Relax! I play my mambo! Đó là đĩa hát mà tôi đang nghe. Một lần nữa, tôi lại bắt buộc phải bật nhạc của mình để khỏi phải nghe của người khác. Đêm đã khuya, hai giờ hai mươi phút sang rồi, thế mà nhà hàng xóm cùng tầng vẫn tiếp khách. Sáng nay, họ đã dán bằng băng dính trong trên cửa thang máy một tờ giấy mà cách trình bày lịch sự bằng máy tính lại đối nghịch hẳn với lời lẽ xấc xược ngạo mạn trong nội dung: “Ê nay, ê này, các vị hàng xóm thân mến! Tối thứ Bảy tuần này, nhà chúng tôi có tiệc, vì vậy thể nào cũng làm ầm ĩ trong tòa nhà thân yêu của chúng ta, và chắc cuộc vui sẽ kéo dài đến khuya. Xin các vị bỏ qua cho vì chúng tôi sẽ làm phiền mọi người. Nhưng chúng tôi vẫn xin chúc các vị một buổi tối dễ chịu. Tissot and Co[1], căn hộ thứ tư chái bên phải.”

Khi Lễ hội Âm nhạc được phát động, tôi đã viết một bài báo: “Sự dũng cảm thực sự trong hoạt động chính trị là tạo ra một Lễ hội Im lặng.” Đáng lẽ tôi nên nói: “Không hội hè gì hết vẫn hơn.” Ê này! Tôi đã sưu tập được cả một lô những từ như vậy. Tôi bóc được vô khối ở lối đi vào tòa nhà và cất giữ trong một cặp bìa màu xanh lục nhạt mà tôi gọi là “Tiếng ồn đủ mọi mức độ”, lẫn với vô số ghi chép khác về tất cả những gì quấy rối người ta ngủ và làm việc, chẳng hạn như về con vẹt hay quang quác hơn là hay nói mà mùa hè năm ngoái ông gác cổng đã đem về nuôi. Không giấu nổi niềm vui lồ lộ trên nét mặt như một người chơi tem vừa tìm mua được một con hiếm có, ông ta khoe với tôi: “Vẹt lo-ri ở hải đảo Tân Ghi-nê đấy, ông ạ.” Ông gác cổng hiền lành dễ thương ấy, một cựu giáo viên thể dục ở Sarajevo, một người có cái cổ to bạnh như cổ bò tót, lúc nào cũng chỉ có một ý nghĩ trong đầu, đó là làm thế nào dạy cho con vẹt lo-ri học thuộc Que je t’aime, ca khúc của Johnny Halliday, một cái đĩa mà tôi đã tặng ông ta khi ông ta bảo với tôi rằng Johnny là ca sĩ yêu thích nhất của mình, một hành động dại dột mà tôi không ngờ lại có hậu quả tai hại đến thế. Mọi bài học mà cuộc sống dạy anh đều đau đớn nhớ đời cả, tôi đã học được một điều là không nên tặng đĩa hát cho người gác cổng. Sáng sớm, khi xách thùng rác ra đường, ông ta cũng hát lầm rầm Khi đến lượt anh nói không, khi đến lượt em nói có, thế là mới có sáu giờ kém mười lăm, đậu vắt vẻo trong lồng treo giữa sân chung, con vẹt cũng cao hứng và véo von tiếp Anh yêu em biết bao! Anh yêu em biết bao!

Ê này, ê này, tôi sẽ không còn phải điếc tai vì chú vẹt châu Đại Dương ấy nữa, chú vẹt không được gọi là Loulou như con của Flaubert: “Nó tên là Loulou. Thân nó màu xanh lục, đầu cánh màu hồng, trán xanh lơ, và cổ vàng óng.” Bệnh vi-rút vẹt đã thắng được tính lắm mồm của nó. Trong nhiều ngày liền, một ông gác cổng sầu não xách thùng rác ra đường, dáng vẻ không còn hăng hái như trước nữa. Tôi có một ông bạn mà con mèo cưng bị chết ở tuổi mười tám, thế mà theo thói quen mỗi khi đến hiệu Franprix, ông ta vẫn mua hộp thức ăn cho nó. Một bà bạn dặn dò tôi: “Nếu tôi chết trước con chó cưng của mình, xin ông hứa trộn tro của tôi vào thức ăn của nó để tôi được sống phần nào trong lòng nó.” Tôi nói thẳng luôn là bà đâm ra lẩn thẩn rồi. Cách đây không lâu, tôi có làm thân với một chú chó giống ca-lin còn non, con Jojo, nhưng tôi đặt biệt danh là “Patapouf nhỏ xinh”, nó có vẻ thích tên mới lắm.

Gấu vừa qua đời. Ngoài Acuto ra, Gấu, một chú bec-giê giống Gro-en-lăng lông đen nhánh, là con chó duy nhất mà tôi yêu quý. Trong ngôi nhà ở Avignon mà nó hay sủa vang mỗi khi đứng trước những sắc độ chói mắt trong một bức tranh màu nước của Miró treo trên tường phòng ngủ dành cho bạn bè, Gấu cũng có thói quen liếm má để đánh thức tôi dậy. Gấu đã chết vào một ngày tháng Chín, ở một nơi nhìn xuống thung lũng Chamonix. Sường núi đã phủ tuyết, trông khá gần, có lẽ chỉ trên độ cao ba trăm mét thôi, như vậy là khá sớm vì mới giữa tháng Chín. Trong cơn hấp hối, hai tai nó dựng đứng, nó đưa lưỡi liếm răng lợi, thè ra thụt vào giật giật từng hồi, như những lúc nó hài lòng. Đúng lúc tôi cũng có mặt ở đó. Lúc chúng tôi chôn nó, một tia nắng cuối cùng lướt qua cây mận mà dưới gốc là nơi “nó ngủ”, Alenxandre, … của nó đã nói như vậy. Gì của nó cơ chứ? Người ta có làm chủ được một con chó không? Một đàn bò tiến lại gần ngôi mộ. Trong không khí yên tĩnh buổi hoàng hôn, lục lạc ở cổ chúng kêu leng keng nghe như tiếng chuông báo tử. Anh bạn Alexandre vừa gửi thư cho tôi, trong đó có hình vẽ con Gấu. Anh lại nhắc đến đàn bò: “Chúng hay đến đó lắm. Gấu được yên nghỉ ở một vị trí tốt nhất dưới thung lũng, nơi mà quang cảnh có vẻ đón chào và cỏ mọc xanh mướt. Sáng nay, tôi đã đến thăm mộ nó. Một con bò đen đang nằm gần đó. Một vài quả mận đã rụng. Người ta bảo, năm nay mận làm rượu rất ngon.” Tôi đọc lá thư này cho Delphine nghe, tôi còn đưa cho bà ấy xem bức họa nữa. Bà ấy bảo: “Còn ông, ông chẳng chịu viết về cái chết của con Pruneau nhà mình gì cả. Ít ra thì nó cũng xứng đáng được ông làm một bài thơ chứ, một chú mèo trung thành lâu năm đến thế, lúc nào cũng nằm dưới cái đèn bên cạnh bàn máy chữ, có mặt trong lúc ông viết toàn bộ các tác phẩm của ông.” Không những thế, mỗi khi tôi mơ mộng thay vì đánh máy, nó còn đập chân vào phím để nhắc nhở tôi nữa. Con Pruneau rất thích các bài thơ của thi sĩ Guilaume Apollinaire. Tôi đọc cho nó nghe, và khi đến câu Ngày tháng trôi đi, ta vẫn còn đây thì nó liền nhắm mắt lại.

Tôi đã từng thuần hóa một lô thằn lằn, một con nhím non nhỏ xíu mà tôi mang về sau một chuyến du lịch do nhà trường tổ chức và một con dơi mà suốt mùa hè tôi phải giấu trong ngăn kéo bàn đầu giường, hồi tôi lên tám hay chín gì đó. Các chị em tôi kéo nhau vào ngắm nghía nó và cho tôi mượn mấy cái bình sữa búp bê để tôi cho nó bú. Chúng tôi đã bàn nhau đặt tên cho nó là Hạt Phi vì nó rất nhỏ bé và màu lông của nó lại nâu nâu. Khi mẹ tôi phát hiện ra, bà liền bọc trong một cái khăn lau và trả lại tự do cho nó, nhưng không hiểu là tự do như thế nào mà ngay đêm hôm ấy Hạt Phi đã trở lại phòng tôi qua khung cửa sổ tôi cố tình để mở toang, mặc cho lũ muỗi và bướm đêm tha hồ bay vào. Loài dơi mang những cái tên bằng tiếng La-tinh hay nhất, những cái tên khiến người ta nghĩ đến màn đêm buông xuống và các vì sao. Để nói về đêm tối, tiếng La-tinh có một kho từ vựng tinh tế hơn các ngôn ngữ phương Tây hiện thời nhiều. Tôi vẫn không bao giờ quên tính từ noctivagus, “lang thang ban đêm”, và cả giấc ngủ được gọi là noctivagus deus, vị thần lang thang vào ban đêm.

Tối hôm qua, tại một phố Paris nằm ở phía sau khu vườn thuộc Palais Royal, thông sang đường Opera cây cối tươi tốt và khu Đại Lộ Lớn - đó là lộ trình dạo mát ưa thích nhất của Delphine mà hai vợ chồng tôi thường đi cùng nhau - người ta đã có thể bắt gặp tôi nói lớn tiếng một mình như những khách bộ hành hay gây rối hoặc giàu trí tưởng tượng ngày một tăng ở các thành phố, lúc nào cũng bất mãn với số phận hoặc la hét đe dọa thiên hạ. Khi gặp họ ngoài đường, chúng tôi thấy họ cũng đáng chú ý thật, nhưng Delphine lại chép miệng: “Buồn thật, không biết họ gặp phải chuyện gì.” Mỗi lần chúng tôi dừng chân bên bể phun tia ở đài nước Molière, tôi lại nhắc cho bà ấy nhớ rằng hai nàng thơ là tác phẩm của Pradier, một nhà điêu khắc mà Baudelaire rất ác cảm, và tôi lại tiếc là mình chưa viết gì về Baudelaire. Chúng tôi tới Palais Royal: “Bà có biết, lúc đầu nó được gọi là Palais-Cardinal, rồi sau thành Palais-Égalité không?

- Không biết làm sao được, ông chẳng đã nói với tôi hàng trăm lần rồi là gì!”

Nếu Delphine nhìn thấy tôi tối hôm qua ở phố Moulins, nơi có nhà thổ mà họa sĩ Toulouse-Lautree là khách quen, và một tiếng sau thì ở phố Colonnes, nơi luôn làm tôi nhớ đến vùng Bắc Ý, bà ấy có cảm thấy buồn khi nghe được tôi nói lớn tiếng: “Tôi là một người đàn ông bị dồn đến chân tường rồi” không?

Bà ấy có thể bắt gặp tôi dừng bước trước một trong những tủ kính hiệu thuốc bày đầy ảnh đàn bà hầu như khỏa thân, khiến cho chúng giống như lối vào cửa hàng dục giới. “Ê, em kia, phải, chính em đó, hãy giúp tôi với!” tôi hướng về phía bức ảnh một cô gái trẻ trung, tươi cười, mặc áo tắm hai mảnh, kích thước y như người thật và gọi. Delphine sẽ nghĩ thế nào về người đàn ông mắt thâm quầng và sưng húp, vẻ mặt nhớn nhác, đang nói chuyện với tấm ảnh một cô gái da dẻ hồng hào nhẵn thín hơn cằm ông ta nhiều? Thỉnh thoảng, mỗi khi chúng tôi gặp một hạng người như vậy, tôi lại thì thầm vào tai Delphine: “Tội nghiệp, hắn đang lên cơn loạn tâm thần phản ứng đấy! Phản ứng với cái gì, ai mà biết được.” Tôi chẩn đoán như vậy chỉ là nói mò thôi, tất nhiên rồi, nhưng bản thân tôi có cần phải đến bác sĩ để được điều trị không? Ít ra thì tôi cũng nên cạo râu cho nhẵn nhụi chứ. Trong tủ kính hiệu thuốc, nhà sản xuất dao cạo Shave & Shape chẳng đã lưu ý phải cạo râu kỹ càng thì mới có vẻ cạo râu qua loa là gì.

Từ nhiều ngày nay, tôi sinh tật hay quên, không còn biết mình vừa đặt một chiếc bút máy, một lá thư, một quyển sách ở đâu. Tôi mà đi hỏi thày thuốc, thể nào ông ta cũng sẽ bảo tôi không nên lo lắng cho mà xem: “Triệu chứng stress, mệt mỏi… đấy mà.” Nhưng nếu chẳng may lại là một cánh cửa hé mở dẫn đến chứng sa sút trí tuệ thì sao? Kẻ sa sút trí tuệ thường cam chịu lỗ hổng trí nhớ, nhưng tôi thì không, như vậy là yên tâm rồi. Kẻ sa sút trí nhớ không còn phẫn nộ nữa, không còn nổi loạn nữa. Tôi thì còn lâu mới đến nước ấy. Phía họ hàng đằng mẹ tôi có một phù thủy năm 1919 đã bất tuân thượng lệnh, từ chối bắn đại bác chống lại nước cộng hòa của giai cấp công nhân ở bán đảo Criméc. Chuyện chỉ có thế, nhưng những cuộc nổi dậy của hải quân Pháp ở Biển Đen thì mọi người trong gia đình tôi đều biết rõ, rõ hơn cả thày cô giáo trong các trường trung học.

Độp một cái, trong lúc chúng tôi để cho trà hãm đủ độ, Delphine hỏi tôi: “Ông viết đến đâu rồi, cuốn tiểu thuyết của ông ấy?” Một số câu hỏi thường dồn người ta vào sát chân tường. Chúng có thể do bất cứ ai đặt ra, một kẻ vô tình ngồi cạnh anh trong quán rượu hay trên máy bay, một ông bạn quen từ lâu, mẹ anh, người đàn bà mà anh đã sống chung hơn ba mươi năm. Cũng có lúc những câu hỏi như vậy, anh tự đặt cho mình. Rồi một lúc nào đó trong đời anh, thể nào chúng cũng sẽ bật ra, không báo trước, chỉ là vấn đề sớm hay muộn mà thôi. Chúng sẽ bắt anh phải đối mặt, và lúc đó cách giải quyết tốt nhất là anh dám nhìn thẳng vào thực tế. Anh cứ tưởng mình đã yên ổn, nhưng hóa ra lại không phải. Một giây lát thật khó xử.

Câu hỏi của Delphine gợi cho tôi nhớ đến câu của mẹ tôi. Lần gần đây nhất lên Paris, Mẹ muốn tôi đưa vào xem phòng làm việc, và chỉ có một mình bà mới dám hỏi tôi câu này: “Con cho mẹ xem tiểu thuyết của con nào? Con để ở đâu?” Ý bà muốn hỏi tập bản thảo viết tay hay đánh máy, nói lại là bản thảo. Cử chỉ hơi vụng về và bối rối, tôi đành chỉ cho bà xem những tờ giấy nằm la liệt khắp nơi, ngay cả dưới đất nữa. Chỉ cẩn một phần tư giây, bà đã hiểu ngay rằng cuốn tiểu thuyết chưa tiến triển được mấy, khác xa với lời khẳng định của ông con. Tôi vội thanh minh: “Con đang đến đoạn bí, chưa xong được đâu. – Nhưng ít nhất con cũng đã bắt đầu rồi chứ?”

Chính trong căn phòng này, tôi đã đề tựa nhiều cuốn sách nghệ thuật, tôi đã viết một bài khá dài về Le Caravage[2] kể về việc tôi đã phát hiện ra tác phẩm “Bacchus” của ông tại Florence vào một ngày nóng nực, về việc tôi xốn xang khó tả như thế nào trong lúc đứng rất lâu trước bức tranh, trong đó thể hiện rõ, không ngượng ngùng gì cả, lòng mong muốn được khẳng định mình, được nói: “Đó, tôi là thế, thích thì thích, không thích thì thôi.” Tôi cũng đã viết một bài về James Ensor[3], một kẻ cứng đầu cứng cổ khác đã cho tôi những bài học bổ ích vế cách nhạo đời. Để hoàn thành bài viết đó, tôi phải đến thành phố Ostende và trên đường về rẽ vào Bruxelles, tôi đã gặp Katlijne Moonen, người tự giới thiệu là Amstellodamiene[4] nhưng tôi lại thích gọi cô ta là “Cô Amstellodamoise thân mến” hơn. Mấy tháng trước, cô ta đã chủ động viết thư cho tôi mong được phỏng vấn tôi trong một buổi phát hình sẽ được một kênh Hà Lan và BRT[5] đồng sản xuất, đề tài là Thế hệ Mới[6], tôi sẽ kể cho cô ta nghe những kỉ niệm mà tôi còn nhớ được về Jacques Demy hay François Truffaut, về việc những bộ phim của Thế hệ Mới đã trở nên nổi tiếng ấy được công chúng đón nhận như thế nào, Sống bừa bãi, Những chiếc ô ở Cherbourg, Jules và Jim, Khinh miệt. Tôi đã ghi số điện thoại của cô Moonen – thư cô ta viết diễn đạt rất khéo – và hẹn cô ta ngay tối hôm đó ở tầng trên La Chaloupe d’Or, một trong những quán cà-phê tại quảng trường Grand-Place. Tôi hơi bất ngờ khi thấy người đến chỗ hẹn là một cô gái xinh đẹp, tóc vàng óng, mắt xanh biếc, rất hay chuyện mà chỉ sau năm tiếng đồng hồ, cũng là sau năm quán rượu liên tiếp, trong một căn hộ trống trơn bởi vì cô ta vừa dọn đồ đi nhưng chưa trả lại chìa khóa, đã nhìn thẳng vào mắt tôi và thông báo, cô ta có một câu cần hỏi. Thế nào cô ta cũng sắp đề nghị lại một lần nữa mong tôi chấp nhận buổi phỏng vấn trên truyền hình cho mà xem! Tôi chẳng thiết, việc lên truyền hình ấy. Tôi tưởng mình đã nói rõ rồi chứ.

- Ông François, ông sẽ lấy em chứ?

Thay vì phải bỏ của chạy lấy người, tôi lại sấn ngay đến gần, và thế là hai chúng tôi bắt đầu ôm hôn nhau. Mỗi ngày, chúng tôi làm tình năm hay sáu lần, trong suốt một tuần liền. Tôi đã báo trước với cô ta là tôi mất thói quen rồi, nhưng cô ta lại đáp: “Không đến nỗi như vậy đâu!”

Trước khi quay về Paris, tôi hứa với cô ta là tôi sẽ trở lại trong thời gian sớm nhất. Thế mà đến bây giờ quan hệ giữa tôi với Katlijne đã kết thúc được hai năm rồi, và tôi tin rằng, chuyện này mà được đưa vào cuốn sách kể về bà mẹ thì chắc cũng thêm được một chút mắm muối. Cô ta đã đề nghị ngay với tôi: “Em muốn ngủ với những người đàn ông khác để được cùng ông đạt đến đỉnh cao nhất của khoái cảm bằng cách kể lại cho ông nghe.” Nhờ những lá thư của cô ta, có lẽ tôi sẽ xây dựng được một chương khiến khối người chóng mày chóng mặt cho mà xem. Dần dần tôi đã tới nước phải nói với cô ta: “Em lừa dối tôi đi, nếu không tôi bỏ em đấy, - Em có lừa dối ông hay không, ông cũng sẽ không bao giờ bỏ em đâu. Nhưng dù sao thì em cũng sẽ lừa dối ông, ông đừng bận tâm.” Tôi áp dương vật cương cứng vào vú cô ta và quệt đi quệt lại, cô ta thầm thì: “Em muốn những người khác cũng làm như thế này với em.” Cô ta còn muốn xem tôi thủ dâm cho cô ta xem nữa. “Trong khi tiến dần đến cơn cực khoái, ông cứ nghĩ đến việc em đang nằm trong vòng tay một người đàn ông khác vừa làm cho em thỏa mãn tột độ.” Thế là tôi được hưởng cơn cực khoái. Sao mình không viết ngay chương này đi nhỉ?” Hành động mau lẹ thì chỉ có thắng”, đó là phát biểu của một người Trung Hoa thông thái được viện dẫn bởi một người Nhật bản cũng thông thái không kém, tác giả cuốn Tsurezure-gusa[7] mà người ta đã dịch là Những lúc rỗi rãi hay Tập văn viết trong lúc buồn chán, mà dịch giả tiếng Pháp đầu tiên phát biểu là “một mớ tạp nhạp những nhận xét, giai thoại và châm ngôn chẳng đâu vào đâu viết bừa lên giấy trong thời gian năm hay mười năm”. Hành động mau lẹ thì chỉ có thắng. Tuy đáng đời thật, nhưng tôi không còn muốn bị thiên hạ nói thẳng vào mặt: “Ông là một kẻ rất dễ dàng đổ trách nhiệm về việc mình không còn viết được cho người khác” nữa.

Tôi đã có ba chương câu chuyện mà nhân vật là bà mẹ rồi, tuy bà mới chỉ được đề cập đến một cách sơ bộ thôi. Nhưng tôi đã nghĩ đến trang in tên sách rồi. Người ta có in “Ba ngày ở nhà mẹ, tác giả: François Weyergraf” không hay lại trình bày một cách cổ điển, tên tôi và ở dưới là tên sách với cỡ chữ lớn hơn?

❀ ❀ ❀

[1] Tissot and Co: Tissot và hội bạn.

[2] Michelagelo Merisi tức Le Caravage (sinh ở Caravaggio): (1584-1688) Họa sĩ Ý, người sáng lập nền mỹ thuật hiện thực thế ký XVII, tác giả bức tranh Bacchus (Thần Rượu).

[3] James Ensor: (1860-1949) Họa sĩ và thợ khắc người Bỉ, sinh ra ở thành phố Ostende.

[4] Amstellodamien / Amstellodamois: Người đàn ông sống tại Amsterdam (theo từ điển Wikrionaire).

[5] BRT: Belgian Radio & Television (Đài Phát thanh & Truyền hình Bỉ)

[6] Thế hệ Mới ( La Nouvelle Vague): Nhóm đạo diễn muốn thay đổi cách làm phim trong những năm 50 thế kỉ XX, sau Đại chiến Thế giới II, gồm Jean Godart, François Truffant, Jacques Demy v.v…

[7] Tsurezure gusa : Tác phẩm gồm 243 tiểu luận ngắn của nhà sư Kenko (1283-1350), được xuất bản sau khi ông mất.