Vu Đan mặc áo trắng váy trắng, ngồi trên chiếc ghế sofa dài màu vàng, bên cạnh là MC Sài Tĩnh của Đài Truyền hình Trung ương trong trang phục sắc đỏ. Tôi ăn mặc xám xịt ngồi đối diện họ, chuẩn bị nêu ra một số câu hỏi hóc búa kỳ quái.

Đó là chiều ngày 12 tháng 11 năm 2006, tại trường quay của chương trình "Bách gia giảng đàn", chủ đề xoay quanh "Luận ngữ tâm đắc" của Vu Đan. Trang phục không hề thiết kế trước, buổi phỏng vấn cũng rất tự do. Nhưng nhìn cặp đôi như hoa đào sắc thắm hoa mận trắng ngần này, tôi cứ băn khoăn không biết Khổng lão phu tử nhìn thấy sẽ cảm thán thế nào, liền có ý xấu mà hỏi: Các cô là mỹ nữ cũng thích Khổng Tử sao? Trong mắt những mỹ nữ như các cô, Khổng Tử là người như thế nào?

Nào ngờ Vu Đan không mắc bẫy, liền cất lời đáp: Tôi không chủ trương nhìn nhận Khổng Tử từ góc độ giới tính. Trong lòng tôi, Khổng Tử chỉ có nhiệt độ, không có màu sắc.

Thật là một cô gái thông minh, một câu trả lời thật tuyệt vời! Tôi cũng lập tức đáp lại: Vậy thì hôm nay tôi có chút giống Khổng Tử rồi. Bộ đồ màu xám này của tôi coi như không có màu sắc. Tuy nhiên, màu xám cũng có cái hay của màu xám, đó là phối hợp với màu sắc nào cũng hợp, ví như sắc đỏ tươi và sắc trắng tinh khôi của hai cô.

Khán giả reo cười lớn.

Buổi phỏng vấn kết thúc trong tiếng cười, nhưng tôi vẫn cảm thấy chưa thỏa mãn. Trên thực tế, câu hỏi tôi muốn nêu ra là: Khổng Tử có phải là người mà tất cả mọi người đều cần hay không? Nếu phải, vậy ông ấy nên là người như thế nào?

Đáp án thực ra nằm ngay trong câu chuyện phiếm vừa rồi: Một Khổng Tử mà mọi người đều cần nên mang sắc xám.

Tôi không biết định nghĩa của Vu Đan về "màu sắc" và "nhiệt độ", nhưng không một ai là không có màu sắc. Cái gọi là "không có màu sắc", chẳng qua chính là màu xám. Cảm giác màu sắc của màu xám không mạnh, có thể coi là thứ màu sắc như không phải màu sắc, nhưng đồng thời lại là màu sắc có tính phổ quát nhất, bởi vì nó có thể phối hợp với tất cả các màu sắc. Cái gọi là "cần một Khổng Tử màu xám", chẳng qua là muốn nói, trong thời đại đa dạng này, chúng ta cần một Khổng Tử có tính phổ quát nhất.

Trên thực tế, tư tưởng thực sự vĩ đại tuyệt đối không chỉ thích hợp với một thời, một nơi hay một người. Chúng luôn mang ý nghĩa phổ biến, và cũng nên mang ý nghĩa phổ biến. Mọi người thường thích giễu cợt nói rằng, cây đời mãi mãi xanh tươi, còn lý thuyết thì thường là màu xám. Họ không biết rằng, lý thuyết nếu như không phải màu xám thì sẽ không có tính phổ quát; mà không có tính phổ quát thì cũng sẽ không có sức sống. Theo ý nghĩa này, chúng ta hy vọng Khổng Tử mang sắc xám. Hay nói cách khác, chúng ta sẵn lòng nhìn nhận ông mang sắc xám.

Thế nhưng, không ai thích một thế giới chỉ toàn màu xám. Màu xám cũng chỉ khi phối hợp với những màu sắc khác mới có thể hiển lộ tính phổ quát của nó, thể hiện sự cao quý và thuần khiết của nó. Do đó, một Khổng Tử màu xám lại bắt buộc phải kết nối với thế giới đa sắc. Thế giới này tràn ngập sức sống sinh mện, rực rỡ muôn hồng nghìn tía, muôn hình vạn trạng, muôn loài tự do đua nở dưới bầu trời thu. Chính nhờ có sự phong phú đa dạng của cuộc sống mà màu xám của lý thuyết mới không vẻ tử khí âm trầm; và cũng chính nhờ có sự cao quý thuần khiết của tư tưởng mà thế giới phức tạp mới không đến mức dung tục khó nạp. Màu xám nâng cao phẩm vị, còn sự đa sắc đảm bảo sức sống. Đó chính là sự hài hòa.

Vu Đan đã kể cho chúng ta nghe về một Khổng Tử như thế, một Khổng Tử màu xám kết nối với thế giới đa sắc. Sự kết nối ấy rộng lớn, đông tây nam bắc, cổ kim trung ngoại. Nhưng chủ đề lại đơn thuần, đơn thuần đến mức không có màu sắc, không có giới tính, không có thời gian và không gian, chỉ có nhiệt độ.

Tôi không biết đây có phải là Khổng Tử của giới học giả hay không, cũng không biết đây có phải là Khổng Tử của lịch sử hay không, càng không biết đây có phải là Khổng Tử chân thực hay không. Nhưng tôi biết, đây là Khổng Tử của chúng ta, Khổng Tử của đại chúng, Khổng Tử của nhân dân, và cũng là Khổng Tử vĩnh hằng.

Chúng ta cần một Khổng Tử như thế.

Chúng ta hoan nghênh một Khổng Tử như thế.