thiếu sau bữa ăn của Trần Bản Mậu và Đỗ Gù. Cho dù là năm được mùa, trong nhà bữa nào cũng có gạo trắng mì ngon, hai người họ vẫn cứ phải liếm bát. Nếu không cho họ liếm bát, thì bữa cơm đó coi như ăn công cốc, ăn bao nhiêu cũng vẫn thấy đói.

Một người làm chủ gia đình có vài chục mẫu ruộng tốt, thế mà lại đi liếm đáy bát, thè cái lưỡi to tướng ngoáy tới ngoáy lui, chẳng khác nào một con vật nuôi cỡ lớn, quả thực vô cùng khó coi. Đây cũng là điều Trần Thu Thạch bất mãn nhất trong muôn vàn nỗi bất mãn đối với bố mình. Có một lần Trần Thu Thạch thực sự nhìn không nổi nữa, bèn đánh bạo nói: "Bố, lương thực trong nhà đâu phải không đủ ăn, bố liếm bát làm cái gì?"

Bố anh vươn dài cổ nhìn anh rồi bảo: "Đủ ăn? Bao giờ thì lương thực mới đủ cho người ta ăn căng rốn hả? Năm được mùa đủ ăn thì còn có năm mất mùa, lúc nào cũng không được quên cần kiệm."

Trần Thu Thạch bảo: "Thế thì cũng đâu cần phải liếm bát, cái lưỡi cứ ngoáy tròn dưới đáy bát, trông ghê chết đi được!"

Bố anh nói: "Ghê à? Đọc được mấy quyển sách tây mà mày đã tự coi mình là cành vàng lá ngọc rồi đấy phỏng? Tao nói cho mày biết, đọc xong mấy năm này, mày cũng cứ về đây mà xuống ruộng cho tao, húp cháo mày cũng phải liếm sạch đáy bát cho tao."

Nói vài lần không ăn thua, ngược lại còn bị ông bố châm chọc mỉa mai một thôi một hồi, về sau Trần Thu Thạch không buồn nói bố nữa, chỉ cố gắng không nhìn cái bộ dạng liếm bát của bố, mắt không thấy thì tâm không phiền. Bố anh càng được đà lấn tới, cứ thế liếm bát như cũ đã đành, lại còn vắt óc nghĩ ra một bài vè: "Cháo trắng gạo ngon quý hơn bạc, dính nơi đáy bát sáng long lanh, lưỡi vòng một lượt nuốt vào bụng, cần kiệm giữ nhà chẳng thẹn lòng." Có đôi khi cao hứng, trước giờ cơm lão địa chủ lại nghêu ngao vài câu đầy vẻ đắc chí, như thể cố ý chọc tức đứa con trai.

Cũng may, trong những năm tháng đã qua, việc lão địa chủ liếm bát người ngoài không hay biết, nên cũng chẳng ảnh hưởng gì tới thanh danh, không ngờ lần này lại để lộ cái tướng bần tiện ấy ra ngoài.

Bố của Trần Thu Thạch và Đỗ Gù đều ăn cơm độn ngũ cốc, nửa khô nửa nhão, ăn kèm với củ cải khô, đã ăn xong một bát rồi, đang dọn sạch trận địa cuối cùng. Lúc An Tiêu Phân bưng nửa bát gà xào hạt dẻ bước tới gần gian bếp củi, vừa liếc mắt đã trông thấy bố Trần Thu Thạch đang liếm bát, liếm phát ra tiếng chóp chép. An Tiêu Phân lập tức sững sờ, tiến không xong, lùi chẳng đặng, phì cười thành tiếng rồi quay đầu bỏ chạy, vừa vặn đâm sầm vào lồng ngực của Trần Thu Thạch đi ngay phía sau.

Trần Thu Thạch lấy làm lạ, ánh mắt nhìn qua vai An Tiêu Phân vào trong gian bếp củi. Đúng lúc ấy bố anh đang bưng bát, ngơ ngác nhìn anh. Trần Thu Thạch vừa nhìn thấy cái đáy bát sáng loáng bóng bẩy của bố, trong lòng lập tức hiểu ra phần lớn câu chuyện, vừa giận vừa thẹn, bèn gạt phắt An Tiêu Phân ra, đỏ mặt tía tai nói: "An Tiêu Phân, ai cho cô ra bếp củi thế này?"

An Tiêu Phân bưng bát, nhìn Trần Thu Thạch đầy vẻ tủi thân: "Xin lỗi Trần Thu Thạch, tôi... các cụ nhường hết đồ ngon cho chúng ta, tôi không nỡ mà!"

Trần Thu Thạch nói: "Nhà tôi quy củ như thế đấy, cô tới góp vui làm cái gì?" Dừng một chút lại bảo: "Không được nói cho mọi người biết đâu đấy!"

An Tiêu Phân chớp chớp mắt nói: "Nói gì cơ, tôi có thấy gì đâu."

Chuyện này đả kích Trần Thu Thạch quá nặng nề. Dường như ngay khoảnh khắc ấy, một gậy giáng thẳng xuống đầu khiến anh bừng tỉnh, anh là Giả Bảo Ngọc ư? Nhầm to! Cứ nhìn bố anh là biết đời này kiếp này anh không thể nào là Giả Bảo Ngọc được rồi, bố anh không phải Giả Chính, không phải Giả Xá, thậm chí chẳng phải Giả Trân, bố anh cùng lắm chỉ là một gã Tiêu Đại, không, ngay cả Tiêu Đại cũng chẳng bằng, Tiêu Đại còn không thèm liếm bát!

Hai

Trần Thu Thạch theo học thầy Lương ở trường tư thục trấn Ẩn Hiền sáu năm, rồi thi đỗ vào trường trung học quốc lập Hoài Thượng Châu, con người anh liền đổi khác. Ngay cả khi về nhà, anh cũng vận một bộ đồ học sinh sạch sẽ chỉnh tề, trên đầu đội mũ học sinh dạ đen, túi áo còn cài một cây bút máy, trông ra dáng ra hình. Bố anh là Trần Bản Mậu hễ nhìn thấy Trần Thu Thạch ngồi trong thư phòng đọc sách viết chữ khoe khoang học vấn là trong lòng mát dạ vô cùng. Ông nào có thể ngờ được, con trai không những đọc sách mà còn hát kịch, không những hát kịch mà còn giao du với đủ hạng bạn bè, nam có nữ có. Thường thường vào mấy ngày nghỉ học, con trai về nhà, đằng sau mông còn kéo theo mấy người, kê mấy cái ghế đẩu ở sân sau, làm bộ làm tịch, cao đàm khoát luận, nào là thời cuộc, nào là quân phiệt, nào là dân chủ, nào là cách mạng quốc dân... Trần Bản Mậu hễ nghe mấy thứ mù mịt như mây như sương ấy là trong lòng khó chịu, lờ mờ cảm thấy con trai đang bị những thứ bậy bạ đó dạy hư.

Trần Bản Mậu là một lão phú hộ chân chất, có được cơ ngơi khấm khá, ông vẫn cứ cùng làm lụng ngoài đồng với thợ dài hạn thợ ngắn hạn như thường, đến một bãi nước tiểu cũng chẳng nỡ đái vào ruộng nhà người khác, dẫu có đi chợ xa bên ngoài, cũng nhất định phải kẹp chặt đũng quần nhịn tiểu mang về ruộng nhà mình mà tưới. Trần Bản Mậu đổ từng giọt mồ hôi xuống ruộng để trổ ra những bông lúa vàng ươm, đổi lấy những đồng bạc trắng lóa, nuôi con trai ăn học là mong mỏi anh có thể giống như người anh họ làm việc ở Hoài Thượng Châu, tệ nhất cũng kiếm được một chân sai vặt đàng hoàng trong huyện Mân Sơn, lỡ có kiện tụng cũng có chỗ dựa dẫm. Nhưng Trần Thu Thạch lại chẳng màng tới điều đó. Có một lần bố anh rầu rĩ van nài anh đừng giao du với đám vô công rỗi nghề ấy nữa, đừng đi làm mấy trò dở dở ương ương như đoàn thể thanh niên chủ nghĩa gì đó, ngờ đâu Trần Thu Thạch khẽ chớp mắt, lắc đầu lắc não bảo: "Đại trượng phu phải có chí kinh thiên vĩ địa, nay gặp buổi phong vân biến đổi, giang sơn chao đảo, chính là thời cơ cho thanh niên có chí như bọn con đại triển hồng đồ cải cách dân tộc, chốn Mân Sơn nhỏ bé này há là nơi lưu lại của bọn con?"

Lời này Trần Bản Mậu nghe nửa hiểu nửa không. Về sau Trần Bản Mậu đem chuyện này nói với người anh họ là Mã tiên sinh, vị tú tài trên trấn, bảo thằng ranh con này suốt ngày như ruồi mất đầu, trường học cứ hễ nghỉ là chạy loạn xạ, bác bảo phải làm sao bây giờ?

Mã tiên sinh ngẫm nghĩ hồi lâu rồi bảo: "Bác họ này, bác gặp rắc rối rồi đấy, thằng cháu họ của chúng ta học trên thành phố mấy năm, e là tâm tính hoang dại mất rồi. Mau mau tìm một đám tốt gả vợ cho nó đi. Bác quản không nổi nó thì để vợ nó trói nó lại, dải rút của đàn bà trói người còn hiệu nghiệm hơn cả nhà lao đấy."

Lời này nói trúng phóc tâm can của Trần Bản Mậu. Từ sau khi nghe lời Mã tiên sinh, Trần Bản Mậu coi việc cưới vợ cho con trai là việc đại sự hàng đầu.

Năm Dân quốc thứ mười sáu, dãy Đại Biệt Sơn xảy ra một việc kinh thiên động địa. Một lũ người thành phố liên lạc với một lũ người dưới quê, vác súng lên bảo là muốn đổi triều đổi đại, cộng sản cộng thê. Mấy nhà giàu quanh trấn Ẩn Hiền nơm nớp lo sợ, bèn tổ chức dân đoàn, phái người tới tìm Trần Bản Mậu, muốn ông bỏ tiền mua súng để giữ gìn trị an địa phương. Trần Bản Mậu chẳng thèm nghĩ ngợi liền đuổi thẳng cổ người ta đi. Trần Bản Mậu bảo: "Họ đánh thiên hạ của họ, tôi cấy ruộng của tôi, nước giếng không phạm nước sông, cớ sao tôi phải bỏ tiền mua súng?"

Nói thì nói vậy, nhưng chuyện này vẫn khiến da đầu Trần Bản Mậu tê rần một hồi. Tiền nong, Trần Bản Mậu tự nhiên sẽ không chịu bỏ ra, cho dù có loạn thổ phỉ thì cũng phải do chính phủ bỏ tiền, can hệ gì tới ông? Điều ông lo lắng là con trai mình sẽ chuốc lấy phiền toái. Trước mắt trong núi Đại Biệt đang nổi lên bạo động, biết đâu chừng ngày nào đó sơ sẩy một cái, để bọn họ dụ dỗ con trai lên núi thì coi như lỗ vốn to. Nghĩ tới nghĩ lui, đã không làm thì thôi, làm thì làm cho trót, mau mau tìm cho con trai một người vợ, trói chặt nó vào dải rút của đàn bà, họa chăng mới là thượng sách.

Cô họ của Trần Thu Thạch, bà mối nức tiếng ở trấn Ẩn Hiền là Trần Tiểu Chủy đã giới thiệu mối đầu tiên cho nhà họ Trần, chính là Thái Cúc Hoa.

Ba

Trần Thu Thạch còn chưa thấy mặt Thái Cúc Hoa đã cảm thấy bực bội đầy bụng. Năm mười sáu tuổi, anh đã hiểu ra mình không có cái số của Giả Bảo Ngọc, khó lòng có được người con gái quốc sắc thiên hương tạo bằng sương bằng tuyết đến yêu thương mình. Nhưng dẫu sao anh cũng từng học trường tư, học trung học, từng thấy nhà tây ở Hoài Thượng Châu, từng nghe kịch Lư trên phố Mã Phụ, tính ra cũng là người có kiến thức. Kém cỏi đến mấy cũng đâu đến mức phải lấy một người đàn bà bó chân làm vợ! Anh muốn tìm một nữ sinh như An Tiêu Phân, cùng nhau tự do luyến ái. Thời buổi ấy, thế giới bên ngoài đang nhốn nháo xôn xao, người ta cổ vũ tình yêu kiểu mới, hôn nhân kiểu mới, phụ nữ thành phố từ lâu đã chẳng còn bó đôi chân nhỏ nữa rồi.

Tổ tiên của Thái Cúc Hoa là thương nhân buôn trà ở sông Yên Chi, gia cảnh khấm khá, điều này chỉ là thứ yếu, quan trọng là cái miệng nhỏ của Trần Tiểu Chủy quả thực lợi hại, đôi môi mỏng dính hễ mở miệng là liến thoắng như cắn hạt dưa, lời lẽ cứ tuôn ra từng tràng. Trần Tiểu Chủy bảo: "Con bé Cúc Hoa này ấy à, hiểu biết lễ nghĩa, khéo léo đảm đang, người ngợm thì da trắng thịt mềm, chân dài eo thon. Đàn bà eo thon mông nở là tướng sinh con trai, đẻ đứa nào trúng đứa nấy, chưa đầy hai mươi năm, bảo đảm cho nhà họ Trần các người có đến bảy tám thằng cu nối dõi."

Đương nhiên Trần Bản Mậu cũng chẳng nghe theo lời một phía của Trần Tiểu Chủy, ông bảo vợ cầm bát tự ngày sinh của Trần Thu Thạch và Thái Cúc Hoa, tìm Tôn Bán Tiên ở đầu bắc con phố bói một quẻ, chuyện khác không hỏi, chỉ bói đường sinh con đẻ cái.

Mẹ của Trần Thu Thạch kiễng đôi bàn chân nhỏ, khua khoắng đôi bàn tay, sải đôi chân vòng kiềng, hớn hở bước đi, rầu rĩ trở về. Hỏi làm sao thế? Mẹ anh bèn thuật lại nguyên văn lời của Tôn Bán Tiên —— nhà có vạn vàng chẳng phải giàu, năm đứa con trai tuyệt tự đầu. Trần Bản Mậu không hiểu, bà vợ bèn giải thích cho ông nghe: Nhà có vạn vàng tức là mười cô con gái (thiên kim), một chàng rể bằng nửa đứa con trai, mười chàng rể chẳng phải là năm đứa con trai sao? Có năm đứa con trai này thì vẫn cứ là tuyệt tự.

Trần Bản Mậu vừa nghe lời ấy, cái cổ vốn đang nghển dài lập tức rụt lại, cái đầu gục xuống như cà tím bị sương muối táp, ỉu xìu một hồi lâu mới ngẩng lên, đôi mắt sâu hoắm lườm bà vợ già rồi nói: "Sao lại thế được, sao lại thế được, bà xem quẻ kiểu gì thế hả?"

Bà vợ đáp: "Ông hỏi tôi, tôi biết hỏi ai?"

Trần Bản Mậu không nhìn bà vợ nữa mà nhìn lên tường, nhìn trân trân một hồi lâu mới hướng về phía đầu tường mà mắng: "Thằng Tôn Bán Tiên chết tiệt, tao với mày kiếp trước không oán kiếp này không thù, cớ sao mày lại phán cho tao cái quẻ thế này, mày muốn lấy mạng tao đấy à?"

Chỉ vì một quẻ bói ấy, Trần Bản Mậu ốm liệt giường, ba ngày chỉ húp được hai bát cháo loãng.

Bố của Trần Thu Thạch vừa ngã bệnh, mẹ anh liền cuống cuồng, bàn bạc với con trai mau mau tìm lấy một người vợ để cho bố một viên thuốc an thần, kẻo làm ông ngã bệnh rồi không gượng dậy nổi.

Trần Thu Thạch vốn dĩ chẳng mặn mà gì với chuyện lấy vợ, chẳng qua thấy bố mình sốt vó như lửa đốt đít mong bế cháu nội, anh mới miễn cưỡng đối phó.

Chính vì những suy nghĩ đó, Trần Thu Thạch mới đồng ý yêu cầu của bố. Thế nhưng đồng ý cưới vợ không có nghĩa là đồng ý cưới Thái Cúc Hoa. Vừa nghe nói bát tự của Thái Cúc Hoa không hợp với mình, Trần Thu Thạch mừng thầm trong bụng. Trần Thu Thạch nói với mẹ: "Bông rơi xuống đất chẳng dập nổi gót chân, người sống chẳng lẽ lại chết vì nghẹn đái? Bệnh của bố là bệnh tâm lý, bệnh tâm lý bắt nguồn từ Thái Cúc Hoa, nhà ta với nhà họ Thái còn chưa đâu vào đâu, không nhắc tới mối này nữa chẳng phải là xong sao?"

Mẹ anh nói: "Con ơi, con không động lòng chút nào với con bé Cúc Hoa sao? Đó là đứa con gái ngoan quanh vùng mười dặm ai thấy cũng khen đấy!"

Trần Thu Thạch nói: "Ếch ngồi đáy giếng thấy trời bằng cái vung, thiếu mỗ đồ tể há phải ăn thịt lợn cả lông?"

Mẹ anh nghe hiểu, liền chạy tới giường bệnh nói với ông chủ gia đình. Ông chủ nhỏm dậy, gặm một mẩu bánh bao to bằng đế giày, ngay hôm đó đã chốt hạ sự việc: Quay ngoắt sang chọn một nhà khác.

Nhà được chọn lại mang họ Viên, cô con gái tên là Đông Mai. Trần Thu Thạch vừa nghe tên này đã thấy thích, về sau lại nghe nói Viên Đông Mai từng học trường tân học, vả lại chưa từng bó chân, Trần Thu Thạch càng thêm xao xuyến, lắc đầu lắc não ngâm nga: "Bảo kiếm phong tòng ma lệ xuất, mai hoa hương tự khổ hàn lai. Lành thay, lành thay! Đông Mai Thu Thạch, quả là châu liên bích hợp!"

Trước điện thờ dán hình thần thánh, Tôn Bán Tiên rửa tay thắp hương, ngồi quay mặt vào tường, nhắm mắt chắp tay, miệng lẩm bẩm khấn vái. Mẹ Trần Thu Thạch trong lòng thắc thỏm không yên, ánh mắt nửa phần sợ hãi nửa phần kính ngưỡng. Độ chừng tàn hai cối thuốc lào, Tôn Bán Tiên mở mắt ra, cầm ống thẻ lắc ba vòng bên trái hai vòng bên phải, sau đó bảo mẹ Trần Thu Thạch rút thẻ.

Tôn Bán Tiên giơ que thẻ lên, hướng ra ánh mặt trời ngoài cửa, nheo đôi mắt già nhìn trái nhìn phải, đoạn đột nhiên mở to mắt nói: "Chúc mừng, chúc mừng, quẻ thượng thượng! Nhà có vạn vàng làm tân nương, một nhà mười chàng rể người ta. Nhà bà có mười cậu thiếu gia, chẳng phải là mười chàng rể của nhà người ta sao?"

Mẹ Trần Thu Thạch lần này nghe hiểu liền kiễng đôi chân nhỏ chạy một mạch về nhà, thuật lại đầu đuôi như thế. Khi ấy Trần Bản Mậu đang ngồi trên cối xay giữa sân trước hút thuốc lào, tay bưng điếu cày ngây người một hồi lâu, chẳng kịp kìm nén mà nước mắt đã trào ra, nghẹn ngào nói: "Trời cao có mắt, trời cao có mắt! Nhà họ Trần ta đời đời hành thiện tích đức, bắc cầu đắp đường, tạo phúc một phương, ông trời đều nhìn thấy cả!"

Chuyện tiếp theo diễn ra thật đơn giản. Hai nhà bàn bạc xong xuôi, trao đổi canh thiếp, tiền thách cưới sính lễ của hồi môn thảy đều đủ cả, chọn ngày lành tháng tốt, kèn trống rộn ràng, hân hoan vui mừng rước người về dinh. Cưới được con dâu, Trần Bản Mậu rèn sắt khi còn nóng, bảo Trần Thu Thạch dứt khoát bỏ học luôn cho rảnh, đỡ phải để cái trường học dở dở ương ương kia làm người ta thót tim lo sợ, cứ việc chuyên tâm ở nhà mà tạo cháu trai cho ông.

Tiểu gia bích ngọc Viên Đông Mai quả nhiên tuấn tú, đường nét nào ra đường nét nấy. Đêm tân hôn, hai con người có học e ấp thẹn thùng, nói về cảm thụ ái ân nam nữ, Trần Thu Thạch mở to mắt bảo: "Lúc bảng vàng đề danh, đêm động phòng hoa chúc, chỉ biết làm chuyện này sướng, không ngờ lại sướng đến thế!"

Viên Đông Mai chỉ mong sớm ngày thụ thai, nàng thà chịu đựng nỗi đau xé toạc thân thể mình cũng phải sớm ngày nối dõi tông đường cho nhà họ Trần. Người phụ nữ một đời có phúc phận hay không, trông cậy cả vào cửa ải này.

Viên Đông Mai không chỉ có dung mạo xinh đẹp mà còn thấu hiểu thi thư, thi thoảng có thể cùng Trần Thu Thạch đàm đạo thơ Đường từ Tống, càng làm cho Trần Thu Thạch mừng khôn xiết. Cuộc sống của đôi vợ chồng trẻ vô cùng viên mãn, như keo như sơn, đêm nào cũng khiến chiếc giường dát tre kêu cót két cót két. Âm thanh ấy lọt vào tai Trần Bản Mậu chẳng khác nào tiếng chiêng trống mừng vui hay tiếng pháo giao thừa, từng tiếng từng tiếng đều êm tai dễ nghe đến thế.

Chưa đầy nửa năm, hốc mắt của Trần Thu Thạch càng lúc càng lõm sâu, còn bụng của Viên Đông Mai thì đã lùm lùm nhô lên.

Cả nhà ai nấy đều nâng niu Viên Đông Mai như nâng trứng, việc đồng áng không cho làm, bếp củi cũng không cho vào, đến cả việc kim chỉ vá may cũng cấm tiệt.

Mang thai được bốn tháng, để bảo đảm cho đứa cháu nội được bình an, Trần Bản Mậu còn làm một việc trái với lẽ thường: Ông bảo bà vợ dọn vào phòng tân hôn ở cùng chăm sóc con dâu. Con trai lại dọn về sân sau, vào ở trong thư phòng. Gian ngoài thư phòng kê một chiếc giường của Trần Bản Mậu, Trần Bản Mậu đêm đêm ngủ trên chiếc giường ấy để canh cửa cho con trai, cốt là để phòng ngừa đứa con nôn nóng không kìm được cơn thèm khát mà quấy nhiễu giấc mộng lành của cháu nội ông.

Trần Thu Thạch vốn dĩ chẳng biết mùi vị nam nữ ra sao thì cũng thôi đi, đằng này từ khi nếm được vị ngọt liền chẳng dứt ra nổi. Anh chẳng còn thiết tha gì Bảo Ngọc với Đại Ngọc nữa, giở thói tính toán chi li rồi làm vẻ nho nhã, gãi ngứa ngoài giày, ngắm mơ giải khát, toàn là chuyện nhảm nhí cả. Bên cạnh có một người phụ nữ nõn nà thì Giả Bảo Ngọc cũng hóa thành kẻ ngốc. Chẳng ngờ đương lúc say sưa thì Viên Đông Mai lại mang thai, anh còn chưa kịp thỏa thuê thì ông bố đã cấm không cho chạm vào vợ nữa, thật đúng là vui quá hóa buồn!

Mấy đêm đầu tiên phải ngủ riêng với vợ, Trần Thu Thạch trằn trọc thâu đêm, trên giường trở mình liên tục như lật bánh nướng, vò nát cả chăn đệm. Trần Bản Mậu ở gian ngoài nghe thấy con trai lúc thì thở ngắn than dài, lúc thì gầm gừ rên rỉ, chẳng mảy may động lòng. Thứ chuyện này ông đã trải qua rồi, không có ngọn Hỏa Diệm Sơn nào là không qua nổi, miệng không có cái ăn thì không sống được, chứ cái của nợ kia nhịn một độ thì chết thế nào được.

Dần dà cũng tới kỳ sinh nở. Đôi khi vào ban ngày, mẹ anh ra ngoài bận bịu công việc, Trần Thu Thạch liền lẻn về phòng ngủ của mình, cuống cuồng lột sạch quần áo của vợ ra. Không làm ăn gì được thì nhìn một cái thôi cũng được chứ sao? Nhưng càng nhìn lại càng bốc hỏa, Viên Đông Mai trong thời kỳ thai nghén lại càng thêm đẫy đà mơn mởn. Đôi gò bồng đảo ngày càng căng tròn, tựa như khối mỡ đông trắng muốt, bên trên khảm hai quầng vú màu đỏ thẫm như cánh hoa, điểm xuyết trên quầng vú là hai đầu nhũ hoa tươi tắn nõn nà, như trái anh đào trong vắt lấp lánh dưới ánh mặt trời sau cơn mưa, khiến Trần Thu Thạch thèm thuồng nhỏ dãi.

Ước chừng nửa năm trời, Trần Thu Thạch đều sống trong cơn thèm khát và phẫn uất.

Cứ thế nâng niu cho tới ngày dưa chín cuống rụng, nào ngờ lúc ở cữ lại gặp phải rắc rối tày trời: Bụng của Viên Đông Mai mang thai ngược. Cả nhà nháo nhào suốt một đêm, sáng sớm hôm sau, một tờ giấy vàng đã đắp lên mặt Viên Đông Mai, ba ngày sau từ nhà họ Trần khiêng ra hai cỗ quan tài một lớn một nhỏ. Chuyện hỷ chớp mắt biến thành chuyện tang.

Đám tang kèn trống nỉ non làm suốt mấy ngày liền. Trần Bản Mậu lần này không ngã bệnh, nhưng gương mặt già nua kia trông thấy rõ là mất hết huyết sắc, cuối cùng đến chút sinh khí cũng chẳng còn, y hệt như một mảnh giấy mỏng dán lên gò má. Mấy ngày liền, Trần Bản Mậu không hé nửa lời.

Đại nạn ập xuống đầu, lại chính là Trần Thu Thạch giữ vững được bình tĩnh. Có một buổi tối lúc đang húp cháo loãng, anh nói với bố: "Từ xưa việc tốt lắm gian nan, trời trao việc lớn cho ai tất trước tiên làm khổ tâm chí, nhọc gân cốt, đói thể xác người đó. Số mệnh có kiếp nạn này, sau cơn hoạn nạn tất có phúc lớn."

Những lời lẽ dở dở ương ương của Trần Thu Thạch thì bố anh vĩnh viễn nửa hiểu nửa không. Trần Bản Mậu bưng bát cháo, mắt không nhìn con trai mà nhìn vào bát cháo, mặt cháo hằn lên những nếp nhăn như vỏ cây. Trần Bản Mậu nói: "Gia Cát Lượng bản lĩnh lớn thế mà chẳng phải cũng lấy một mụ vợ xấu đó sao? Đàn bà là cái gì? Chính là con gà mái đẻ trứng!"

Trần Thu Thạch nói: "Cơ duyên nhân duyên sâu xa khôn lường, bố không cần phải bận tâm nữa, con tự có chủ trương."

Nửa năm sau, nhà họ Trần hồi phục lại nguyên khí, xốc lại tinh thần cưới cho Trần Thu Thạch một mối khác, là tiểu thư họ Vương ở phố Mã Phụ. Không ngờ lần này lại càng quái gở hơn, tân nương tử về nhà chồng chưa đầy bốn tháng, chẳng rõ nguyên do đột nhiên phát bạo bệnh rồi một hơi lìa đời.

Cả nhà già trẻ trên trời không đường, dưới đất không lối, khóc lóc chết đi sống lại. Nhà mẹ đẻ của con dâu lại càng không chịu để yên, rầm rộ mấy chục con người từ phố Mã Phụ kéo đến trấn Ẩn Hiền đòi đánh nhau, đòi khám nghiệm tử thi, đòi đền mạng. Nếu không nhờ quan huyện Mân Sơn xử án phân minh, hai cha con Trần Thu Thạch suýt chút nữa đã phải vào ngồi tù.

Bốn

Sau một trận kiện cáo, nhà họ Trần liền suy sụp, phải bán đi bốn mươi mẫu ruộng nước cùng ba gian xưởng thủ công trên mặt phố trấn Ẩn Hiền. Trần Bản Mậu vẫn cắn chặt răng mà sống, Trần Bản Mậu còn sống chỉ nói với con trai một câu: "Bất hiếu có ba điều, không con nối dõi là lớn nhất. Không nhìn thấy cháu đích tôn, tao chết không nhắm mắt!"

Lần này không tìm Tôn Bán Tiên nữa. Trong mắt Trần Bản Mậu, lời Tôn Bán Tiên rốt cuộc chỉ là thứ vứt đi, thế là lại quay sang tìm Trần Tiểu Chủy.

Trần Tiểu Chủy nói: "Nhà các người bây giờ muốn tìm vợ e là khó đấy, quanh vùng một trăm dặm ai chẳng biết cậu ấm nhà này khắc vợ, cưới một người chết một người."

Trần Bản Mậu mặt xám như tro tàn, ngẩn người hồi lâu mới nói: "Cô nó ơi, cái miệng nhỏ của cô nghìn vàng khó mua, người chết cũng nói thành sống được, cô nghĩ cách giúp tôi với, cô không thể giương mắt nhìn họ Trần nhà tôi tuyệt tự được đâu!"

Trần Tiểu Chủy nói: "Bác họ ơi, tôi hỏi bác, Thái Cúc Hoa có điểm nào không tốt?"

Trần Bản Mậu nói: "Điểm nào cũng tốt, chỉ là Tôn Bán Tiên bảo bát tự không hợp, phải sinh mười đứa con gái cơ."

Trần Tiểu Chủy nói: "Bác mà còn nghe lời thằng Tôn Bán Tiên thì tôi lập tức cất bước đi về."

Dẫu cho gia đạo sa sút, Trần Bản Mậu vẫn thắt lưng buộc bụng lấy ra mười đồng bạc trắng, bảo Trần Tiểu Chủy sang nhà họ Thái ở sông Yên Chi đi lại vận động. Ngờ đâu thời thế đổi thay, nhà họ Thái lại chẳng ưng nữa. Nhà họ Thái bảo: "Sao thế, lừa người ta chắc? Nhà họ Trần đã là hạng khố rách áo ôm rồi, cậu ấm nhà họ Trần lại còn là đồ ba đời vợ, mang cái số khắc vợ nữa. Chúng tôi chẳng thể đẩy con gái hoàng hoa vào hố lửa được đâu."

Tin tức truyền về, Trần Bản Mậu sốt ruột suýt thắt cổ tự vẫn, đành trơ mặt van nài Trần Tiểu Chủy đi làm mối lần nữa. Trần Bản Mậu nói: "Tốn tiền tôi chẳng sợ, dẫu sao vẫn còn mấy chục mẫu ruộng, nếu mà tuyệt tự thì nhà họ Trần giữ lại mấy mẫu ruộng này làm cái gì?"

Chẳng biết lại trải qua bao nhiêu trắc trở, may nhờ cái miệng khéo ăn khéo nói của Trần Tiểu Chủy, kỳ kèo bớt một thêm hai suốt bảy tám hiệp mới coi như định đoạt xong mối hôn sự này. Lúc này nhà họ Trần chỉ còn lại mười mấy mẫu ruộng cằn và một gian xưởng nhuộm.

Con gái lớn mười tám tuổi thay đổi nhiều, Thái Cúc Hoa vốn dĩ không đẹp, từ mười sáu tuổi lớn lên đến mười tám tuổi quả nhiên có đổi thay, nhưng không phải càng đổi càng đẹp mà là càng đổi càng xấu. Cái sự xấu của Thái Cúc Hoa đến ông trời cũng chẳng giúp nổi, chủ yếu xấu ở đôi mắt và khuôn mặt: Mắt ti hí, mặt vuông chữ điền, hoàn toàn chẳng mơn mởn như lời Trần Tiểu Chủy tán dương, chỉ duy có một điểm Trần Tiểu Chủy không nói dối, đó là eo thon mông nở. Đêm động phòng hoa chúc, vén khăn trùm đầu lên, Trần Thu Thạch vừa nhìn thấy bộ dạng của Thái Cúc Hoa chẳng khác nào bị một gậy giáng thẳng vào đầu, trước mắt hoa cà hoa cải bay loạn xạ. Trước kia anh biết người phụ nữ này không đẹp, nhưng anh không ngờ lại xấu đến mức độ này.

Đêm tân hôn, Trần Thu Thạch ngồi trơ nửa đêm, Thái Cúc Hoa khóc nửa đêm. Nàng biết dung mạo mình không đẹp đẽ gì, nàng không xứng với Trần Thu Thạch. Nàng lo sợ đêm nay Trần Thu Thạch không đụng vào nàng thì có lẽ cả đời này sẽ chẳng buồn chạm tới nàng nữa. Thế thì nàng còn mặt mũi nào mà sống trên đời, sống không bằng chết!

Trần Bản Mậu nhận ra con trai mình không thích vợ, lúc sốt ruột liền chẳng màng tới thể diện bề trên nữa, chẳng màng tới sự nho nhã đoan trang nữa, nửa đêm gọi con trai ra ngoài cửa, chỉ ngón tay vào mũi con mắng: "Đàn ông lập thân có ba món bảo bối: Ruộng cằn, vợ xấu, áo bông rách. Xấu với đẹp cái gì, đêm tối tắt đèn đi thì thứ nào chẳng như thứ nấy?"

Lời tuy thô nhưng lý không thô, bố nói chẳng sai chút nào. Trần Thu Thạch thở dài một hơi, quay về phòng tân hôn, hầm hầm thổi tắt ngọn đèn. Lên giường xong chẳng nói chẳng rằng, kéo tuột người đối diện lại, sờ soạng một hồi, quả nhiên thứ nào cũng như thứ nấy, trên mềm dưới ướt. Cú sờ này lại gợi ra một phong vị khác lạ. Giờ phút này ở bên cạnh anh đã chẳng còn là Thái Cúc Hoa gì nữa, mà chính là Viên Đông Mai. Anh chẳng nói hai lời, trèo lên thân thể ấm nóng mềm mại ấy, bao nỗi phẫn uất cùng uất ức trong lòng đều ngưng tụ lại trong khoảnh khắc đó, đúc thành một lưỡi cày cứng rắn, cắm thẳng vào thửa ruộng nước sâu không lường được kia. Ban đầu anh nghe thấy một tiếng rên rỉ nhẫn nhịn, ngay sau đó bờ vai liền bị ôm chặt lấy.

Lúc Trần Thu Thạch thức giấc, Thái Cúc Hoa vẫn còn đang ngủ say. Nàng cũng coi như đã hoàn thành sự nghiệp của một người phụ nữ, nàng có thể đường hoàng mà sống trên đời như một người đàn bà thực thụ. Nhưng sự thành công của nàng có đồng nghĩa với việc anh cũng thành công chăng?

Trần Thu Thạch vén tấm chăn đắp trên người Thái Cúc Hoa ra. Anh toan tính, nếu mụ vợ xấu xí này mà kêu toáng lên, anh sẽ dứt khoát làm dữ, lôi xềnh xệch ả xuống đất, để ả la hét ầm ĩ lên, cho ông bố chỉ cần cháu nội chứ không cần con trai của anh nghe cho rõ mười mươi. Anh muốn thông qua việc ức hiếp vợ mình để đạt được mục đích trả thù ông bố.

Nhưng ngoài dự liệu, khi anh giật phắt tấm chăn khỏi người Thái Cúc Hoa, người đàn bà xấu xí này lại chẳng hề thét lên, cũng chẳng hề phản kháng. Nàng chỉ rụt vai lại, cuộn tròn thân thể trần truồng thành một khối, run rẩy bần bật trên giường.

Trần Thu Thạch có phần không nỡ, anh ngập ngừng một lát, nhưng rồi vẫn ra tay tách hai cánh tay của Thái Cúc Hoa ra, bắt nàng phải duỗi thẳng chân tay. Anh muốn ngắm nhìn không sót một chỗ nào toàn bộ thân thể của mụ vợ xấu xí này. Thái Cúc Hoa dường như hiểu được tâm tư của anh, thậm chí dường như đã chuẩn bị sẵn tâm lý, khi anh lật người nàng lại, nàng chỉ hơi phản kháng một chút rồi buông xuôi. Nàng thả lỏng thân thể, nhắm nghiền hai mắt, chẳng nói chẳng rằng phơi bày toàn bộ bản thân trước mặt anh, trước mặt người đàn ông có học thức hiểu biết lễ nghĩa nhưng lại mang dã tâm của loài cầm thú này.

Trần Thu Thạch rốt cuộc đã nhìn rõ toàn bộ người đàn bà ấy, nỗi thất vọng và đau đớn của anh cuộn trào như dòng nước sông vào mùa mưa dầm. Anh không còn được nhìn thấy đôi gò bồng đảo trắng muốt như mỡ đông của Viên Đông Mai nữa, không còn được nhìn thấy hai núm vú trong vắt như trái anh đào nữa. Đôi gò bồng đảo trước mắt tựa như chiếc bánh bao bột tạp thô ráp, vừa đen vừa vàng; hai đầu nhũ hoa trước mắt tựa như hai quả dâu tằm tím đen ngắt ra từ bụi gai, chẳng có lấy một chút hơi thở của hoa tươi đang độ nở rộ. Đây mà là đôi gò bồng đảo ư, đây gọi là hai cái núm thịt, mẹ kiếp, đây đúng là hai cái núm thịt của đồ đàn bà nhà quê!

Hai hàng nước mắt lăn dài từ khóe mi Trần Thu Thạch. Ngay khoảnh khắc ngoảnh đầu lại, chàng nhận ra người đang nằm dang tay dang chân cắn chặt hàm răng trên giường kia cũng đã đầm đìa nước mắt. Tim Trần Thu Thạch thoắt cái lại mềm nhũn. Chàng bước tới, kéo chăn đắp lên người ả đàn bà xấu xí.

Ngày tháng vẫn trôi đi đúng như trù tính của Trần Bổn Mậu.

Mùa xuân năm sau, Thái Cúc Hoa sinh cho nhà họ Trần một mụn con trai mập mạp. Năm đó Trần Thu Thạch vừa tròn mười bảy tuổi. Nhà họ Trần chấn hưng lại uy phong, trên dưới một phen vui mừng hớn hở, Trần Bổn Mậu nước mắt lưng tròng, vác nửa bao tải tiền đồng ra ngoài sân, vung vãi khắp trời như gieo thóc.

Đó đúng vào tiết giáp hạt mùa xuân, không ít kẻ ăn mày từ mười dặm tám làng kéo đến, nhà họ Trần bắc một nồi lớn nấu cháo bên ngoài cổng lầu, phàm là kẻ ăn mày nào đến chúc mừng đều được ăn cháo no nê.

Ngay giữa chốn hân hoan trời đất ấy, lại có một người rầu rĩ không vui. Người này chẳng phải ai ngoài cuộc, chính là Trần Thu Thạch vừa mới có quý tử. Trần Thu Thạch vừa nhìn thấy đứa trẻ đã chẳng thích, đứa bé chẳng giống chàng chút nào, mắt không có hai mí đã đành, lại còn híp tịt thành một đường chỉ, mặt vuông vức to bè, thoạt nhìn đích thị là khuôn đúc của Thái Cúc Hoa.

Cha chàng mặt mày hớn hở, bận rộn đến toát mồ hôi hột, thở hổn hển sấn tới bên cạnh chàng bảo: "Ngày đại hỷ thế này, mày đưa cái đám ma cho ai xem? Còn không mau đi chăm sóc vợ mày!"

Trần Thu Thạch nhìn cha, không đáp lời.

Cha chàng nói: "Vợ mày là người có công, là ân nhân của nhà họ Trần đấy! Từ rày về sau cấm mày mắng nó một câu, bố mày phải thấy được mười đứa cháu nội mới chịu nhắm mắt."

Ngày hôm sau khi con trai tròn tháng, Trần Thu Thạch biến mất khỏi chợ Ẩn Hiền.

Đó đúng vào thời điểm vùng Ngạc Dự Hoàn đang sục sôi phong trào Hồng quân. Về tung tích của Trần Thu Thạch, có rất nhiều lời đồn đoán, dĩ nhiên lời của Tôn Bán Tiên là có uy tín nhất. Tôn Bán Tiên khẳng định chắc nịch rằng, chính mắt lão thấy Trần Thu Thạch ở Hoài Thượng Châu đi theo bộ đội của Giang Đình Diệu bên Quốc quân.

Năm

Sự thật hoàn toàn chẳng như lời Tôn Bán Tiên nói, Trần Thu Thạch không hề đi theo bộ đội của Giang Đình Diệu.

Hôm sau ngày đứa trẻ của Thái Cúc Hoa đầy tháng, Triệu Tử Minh tìm đến, hẹn Trần Thu Thạch trở lại trường tập kịch. Mọi người trên sân khấu diễn cảnh tình yêu sống chết, say sưa mê mẩn quên cả bản thân. Diễn kịch có thể khiến cuộc sống phẳng lặng như ao tù nước đọng trở nên phong phú rực rỡ, có thể giúp Trần Thu Thạch cảm nhận được nét hào sảng và khí phách anh hùng chưa từng nếm trải trong đời thực.

Kể từ sau khi cưới Viên Đông Mai rồi bỏ học, diễn kịch đối với chàng đã là trò chơi con trẻ, hứng thú ngày một nhạt nhòa.

Triệu Tử Minh lần này đến chợ Ẩn Hiền, dáng vẻ có chút bí hiểm. Triệu Tử Minh bảo, lần tập kịch này sẽ được gặp nhân vật lớn, sẽ làm việc lớn. Trần Thu Thạch mơ hồ hỏi lại, chẳng lẽ một kịch xã Tân Triều nhỏ bé mà cũng lật được trời hay sao?

Đến Hoài Thượng Châu rồi, Trần Thu Thạch mới vỡ lẽ, cái gọi là tập kịch lần này quả thực là sắp sửa diễn một vở kịch lớn. Triệu Tử Minh dẫn chàng tới đại tửu lầu Cao Thành tham gia một cuộc họp bí mật, nội dung chủ yếu của cuộc họp là thành lập Đặc ủy Quân sự Hoài Thượng Châu, triển khai đấu tranh vũ trang chống lại khủng bố trắng.

Trần Thu Thạch vừa chẳng phải Đảng viên Cộng sản, cũng chẳng phải Đoàn viên Thanh niên, chàng không hiểu sao người ta lại để mình dự họp. Nghe nói cuộc họp lần này vô cùng nguy hiểm, bên ngoài có người đứng gác, nếu phong thanh lọt ra ngoài bị bộ đội của Giang Đình Diệu bắt được thì chỉ có nước rơi đầu.

Thành thực mà nói, ý nghĩ tham gia cách mạng của Trần Thu Thạch không phải không có, nhưng chủ yếu chỉ dừng lại ở chót lưỡi đầu môi, na ná như thói Diệp Công mê rồng, nói vài câu đao to búa lớn, hô vài khẩu hiệu đao to búa lớn, than thở vài câu vu vơ chẳng đâu vào đâu, hoặc tỏ ra ta đây thời thượng thì chẳng sao, chứ bảo cầm đao vác súng xông pha vào chiến trường thịt nát xương tan thì chàng chẳng có tí chuẩn bị tư tưởng nào.

Ban đầu ngồi ở xó hội trường, Trần Thu Thạch đứng ngồi không yên, cứ nơm nớp lo hội trường sẽ đột ngột bị quân cảnh bao vây. Khi người lãnh đạo cuộc họp là Hàn Tử Quân phát biểu trên bục, hai con mắt chàng cứ đảo quanh liên hồi. Chàng đang quan sát đường tháo chạy, một khi có biến thì cửa chính chắc chắn không thoát nổi, bên tay phải chàng có một khung cửa sổ, chấn song bằng gỗ táo, tuy cứng một chút nhưng ôm ghế băng nện mạnh thì vẫn phá bung được.

Triệu Tử Minh ngồi cạnh thấy chàng cứ bồn chồn không yên, bèn hạ giọng hỏi: "Thu Thạch, cậu sao thế? Đây là cuộc họp quan trọng của Đảng, liên quan đến sự sinh tử mất còn của lực lượng cách mạng Hoài Thượng Châu, cậu phải tập trung lắng nghe chỉ thị của cấp trên chứ."

Trần Thu Thạch ấp úng đáp: "À, tôi đang nghe đây... Có phải sắp tổ chức quân đội ra chiến trường không?"

Triệu Tử Minh nói: "Sắp thành lập Sư đoàn Độc lập Hoài Thượng Châu, hành quân tới Đại Biệt Sơn tác chiến với bộ đội của Giang Đình Diệu, phối hợp với Hồng tứ Phương diện quân chống vây quét."

Trần Thu Thạch vừa nghe câu này, đầu óc đã muốn nổ tung, trong lòng thầm trách Triệu Tử Minh không nói rõ từ sớm. Triệu Tử Minh ban đầu khuyên chàng tới Hoài Thượng Châu chỉ bảo là đi tập kịch, cùng lắm là tham gia phong trào học sinh, nào ngờ lại là lập quân đội đi đánh nhau? Nhưng sự đã rồi, chàng lại chẳng tiện nuốt lời.

Trần Thu Thạch lúc này mới biết Triệu Tử Minh đã là Đảng viên ngầm. Chàng hối hận muốn chết, lẽ ra không nên để Triệu Tử Minh lôi vào vòng xoáy nguy hiểm này. Chàng từng nói muốn tham gia cách mạng bao giờ chưa? Hình như có biểu lộ ý đó, nhưng mà, nhưng mà... Chàng buộc phải thừa nhận, trước kia bản thân từng thề thốt nói không ít lời đao to búa lớn, nào là quốc gia lâm nguy thất phu hữu trách, nào là chém đầu chỉ như gió thổi bay mũ, nào là cam tâm làm con tốt thí tiền phương cho cách mạng, bao nhiêu lời trót nói ra rồi, bát nước hắt đi khó lòng lấy lại, giờ mà thụt lùi thì người ta cười cho thối mũi.

Trần Thu Thạch đang lúc nơm nớp lo âu thì Viên Xuân Mai xuất hiện.

Sự xuất hiện của Viên Xuân Mai tựa như ánh mặt trời đột ngột bừng sáng giữa đêm đen, khiến cả hội trường đang nặng nề ngột ngạt bỗng chốc trở nên sáng sủa hẳn lên, trong không khí phảng phất hương hoa quế.

Giây phút ấy, Trần Thu Thạch ngơ ngẩn như trong mộng, đầu óc trống rỗng, suýt quên bẵng đi ý định bỏ trốn vừa mới khống chế mãnh liệt tâm trí mình vài phút trước.

Trong suy nghĩ của cậu thiếu niên Trần Thu Thạch, phàm việc gì có phụ nữ nhúng tay vào thì ắt đáng tin, cũng ắt an toàn, đến cả cô gái xinh đẹp nhường này còn dám tới thì bắp chân mày còn run rẩy cái nỗi gì!

Viên Xuân Mai là em họ của người vợ đầu Viên Đông Mai. Trước đây Trần Thu Thạch từng gặp Viên Xuân Mai ở nhà Viên Đông Mai, khi ấy cô bé mới tầm mười hai, mười ba tuổi, đôi mắt thuần khiết ngây thơ vô số tội, cứ bám riết sau lưng chị họ như cái đuôi sam. Chớp mắt một cái, cái đuôi sam ấy đã lớn phổng phao, búi tóc sau gáy đã cắt phăng, để một mái tóc cách mạng ngắn chấm vai, mắt sáng răng đều, mặt hoa da phấn. Giờ cô bé là nhân viên công tác của hội nghị, đang phát truyền đơn cho mọi người, lúc đưa tới trước mặt Trần Thu Thạch, đôi mắt cô lấp lánh tia kinh ngạc mừng rỡ, khẽ nói: "Anh rể, không ngờ anh cũng tham gia vào hàng ngũ cách mạng, chúng ta hãy cùng chiến đấu, đánh đổ liệt cường, đánh đổ quân phiệt, đánh đổ chủ nghĩa đế quốc!"

Trần Thu Thạch ngây ngốc nhìn Viên Xuân Mai, không để ý một cái là ánh mắt đã hơi trượt xuống, trượt trúng lên khuôn ngực của nàng, nơi đẫy đà khẽ nhô lên ấy khiến chàng trong thoáng chốc ngỡ như cách một kiếp người. Chàng thấy rõ hai bầu ngực trắng muốt vun cao cùng hai hạt nhũ hoa căng mọng của Viên Xuân Mai, dường như giống hệt của Viên Đông Mai. Mãi đến khi Viên Xuân Mai khẽ hắng giọng, chàng mới bừng tỉnh, hoảng hốt dời mắt đi, tim đập thình thịch vì sự hèn hạ của chính mình. May mà Viên Xuân Mai không nhận ra chàng vừa thất thần.

Viên Xuân Mai nhiệt tình sôi nổi, trên trán lấm tấm mồ hôi, đôi mắt trong veo ươn ướt nhìn Trần Thu Thạch.

Trần Thu Thạch ngơ ngác nhìn Viên Xuân Mai, cụp mi xuống rồi lại ngẩng đầu lên, chậm rãi hỏi: "Tiểu muội, chúng ta sắp phải chiến đấu với ai thế?"

Viên Xuân Mai nói: "Anh không nghe đồng chí Hàn Tử Quân nói sao, chúng ta sẽ tổ chức một lực lượng vũ trang đỏ, tiến vào Đại Biệt Sơn tác chiến với bộ đội của Giang Đình Diệu."

Trần Thu Thạch "ồ" một tiếng, dời ánh mắt khỏi khuôn mặt Viên Xuân Mai, nhìn về phía vầng tà dương đang dần lặn ngoài cửa sổ mà xuất thần. Chàng thầm nghĩ, mau mau kết thúc đi thôi, họp xong cuộc này, chàng phải cuốn xéo về ngay chợ Ẩn Hiền, sống những ngày tháng bên ả vợ xấu xí, mảnh ruộng cằn và thằng con mắt hí, tiếp tục chịu đựng đôi gò bồng đảo thô kệch như cái bánh ngô độn tạp lương cùng hai đầu vú đen đúa như quả dâu rừng khô héo. Chàng chẳng thèm vào núi đánh nhau với quân của Giang Đình Diệu đâu.

Thế nhưng, bàn tính đẹp đẽ của chàng lại tính sai mất rồi. Tối hôm đó trước khi tan họp, người lãnh đạo tổ chức ngầm Hoài Thượng Châu là Hàn Tử Quân tuyên bố mấy quyết định, một là phê chuẩn đặc cách hai mươi sáu đồng chí gia nhập tổ chức ngầm Hoài Thượng Châu; hai là Ban Quân sự Đặc ủy Hoài Thượng Châu lập tức dời đến Tam Thập Phô, chi đội du kích tuyên bố thành lập; ba là nhằm tăng cường lực lượng đấu tranh vũ trang, phái bọn Triệu Tử Minh mười đồng chí, che giấu thân phận, thi tuyển vào phân hiệu Nam Hồ thuộc Trường Quân sự Hoàng Phố, ngay trong đêm khởi hành đi thuyền tới Tín Dương, sau đó đổi đường bộ về Vũ Hán; bốn là...

Phía sau còn mấy điều quyết định nữa. Nhưng những quyết định sau đó Trần Thu Thạch chẳng lọt tai được chữ nào. Nằm mơ chàng cũng không ngờ rằng, mình lại nằm trong số những người được đặc cách kết nạp vào tổ chức, hơn nữa còn là một trong những người bị cử tới phân hiệu Hoàng Phố ở Nam Hồ.

Trần Thu Thạch đâu phải kẻ đần độn, lúc này nếu chàng rút lui thì chẳng còn là chuyện tổ chức có đồng ý hay không nữa rồi, bởi chàng đã tham gia một cuộc họp bí mật hệ trọng thế này, chàng đã nắm giữ bí mật của tổ chức, một khi ly khai, tổ chức sẽ chẳng để chàng sống sót rời khỏi Hoài Thượng Châu, trừ phi chàng chạy đi tự thú với phái phản động Quốc dân Đảng. Khổ nỗi, trong tổ chức có biết bao bạn bè tốt chí đồng đạo hợp, bắt Trần Thu Thạch đi bán đứng họ, hiển nhiên chàng cũng không làm được.

Trong chớp mắt, Trần Thu Thạch toát mồ hôi lạnh ròng ròng. Lúc đến quán cơm, Trần Thu Thạch tìm cơ hội hỏi Triệu Tử Minh: "Sao không buồn chào hỏi tôi một tiếng mà đã cho tôi gia nhập tổ chức ngầm rồi?"

Triệu Tử Minh dừng đũa, ngạc nhiên nhìn chàng: "Sao lại không chào hỏi? Sáng nay trên đường đi tôi chẳng nói rõ mười mươi với cậu rồi sao, chúng ta phải gia nhập tổ chức ngầm, vì sự nghiệp cách mạng mà rơi đầu vãi máu. Lúc đó cậu còn phấn khích lắm cơ mà, bảo trượng phu tung hoành thiên hạ, sống làm trang hào kiệt, chết hóa quỷ anh hùng."

Trần Thu Thạch hối hận đến xanh ruột. Chàng láng máng nhớ ra, mấy lời đó chàng quả thực có nói thật.

Bữa cơm tối hôm đó không tệ, ngoài rau xanh đậu phụ, lại còn có món thịt cừu hầm củ cải phong vị Diệp Tập. Nhưng Trần Thu Thạch ăn vào mồm thì nhạt nhẽo như rơm rác, cảm giác chẳng khác nào đang ăn bữa tối cuối cùng. Chàng muốn chất vấn Triệu Tử Minh, dẫu tôi đồng ý gia nhập tổ chức ngầm, nhưng tôi đâu có nói sẽ thi vào phân hiệu Nam Hồ, sao không báo trước một tiếng? Song lần này chàng không hỏi, chàng đã khôn ra rồi, chàng biết giờ mọi sự đã muộn màng, vả lại nhìn biểu cảm của bọn Hàn Tử Quân và Triệu Tử Minh, đây là việc hệ trọng và vô cùng nghiêm túc, nếu chàng mang lòng hai dạ, tổ chức bí mật xử tử chàng là điều hoàn toàn có thể xảy ra.

Trần Thu Thạch thấy may mắn được ba điều. Một là đến Nam Hồ thi vào phân hiệu Hoàng Phố dẫu sao vẫn hơn là tham gia đội du kích rồi bị kéo thẳng vào Đại Biệt Sơn đánh nhau. Hai là cùng đi thuyền tới Nam Hồ còn có hai nữ sinh, trong đó có Viên Xuân Mai. Từ ngày Viên Đông Mai mất, chàng ngày nhớ đêm mong, thường giật mình khóc tỉnh giữa cơn mê, mà Viên Xuân Mai còn đẹp hơn chị họ của nàng, trời sinh kiều diễm, khí chất rạng ngời. Đôi gò bồng đảo của Viên Xuân Mai ắt hẳn phải trắng ngần cao quý, đầu nhũ hoa của Viên Xuân Mai ắt hẳn phải trong trẻo lung linh, điều đó nhìn mặt nàng là thấy rõ. Nơi đất khách gặp người quen cũ, sau này nếu tâm đầu ý hợp thì một phong hưu thư tống khứ con mụ xấu xí Thái Cúc Hoa đi, rồi cùng Viên Xuân Mai sống những ngày tháng ngập tràn ái tình.

Điều may mắn thứ ba của Trần Thu Thạch là, chàng đã có con trai, dù nói thế nào thì chàng cũng đã ăn nói được với cha mẹ, xấu thì có xấu thật, nhưng dẫu sao cũng là hạt giống nối dõi tông đường!

Ăn cơm xong, mọi người chia nhau hành động. Hành lý của ai nấy đều đơn giản, đến sách vở cũng không cần mang, đồng chí bên trong phân hiệu Nam Hồ đã sắp xếp chu tất việc thi tuyển nhập học, nếu không có gì bất trắc thì cái trường quân sự ấy, đỗ cũng phải học mà trượt cũng được học.

Tổ chức phát lộ phí cho mọi người, mỗi người ba đồng bạc lớn.

Viên Xuân Mai chạy lại nói với Trần Thu Thạch: "Anh rể, tốt quá rồi, chúng ta sắp dấn thân vào cuộc đấu tranh vũ trang sôi nổi rồi. Trái tim em đã bay tới Nam Hồ, bay tới bên bờ Trường Giang, bay tới chiến trường rực lửa rồi."

Trần Thu Thạch nhìn đôi mắt long lanh xinh đẹp của Viên Xuân Mai, bỗng chốc lấy lại tinh thần, ưỡn ngực nói: "Trời sắp giao việc lớn cho người này, tất trước hết phải làm khổ tâm chí, nhọc gân cốt, đói thể xác..."

Viên Xuân Mai vui vẻ đáp: "Anh rể, anh nghĩ được thế thì hay quá, trai tráng chí tại bốn phương, công danh phải lấy trên lưng ngựa..."

Trần Thu Thạch thuận miệng đối lại: "Nam nhi hà bất đới ngô câu, trực thủ quan sơn thập ngũ châu..."

Viên Xuân Mai ngâm tiếp: "Ba mươi tuổi công danh bụi đất, tám ngàn dặm đường mây và trăng..."

Hai người kẻ xướng người họa, càng nói càng nhiều, càng nói càng tâm đầu ý hợp, càng nói càng hào hứng, đến cuối cùng Trần Thu Thạch thực sự sôi sục nhiệt huyết, ngỡ như mình đã vọt lên lưng ngựa, vung quân truy kích, thế như chẻ tre, công không đâu chẳng phá, đánh không trận nào không thắng.

Kể từ dạo đó, Viên Xuân Mai không gọi chàng là anh rể nữa, mà đổi sang gọi là Thu Thạch huynh.

Nhiều năm sau Trần Thu Thạch làm Trung đoàn trưởng ở một đơn vị thuộc Hồng tứ Phương diện quân, vì phong trào thanh trừng nội bộ mà bị nhốt vào nhà lao đất, suýt nữa thì rơi đầu. Đó cũng là một buổi hoàng hôn ráng chiều đỏ ối, trong vô vàn những nỗi hối hận của đời mình, chàng hối hận nhất chính là buổi hoàng hôn của mấy năm về trước ấy. Chàng thực sự đã bị một thứ nhiệt tình hão huyền làm cho mê muội đầu óc, nói bao lời đao to búa lớn, làm bao việc ngốc nghếch tày trời, đúng thực là một kẻ dở ông dở thằng như lời cha chàng từng nói.

Bốn ngày sau đến Nam Hồ, bài thi tuyển đơn giản như một màn diễn kịch làm thủ tục, chỉ hỏi vài kiến thức thường thức về Chủ nghĩa Tam dân, sau đó là một số nhân vật quân sự và trận đánh nổi tiếng trong lịch sử cổ đại Trung Quốc. Lúc này Trần Thu Thạch mới nhận ra, những kiến thức chàng có được khi diễn kịch ở kịch xã Tân Triều trước kia hữu dụng hơn hẳn mấy môn toán lý học ở trường trung học quốc lập Hoài Thượng Châu, chàng đã đỗ vào phân hiệu Nam Hồ của Trường Quân sự Hoàng Phố với số điểm rất cao.

Sáu

Tên thuở ban đầu của Trần Cửu Xuyên không phải là Trần Cửu Xuyên, mà là Trần Kế Nghiệp. Cái tên này do ông nội đặt cho, ngoài việc hy vọng gia đình sẽ đông sơn tái khởi, còn có một tầng ý nghĩa sâu xa hơn, âm đọc của "Kế Nghiệp" nghe tựa như "Phán Phụ" - ngóng đợi người cha.

Cái tên Kế Nghiệp gọi được ba năm thì bóng hình Trần Thu Thạch vẫn bặt vô âm tín. Năm đó thằng bé Kế Nghiệp mắc một trận sốt cao, dọa cả nhà một phen hồn xiêu phách lạc. Trần Bổn Mậu dốc hết vốn liếng còm cõi, thuê một cỗ xe ngựa chở cháu nội đến tận Hoài Thượng Châu chữa bệnh, lại còn vào viện Tây y, dùng thuốc men của người Tây phương. Bệnh của Kế Nghiệp chữa khỏi thật, nhưng bạc đồng trong nhà cũng hao hụt đi không ít. Trở về chợ Ẩn Hiền, Trần Bổn Mậu vẫn chưa yên tâm, lại mời Tôn Bán Tiên đến xem tiền đồ hậu vận cho cháu. Tôn Bán Tiên nói: "Lão có biết vì sao cháu nội lão cứ ốm đau quặt quẹo mãi không? Con trai lão lấy hai đời vợ, đều chưa đầy hai mươi tuổi đã về cõi âm, oan hồn chẳng tan đâu, bọn họ không tan thì tìm ai? Tìm ngay thằng cháu nội của lão đấy."

Trần Bổn Mậu nước mắt lưng tròng, sụp lạy rạp dưới đất, dập đầu như giã tỏi, một mực van xin Tôn Bán Tiên nghĩ cách cứu lấy cháu nội mình.

Tôn Bán Tiên giơ tay phải lên, lòng bàn tay hướng vào trong, mu bàn tay hướng ra ngoài, hỏi một câu thì Trần Bổn Mậu đáp một câu. Cuối cùng, Tôn Bán Tiên phán: "Hai đứa con dâu đã chết của lão, một đứa khó sinh mà chết, đó là thiện quỷ, oán khí với nhà lão còn nhẹ. Đứa còn lại bạo bệnh mà mất, không phải chết lành, đó là lệ quỷ, oán khí xung thiên với nhà lão. Mùa xuân cháu lão đau đầu phát sốt, ấy là cái kiếp nhỏ do thiện quỷ tác quái, phá tài tiêu tai, nó nhận vài nén hương là êm chuyện. Nhưng thu đông thuộc âm, lệ quỷ hoành hành, cháu lão đến mùa thu sẽ còn một kiếp nạn lớn nữa."

Trần Bổn Mậu ôm chầm lấy chân Tôn Bán Tiên, khóc lóc gào lên: "Đại tiên ơi, biết làm sao bây giờ?"

Tôn Bán Tiên hỏi: "Cháu lão sinh năm Mậu Thìn, tháng Bính Thìn, không sai chứ?"

Trần Bổn Mậu vội đáp: "Đúng mười mươi ạ, không sai một ly."

Tôn Bán Tiên nói: "Tuổi Thìn, cầm tinh con Rồng. Mà đứa con dâu lệ quỷ dưới cõi âm của lão lại cầm tinh con Hổ. Rồng Hổ tranh đấu, lưỡng bại câu thương."

Trần Bổn Mậu nói: "Chỉ xin đại tiên chỉ điểm bến mê, cứu lấy đứa cháu nhỏ của tôi."

Tôn Bán Tiên thở dài một tiếng, thốt lên: "Khó lắm thay!" Lão làm bộ làm tịch ỡm ờ hồi lâu, mãi đến khi Trần Bổn Mậu bày tỏ sẽ dâng thêm ba mươi đồng bạc tiền nhang đèn, lúc này mới đủng đỉnh nói ra hậu vận của Trần Kế Nghiệp cùng cách hóa giải. Tôn Bán Tiên bảo: "Ta đã đến trước cửa Quan Đế sửa lại bát tự cho cháu lão rồi, từ nay về sau, nó là người sinh năm Đinh Mão, đổi Rồng thành Thỏ."

Trần Bổn Mậu lồm cồm bò dậy khỏi mặt đất, rối rít: "Đại tiên, tôi nghe theo lời ngài, tối nay tôi sẽ bày tiệc đổi tuổi cho thằng bé."

Mất đi Trần Thu Thạch, nhà họ Trần như con chó bị gãy mất xương sống, tình cảnh ngày một sa sút.

Có một lần Trần Bổn Mậu đỏ hoe khóe mắt bảo với Thái Cúc Hoa: "Con gái à, gả vào nhà họ Trần chịu thiệt thòi cho con quá, nhưng chẳng còn cách nào khác, đây là ý trời, là Quan Âm Bồ Tát phái con tới nối lại khói hương cho nhà họ Trần. Con còn trẻ, nhà họ Trần không thể giam cầm con cả đời, nhưng trước mắt con chưa đi được. Đợi thằng bé lên mười tuổi, con muốn đi đâu thì đi, nhà họ Trần sẽ sắm sửa của hồi môn cho con như gả con gái ruột."

Thái Cúc Hoa cũng đỏ hoe mắt, nước mắt lã chã tuôn rơi. Thái Cúc Hoa nghẹn ngào: "Bố, con làm dâu nhà họ Trần một ngày thì cả đời là người nhà họ Trần. Con chẳng đi đâu hết, con sống là người nhà họ Trần, chết làm ma nhà họ Trần."

Trần Bổn Mậu khi ấy cũng mới ngoài bốn mươi, ngày đêm dầm sương dãi nắng chăm bẵm hơn mười mẫu ruộng cằn còn sót lại. Đày tớ dài hạn trong nhà đã cho nghỉ việc, mùa cày cấy gặt hái bận rộn không xuể mới thuê hai người làm công nhật, ăn cá lớn thịt to ba năm hôm để gặt mùa màng về, xong xuôi lại ăn dưa muối củ cải khô. Trứng gà mái già đẻ ra tuyệt đối không được ăn, cất vào vò gom lại, đến ngày họp chợ thì đích thân lão già gánh lên đầu phố bán đổi lấy mấy đồng tiền lẻ, rồi lại nhét vào một cái vò khác. Ông nội chắt chiu những đồng tiền ấy không phải để mua ruộng như trước, mà là lo cho cháu nội. Việc con trai bỏ nhà ra đi đã dạy cho lão một bài học: ruộng đất có mua nhiều hơn nữa cũng chẳng giữ nổi lòng người, cơ ngơi của lão có lớn đến đâu thì thằng con trai sải đôi chân dài một cái là bước đi mất hút, chẳng tốn đến tấc thời gian hút tàn một điếu thuốc.

Ngày tháng cuối cùng cũng tìm lại được sự bình lặng, cảnh thanh bần khiến nhà họ Trần thêm nhiều âu lo, thêm nhiều thương nhớ, nhưng lại bớt đi vài phần phiền muộn.

Ba bữa cơm một ngày của nhà họ Trần thì không thiếu thốn, thức ăn trong bát Kế Nghiệp luôn luôn ngon hơn bát của ông nội nó, ba ngày một bữa tươi nhỏ, mười ngày một bữa tươi lớn. Tươi nhỏ là trứng gà trứng vịt, tươi lớn là thịt gà, vịt, cá. Nhưng có một điều, ăn cơm khô thì lão già bắt cháu nội phải vét không sót một hạt trong đáy bát, húp cháo loãng thì bắt buộc phải liếm sạch đáy bát đến mức không cần rửa nước. Đến năm lên ba tuổi, Trần Kế Nghiệp đã nắm được kỹ thuật liếm bát đến chín phần mười, giống hệt như ông nội nó, quẹt ba vòng bên trái hai vòng bên phải, từ miệng bát miết tận đáy bát. Thằng bé còn học thuộc bài vè do chính ông nội nó sáng tác: Bát cháo gạo trắng hơn bạc ròng, dính tận đáy bát sáng long lanh; cái lưỡi quẹt một vòng nuốt tọt bụng, cần kiệm giữ nhà chẳng xấu hổ.

Trần Bổn Mậu bảo với Thái Cúc Hoa: "Trồng dưa được dưa, trồng đậu được đậu. Con trẻ cũng như mùa màng, Xuân phân gieo thóc, Cốc vũ ươm mạ, Thanh minh cấy lúa, Mang chủng đòng trổ ngậm sữa, Tiểu thử gặt bông. Khí hậu mùa màng, một bước cũng không được trễ nải."

Thái Cúc Hoa đáp: "Bố, con hiểu rồi, xuân hạ thu đông, nên ăn cái gì, nên mặc cái gì, con dâu đều nhớ cả rồi."

Trần Bổn Mậu nói: "Người ta bảo giàu không quá ba đời, chẳng ngờ câu ấy ứng nghiệm ngay vào đời bố. Vạn vật trên đời đều có luân hồi cả. Đời thằng Kế Nghiệp là đời thứ tư rồi, sắp bắt đầu phát tích lại. Phát tích bằng cách nào đây? Bố muốn cho thằng bé đi học, nhưng bố lại sợ cho nó đi học. Chữ nghĩa hại người lắm con ơi, Thu Thạch chẳng phải bị chữ nghĩa làm hại đấy thôi, chữ nghĩa làm mắt người ta nhìn cao quá tầm, làm lòng người ta hoang dại đi, chữ nghĩa biến người ta thành kẻ dở dở ương ương nửa mùa."

Thái Cúc Hoa tiếp lời: "Bố ơi, nếu bố sợ việc học hại người thì chúng ta đừng cho thằng Kế Nghiệp đi học nữa, cứ để nó làm ruộng thôi."

Trần Bổn Mậu nhắm mắt trầm tư, bỗng mở bừng mắt ra nói: "Không được, không được đâu! Vẫn phải đi học, mà phải học cho đến nơi đến chốn, không thể giống như thằng bố nửa mùa của nó, học thứ chữ nửa mùa, làm kẻ nửa mùa, làm chuyện nửa mùa. Thằng Kế Nghiệp nhà ta phải đọc sách lớn, vào trường học lớn, làm học vấn lớn, thành nhân vật lớn."

Bảy

Sau này Trần Thu Thạch đúc kết lại những chìm nổi trong cuộc đời mình, chàng nhận ra việc mình trớ trêu tòng quân âu cũng có thể xem là nhắm mắt đưa chân mà lại trúng đích.

Đi sai một bước là sai cả dặm. Đến phân hiệu Nam Hồ của Hoàng Phố, được phát một bộ quân phục Quốc quân, đội lên đầu chiếc mũ quân nhân gắn huy hiệu Thanh thiên Bạch nhật, chàng có hối hận cũng đã muộn màng. Triệu Tử Minh đã nói rõ mười mươi với chàng, kể từ nay cậu đã là người của tổ chức, tất cả đều phải phục tùng sự phân công của tổ chức. Nếu mang lòng hai dạ với cách mạng, mọi hậu quả tự gánh lấy.

Sau khi phân lớp, học mấy ngày giáo dục tư tưởng xong là bắt đầu vào các môn cơ bản, gồm đội ngũ, đâm lê, bắn súng và các khoa mục khác.

Về thể lực kỹ năng, rèn giũa mấy thứ này không phải là thế mạnh của Trần Thu Thạch. Chàng xuất thân không nghèo khó, từ nhỏ chẳng phải chịu khổ bao nhiêu, mấy ngày đầu mệt rã rời kiệt sức, lại còn luôn bị giáo quan quở trách. So với Trần Thu Thạch, Triệu Tử Minh càng là con nhà danh gia vọng tộc hơn, nhưng Triệu Tử Minh chuẩn bị tư tưởng chu đáo, trên bãi huấn luyện nghiêm túc tỉ mỉ, đâm lê bắn súng chẳng mấy chốc đều đạt thành tích tốt.

Sau bữa tối có chút thời gian rảnh, Triệu Tử Minh tìm Trần Thu Thạch nói chuyện, bảo chàng phải gạt bỏ cái thói công tử đi, hòa mình làm một với con em công nông.

Trần Thu Thạch không đáp lời, trong bụng thầm mắng: "Mẹ kiếp, tao bị mày hại thê thảm rồi. Ông đây là cái thớ làm cách mạng chắc? Rõ ràng bị mày lừa trên dối dưới lôi lên cái thuyền rách này, hôm nay bị nắng thiêu lột da đã đành, ngày mai biết đâu lại bị đạn bắn nát như cái tổ ong. Tao mà có mệnh hệ nào thì làm ma tao cũng phải tìm mày tính sổ."

Các môn cơ bản trôi qua rất nhanh, Trần Thu Thạch chật vật xoay xở cũng đạt mức điểm chuẩn.

Đến khi bước vào môn thường thức chiến thuật, hứng thú của Trần Thu Thạch dần dà mới được khơi dậy. Những việc phải dùng đầu óc thì Trần Thu Thạch chẳng ngán, chàng bẩm sinh thích động não, phàm chuyện gì cũng muốn nghiền ngẫm cho ra ngô ra khoai. Vận dụng địa hình, phân tích địch tình, bố trí binh lực, phân bổ hỏa lực, chớp thời cơ, cơ động triển khai... chẳng mấy chốc chàng đã nắm bắt được tinh túy. Điều khiến Trần Thu Thạch đắc ý nhất là các buổi diễn tập chiến thuật công phòng, các học viên được giao đảm nhiệm chức trách sĩ quan cấp tiểu đoàn, đại đội, trung đội để dàn trận bày mưu. Đứng trên bãi thao trường dã ngoại, sông núi cầu đường, thôn xóm ruộng đồng, vạn vật chúng sinh đều thu trọn vào tầm mắt. Cảm giác ấy khiến Trần Thu Thạch có đôi phần phấn khích, cảm thấy bản thân thật thần kỳ, thật phi thường.

Môn học căn bản trong lớp chiến thuật là địa hình. Phàm là địa hình, ấy là trợ thủ của nhà binh; biết xa gần thì định được kế vu hồi hay đánh thẳng; biết hiểm trở hay bằng phẳng thì xét được lợi thế của bộ binh hay kỵ binh; biết rộng hẹp thì tính được cách dùng quân nhiều hay ít. Giáo quan phụ trách là Dương Ấp vô cùng coi trọng việc dạy kiến thức địa hình, điều đặc biệt khiến ông vui mừng là ông nhanh chóng phát hiện ra học viên tên Trần Thu Thạch kia có ngộ tính khác thường đối với địa hình.

Mấu chốt của môn địa hình là định điểm, xác định vị trí đứng và vị trí mục tiêu. Có được những điểm này rồi nối các địa vật địa mạo xung quanh lại sẽ hình thành nên sự bao quát toàn diện về địa hình toàn chiến trường. Lạ lùng ở chỗ, Trần Thu Thạch luyện tập xem bản đồ chỉ ba phút là nhớ hết mọi ký hiệu cùng chú thích, một tiếng đồng hồ là đắp xong sa bàn. Khi đi khảo sát thực địa, chỉ cần chấm vài điểm là vẽ ngay ra được bản đồ địa hình, độ chuẩn xác chẳng thua kém gì bản đồ tiêu chuẩn quân dụng, bản lĩnh này khiến Dương Ấp hết sức kinh ngạc. Ông hỏi Trần Thu Thạch sao lại có công phu ấy, Trần Thu Thạch thành thật đáp, chàng cũng chẳng biết tại sao, hễ nhìn vào bản đồ là trước mắt chàng hiện ra địa vật địa mạo thực tế, còn khi nhìn vào thực địa thì trước mắt chàng lại hiện lên hệ tọa độ và những đường đồng mức.

Dương Ấp nói: "Thế thì phiền toái cho cậu rồi, hoặc cậu là tiểu quỷ do Thổ Địa hóa thân, hoặc cậu là một nhà quân sự bẩm sinh."

Trần Thu Thạch khó hiểu, ngơ ngác nhìn Dương Ấp. Dương Ấp giải thích: "Đánh trận bao giờ cũng phải triển khai trên một địa bàn nhất định. Chiến tranh bộ binh thì thành cũng nhờ địa hình mà bại cũng do địa hình. Có thể nói, bộ binh đánh nhau ngoài việc biết mình biết ta, quan trọng nhất chính là phải biết tận dụng địa hình. Lấy ít thắng nhiều nhờ địa hình, lấy yếu thắng mạnh nhờ địa hình, lấy nhàn đãi nhọc cũng nhờ địa hình, tiến quân thần tốc nhờ địa hình mà kỳ binh hiểm hóc cũng nhờ địa hình. Một viên sĩ quan mà nắm rõ địa hình đến mức xuất thần nhập hóa thì chẳng khác nào xoay chuyển chiến trường trong lòng bàn tay, như thế há lại không nắm chắc phần thắng trong tay sao?"

Trần Thu Thạch trong lòng mừng thầm nhưng vẫn hơi bất an. Những lúc rảnh rỗi sau giờ học, chàng đứng dưới chân núi Hồng Sơn và bên bờ sông Thu Tử ngoài trường, dùng mắt thường gióng đường thẳng, phán đoán độ cao cự ly của các vật mốc rồi vẽ lên giấy, về sau dùng máy móc đo đạc lại thấy kết quả luôn tương đồng, thế là lòng tự tin tăng lên gấp bội, trong cõi u minh chàng bỗng thấy dường như mình sẽ trở thành một danh tướng của một thời đại, là Hàn Tín của hôm nay, là Khổng Minh của đương đại!

Trong kỳ khảo sát diễn tập chiến thuật công phòng cấp trung đội - đại đội, khoa mục Dương Ấp ra cho Trần Thu Thạch là chiến đấu phòng ngự đại đội trong địa hình rừng núi hiểm trở. Trong phòng học kiêm sở chỉ huy, Trần Thu Thạch đứng trước bản đồ đã nghiên cứu nát nước địa hình khu vực Nhai Hoàng Thạch mà mình đảm trách phòng ngự, sa bàn đắp sống động như thật, trước tiên đã giành được lời khen ngợi của Dương Ấp, được chỉ định làm người chỉ huy đợt diễn tập đầu tiên.

Nhưng ngay sau đó đã nảy sinh vấn đề. Khi triển khai phân bổ binh lực và hỏa lực, Trần Thu Thạch táo bạo sử dụng cách bố trí "một tuyến bốn điểm", chỉ dùng binh lực của một trung đội để phòng ngự trận địa, hai trung đội còn lại trừ đi một tiểu đội thì lần lượt bố trí tại điểm cao vô danh ven sông Dương Hà - nơi địch bắt buộc phải đi qua khi tiến công - và tại Hố Rây - nơi địch bắt buộc phải rút lui.

Dương Ấp nhìn phương án bố trí của Trần Thu Thạch, trầm ngâm hồi lâu không nói, cất giọng hỏi lý do. Trần Thu Thạch hùng hồn đáp: "Địa hình vùng Nhai Hoàng Thạch ngoài hẹp trong sâu, tựa như cái hồ lô, đặt phòng ngự ở đây hẳn chỉ là hư chiêu. Nếu địch kéo đến đánh thì ắt cũng chỉ là nghi binh, nhằm kiềm chế phía ta. Nếu phán đoán của em chính xác thì trận đánh mà cấp trên giao cho em ắt hẳn là lấy hư đối hư. Một khi chiến sự nổ ra, chiến trường thực sự hoàn toàn không nằm ở đây, mà chiến trường thứ nhất phải là điểm cao vô danh sông Dương Hà. Trận địa chính của ta chỉ vờ đánh một phát rồi lập tức lui về sông Dương Hà, phối hợp với Trung đội Hai đánh chặn địch, buộc địch phải rút lui theo đường cũ. Lúc này, Trung đội Ba mai phục sẵn từ trước sẽ nổ súng đón đầu, đánh tan đội hình của chúng, còn Trung đội Một và Trung đội Hai của ta từ phía sau bọc hậu bao vây, trận đánh chặn này liền có thể chuyển từ hư thành thực, đạt được hiệu quả diệt gọn quân địch trong rọ."

Dương Ấp hỏi: "Cậu dám khẳng định ý đồ của cấp trên là lấy hư đối hư?"

Trần Thu Thạch nói: "Điều kiện địch tình và địa hình mà cấp trên giao cho em hoàn toàn không phải là thế trận để đánh một trận địa chiến phòng ngự. Nếu không phải lấy hư đối hư thì ắt là tư duy chiến thuật của cấp trên đã có vấn đề."

Khi Trần Thu Thạch nói câu này, lồng ngực chàng tràn trề tự tin, khí phách ngút trời, lời lẽ chẳng hề khiêm nhường, khiến bọn Triệu Tử Minh cùng các học viên khác thầm toát mồ hôi hột thay chàng, bụng thầm trách cái gã mọt sách này đắc ý quá hóa rồ.

Quả nhiên, sắc mặt Dương Ấp rất khó coi, sầm mặt hồi lâu rồi mới chuyển ánh mắt sang các học viên khác: "Các cậu nêu quan điểm xem."

Các học viên thế là nhao nhao tranh luận, người thì cho rằng cách bố phòng của Trần Thu Thạch có thể xuất kỳ bất ý, vi diệu như quỷ thần tác hợp; kẻ lại nhận định việc dùng binh kỳ lạ thế này mạo hiểm quá lớn, e là suy nghĩ viển vông một chiều. Triệu Tử Minh là người giữ ý kiến phản đối kịch liệt, cậu ta thậm chí cho rằng Trần Thu Thạch đang cố tình làm ra vẻ khác đời để thu hút sự chú ý. Quan điểm của cậu ta vẫn là trung thực đánh trận địa chiến, dồn chủ lực phòng ngự ở tuyến đầu, cùng lắm chỉ phái một trung đội sang hai cánh để viện trợ.

Dương Ấp trước sau vẫn im lặng suy ngẫm. Chờ mọi người nói xong, ông mới từ tốn mở tập giáo án của mình ra, mở rộng tờ "Ý đồ bố trí binh lực chiến đấu phòng ngự Nhai Hoàng Thạch" bên trong rồi treo lên tường. Các học viên nhìn rõ dần thì trố mắt nghẹn họng. Hóa ra chiến thuật của Dương Ấp cũng chính là vờ đánh một phát, sau khi trận đánh mở màn sẽ kéo dài chiến trường chính đến tuyến điểm cao vô danh sông Dương Hà và Hố Rây. Nói cách khác, cách bố trí của Trần Thu Thạch hoàn toàn trùng khớp với ý đồ chiến thuật của Dương Ấp.

Cú này khiến danh tiếng của Trần Thu Thạch càng nổi như cồn. Trong buổi họp giảng dạy của Phòng Huấn luyện, Dương Ấp nhận xét: ngộ tính của Trần Thu Thạch đối với chiến lược chiến thuật là trường hợp đầu tiên ông bắt gặp trong suốt hai năm qua; không chỉ biết mình biết ta, không chỉ chuộng dùng quỷ đạo mà còn có bài bản quy củ, đặc biệt là vô cùng thiện nghệ trong việc tận dụng địa hình. Cùng một mảnh địa hình, qua tay chàng khảo sát có thể đưa ra hàng loạt phương án công, thủ, sáng, tối, ngày, đêm giọt nước không lọt; người này nếu được rèn luyện qua thực tế chiến đấu thì chẳng mấy chốc sẽ trở thành cao thủ chiến thuật.

Nhờ có thành tích xuất sắc này, Trần Thu Thạch được thưởng một ngày nghỉ phép.

Sự coi trọng của Dương Ấp dành cho Trần Thu Thạch là điều ai cũng thấy rõ. Để khích lệ chàng, ông thậm chí còn tặng cho chàng bộ sách đóng chỉ dày cộp gồm mười cuốn mà mình trân quý mang tên "Trận trung yếu vụ lệnh tường giải". Dương Ấp nói với Trần Thu Thạch: "Lầu cao vạn trượng khởi từ mặt đất, muốn dẫn quân đánh trận thì phải đi lên từ tầng đáy thấp nhất, làm được Đại đội trưởng thì mới làm được Trung đoàn trưởng. Phẩm hạnh tiết tháo, đi đầu làm gương, bày mưu tính kế, giỏi bề tính toán trong lòng, ấy mới là nền móng để làm tướng soái."

Trần Thu Thạch nơm nớp lo sợ hỏi: "Thưa cấp trên, ngài nghĩ em có thể vác súng ăn lương dài lâu được không?"

Dương Ấp nói: "Thời thế tạo anh hùng! Với thiên phú của cậu, ắt hẳn phải là một bậc tướng tài."

Học hành có chút khởi sắc, lòng chàng lại bắt đầu nhớ nhà. Đặc biệt là những lúc rảnh rỗi giữa các buổi học tập huấn luyện, khi thân thể được nghỉ ngơi thì đầu óc lại bắt đầu rối bời, non nước quê cha đất tổ xa xôi nghìn dặm cứ thường xuyên lởn vởn trong giấc mộng. Lại còn đứa bé vừa tròn tháng đã bị chàng ruồng bỏ kia nữa, tuy bộ dạng nó nhìn chẳng thuận mắt chút nào, nhưng dẫu sao cũng là giọt máu của chính mình, mắt còn chưa mở to nhìn đời tử tế đã mất đi người cha ruột thịt, ngẫm lại đứa trẻ ấy thực sự đáng thương, mà bản thân thằng làm cha này thực sự chẳng ra cái giống gì, đúng là một kẻ dở dở ương ương.

Đôi khi tình cảm dâng trào đến nơi sâu thẳm, chàng không kìm được mà rơi lệ nghẹn ngào.

Vào buổi sáng của ngày nghỉ phép, Viên Xuân Mai đến thăm chàng, hai người dạo bước bên bờ sông Thu Tử ngoài khuôn viên trường. Viên Xuân Mai nói: "Thu Thạch huynh, bảng điểm của đội anh em đều xem cả rồi, kỹ thuật khí tài và chỉ huy chiến thuật ba kỳ liên tiếp đều đứng đầu bảng, anh tiến bộ nhanh thật đấy! Cứ đà học này, anh sẽ nhanh chóng trở thành lực lượng nòng cốt cho lực lượng vũ trang cách mạng của chúng ta thôi."

Trần Thu Thạch thót tim một cái, im bặt không nói. Dường như đến tận lúc này anh mới ý thức được, những thứ mình đang học không chỉ đơn thuần là bàn việc quân trên giấy, không chỉ dùng để phô trương tài hoa. Cách mạng là gì? Làm cách mạng ở đâu, làm cách mạng như thế nào, và cách mạng cái đầu của ai? Những câu hỏi ấy đối với anh cho đến nay vẫn thật trừu tượng, thật mông lung.

Anh hỏi Viên Xuân Mai, đã có tin tức gì với gia đình chưa, có biết tình hình quê nhà ra sao không?

Viên Xuân Mai bảo, tổ chức của chúng ta có kỷ luật sắt, một khi đã tham gia cách mạng thì không thể vướng bận tình cảm cá nhân nữa; hành động của chúng ta mang tính bảo mật cao độ, rời khỏi Đại Biệt Sơn là xem như chúng ta biến mất khỏi thế giới này, cho đến ngày cách mạng giành thắng lợi, chúng ta mới trở về xây dựng lại quê hương tươi đẹp.

Viên Xuân Mai nói đầy truyền cảm, lúc nói những lời ấy, đôi mắt long lanh ngập tràn niềm say mê hướng về tương lai.

Trần Thu Thạch dù vẫn chưa rõ hình thù cách mạng ra sao, nhưng anh đã nhìn thấy viễn cảnh tươi đẹp ấy qua đôi mắt của Viên Xuân Mai, trong trẻo như bầu trời quang đãng, rạng ngời như ánh mặt trời. Vẻ rạng ngời ấy thường khiến anh hồn xiêu phách lạc, đảo lộn ngày đêm. Vẻ rạng ngời ấy cũng thường khai mở con mắt trần tục của anh, để anh nhìn thấu năm tháng đã qua, thấy lại bầu ngực căng tràn mềm mại cùng đôi nhũ hoa e ấp như nụ hoa chớm nở. Giờ phút này đầu óc Trần Thu Thạch lại nóng bừng lên, anh ngẩng cao đầu nói: "Xuân Mai, tôi bảo cho cô hay, đại trượng phu dọc ngang trời đất, Trần Thu Thạch tôi một khi đã dấn thân vào cách mạng thì quyết không có thói bỏ dở nửa chừng, da ngựa bọc thây cũng chẳng từ nan. Tổ chức chỉ đâu, tôi sẽ đánh đó!"

Viên Xuân Mai hào hứng nói: "Lực lượng vũ trang cách mạng của chúng ta đang thiếu những trí thức như anh. Chúng ta sắp tốt nghiệp rồi, hãy cùng nhau tích cực phấn đấu, tranh thủ sớm ngày lao vào cuộc đấu tranh vũ trang sục sôi kia. Là anh hùng, sẽ sớm có đất dụng võ thôi!"

Viên Xuân Mai nói với khí thế sục sôi, khuôn mặt nhỏ nhắn kiều diễm lúc này ửng đỏ vì ngọn lửa nhiệt huyết, vòm ngực hơi nhô lên dưới lớp quân phục phập phồng đầy mê hoặc. Chao ôi, vẻ đẹp tưởng như xa tận chân trời mà lại gần ngay trước mắt, sự cám dỗ trong tầm tay với khiến Trần Thu Thạch tim đập chân run.

Viên Xuân Mai quay người, ngẩng mặt, giương đôi mắt sáng lấp lánh nhìn anh đắm đuối. Nhìn một hồi lâu, trong mắt cô chan chứa ánh sáng rực rỡ. Viên Xuân Mai nói: "Mấy tháng nay anh tiến bộ vượt bậc, rất được các giáo quan tán thưởng. Theo sắp xếp của cấp trên, trước thềm tốt nghiệp, chúng ta không chỉ kéo người của mình vào hàng ngũ cách mạng, mà còn phải phát triển lực lượng đồng tình với cách mạng ngay trong đội ngũ giáo quan. Nhiệm vụ của anh là bí mật tiếp xúc Dương Ấp, thăm dò thái độ của ông ấy, tranh thủ phát triển ông ấy thành đồng chí của mình. Người này rất có tài quân sự, hàng ngũ chúng ta cần những người như vậy."

Trần Thu Thạch nghe xong sững sờ ngay tắp lự, đầu óc như muốn nổ tung. Anh trố mắt nhìn Viên Xuân Mai, chết trân hồi lâu chẳng thốt nên lời.

Viên Xuân Mai hỏi: "Anh sao thế, chẳng lẽ anh không muốn nhận nhiệm vụ này?"

Trần Thu Thạch cụp mi mắt, mãi một lúc sau mới ấp úng nói: "Dương giáo quan tán thưởng tôi là thật, nhưng ông ấy là quân nhân kiểu cũ, ghét cay ghét đắng chính trị, chỉ chuyên tâm vào học thuật. Loại người dầu muối không lọt như thế, làm sao tôi kéo về hàng ngũ cách mạng được? Tôi mà đến bảo với ông ấy tôi là người của Đảng Cộng sản, chẳng phải là lấy trứng chọi đá sao?"

Viên Xuân Mai nhìn Trần Thu Thạch, thấy vẻ mặt anh đầy nghiêm túc. Cô suy nghĩ một lát, ngẫm kỹ lại, nhìn bộ dạng này của Trần Thu Thạch e rằng quả thực không phải chất liệu để làm công tác bí mật. Thế là cô nói: "Nỗi lo của anh cũng có lý, tôi sẽ báo cáo lại với tổ chức. Nhưng anh không được lơ là đâu đấy, hễ có cơ hội, anh vẫn phải tiếp cận Dương Ấp nhiều hơn."

Tám

Tai họa ngập đầu ập xuống nhà họ Trần vào năm Kế Nghiệp lên năm tuổi. Năm đó vùng duyên sông Hoài gặp đại hạn, cỏ cây trơ trụi, dân đói đầy đồng, trong dãy Đại Biệt Sơn lại nổi lên giặc cướp.

Vào một đêm trăng mờ gió lộng, toán thổ phỉ của Đổng Chiêm Thủy mò vào Ẩn Hiền Tập. Trần Bổn Mậu vừa nghe tiếng súng nổ trong thị trấn, tiếng người la ngựa hý, liền biết ngay có thổ phỉ vào cướp. Lão già nghĩ ngay đến đứa cháu nội đầu tiên, sốt ruột như lửa đốt vội châm một bó đuốc, giục Thái Cúc Hoa mau dẫn cháu chạy về nhà mẹ đẻ ở sông Yên Chi.

Thái Cúc Hoa rơm rớm nước mắt, lắp ba lắp bắp nói: "Cha, cha với mẹ cùng chạy với chúng con đi, cả nhà mình sang sông Yên Chi lánh nạn vài hôm."

Lão địa chủ lắc đầu như trống bỏi bảo: "Cha với mẹ con chạy không nổi nữa rồi, không thể làm vướng chân hai mẹ con được, hai mẹ con chạy mau đi!"

Thái Cúc Hoa cõng Kế Nghiệp lên lưng, lòng lo cho hai cụ, cứ một bước lại ngoái nhìn một lần. Vừa bước ra khỏi cửa được mấy bước, cha chồng đã đuổi theo, chỉ tay về phía hào nước trước cửa dặn: "Tính từ cầu tre đếm về hướng tây, dưới gốc cây liễu thứ ba có chôn đồ. Sau này trở về nếu không thấy cha với mẹ con nữa thì con đào món đồ đó lên. Nhớ lấy, phải cho Kế Nghiệp đi học đấy!"

Thái Cúc Hoa đáp: "Con dâu nhớ rồi."

Lão địa chủ lại nói: "Phải cưới cho Kế Nghiệp một mối thật tốt, nhà họ Trần không thể tuyệt tự được!"

Thái Cúc Hoa nói: "Cha yên tâm, con dâu nhất định làm được."

Lão địa chủ nói: "Còn một việc nữa, sau này ngộ nhỡ cha với mẹ con không còn trên cõi đời này nữa thì con cứ đi lấy tấm chồng khác, nhưng đứa trẻ tuyệt đối không được đổi họ. Nhà họ Trần chỉ còn mỗi mầm non độc nhất này, con không được để cha chịu cảnh đoạn tử tuyệt tôn."

Thái Cúc Hoa nói: "Con sẽ không tái giá đâu, con dù chết cũng phải đợi cha nó về, trao đứa bé tận tay anh ấy rồi con mới chết."

Lão địa chủ bảo: "Đừng nhắc đến cái thứ nửa mùa ấy nữa! Nhà họ Trần chúng ta sa sút đến nông nỗi này đều là do cái thứ dở ông dở thằng ấy gieo họa. Đổi tên cho đứa trẻ đi, đừng mong ngóng gì người cha nửa mùa của nó nữa, coi như nó chết rồi!"

Thái Cúc Hoa nói: "Sao mà thế được ạ, anh ấy là cha của con bé cơ mà, dẫu anh ấy có là yêu ma quỷ quái thì con với cháu vẫn phải ngóng anh ấy trở về."

Lão địa chủ dậm chân một cái bảo: "Con gái à, con nhìn ra phía trước xem, một, hai, ba, bốn, năm, phía trước có chín rặng núi, vượt qua chín rặng núi này là đến quan lộ dẫn tới Hoài Thượng Châu. Kế Nghiệp Kế Nghiệp, sau này không gọi là Kế Nghiệp nữa, tên chữ là Trần Cửu Xuyên. Đi qua Cửu Xuyên, đường lớn thênh thang. Con gái, con đã nhớ kỹ chưa?"

Dứt lời, lão địa chủ đẩy con dâu một cái rồi quay người đi thẳng.

Nửa canh giờ sau, thổ phỉ kéo đến giết vào nhà họ Trần. Thực ra thổ phỉ cũng sớm biết nhà họ Trần đã khánh kiệt, nhưng tướng phỉ Đổng Chiêm Thủy lại đinh ninh một lẽ chết cứng: lạc đà gầy vẫn lớn hơn ngựa, nhà họ Trần dù có nghèo rớt mồng tơi thì vẫn khá hơn đám thợ mộc, thợ rèn, thế nên trạm dừng chân nhà họ Trần tuyệt đối không thể bỏ sót.

Nửa đêm, khu nhà họ Trần bốc cháy ngùn ngụt. Quân của Đổng Chiêm Thủy sục sạo khắp trong ba tầng ngoài ba tầng đại viện họ Trần, đào sâu ba thước đất để lục soát, ngoài mớ quần áo cũ rách nát thì chỉ tìm được vài xâu tiền đồng, đổi ra chưa nổi mười đồng bạc trắng.

Đổng Chiêm Thủy thất vọng vô cùng, hạ lệnh cho đám lâu la châm lửa, treo hai vợ chồng lão địa chủ lên trên để nướng thịt, nướng một chốc lại lấy gậy trúc chọc vào người một chốc. Tiếng gào thét thảm thiết của hai cụ già vang lên không dứt, nhưng cho đến chết họ vẫn không hé răng nửa lời về nơi giấu tiền.

Thái Cúc Hoa ôm con chạy trốn nhưng không về được sông Yên Chi. Trong cơn hoảng loạn, chị đi nhầm đường, cứ thế lạc trong rừng sâu núi thẳm hơn hai ngày trời. Mãi đến rạng sáng ngày thứ ba chị mới phát hiện mẹ con mình đã đi tới một nơi hoàn toàn xa lạ, dò hỏi mới biết nơi này gọi là Đông Hà Khẩu.

Hôm đó hai mẹ con ngồi ở đầu phố tây Đông Hà Khẩu suốt nửa canh giờ. Đứa trẻ vừa mệt vừa đói nhưng không hề khóc, cứ giương đôi mắt nhỏ đờ đẫn nhìn đàn ruồi bay lượn trên đầu. Thái Cúc Hoa muốn khóc mà không còn nước mắt, chẳng biết bước tiếp theo phải đi về đâu.

Đang lúc ruột gan rối bời như tơ vò thì từ giữa phố Đông Hà Khẩu có một người đàn ông tướng mạo nho nhã bước lại. Ông ta mặc chiếc áo dài màu xám, chân đi đôi giày vải đế ngàn lớp sạch sẽ tinh tươm. Người đàn ông đi đến bên hai mẹ con Thái Cúc Hoa, dừng bước, chăm chú nhìn kỹ một hồi. Ông ta dụi dụi mắt rồi bảo: "Ta thấy hai mẹ con phong trần mệt mỏi, vẻ mặt đầy sợ hãi, phải chăng có nỗi khổ gì mà ngồi ủ rũ nơi đầu phố thế này?"

Thái Cúc Hoa chưa rõ gốc tích người này nên vội ôm chặt lấy con, một lời cũng không dám hé răng.

Người đàn ông nói: "Đại tiểu thư đừng sợ, ta là thầy giáo ở Đông Hà Khẩu, là kẻ đọc sách đàng hoàng. Thấy mẹ con cô đáng thương, chắc hẳn là người xứ khác gặp nạn trôi dạt đến đây. Có điều chi khó nói thì cứ việc giãi bày, biết đâu bỉ nhân có thể chỉ cho một con đường sống."

Thái Cúc Hoa vừa nghe người này là thầy giáo dạy học thì mối phòng bị đã giảm đi ba phần, liền ngẩng đầu nhìn ông ta một cái.

Người đàn ông tiếp lời: "Trời đã quá trưa, xem tình cảnh này thì mẹ con cô đã phải chịu cảnh phiêu bạt long đong, hẳn là vừa đói vừa mệt. Ta có ba đồng tiền lẻ ở đây, cô hãy cầm lấy mà mua hai cái bánh nướng, xin một ấm trà thô lót dạ giải khát. Nếu phía trước có đường đi thì cứ tùy tiện. Còn nếu không nơi nương tựa, nhà ta ở phía tây thị trấn, cứ hỏi thăm nhà Trịnh Bỉnh Kiệt là ra. Ta có thể đứng ra bảo lãnh, giúp cô tìm một chân làm công kiếm sống qua ngày trong trấn."

Người đàn ông nói xong liền nhẹ nhàng đặt mấy đồng tiền bên cạnh đứa bé, thở dài một tiếng rồi quay người bước đi. Đứa trẻ thấy tiền đồng cũng chẳng mảy may mừng rỡ, ngập ngừng một thoáng rồi thò chân ra, lấy đế giày lem luốc giẫm chặt lên đồng tiền. Thái Cúc Hoa nhìn theo bóng lưng người đàn ông, cảm thấy bóng lưng ấy thẳng tắp, đàng hoàng ngay ngắn; ánh nắng ban trưa từ đỉnh đầu rọi xéo xuống đôi vai, trông ông ta như đang gánh cả vầng thái dương mà bước đi. Thái Cúc Hoa đẩy đứa trẻ một cái, vội đứng bật dậy gọi to: "Đại ca!"

Người đàn ông dừng bước, quay người lại.

Thái Cúc Hoa vuốt lại lọn tóc rối trước trán, dụi khóe mắt, gạt sạch dử mắt, sửa lại vạt áo rồi rảo mấy bước chân không nhỏ chạy tới nói: "Đại ca, giữa thời loạn lạc người tốt khó tìm, kể như mẹ con em có phúc mới gặp được người mặt mũi hiền lành như đại ca. Đại ca đã làm người tốt thì làm cho trót, xin giúp mẹ con em tìm một chỗ dừng chân. Phận tiện phụ việc nặng việc nhẹ, vá may kim chỉ việc gì em cũng làm được, chỉ mong có miếng cơm ăn để nuôi nấng đứa con khôn lớn, kiếp sau có làm thân trâu ngựa em cũng xin đền đáp ơn sâu của đại ca."

Nói đoạn, chị quỳ sụp hai gối xuống đất, dập đầu đánh rầm một cái trước mặt người đàn ông.

Người đàn ông hốt hoảng chạy lại, cúi người định đỡ Thái Cúc Hoa dậy nhưng rồi khựng lại, xua xua tay nói: "Đại tỷ mau đứng lên, có chuyện gì thì từ từ bàn bạc."

Thái Cúc Hoa vẫn quỳ rạp dưới đất: "Đường sống của hai mẹ con em, trăm sự nhờ cả vào đại ca."

Lúc này có mấy kẻ rỗi việc xúm lại đứng xem náo nhiệt. Một thằng nhóc cỡ mười tuổi đang sụt sịt mũi nói bâng quơ: "Trịnh đại tiên sinh lại ngứa da rồi, dẫn một con mụ xấu xí về nhà thế này lại sắp có kịch hay xem, tí nữa tha hồ sang nhà xem người ta thắt cổ."

Mặt người đàn ông đỏ bừng lên, ông quát thằng nhóc lêu lổng: "Lưu Tỏa Trụ, mày không đi giúp cha mày kéo ống thổi bễ mà còn chạy ra đây hùa theo cái gì!"

Lưu Tỏa Trụ nháy mắt làm duyên, đúng là một tên vô lại nhí, lắc lư cái đầu hát tướng lên: "Trịnh đại tiên sinh tốt quá trời, mặc áo trường sam chạy khắp nơi, chân trước dẫn về mụ ăn mày, cửa sau bà lớn vội tìm dây."

Hát xong, nó nhe răng làm mặt quỷ với người đàn ông rồi co cẳng chạy mất dạng như làn khói.

Người đàn ông quay sang Thái Cúc Hoa nói: "Đại tỷ, cô mau đứng lên đi, quỳ ở đây còn ra thể thống gì nữa? Ta đã bảo rồi, thấy người gặp nạn ta chẳng đành lòng khoanh tay đứng nhìn. Cô theo ta về trường học đi, ở tạm đó rồi ta tính kế kiếm cho cô một việc làm."

Thái Cúc Hoa nghe thế liền dập đầu thêm hai cái xuống đất rồi mới đứng dậy. Chị nhìn quanh quất bốn phía, kéo đứa con lên, ngẩng cao đầu ưỡn ngực bước theo người đàn ông.

Chín

Rốt cuộc Trần Thu Thạch vẫn không nhận nhiệm vụ chiêu hàng Dương Ấp. Sợ gánh rủi ro là một lẽ, nhưng con người của Dương Ấp lại là một lẽ khác, mà đó mới là nguyên nhân quan trọng.

Vừa đến phân hiệu Hoàng Phố chẳng bao lâu, các học viên đã biết Dương Ấp là một nhân vật vô cùng ghê gớm. Ông ta xuất thân từ Trường Quân quan Lục quân Bảo Định, thời kỳ Bắc phạt đã là đại đội trưởng đại đội tiền vệ cánh tả, trong các trận đánh với quân của Trương Trung Thường từng lập nhiều chiến công hiển hách. Trận Hoàng Đinh, Dương Ấp đi đầu gương mẫu, dẫn bộ đội công đồn đoạt ải, đánh từ Nhai Tử Quan sang tận bờ bắc Trường Giang, lập nên kỷ lục hành quân một ngày trăm dặm, ác chiến sáu lần, tiêu diệt bốn trăm tên địch. Ông ta từng nhận được biểu dương khen ngợi của Tổng tư lệnh quân Bắc phạt, sau khi chiến dịch Hoàng Đinh kết thúc liền được thăng chức tiểu đoàn trưởng.

Dương Ấp tác chiến tuy kiêu dũng nhưng tính khí cũng có chỗ chẳng vừa mắt ai. Con người này tự phụ cực kỳ, tính tình ngạo mạn, bình thường chẳng coi ai ra gì. Sau thắng lợi của cuộc Bắc phạt, Dương Ấp làm trung đoàn trưởng tham mưu trong một trung đoàn. Vì cương quyết từ chối việc ăn chặn quân lương, ông ta bất hòa với phần lớn sĩ quan trong trung đoàn, sau này còn phát triển đến mức rút súng đối đầu với trung đoàn trưởng, thậm chí nhốt luôn vị trung đoàn trưởng ăn chặn lương kia vào nhà giam. Sự việc này dẫn đến việc chẳng ai muốn làm đồng liêu với gã dở hơi, cứng đầu cứng cổ không biết thức thời này nữa. Chẳng bao lâu sau Dương Ấp bị điều chuyển khỏi đơn vị chiến đấu, về làm một giáo quan chiến thuật tại phân hiệu Nam Hồ của Trường Hoàng Phố.

Đối với một quân quan cứng nhắc, cố chấp như vậy, việc đi vận động ông ta thay đổi tín ngưỡng để theo đám chân lấm tay bùn làm cách mạng quả thực chẳng khác nào húc đầu vào đá. Thế nên dẫu bọn Triệu Tử Minh cùng những người phụ trách tổ chức ngầm vắt óc suy nghĩ, hao tổn tâm tư làm công tác tư tưởng suốt một năm trời cho tới khi khóa học viên này sắp tốt nghiệp, công tác chiêu hàng Dương Ấp vẫn chẳng đi tới đâu.

Tháng Năm năm sau, tình thế căn cứ Ngạc Dự Hoàn của Hồng quân xấu đi, bộ đội bị quân Quốc dân Đảng bao vây tiễu trừ, buộc phải thực hiện chuyển dịch chiến lược về phía tây nam.

Hồng tứ Phương diện quân đang rất cần nhân tài quân sự và kỹ thuật, tổ chức quyết định để bọn Triệu Tử Minh, Trần Thu Thạch đi trước một bước, do tổ chức ngầm hộ tống tới Nghi Xương rồi đổi đường sang căn cứ Xuyên Thiểm. Như vậy, Trần Thu Thạch không những phải từ biệt thầy Dương Ấp mà không kịp chào một câu, mà còn phải chia tay cả Viên Xuân Mai. Viên Xuân Mai học ngành kỹ thuật thông tin vô tuyến điện, nghe nói lúc bấy giờ trang thiết bị của Hồng tứ Phương diện quân vô cùng thiếu thốn, có nhân viên kỹ thuật cũng chẳng dùng vào đâu được, nên Viên Xuân Mai cùng một cô gái khác đến từ Hoài Thượng Châu tên là Hàn Cẩm nhận lệnh tiếp tục ở lại học tập.

Sau bữa cơm chiều trước hôm trốn đi, Trần Thu Thạch bất chấp lời cảnh cáo nghiêm khắc của Triệu Tử Minh, đánh liều chạy sang đội nữ binh, nhờ một người quen gọi Viên Xuân Mai ra hốc hòn non bộ phía sau ký túc xá nữ. Viên Xuân Mai vừa nhìn thấy Trần Thu Thạch đã tỏ vẻ vô cùng căng thẳng: "Sao anh lại tới đây? Chẳng phải đã quy định người rời trường không được liên lạc với người ở lại nữa sao? Anh vi phạm kỷ luật thế này sẽ gây tổn thất cho cách mạng đấy."

Trần Thu Thạch nói: "Không được, tôi không thể ra đi mà không nhìn mặt cô lấy một lần, tôi có lời muốn nói với cô."

Viên Xuân Mai bảo: "Tình hình khẩn cấp lắm rồi, anh mau nói đi."

Trần Thu Thạch lại chẳng thốt nên lời, ngập ngừng e thẹn mãi mới nói: "Xuân Mai, chuyến chia ly này chẳng biết đến năm nào tháng nào mới gặp lại."

Viên Xuân Mai hiểu ý, điềm tĩnh nhìn Trần Thu Thạch một hồi lâu rồi mới bảo: "Anh Thu Thạch, anh đừng nghĩ ngợi nhiều. Chúng ta là đồng chí cách mạng, trong thời khắc đấu tranh vũ trang ngặt nghèo thế này, chúng ta không thể đắm chìm vào những cảm xúc ủy mị của giai cấp tiểu tư sản. Anh sắp sửa dấn thân ra tiền tuyến đấu tranh vũ trang rồi, anh nhất định phải nhớ rằng bất kể lúc nào cũng không được vi phạm kỷ luật của tổ chức."

Trần Thu Thạch hỏi: "Cô có đến căn cứ Xuyên Thiểm không?"

Viên Xuân Mai cười: "Đồ ngốc, giờ làm sao tôi dám chắc được? Nhưng có một điều có thể khẳng định, trong tương lai không xa, tôi cũng sẽ rời khỏi Nam Hồ để trở về với vòng tay của tổ chức. Đến lúc đó, dù chúng ta có mỗi người một phương trời thì nhất định cũng sẽ chiến đấu vì cùng một lý tưởng, vì một mục tiêu chung."

Mười

Thái Cúc Hoa đổi tên thành Hoàng Hàn Mai, đó cũng là lời trăng trối của Trần Bổn Mậu vào giây phút cuối cùng. Trần Bổn Mậu biết ngày tàn của hai thân già đã tới, thổ phỉ một khi đốt nhà cướp của đều quen thói nhổ cỏ tận gốc để trừ hậu hoạn, người sống sót bắt buộc phải giấu tên đổi họ.

Hoàng Hàn Mai dắt theo Trần Cửu Xuyên định cư tại Đông Hà Khẩu.

Sau khi ổn định chỗ ở mới biết, người được gọi là Trịnh đại tiên sinh kia tên Trịnh Bỉnh Kiệt, là hiệu trưởng trường tiểu học công lập Đông Hà Khẩu, cũng là đại thiện nhân nức tiếng gần xa trong vùng. Mùa đông năm ngoái, trên đường về quê sau Tết gặp một người phụ nữ nhảy sông tự vẫn, Trịnh Bỉnh Kiệt bảo người làm dừng xe bò lại, cứu người lên rồi đưa về Đông Hà Khẩu. Gặng hỏi mãi mới biết cô gái này tên Giang Bích Vân, vốn là học sinh bị bọn buôn người ở Lư Châu lừa bán đến Hoắc Châu làm gái lầu xanh. Trịnh Bỉnh Kiệt thấy cô có học thức liền nhận vào làm giáo viên lâm thời cho trường tiểu học. Ngờ đâu chuyện này đồn ầm lên đến tai bà vợ, bà vợ liền đích thân tìm đến tận Đông Hà Khẩu tra hỏi cho ra nhẽ. Khổ nỗi cô gái này lại có vài phần nhan sắc, vừa thoát chết trong gang tấc nên trông ốm yếu, điệu bộ đáng thương động lòng người. Bà vợ nghi ngờ Trịnh Bỉnh Kiệt mượn danh nghĩa làm giáo dục nông thôn để thực hiện trò trăng hoa ong bướm, thế là làm ầm ĩ một trận, nằng nặc đòi Trịnh Bỉnh Kiệt phải đuổi việc cô gái kia cho bằng được. Trịnh Bỉnh Kiệt bẽ mặt khôn xiết, hết lời phân bua giải thích nhưng bà vợ chẳng thèm nghe, dứt khoát treo một sợi dây thừng trước cổng trường tiểu học Đông Hà Khẩu, rêu rao đòi thắt cổ, khiến cả thị trấn kéo đến xem náo nhiệt. Trịnh Bỉnh Kiệt không còn đường lui, đành phải vờ sa thải cô gái kia.

Nào ngờ vụ đó còn chưa kịp lắng xuống thì lại lòi ra một Hoàng Hàn Mai dắt theo đứa con kéo đến, điều này khó tránh khỏi những lời bàn tán xôn xao khắp thị trấn.

May sao Hoàng Hàn Mai tướng mạo thô kệch, lại đèo bòng thêm đứa con nheo nhóc, người sáng mắt nhìn qua là biết ngay đây đích thị là kẻ gặp nạn tha phương, bởi vậy sau mấy ngày bàn ra tán vào, cũng ít người nói xấu sau lưng nữa.

Công việc mà Trịnh Bỉnh Kiệt tìm cho Hoàng Hàn Mai ở Đông Hà Khẩu kể ra cũng hơi quá đáng, đó là làm việc chân tay nặng nhọc trong một xưởng đậu phụ. Ban đầu giao hẹn chỉ là khuấy tương, nhưng ông chủ xưởng đậu phụ Quế Đắc An rất biết cách bòn rút sức lao động, ngay cả việc kéo cối xay nặng nhọc cũng bắt Hoàng Hàn Mai làm.

Hoàng Hàn Mai thân nơi đất khách quê người, không người thân thích, có được chỗ dung thân, có miếng cơm ăn đã mãn nguyện lắm rồi, chẳng nề hà việc nặng hay nhẹ. Ngược lại, có một lần Trịnh Bỉnh Kiệt ghé xưởng đậu phụ, nhìn thấy Hoàng Hàn Mai lại đang è cổ đẩy cối xay thì giận lắm, lập tức tìm Quế Đắc An chất vấn: "Người phụ nữ này là do tôi giữ lại giúp, đã nói rõ là khuấy tương, sao lại bắt đàn bà con gái đi đẩy cối xay thế này?"

Quế Đắc An đủng đỉnh đáp: "Mụ đàn bà xấu xí thế này, không đẩy cối xay thì làm được cái tích sự gì?"

Trịnh Bỉnh Kiệt nổi đóa: "Nói năng cái kiểu gì thế! Chẳng lẽ làm việc gì còn phải xét theo mặt mũi xấu đẹp à? Đây là việc của lừa làm kia mà!"

Quế Đắc An nói: "Đúng là việc của lừa, nhưng tôi có hỏi qua thị Hoàng rồi, mụ ấy đâu có bảo không chịu đẩy cối xay. Mụ mà không ưng đẩy cối thì cứ việc tìm nơi khác mà kiếm ăn."

Trịnh Bỉnh Kiệt chẳng thèm chấp nhặt với Quế Đắc An, quay sang bảo với Hoàng Hàn Mai: "Đại tỷ, cô thu dọn đồ đạc theo tôi, tôi không thể để cô làm thân trâu ngựa ở đây thêm ngày nào nữa."

Hoàng Hàn Mai lại nói: "Trịnh đại tiên sinh, ơn nghĩa của ngài em xin ghi lòng tạc dạ, nhưng em không đi được đâu ạ. Em ở đây đẩy cối xay chẳng sao cả, em còn đẩy nổi. Ông chủ đối với em không bạc, lo ăn lo ở, mỗi ngày cho một đồng tiền, một năm cũng chắt bóp được sáu đồng bạc trắng, ba năm mười tám đồng là cháu nó có thể đến trường của ngài đi học rồi."

Trịnh Bỉnh Kiệt nói: "Lo ăn lo ở cái nỗi gì? Ăn thì toàn bã đậu, ở thì ở chuồng lừa. Cái lũ hào lý cường hào này đúng là coi người ta như súc vật, sớm muộn gì cũng bị quả báo. Cô theo tôi đi, về trường làm chân nấu bếp cũng được. Cậy vào sức vóc của cô, dùng sức lao động kiếm miếng ăn, không chết đói được đâu."

Khuyên xuôi khuyên ngược, Hoàng Hàn Mai quyết không chịu đi, nằng nặc đòi ở lại xưởng đậu phụ đẩy cối xay.

Hoàng Hàn Mai không chịu rời đi là có toan tính riêng của chị. Một là chị biết bà vợ của Trịnh đại tiên sinh là một hũ giấm chua lòm, chị vừa không muốn tạo thêm gánh nặng cho Trịnh tiên sinh, vừa chẳng muốn tự rước tiếng nhơ vào mình. Hai là tâm tính chị chẳng hề khù khờ tẹo nào, ở trong xưởng đậu phụ, từng nhất cử nhất động của Quế Đắc An cùng người thợ cả chị đều nhìn thấu trong mắt, chị đang âm thầm học lỏm cách làm đậu phụ đấy thôi. Một khi đã học được ngón nghề trong tay, chị tính đường tự mình mở lấy một xưởng làm đậu phụ.

Trịnh Bỉnh Kiệt thấy Hoàng Hàn Mai đã quyết ý như vậy thì cũng chẳng tiện khuyên thêm.

Hoàng Hàn Mai làm việc quần quật như con lừa, muốn quay về chuỗi ngày êm ấm ngày xưa giờ đây đã khó hơn lên trời. Đôi khi chị cảm thấy có lỗi với hai cụ thân sinh, chị chẳng có cách nào cho đứa cháu cưng của hai cụ được ăn cơm dẻo canh ngọt, thậm chí đến cơm canh của người bình thường cũng chẳng có nổi. Hai mẹ con làm công trong xưởng đậu phụ, chỉ được ăn ở bếp của hạ nhân, hiếm hoi lắm mới có một bữa cháo loãng nấu bằng gạo thật, trong gạo còn phải độn thêm ngô xay với khoai lang khô, vậy mà Trần Cửu Xuyên vẫn húp xì xụp toát cả mồ hôi hột, húp xong còn thè lưỡi liếm sạch đáy bát. Có một lần bạn làm cùng là Trương Đại Cước trông thấy xót xa quá, san nửa bát cháo loãng của mình cho Trần Cửu Xuyên, không ngờ thằng bé ăn xong vẫn thè lưỡi liếm bát. Trương Đại Cước bảo: "Đứa nhỏ này sao thế nhỉ, y như con sói con, ăn mãi chẳng thấy no." Hoàng Hàn Mai cười trừ: "Xương thịt sinh ra thế nào thì lớn lên thế ấy, nó vốn thế rồi, học theo ông nội nó đấy, bụng có no nứt ra thì nó vẫn cứ thói quen liếm bát như thường."

Trần Cửu Xuyên ăn no xong liền ê a hát: "Cháo gạo dẻo ngon hơn bạc trắng, dính đáy bát sáng lấp lánh, đầu lưỡi một vòng vét sạch trơn, cần kiệm quản gia chẳng thẹn thùng."

Thoắt cái, hơn một năm trời đã trôi qua. Mười ngày sau Tết Đoan Ngọ, Hoàng Hàn Mai xin phép ông chủ cho nghỉ ba ngày, gửi con lại cho Trương Đại Cước trông nom, đội lên đầu một chiếc nón lá, trong bọc tay nải nhét mấy miếng bánh bã đậu rồi cất bước lên đường trở về Ẩn Hiền Tập.

Gần đến địa phận Mân Sơn, Hoàng Hàn Mai đã dấy lòng cảnh giác, thay một bộ đồ nam giới, đồ này là mượn của anh Lưu trong xưởng đậu phụ. Ngày nghỉ đêm đi, tránh đường cái mà luồn đường mòn, tránh cả lối rẽ về nhà mẹ đẻ ở sông Yên Chi, đi vòng thêm hơn chục dặm đường. Chiều tối hôm sau mắt thấy đã sắp tới Ẩn Hiền Tập, chị dừng chân không đi nữa, đặt gói tay nải xuống, tìm một ngôi miếu Thổ Vương hoang tàn bên bờ sông Tụy Sử, hớp ngụm nước sông gặm miếng bánh bã đậu, rồi kéo nón che mặt ngủ một giấc, ngủ miết tới khi trăng lên đỉnh núi phía đông mới thuận theo lộ trình đã ngắm sẵn từ ban ngày mà men vào Ẩn Hiền Tập.

May nhờ quen đường quen lối, chỉ chốc lát sau chị đã tìm ra mạn đầu bắc con phố, qua cầu đá Nguyệt Nha Yển, trèo lên một bờ dốc là tới hào nước bao quanh trang viên nhà họ Trần. Dưới ánh trăng lờ mờ, cây cầu tre hiện ra loáng thoáng, trông đã xơ xác rách nát lắm rồi, một sợi dây treo bị đứt, sợi còn lại giữ một bên cầu, lơ lửng giữa không trung. Chị không rõ trong trang viên còn có người hay không, càng không biết sẽ là những ai, sống chết của cha mẹ chồng ra sao hoàn toàn mù tịt. Chị chỉ nhớ như in lời trăn trối của cha chồng lúc ấy: "Tính từ cầu tre đếm về hướng tây, dưới gốc cây liễu thứ ba." Nương theo ánh trăng, chị nhanh chóng định rõ phương hướng, rồi nắm lấy một nhánh liễu rủ, rùng mình run rẩy trườn xuống dòng nước bốc mùi tanh tưởi.

Hào nước tù đọng dưới ánh trăng đen ngòm u tối, thỉnh thoảng ánh lân tinh lập lòe như ngọn lửa ma trơi. Những rễ liễu chằng chịt quấn quýt dưới nước lạnh ngắt, nhớp nháp trơn tuột như bầy rắn nước.

Mấy gốc liễu trên bờ vẫn còn nguyên vẹn, chị thoăn thoắt tìm đến gốc cây thứ ba, trái tim trong khoảnh khắc ấy đập loạn xạ, run rẩy dữ dội. Chị hiểu rõ "thứ đồ" mà cha chồng nói khi trước là chỉ cái gì, đó là món tài sản cuối cùng mà cha mẹ chồng tằn tiện chắt bóp để lại cho đứa cháu nội yêu quý, là một hũ tiền đồng bạc trắng. Chị phải tìm bằng được số tiền này, mang về Đông Hà Khẩu mua lấy ba gian nhà cỏ, mở một xưởng đậu phụ để Trần Cửu Xuyên có một mái ấm đàng hoàng, có một danh phận để người đời không còn khinh rẻ bắt nạt.

Thế nhưng, chị mò mẫm dưới nước suốt hơn hai canh giờ mà hai bàn tay vẫn trắng trơn. Chị không tìm thấy cái hũ bọc bằng giấy dầu niêm phong kín kia, muỗi nước đốt mặt chị sưng vù từng nốt to như đầu ngón tay, dưới chân dường như có đỉa chui vào buốt nhức thấu xương. Một tiếng gà gáy lanh lảnh từ đằng xa vọng lại.

Chị rốt cuộc rơi vào tuyệt vọng. Nhờ ánh ban mai lờ mờ le lói, chị nhìn thấy bóng hình mình phản chiếu trên mặt nước: đầu bù tóc rối, ánh mắt đờ đẫn dại đi. Chị đã kiệt sức hoàn toàn, cả thân hình lạnh ngắt như băng, ngỡ chừng bản thân đã là một kẻ nửa sống nửa chết.

Mặt trời nhô ra khỏi làn sương mỏng, chị lê từng bước chân rã rời, bước lên con đường núi trở về Đông Hà Khẩu.

Mười một

Trên đường tiến về căn cứ Xuyên Thiểm, Trần Thu Thạch tưởng tượng ra những việc trong tương lai gần, vừa có chút phấn khích, lại vừa thấy thắc thỏm âu lo. Anh thầm tính, chiếu theo năng lực của mình, chí ít cũng có thể làm một chức đại đội trưởng trong quân Hồng quân.

Có vắt óc suy nghĩ Trần Thu Thạch cũng không ngờ chức vụ đầu tiên được giao cho mình lại là làm thư ký viên trong một trung đoàn, điều này khiến anh không khỏi hụt hẫng đôi phần.

Những lời của Dương giáo quan năm đó có sức cám dỗ quá lớn với anh, Dương Ấp từng bảo anh không phải là tiểu quỷ do Thổ Địa phái đến thì cũng là mầm mống của một nhà quân sự. Có thành nhà quân sự được hay không thì tạm thời anh chưa dám nghĩ tới, dẫu chỉ làm một sĩ quan anh dũng thiện chiến thôi cũng đủ oai phong lẫm liệt bốn phương rồi. Nay lại bắt anh làm thư ký, bảo là mưu sĩ chẳng phải mưu sĩ, bảo là phó quan cũng không ra phó quan, rốt cuộc là cái thứ danh phận gì cơ chứ!

Công việc của thư ký viên tương đối nhàn hạ, lúc đánh trận thì phụ trách quản lý đạn dược, điều động dân công, ghi chép danh sách thương binh và tử sĩ. Mà cái độ Trần Thu Thạch làm thư ký viên, tình cờ lại chẳng có trận nào để đánh, thành thử anh lại càng rỗi việc phát chán.

Một buổi sáng nọ, Trần Thu Thạch ngồi rỗi không có việc gì làm, bèn mở cuốn "Trận trung yếu vụ lệnh tường giải" mà Dương Ấp tặng ra xem, thấy bốn anh lính cần vụ ở sở chỉ huy trung đoàn đang túm tụm đổ xúc xắc, tiền cược là mấy điếu thuốc lá. Trần Thu Thạch nảy ra ý hay, cũng xán lại chơi cùng, hơn nữa ngón đổ xúc xắc của anh rất cừ, loáng một cái đã thắng sạch nhẵn thuốc lá của mấy cậu lính cần vụ. Trần Thu Thạch hỏi: "Các cậu có muốn theo tôi học bản lĩnh không?" Một cậu cần vụ tên Phùng Đinh Đang bảo: "Học bản lĩnh gì chứ, bọn em chỉ là chân chạy vặt nghe sai bảo, mắt mũi nhanh nhẹn là được rồi." Trần Thu Thạch làm bộ làm tịch ra dáng quan nhà binh nói: "Thế sao mà được, quan binh Hồng quân chúng ta ai nấy đều phải học đánh trận, lại còn phải biết chỉ huy đánh trận nữa."

Mấy người đưa mắt nhìn nhau, chẳng ai thèm hé răng.

Trần Thu Thạch bất thình lình hô to: "Nghiêm!"

Mấy người lính không phòng bị gì, bị tiếng hô của anh làm giật bắn mình, theo bản năng lập tức chụm gót chân lại. Mấy cậu lính này trước kia chưa từng được huấn luyện đội ngũ chỉnh tề, tư thế quân nhân trông rất lộn xộn, xiêu vẹo rời rạc. Trần Thu Thạch liền kiên nhẫn uốn nắn từng động tác một, từ đứng nghiêm, nghỉ, chào cho đến điểm số, làm đâu ra đấy trông rất chỉnh tề. Qua mấy ngày liền, diện mạo quân nhân đã đổi khác hoàn toàn. Trần Thu Thạch bèn bắt đầu dạy họ cách nhận biết địa hình, giảng giải một vài chiến thuật đơn binh. Về sau, mấy cậu cần vụ khác, cảnh vệ viên, thậm chí cả người nuôi ngựa cũng tranh thủ lúc rảnh rỗi chạy sang tham gia huấn luyện, đông nhất lên tới mười sáu người.

Rốt cuộc cũng có một ngày, trung đoàn trưởng chợt phát hiện ra đám lính cần vụ của mình đổi khác, chân tay nhanh nhẹn hơn, ăn nói hoạt bát hơn, làm việc đâu ra đấy có quy củ đàng hoàng, lấy làm lạ bèn hỏi ra mới biết là Trần Thu Thạch huấn luyện họ. Ông đích thân tới thị sát một buổi, xem xong vô cùng hài lòng. Trung đoàn trưởng vỗ vai Trần Thu Thạch cười bảo: "Bọn họ bảo cậu tư tưởng lạc hậu, tôi thấy đâu có lạc hậu tí nào, biết huấn luyện tác phong quân nhân, quả là có ngón nghề đấy."

Trần Thu Thạch không đáp, chỉ cười mỉm, trong bụng thầm nghĩ: "Thế này thì bõ bèn gì? Ông đây đường đường là học viên xuất sắc của phân hiệu Hoàng Phố, ông đây còn biết cả chiến thuật nữa kia."

Trung đoàn trưởng liền tập hợp toàn bộ nhân viên tạp vụ của sở chỉ huy lại, lập thành một đội học tập bán chuyên trách, chính thức bổ nhiệm Trần Thu Thạch làm đội trưởng, cấp bậc tương đương cán bộ cấp đại đội. Trần Thu Thạch đến lúc này mới thực sự bắt đầu đời lính chỉ huy. Sau này trong các đợt vận động Trần Thu Thạch từng viết bản tự thuật, kể rằng trong kháng chiến chống Nhật và chiến tranh Giải phóng mình từng chỉ huy thiên binh vạn mã, mà khởi đầu lại bắt nguồn từ việc huấn luyện bốn người lính cần vụ.

Chẳng bao lâu sau đơn vị chạm trán đánh một trận với quân của Điền Tụng Nghiêu, cấp cơ sở thiếu hụt cán bộ chỉ huy, Trần Thu Thạch được cử sang làm đại đội trưởng thuộc Trung đoàn 263 Hồng quân, nơi Triệu Tử Minh làm chính ủy.

Trần Thu Thạch bàn chuyện chiến thuật thì trên lý thuyết chẳng chê vào đâu được, nhưng anh lại có một nhược điểm chí mạng là không thể xông pha đi đầu làm gương cho binh sĩ, mà anh lại còn nói năng hùng hồn đầy lý lẽ, bảo rằng một người chỉ huy tài ba phải là người cuối cùng ngã xuống trên chiến trường, hễ còn một chiến sĩ thì anh ta vẫn phải gánh vác trách nhiệm chỉ huy. Cái luận điệu này của anh bị coi thường kịch liệt trong hàng ngũ Hồng quân. Trong những trận đánh đầu tiên, biểu hiện của anh khiến ban chỉ huy trung đoàn thất vọng tràn trề.

Hồi chống chiến dịch "Sáu đường bao vây", có một lần Sư đoàn 2 Hồng quân bị vây khốn, Trung đoàn 263 chốt chặn yểm hộ ở tuyến Khổng Tước Lĩnh, đại đội của Trần Thu Thạch trấn giữ tuyến đầu bên cánh phải. Do hỏa lực quân địch quá hung hãn, mắt thấy nguy cơ toàn quân bị tiêu diệt, mặt anh cắt không còn hột máu, suýt chút nữa đã kéo cả đại đội rút khỏi chiến trường. Về sau, chính ủy trung đoàn Triệu Tử Minh dẫn một đại đội khác từ cánh trái đánh thốc qua, nhìn thấy Trần Thu Thạch vẫn co ro trong chiến hào cắm cúi nghiên cứu bản đồ, đang tính kế tìm đường rút lui. Triệu Tử Minh chẳng nói chẳng rằng, rút ngay khẩu súng lục báng gỗ chĩa thẳng vào trán anh, quát lớn: "Trước khi quân chủ lực rút lui an toàn, cậu mà dám rời khỏi trận địa nửa bước, tôi bắn vỡ sọ!"

Trần Thu Thạch nhìn Triệu Tử Minh, mếu máo kêu: "Tôi đâu có muốn làm kẻ đào ngũ, nhưng đánh trận sao lại đánh theo cái kiểu này được chứ, pháo nó mạnh thế, thế công dữ dội thế, đặt bọn tôi ở đây chẳng phải bắt tôi chịu chết oan uổng sao?"

Triệu Tử Minh gắt: "Trung đoàn chúng ta bọc hậu cho toàn sư đoàn, đại đội của cậu bọc hậu cho cả trung đoàn! Nếu có thể chặn đứng được bước tiến của địch ở Khổng Tước Lĩnh, quân chủ lực của sư đoàn mới phá được vòng vây, dẫu đại đội cậu, dẫu cả trung đoàn này có hy sinh hết thì cũng hoàn toàn xứng đáng!"

Trần Thu Thạch nói: "Cái này tôi biết, nhưng nếu chúng ta nghĩ cách vừa chặn được mũi tiến công của giặc, vừa bảo toàn được lực lượng không bị xóa sổ, chẳng phải vẹn cả đôi đường sao?"

Triệu Tử Minh nói: "Đừng có ngụy biện cho con đường tháo chạy của cậu! Cậu có cách gì hay hơn thì nói mau?"

Trần Thu Thạch nói: "Tôi nghĩ rồi, phòng ngự thì trọng điểm ở chỗ 'phòng' là đúng, nhưng không thể cứ cắm đầu tử thủ như thế này được. Binh pháp có câu: lấy công làm thủ, dĩ thoái vi tiến, đó chính là đạo lý đánh trận phải linh hoạt uyển chuyển. Anh còn nhớ bài học chiến đấu phòng ngự ở Hoàng Thạch Nhai mà Dương giáo quan từng dạy chúng ta không?"

Triệu Tử Minh bảo: "Dương giáo quan cái gì, hắn là một tên phản động ngoan cố! Vả lại tiền đề của bài tập phòng ngự lần đó là trên giả định lý thuyết, cậu đừng có đem giáo điều của bọn phản động ra làm bia đỡ đạn cho tính tham sống sợ chết của mình!"

Đang lúc nói chuyện thì đợt tiến công mới của địch lại bắt đầu. Một quả đạn cối bất ngờ rơi xuống cách đó không xa, Trần Thu Thạch lập tức nhoài người nằm rạp xuống đất; quả đạn pháo phát nổ, anh cũng vừa kịp hoàn hồn, liền nhảy bổ tới đè nghiến lên người Triệu Tử Minh.

Đợi làn pháo kích dứt hẳn, Triệu Tử Minh lồm cồm bò dậy từ dưới đất, ngơ ngác nhìn Trần Thu Thạch. Ông cũng chẳng rõ Trần Thu Thạch đè lên người mình là trước hay sau khi quả đạn pháo phát nổ nữa.

Trần Thu Thạch nói: "Triệu chính ủy, anh không sao chứ? Không sao thì nghe tôi nói hết lời đã."

Triệu Tử Minh phủi phủi mông bảo: "Hừ, bảo cậu tham sống sợ chết mà lúc then chốt cũng biết bảo vệ thủ trưởng đấy. Cậu nói đi."

Trần Thu Thạch nói: "Triệu chính ủy anh xem, hiện tại trong tay tôi chỉ có sáu mươi tay súng, toàn trung đoàn cũng chưa đầy ba trăm người, huống hồ mục tiêu phòng ngự đã cố định rồi. Trong khi đó quân địch có ít nhất hai trung đoàn, nếu chúng ta tử thủ ở đây, chống đỡ thêm ba đợt nữa, không, e là chẳng cần đến ba đợt, cộng thêm hỏa lực pháo binh oanh tạc, chúng ta sẽ nhanh chóng bị xóa sổ sạch trơn. Nếu chúng ta lùi lại một bước, dùng một đại đội để kiềm chế, giảm bớt binh lực và hỏa lực, tạo ra ảo giác cho kẻ địch rằng ta đã bỏ trận địa, chúng tất sẽ dọc theo đường quanh núi mà xông lên, từ đó buộc phải tiến vào dải địa hình hẹp nơi lưng chừng núi. Lúc này, bốn đại đội còn lại của chúng ta triển khai ở cao điểm vô danh cách bảy mươi mét phía sau bên trái, chia làm ba mũi tập kích quân địch đang tiến công, như vậy sẽ tạo ra hiệu quả như thể có đại bộ đội phản công. Địch đầu đuôi không thể ứng cứu lẫn nhau, hoàn toàn có khả năng sẽ tự giẫm đạp tàn sát lẫn nhau."

Triệu Tử Minh nói: "Anh nói nghe nhẹ nhàng quá, nếu chúng không tiến công theo đường quanh núi thì tính sao? Suy nghĩ của anh quá viển vông rồi, toàn là một tấc lên trời!"

Trần Thu Thạch đáp: "Binh bất yếm trá, dụng binh thì phải xuất kỳ bất ý mới giành được thắng lợi. Tôi liệu định chúng tuyệt đối không dám tin ta dám phân tán binh lực để chủ động tập kích. Vì muốn nhanh chóng chiếm đoạt con đường huyết mạch, chúng ắt mang tâm lý thừa thắng truy kích, bởi vậy sẽ không từ bỏ đường quanh núi. Nếu chúng từ bỏ, tức là vẫn phải giằng co với chúng ta, như thế ta lại càng có thời gian thu phục lại trận địa đã mất. Đánh như vậy thì thế trận mới linh hoạt. Dù thế nào cũng tốt hơn việc bị động chịu đòn."

Triệu Tử Minh hếch mũi hít hít một hơi, như thể đang ngửi mùi khói súng, ngẫm nghĩ một lát rồi nói: "Được, vậy cứ đánh theo cách của anh."

Đoạn lại chửi đổng: "Mẹ kiếp, anh sắp thành chỉ huy trung đoàn luôn rồi đấy! Nhưng tôi phải cảnh cáo anh, nhiệm vụ của chúng ta là bọc hậu yểm hộ, để hoàn thành nhiệm vụ này, dù Trung đoàn 263 Hồng quân có thương vong hết sạch, chúng ta cũng không được phép lùi một bước. Kẻ nào lâm trận đào tẩu, xử theo quân pháp!"

Sau đó binh lực được điều chỉnh lại. Trung đoàn trưởng đã hy sinh, Triệu Tử Minh giao toàn bộ quyền chỉ huy tác chiến cho Trần Thu Thạch. Trung đoàn 263 là một trung đoàn nhỏ, thực chất chỉ có năm đại đội, trước trận đánh mỗi đại đội chưa đầy tám mươi người, qua mấy đợt tiến công của địch lại tổn thất mất một phần tư. Lượng binh lực còn lại, dưới sự chỉ huy của Trần Thu Thạch và sự giám sát của Triệu Tử Minh, đã áp dụng các chiến thuật linh hoạt như chủ động nhượng bộ, đánh tập kích bên sườn, luồn sâu chia cắt, biến tử thủ thành thế trận phòng ngự cơ động, biến chiến trường vốn phân rõ ranh giới địch - ta thành thế giằng co cài răng lược, khiến hỏa lực hạng nặng của địch không thể phát huy. Hơn nữa, quả thực đúng như dự tính của Trần Thu Thạch, trong lúc giao tranh, do đội hình của địch bị đánh tan tác nên đã xảy ra cảnh quân địch hoảng loạn tự bắn lẫn nhau.

Trải qua bảy, tám tiếng đồng hồ giằng co quyết liệt, trận chiến phòng thủ Khổng Tước Lĩnh đã kết thúc với việc hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ phòng ngự, được cấp trên biểu dương là hình mẫu về lấy ít địch nhiều, lấy chiến thuật để khắc địch giành thắng lợi.

Khi tổng kết chiến lệ, Sư đoàn trưởng Hàn Tử Quân đã bảo Trần Thu Thạch bước lên bục giảng giải về trận chiến Khổng Tước Lĩnh cho hơn ba mươi cán bộ trung đoàn và đại đội. Sự nở mày nở mặt của Trần Thu Thạch lúc này chẳng kém gì một năm trước ở phân hiệu Hoàng Phố, chỉ khác là thuở ấy anh khoác trên mình bộ quân phục Quốc dân Đảng phẳng phiu, chân xỏ giày cao su dã chiến, còn hiện tại lại là một thân quân phục vải thô màu xám, bên dưới quấn xà cạp, chân mang dép cỏ, nhưng khí thế hăng hái đắc ý thì lại vượt xa năm xưa.

Sau trận đánh đó, Trần Thu Thạch được bổ nhiệm làm Trung đoàn trưởng Trung đoàn 263 Hồng quân, còn Triệu Tử Minh giữ chức Chính ủy trung đoàn.

Bước vào mùa mưa, do quân phiệt Tứ Xuyên xảy ra nội bộ tranh chấp, cộng thêm mâu thuẫn giữa quân Xuyên và quân Trung ương ngày càng gay gắt, chiến dịch vây quét Hồng quân Xuyên Thiểm bề ngoài thì gắt gao nhưng bên trong lại lỏng lẻo, tạo cho Hồng quân một cơ hội thở phào quý giá. Bộ đội thừa cơ phát triển lớn mạnh, trung đoàn nhỏ từ năm đại đội ban đầu dần dần mở rộng thành ba tiểu đoàn gồm chín đại đội. Trung đoàn 263 nhờ lập đại công trong chiến dịch chống "Sáu đường vây quét" nên được biên chế thêm một đại đội súng cối, một trung đội đại liên và một trung đội cảnh vệ.

Chiến dịch chống "Sáu đường vây quét" còn đem lại cho Trần Thu Thạch một chiến lợi phẩm vô cùng quan trọng: đơn vị của anh bắt sống được một con ngựa Sơn Đan gốc Thổ Nhĩ Kỳ. Giống ngựa này chạy cực nhanh, phi nước đại tựa sao băng, tiếng vó dồn dập như sấm rền, bờm trên cổ tung bay tựa lá cờ phất phới trong gió. Sư đoàn trưởng Hàn Tử Quân nghe tin Trung đoàn 263 thu được một con ngựa Sơn Đan liền phái người sang mượn, mượn xong thì chẳng thấy đả động gì tới chuyện trả lại. Khổ nỗi Hàn Tử Quân cũng chỉ thưởng thức được vài hôm, nghe nói giá trị con ngựa quá đắt đỏ, ông không dám tự ý hưởng thụ nên đã đem tặng cho Tổng chỉ huy Từ Hướng Tiền. Nghe đâu Từ Tổng chỉ huy đã bảo: "Ngựa thì tốt đấy, nhưng nếu đợi đến lúc tôi phải cưỡi con chiến mã này xông pha trận mạc thì Hồng tứ phương diện quân coi như xong rồi. Thôi cứ giao nó cho các chỉ huy nơi tuyến đầu sử dụng đi."

Hàn Tử Quân nghĩ tới nghĩ lui, đã có lời của Tổng chỉ huy như vậy thì mình không thể giữ con ngựa này được nữa. Thế thì ai là người có tư cách cưỡi nó nhất? Tổng chỉ huy bảo giao cho chỉ huy tuyến đầu, vậy người đó đương nhiên phải là Trần Thu Thạch.

Lúc mới nhận lại con ngựa, Trần Thu Thạch cũng nơm nớp lo sợ, anh gần như không dám tin vào mắt mình. Đêm hôm đó anh còn mơ thấy một giấc mộng: mình cưỡi trên lưng tuấn mã Sơn Đan, tay cầm phương thiên họa kích, từ một góc trời lao xuống tựa gió lốc sấm sét...

Sáng hôm sau, Trần Thu Thạch chẳng làm việc gì khác, ngay cả cảnh vệ cũng không mang theo, một mình dắt con chiến mã Sơn Đan đi về phía vùng đồi Long Nguyên ở phía tây doanh trại. Anh cùng chiến mã đã trải qua một cuộc so tài nảy lửa giữa chinh phục và phản kháng. Khi còn ở phân hiệu Hoàng Phố, anh từng nghe Dương Ấp giảng giải: một con chiến mã thực thụ bao giờ cũng chịu phục kẻ cứng cỏi chứ không phục kẻ yếu đuối; chim quý chọn cành mà đậu, tuấn mã biết nhìn người mới chịu quy phục. Có được giấc mộng đêm qua, Trần Thu Thạch càng vững tin rằng mình chính là người kỵ sĩ xứng đáng nhất của con ngựa quý này.

Chủ nhân trước kia của con ngựa vốn là một quân trưởng quân Xuyên, nó từng kinh qua những trận chiến lớn nên dường như có phần coi thường người chủ nhân mới gầy gò này. Mấy lần Trần Thu Thạch nhảy lên lưng đều bị nó lồng lộn tung vó hất văng xuống đất. Mãi đến tận giữa trưa, cuộc giằng co mới phân thắng bại. Tuấn mã Sơn Đan rốt cuộc cũng chịu ngoan ngoãn chấp nhận Trần Thu Thạch, cõng người lính khắp mình đầy thương tích trở về doanh trại. Khi Trần Thu Thạch nhảy từ trên lưng ngựa đẫm mồ hôi xuống đất, Triệu Tử Minh cùng mấy cán bộ trung đoàn bộ đều trố mắt sững sờ: người Trần Thu Thạch bê bết những vệt máu, phân nửa là máu của anh, phân nửa còn lại là mồ hôi tẩm đỏ từ thân ngựa túa ra.

Kể từ dạo đó, Trần Thu Thạch trông oai phong hơn hẳn. Mỗi khi lên sư đoàn hoặc quân đoàn nhận nhiệm vụ, anh cưỡi trên lưng con tuấn mã Sơn Đan, phía sau có bốn kỵ sĩ bám theo; bốn chiến sĩ cảnh vệ ai nấy đều mang hai khẩu súng, sau lưng giắt chéo thanh đại đao bản lớn, dải lụa đỏ buộc ở báng súng và chuôi đao tung bay phần phật trong gió, nom vô cùng dũng mãnh.

Đôi khi ngồi trên lưng ngựa gõ móng lóc cóc trên con đường đá dăm vùng Xuyên Thiểm, lòng Trần Thu Thạch lại bồn chồn rạo rực, nhớ về gia đình. Bấm ngón tay tính lại, vậy là anh đã rời nhà được sáu năm ròng, chẳng rõ tình hình hai đấng sinh thành dạo này ra sao. Thời gian trước khi chiến sự còn tương đối rảnh rỗi, anh từng viết thư gửi về nhà nhưng bẵng đi nửa năm trời vẫn chẳng nhận được hồi âm.

Thấm thoát năm tháng thoi đưa, anh đã kinh qua không biết bao nhiêu trận đánh. Nói là trăm trận trăm thắng thì chưa tới, nhưng quả thực anh đã từ một gã trí thức ngơ ngác, mơ hồ dần trưởng thành thành một người chỉ huy Hồng quân thiện chiến, dày dạn phong trần. Tầm nhìn mở rộng, tình cảm bên trong cũng theo đó mà thêm phần sâu sắc. Hiện giờ điều khiến anh cắn rứt nhất, ngoài việc năm xưa bồng bột không kịp từ biệt cha mẹ, chính là việc bỏ mặc vợ con ra đi. Đứa con trai nhỏ bé thuở nào trông không mấy thuận mắt, trong hơn sáu năm qua, cứ dần lớn lên từng ngày trong tâm trí anh, ngày một trở nên kháu khỉnh, lanh lợi và thông minh lạ thường.

Và còn có cả Viên Xuân Mai nữa. Trong những năm tháng ở căn cứ Xuyên Thiểm, không biết bao nhiêu lần anh nhớ lại buổi sáng đầu hạ rợp bóng chim oanh bướm lượn bên bờ sông Thu Tử ở Nam Hồ. Cánh đồng hoa cải dầu bạt ngàn ngút tầm mắt ấy, giữa những khoảng lặng khói lửa chiến tranh, đã được Trần Thu Thạch cất giữ trân trọng trong tim suốt bao đêm ngày ròng rã. Chiếc cằm của Viên Xuân Mai khi ấy ở thật gần, lồng ngực phập phồng đập rõ mồn một, khóe mắt chân mày chan chứa xiết bao thâm tình. Giá như lúc đó anh dũng cảm hơn một chút, ôm ghì lấy cô vào lòng, có lẽ cô đã không cự tuyệt. Không, chẳng phải "có lẽ", mà chắc chắn là như thế.

Thế nhưng, vào buổi sáng đầu hạ hôm ấy, anh lại hụt mất một hơi khí phách, gót chân vừa nhấc lên khỏi mặt đất được ba phân lại ngập ngừng hạ xuống. Đúng vào khoảnh khắc chuẩn bị tiến tới, anh lại đứng khựng lại ở vị trí cách Viên Xuân Mai vỏn vẹn hai mét. Cơ hội ngàn năm có một chỉ thoáng chốc đã tan thành mây khói. Nếu như cái ôm ngày ấy thành công, có lẽ họ đã không phải chịu cảnh chia lìa, có lẽ cô đã cùng anh dắt tay nhau đến tận căn cứ địa Xuyên Thiểm này. Khi ấy, dáng vẻ anh hùng, khí thế oai phong lẫm liệt, những chiến công hiển hách cùng sự vùng vẫy tung hoành của anh hôm nay đều sẽ được trọn vẹn thu vào đôi mắt xinh đẹp của cô.

Góc bể chân trời xa xôi, giờ này em đang ở chốn nao!