“Ối, Sammy, Sammy, sao lại chẳng có nổi một bản án ngoại phạm nhỉ?”
The Pickwick Papers
Miss Whittaker và cô Findlater út đã trở về sau chuyến đi của họ. Miss Climpson, vị thám tử tận tụy nhất, mang theo bức thư chỉ thị của Lord Peter trong túi váy tựa như một lá bùa hộ mệnh, đã mời cô Findlater út đến uống trà.
Thực ra, Miss Climpson đã thực sự cảm thấy có cảm tình với cô gái trẻ. Những điệu bộ ngớ ngẩn, sự bộc lộ cảm xúc thái quá, cùng việc nhại lại như vẹt những khẩu hiệu của trường phái hiện đại là những triệu chứng mà người phụ nữ độc thân từng trải rất am hiểu. Bà nghĩ rằng chúng biểu thị cho một sự bất hạnh thực sự, một sự bất mãn thực sự đối với sự tù túng của cuộc sống ở một thị trấn miền quê. Bên cạnh đó, Miss Climpson chắc chắn rằng Vera Findlater đang bị “lợi dụng”, theo cách bà tự nhủ trong lòng, bởi Mary Whittaker xinh đẹp. Miss Climpson thầm nghĩ: “Thật là phúc đức cho con bé nếu nó có thể nảy sinh tình cảm chân thành với một chàng trai trẻ. Chuyện một nữ sinh mơ mộng vẩn vơ thì còn có thể hiểu được—chứ ở một phụ nữ tuổi đôi mươi thì hoàn toàn không nên chút nào. Người đàn bà họ Whittaker kia đang cổ súy cho điều đó—dĩ nhiên là thế rồi. Cô ta thích có kẻ ngưỡng mộ mình và sai vặt. Và cô ta thích đó phải là một kẻ ngốc nghếch, một kẻ sẽ không cạnh tranh với cô ta. Nếu Mary Whittaker lấy chồng, cô ta sẽ lấy một tên cù bất cù bơ.” (Tâm trí hoạt động năng nổ của Miss Climpson nhanh chóng phác ân bản vẽ về người đàn ông ấy—tóc vàng, bụng hơi phệ, có thói quen nói câu: “Để tôi hỏi vợ đã.” Miss Climpson tự hỏi tại sao Chúa lại tạo ra những kẻ như thế. Đối với Miss Climpson, đàn ông sinh ra là để làm chủ, dẫu có tồi tệ hay ngốc nghếch đi chăng nữa. Bà là một phụ nữ độc thân do hoàn cảnh đưa đẩy chứ không phải bản tính—một người phụ nữ mang đậm nữ tính.)
Miss Climpson thầm nghĩ: “Nhưng Mary Whittaker không phải mẫu người để kết hôn. Bản chất cô ta là một phụ nữ của công việc. Nhân tiện đây, cô ta có một nghề nghiệp chuyên môn, nhưng lại chẳng có ý định quay lại với nó. Có lẽ nghề điều dưỡng đòi hỏi quá nhiều sự đồng cảm—và người ta lại phải chịu sự quản thúc của các bác sĩ. Mary Whittaker thích thao túng cuộc đời của lũ gà hơn. ‘Thà làm vua cõi âm còn hơn hầu hạ cõi trời.’ Chúa tôi! Không biết có phải là ác khẩu không khi đi so sánh một đồng loại với Sa-tăng. Tất nhiên là chỉ trong thơ ca thôi—tôi đoán thế thì đỡ tội hơn phần nào. Dù sao đi nữa, tôi chắc chắn một điều rằng Mary Whittaker chẳng đem lại chút lợi lộc gì cho Vera Findlater.”
Vị khách của Miss Climpson rất sẵn lòng kể về tháng ngày họ ở vùng quê. Ban đầu họ đã đi du ngoạn đây đó vài ngày, rồi họ nghe nói về một trang trại nuôi gà rất đẹp đang rao bán, nằm gần Orpington ở hạt Kent. Thế là họ đã xuống đó để ngắm nghía, và thấy rằng nó sẽ được đem bán trong khoảng hai tuần nữa. Dĩ nhiên, sẽ thật không khôn ngoan nếu mua đứt mà không tìm hiểu trước, và thật may mắn làm sao khi họ tìm được một căn nhà nhỏ xinh xắn cho thuê, đã có sẵn đồ đạc, nằm ở ngay gần đó. Thế là họ đã thuê nó trong vài tuần, trong khi Miss Whittaker “thăm dò tình hình” và tìm hiểu về trạng thái của ngành kinh doanh gia cầm ở vùng đó, vân vân và vân vân. Họ đã vô cùng thích thú, và việc cùng nhau vun vén nhà cửa, ở cách xa tất cả những kẻ ngốc nghếch ở quê nhà thật là tuyệt diệu.
“Dĩ nhiên là cháu không có ý nói cô, thưa Miss Climpson. Cô từ Luân Đôn đến và có tư tưởng cởi mở hơn rất nhiều. Nhưng cháu thực sự không tài nào chịu nổi cái đám ở Leahampton, và Mary cũng vậy.”
Miss Climpson liền nói: “Chắc chắn là rất tuyệt vời khi được thoát khỏi những lề thói thông thường—nhất là khi người ta ở cạnh một tâm hồn đồng điệu.”
“Vâng—dĩ nhiên Mary và cháu là những người bạn vô cùng thân thiết, dẫu cô ấy thông minh hơn cháu rất nhiều. Mọi chuyện đã hoàn toàn định đoạt là chúng cháu sẽ lấy trang trại đó và cùng nhau điều hành. Chẳng phải sẽ tuyệt vời lắm sao?”
“Các cháu có thấy khá tẻ nhạt và cô độc không—khi chỉ có hai cô gái các cháu ở bên nhau? Các cháu đừng quên rằng mình vốn quen với việc gặp gỡ khá nhiều bạn trẻ ở Leahampton rồi. Các cháu sẽ không nhớ những buổi tiệc quần vợt, những chàng trai trẻ, hay những thứ tương tự thế sao?”
“Ồ, không đâu ạ! Nếu cô chỉ cần biết bọn họ ngốc nghếch đến thế nào thôi! Dù sao đi nữa, cháu chẳng thèm đếm xỉa gì đến đàn ông!” Miss Findlater hất đầu. “Họ chẳng có chút ý tưởng nào cả. Và họ luôn coi phụ nữ như một dạng thú cưng hay đồ chơi. Cứ như thể một người phụ nữ như Mary không đáng giá bằng năm mươi kẻ như họ ấy! Cô đáng lẽ phải nghe cái tay Markham hôm trước—bàn chuyện chính trị với ông Tredgold khiến chẳng ai có thể chen lời vào nổi, rồi sau đó lại nói với vẻ bề trên rằng: ‘Tôi e rằng đây là một chủ đề trò chuyện rất tẻ nhạt đối với cô, Miss Whittaker.’ Mary đã đáp lại bằng cái giọng điềm đạm quen thuộc của cô ấy: ‘Ồ, tôi lại nghĩ chủ đề này chẳng có gì là tẻ nhạt cả, thưa ông Markham.’ Nhưng hắn ta quá đần độn nên thậm chí còn chẳng thể lĩnh hội nổi và lại thưa rằng: ‘Cô biết đấy, người ta vốn không mong đợi phụ nữ quan tâm đến chính trị. Nhưng có lẽ cô là một trong những tiểu thư hiện đại muốn có quyền bầu cử của giới trẻ.’ Tiểu thư với chả nương tử! Tại sao đàn ông lại không thể chịu nổi khi họ nói về phụ nữ cơ chứ?”
Miss Climpson điềm tĩnh đáp: “Cô nghĩ đàn ông hay có thói ghen tị với phụ nữ, và sự ghen tị quả thực khiến con người ta trở nên cáu kỉnh và kém lịch sự. Cô đoán rằng khi người ta muốn coi thường một nhóm người nhưng lại mang nỗi hoài nghi khó chịu rằng mình thực sự không thể coi thường họ, điều đó khiến người ta phóng đại sự khinh miệt của mình đối với họ trong các cuộc trò chuyện. Đó là lý do tại sao, cháu yêu ạ, cô luôn rất cẩn trọng để không nói những lời mỉa mai về đàn ông—dù cho họ thường rất đáng bị như vậy, cháu biết đấy. Nhưng nếu cô làm thế, mọi người sẽ nghĩ cô là một bà cô già ghen tị, đúng không nào?”
Miss Findlater đáp trả: “Chà, dù sao thì cháu cũng định làm một bà cô già. Mary và cháu đã quyết định chắc chắn như vậy rồi. Bọn cháu quan tâm đến công việc, chứ không phải đàn ông.”
Miss Climpson nói: “Các cháu đã có một sự khởi đầu tốt đẹp trong việc tìm hiểu xem mọi chuyện sẽ vận hành ra sao đấy. Sống chung với một người trong một tháng là một bài kiểm tra tuyệt vời. Cô cho là các cháu có người làm việc nhà giúp chứ.”
“Không một bóng người. Tự tay bọn cháu làm tất cả mọi việc, và nó rất vui. Cháu cực kỳ giỏi khoản cọ rửa sàn nhà, nhóm lò và những việc đại loại thế, còn Mary thì quả là một đầu bếp tuyệt vời. Thật là một sự thay đổi lớn so với việc cứ có lũ gia nhân lảng vảng làm phiền quanh nhà như ở nhà chúng cháu. Dĩ nhiên, đó là một căn nhà nhỏ hiện đại, tiết kiệm sức lao động—cháu nghĩ nó thuộc về một vài nghệ sĩ kịch thì phải.”
“Và các cháu đã làm gì khi không tìm hiểu về việc kinh doanh gia cầm?”
“Ồ, chúng cháu lái xe đi vòng quanh ngắm cảnh và tham dự các phiên chợ. Các chợ phiên thú vị khủng khiếp, với đủ mọi lão nông dân kỳ cục và những người khác nữa. Dĩ nhiên, cháu đã từng đến chợ rất nhiều lần trước đây, nhưng Mary đã khiến mọi thứ trở nên vô cùng thú vị—và thêm nữa, chúng cháu tích lũy được những kinh nghiệm suốt từ lúc đó cho việc buôn bán của chúng cháu sau này.”
“Các cháu có ghé lên Thành phố lần nào không?”
“Không ạ.”
“Cô cứ nghĩ các cháu sẽ chớp lấy cơ hội để làm một chuyến đi chơi nhỏ chứ.”
“Mary ghét Thành phố.”
“Cô lại tưởng thỉnh thoảng cháu khá thích việc phóng xe lên trển chứ.”
“Cháu không còn hứng thú nữa. Giờ thì không. Cháu từng nghĩ mình thích, nhưng cháu đoán điều đó chỉ giống như kiểu bồn chồn trong tâm hồn mà người ta mắc phải khi không có mục đích sống trong đời. Chẳng có gì thú vị trong đó cả.”
Miss Findlater nói với vẻ điệu bộ của một kẻ trác táng vỡ mộng, kẻ đã nếm trải cạn kiệt trái ngọt cuộc đời để rồi nhận ra đó chỉ là thứ quả táo gai ở biển Chết. Miss Climpson không hề mỉm cười. Bà đã quen với vai trò của một người tâm sự.
“Vậy là các cháu đã ở bên nhau—chỉ hai người các cháu thôi—trong suốt thời gian đó ư?”
“Mỗi một phút giây luôn ạ. Và bọn cháu chẳng thấy chán nhau chút nào.”
Miss Climpson nói: “Cô hy vọng thí nghiệm của các cháu sẽ vô cùng thành công. Nhưng khi các cháu thực sự bắt đầu cuộc sống chung với nhau, chẳng phải các cháu sẽ thấy khôn ngoan hơn nếu sắp xếp một vài khoảng lặng trong đó sao? Một chút thay đổi về bầu bạn sẽ tốt cho tất cả mọi người. Cô từng chứng kiến biết bao tình bạn đẹp bị phá hỏng chỉ vì người ta gặp nhau quá nhiều đấy.”
Cô gái quả quyết: “Thế thì đó vốn không phải là tình bạn thực sự rồi. Mary và cháu hoàn toàn hạnh phúc khi ở bên nhau.”
Miss Climpson nói: “Dù vậy, nếu cháu không phiền khi một bà già đưa ra lời cảnh báo, cô vẫn nghiêng về phương án không nên lúc nào cũng giương cung quá căng. Giả sử Miss Whittaker chẳng hạn, muốn rời đi và có một ngày ở Thành phố một mình—hoặc đi thăm bạn bè—cháu sẽ phải học cách để không bận tâm về điều đó.”
“Dĩ nhiên là cháu sẽ chẳng bận tâm rồi. Sao cơ—” cô khựng lại. “Ý cháu là, cháu hoàn toàn chắc chắn rằng Mary cũng sẽ trung thành với cháu y như cháu trung thành với cô ấy vậy.”
Miss Climpson nói: “Đúng thế. Càng sống lâu, cháu yêu ạ, cô càng trở nên chắc chắn rằng ghen tị là thứ cảm xúc tai hại nhất. Kinh Thánh gọi nó là ‘tàn độc như âm phủ’, và cô tin chắc là như vậy. Sự trung thành tuyệt đối, không có lòng ghen tị, mới là điều cốt yếu.”
“Vâng. Dù đương nhiên là người ta sẽ rất hụt hẫng khi nghĩ rằng người mà mình thực sự coi là bạn thân lại đang đặt một người khác vào vị trí của mình... Miss Climpson, cô tin đúng không ạ, rằng một tình bạn phải mang tính ‘cưa đôi’?”
Miss Climpson trầm ngâm đáp: “Cô cho đó là tình bạn lý tưởng, nhưng cô nghĩ đó là một điều vô cùng hiếm có. Ý cô là ở phụ nữ ấy. Cô rất nghi ngờ việc mình đã từng chứng kiến một ví dụ nào như vậy. Đàn ông, cô tin là vậy, thấy dễ dàng hơn trong việc cho và nhận theo cách đó—có lẽ bởi vì họ có quá nhiều mối bận tâm bên ngoài.”
“Tình bạn của đàn ông—à vâng! Cháu biết người ta nghe bàn tán rất nhiều về điều đó. Nhưng nửa số thời gian ấy, cháu tin rằng chúng hoàn toàn không phải là tình bạn thực sự. Đàn ông có thể bỏ đi nhiều năm trời mà quên bẵng đi những người bạn của mình. Và họ thực sự chẳng hề tâm sự với nhau. Mary và cháu thổ lộ với nhau mọi suy nghĩ và cảm xúc. Đàn ông có vẻ chỉ bằng lòng với việc coi nhau là những kẻ tốt tính mà chẳng bao giờ bận tâm đến con người bên trong sâu thẳm của đối phương.”
Miss Climpson đáp: “Có lẽ đó là lý do tại sao tình bạn của họ lại kéo dài lâu đến vậy. Họ không đặt ra quá nhiều đòi hỏi ở đối phương.”
Miss Findlater hào hứng kêu lên: “Nhưng một tình bạn vĩ đại lại đặt ra những đòi hỏi chứ! Nó phải trở thành tất cả đối với một người. Thật kỳ diệu là nó dường như tô điểm cho mọi suy nghĩ của người ta. Thay vì chỉ xoay quanh bản thân mình, người ta lại xoay quanh người kia. Đó mới chính là ý nghĩa của tình yêu theo Kitô giáo—người ta sẵn sàng chết vì đối phương.”
Miss Climpson nói: “Chà, cô không biết nữa. Cô từng nghe một bài giảng về điều đó từ một vị linh mục rất tuyệt vời—và ngài nói rằng thứ tình yêu đó có thể trở thành sự thờ phụng thần tượng nếu người ta không hết sức cẩn trọng. Ngài nói rằng nhận xét của Milton về Eva—cháu biết đấy, ‘chàng chỉ vì Chúa, nàng vì Chúa trong chàng’—không phù hợp với giáo lý Công giáo. Người ta phải giữ đúng tỷ lệ, và việc nhìn vạn vật qua đôi mắt của một sinh linh khác là điều lệch chuẩn.”
Miss Findlater có phần trang trọng đáp: “Dĩ nhiên là người ta phải đặt Chúa lên trên hết. Nhưng nếu tình bạn là sự tương qua—đó mới là điểm chính—hoàn toàn vô tư ở cả hai phía, thì đó chắc chắn phải là một điều tốt đẹp.”
Miss Climpson đồng tình: “Tình yêu luôn tốt đẹp, khi đó là đúng loại, nhưng cô không nghĩ nó nên mang tính chiếm hữu quá mức. Người ta phải tự rèn luyện bản thân—” bà ngập ngừng, rồi can đảm nói tiếp—“và dù thế nào đi nữa, cháu yêu ạ, cô vẫn không khỏi cảm thấy rằng việc một người nam và một người nữ trở thành tất cả đối với nhau thì tự nhiên hơn—hợp lẽ hơn theo một nghĩa nào đó—so với hai người cùng giới. Ờ—xét cho cùng, đó là một—một thứ tình cảm đơm hoa kết trái,” Miss Climpson ngắc ngứ đôi chút khi nghĩ đến ý tưởng này, “và—và đại loại thế, cháu biết đấy, và cô chắc chắn rằng khi một NGÀN[1] ĐÀN ÔNG đích thực xuất hiện trước cháu—”
Miss Findlater bực bội kêu lên: “Mặc kệ cái người đàn ông đích thực ấy đi! Cháu thực sự ghét kiểu trò chuyện đó. Nó khiến người ta cảm thấy thật kinh khủng—giống như một con bò được giải thưởng hay thứ gì đại loại thế. Chắc chắn là chúng ta đã vượt qua cái quan điểm đó trong thời đại này rồi chứ.”
Miss Climpson nhận ra rằng lòng nhiệt thành chân chính của mình đã đi quá xa sự thận trọng của một thám tử. Bà đã đánh mất thiện cảm của người cung cấp thông tin, và tốt hơn là nên chuyển chủ đề. Tuy nhiên, giờ đây bà có thể chắc chắn với Lord Peter về một điều. Bất kể người phụ nữ mà Mrs. Cropper nhìn thấy ở Liverpool là ai, thì đó chắc chắn không phải là Miss Whittaker. Người bạn đồng hành quấn quýt Miss Findlater, người chưa từng rời xa bạn mình nửa bước, chính là sự bảo đảm đầy đủ cho điều đó.
