“Cái chết ấy quả thực rất đột ngột, bất ngờ, và đối với tôi là một điều bí ẩn.”
Thư của Tiến sĩ Paterson gửi viên Chánh án trong vụ án Reg. v. Pritchard
“Nhưng nếu ông ấy nghĩ rằng người phụ nữ đó đang bị mưu sát—”
“Anh Charles thân mến,” chàng trai đeo kính một mắt nói, “mọi người, đặc biệt là các bác sĩ, không nên đi lại mà ‘nghĩ ngợi’ lung tung như thế. Họ có thể vướng vào rắc rối to đấy. Trong vụ của Pritchard, tôi cho rằng Tiến sĩ Paterson đã làm tất cả những gì có thể một cách hợp lý khi từ chối cấp giấy chứng tử cho bà Taylor và gửi bức thư vô cùng đáng ngại đó cho viên Chánh án. Ông ấy đâu thể ngăn kẻ khác làm một tên ngốc. Giá như có một cuộc điều tra tử thi đối với bà Taylor, có lẽ Pritchard đã sợ hãi mà để yên cho vợ mình. Rốt cuộc, Paterson chẳng có lấy một mảnh bằng chứng xác thực nào. Và giả sử ông ấy hoàn toàn sai mà xem—thì rắc rối to sẽ xảy ra đấy chứ!”
“Dẫu vậy,” chàng trai trẻ mờ nhạt thúc giục, vừa thận trọng gắp một con ốc sên Helix Pomatia đang sủi bọt nóng hổi ra khỏi vỏ, vừa ném ánh mắt lo lắng nhìn nó trước khi bỏ vào miệng, “chắc chắn việc lên tiếng về những nghi ngờ của mình là một nghĩa vụ công dân rõ ràng.”
“Về phần nghĩa vụ của anh ư—thì đúng vậy,” người kia nói. “Nhân tiện, việc ăn ốc sên không phải là nghĩa vụ công dân nếu anh không thích chúng đâu. Không, tôi biết là anh không thích rồi. Sao phải chật vật đấu tranh với một định mệnh cay đắng làm gì nữa? Người phục vụ, hãy mang đĩa ốc sên của quý đây đi và thay bằng hàu. .. .. . Không—như tôi đang nói dở, việc ôm ấp nghi ngờ, đòi hỏi điều tra và quậy tung lên cho tất cả mọi người có lẽ là một phần nghĩa vụ của anh, và nếu anh nhầm thì chẳng ai nói gì nhiều, ngoài việc khen anh là một viên chức mẫn cán, sắc sảo dù có chút hơi hăng hái quá mức. Nhưng các bác sĩ, tội nghiệp mấy tay đó chứ! họ luôn phải đi trên một loại dây thừng xã hội. Chẳng ai thích thú gì khi mời một vị bác sĩ hay đưa ra những cáo buộc mưu sát chỉ vì một cớ nhỏ nhặt nhất.”
“Xin lỗi các anh.”
Chàng trai có khuôn mặt gầy gò ngồi một mình ở chiếc bàn bên cạnh đã quay người lại với vẻ đầy sốt sắng.
“Thật là cực kỳ bất lịch sự khi tôi xen vào, nhưng mọi lời các anh nói đều hoàn toàn chính xác, và trường hợp của tôi là một ví dụ điển hình. Một bác sĩ—các anh không thể hình dung nổi ông ấy phụ thuộc nhiều đến thế nào vào những sở thích và định kiến của bệnh nhân. Họ phẫn nộ trước cả những biện pháp phòng ngừa sơ đẳng nhất. Nếu anh dám đề nghị khám nghiệm tử thi, họ sẽ nổi đóa lên trước ý tưởng ‘mổ xẻ người thân yêu xấu số ra,’ và ngay cả khi anh chỉ xin phép được nghiên cứu một căn bệnh phức tạp vì lợi ích khoa học, họ cũng tưởng rằng anh đang ám chỉ điều gì đó khó chịu. Dĩ nhiên, nếu anh cứ mặc kệ mọi chuyện, rồi sau đó lộ ra là có gian lận gì đó, viên pháp y sẽ nhảy bổ vào họng anh và báo chí biến anh thành trò hề, và dù thế nào đi nữa, anh cũng sẽ ước gì mình chưa từng sinh ra trên đời.”
“Anh nói với cảm xúc cá nhân sâu sắc nhỉ,” người đeo kính một mắt nói, với vẻ quan tâm đầy nhã nhặn.
“Đúng vậy,” chàng trai mặt gầy khẳng định dứt khoát. “Nếu tôi cư xử như một kẻ từng trải thay vì một công dân nhiệt huyết, thì hôm nay tôi đã chẳng phải tất tả đi tìm việc mới.”
Chàng trai đeo kính một mắt đưa mắt nhìn quanh nhà hàng nhỏ ở Soho với một nụ cười thoảng qua. Gã đàn ông béo phía bên phải họ đang ngon trớn tiếp chuyện hai nữ diễn viên múa; xa hơn chút nữa, hai vị khách quen lớn tuổi đang thể hiện sự sành sỏi về ẩm thực tại “Au Bon Bourgeois” bằng món lòng bò nấu theo kiểu Caen (được nấu rất tuyệt ở đó) cùng một chai rượu trắng Chablis Moutonne 1916; ở phía bên kia phòng, một cặp vợ chồng nhà quê đang ngớ ngẩn đòi ăn thịt nướng kèm nước chanh cho người vợ và whisky pha soda cho người chồng, trong khi ở chiếc bàn bên cạnh, người chủ quán tóc bạc bảnh bao, đang mải mê trộn nước sốt cho một bữa ăn gia đình, lúc đó chẳng màng gì ngoài việc nêm nếm thật chuẩn xác các loại rau thơm băm nhỏ và tỏi. Người bồi bàn trưởng, mang ra một đĩa cá hồi sông Blue River để kiểm tra, phục vụ cho người đàn ông đeo kính một mắt cùng bạn ông ta rồi lui ra, để mặc họ trong không gian riêng tư mà những kẻ khờ khạo vẫn luôn tìm kiếm ở các quán trà lịch sự nhưng chẳng bao giờ, chẳng bao giờ tìm thấy ở đó.
“Tôi cảm thấy,” người đeo kính một mắt nói, “giống hệt như Hoàng tử Florizel xứ Bohemia. Tôi tin chắc rằng anh, thưa ngài, có một câu chuyện thú vị để kể, và sẽ vô cùng biết ơn nếu anh vui lòng kể cho chúng tôi nghe. Tôi nhận thấy anh đã dùng xong bữa tối, và vì thế chắc anh sẽ không phiền khi chuyển sang bàn này và giải trí cho chúng tôi bằng câu chuyện của anh trong lúc chúng tôi ăn chứ. Xin lỗi vì phong cách mang hơi hướng Stevenson của tôi—nhưng sự đồng cảm của tôi đối với anh hoàn toàn chân thành đấy.”
“Đừng có mà ngốc nghếch thế, Peter,” chàng trai mờ nhạt nói. “Bạn tôi là một người lý trí hơn nhiều so với những gì anh tưởng tượng qua lời cậu ta nói,” anh ta vừa nói vừa quay sang người lạ, “và nếu có điều gì anh muốn trút bỏ trong lòng, anh có thể hoàn toàn yên tâm rằng nó sẽ không đi đến tai ai nữa đâu.”
Người kia mỉm cười có phần cay đắng.
“Tôi rất sẵn lòng kể cho các anh nghe nếu nó không làm các anh chán. Chỉ là nó vô tình trùng khớp với câu chuyện mà thôi, thế thôi.”
“Về phía lập luận của tôi,” người tên Peter nói với vẻ đắc thắng. “Cứ tiếp tục đi. Uống chút gì đó đi chứ. Sống trên đời mà không biết vui thì thật là buồn chán. Và hãy bắt đầu từ ngay đầu câu chuyện, nếu anh không phiền. Tôi có một bộ óc vô cùng vụn vặt. Chi tiết làm tôi thích thú. Những nhánh rẽ làm tôi mê mẩn. Khoảng cách không thành vấn đề. Mọi đề nghị hợp lý đều được chấp nhận. Cậu Charles ở đây cũng sẽ đồng ý như vậy thôi.”
“Vâng,” người lạ nói, “nếu bắt đầu từ tận gốc rễ, tôi là một bác sĩ y khoa, đặc biệt quan tâm đến đề tài bệnh ung thư. Tôi từng hy vọng, giống như bao người khác, sẽ chuyên sâu vào lĩnh vực này, nhưng khi tôi thi đậu xong thì lại không có đủ tiền để có thể an tâm nghiên cứu. Tôi đành phải nhận làm bác sĩ gia đình ở một vùng quê, nhưng vẫn giữ liên lạc với những nhân vật quan trọng ở đây, với hy vọng có ngày sẽ quay lại với nó. Tôi có thể nói rằng tôi có khá nhiều kỳ vọng từ một người chú, và trong lúc chờ đợi, họ đồng ý rằng việc có được một số kinh nghiệm tổng quát khi hành nghề y đa khoa sẽ rất có ích cho tôi. Nó giúp người ta không bị suy nghĩ chật hẹp và đại loại thế.
Do đó, khi tôi mua lại một phòng mạch nhỏ xinh xắn tại...—tôi tốt hơn là không nên nêu tên, cứ gọi nó là X đi, ở mạn Hampshire, một thị trấn đồng quê nhỏ có khoảng 5.000 dân—tôi vô cùng vui mừng khi phát hiện ra có một ca ung thư trong danh sách bệnh nhân của mình. Cụ bà ấy—”
“Việc này xảy ra cách đây bao lâu rồi?” Peter cắt ngang.
“Ba năm trước. Chẳng có nhiều điều để làm với ca bệnh đó. Cụ bà đã bảy tuổi hai, và từng trải qua một lần phẫu thuật. Dù vậy, bà là một cụ bà gan dạ, vẫn đang chiến đấu kiên cường với một thể trạng vô cùng dẻo dai hậu thuẫn phía sau. Tôi phải nói rằng bà không phải, và chưa bao giờ là, một phụ nữ có trí tuệ siêu việt hay cá tính mạnh mẽ trong các mối quan hệ với người khác, nhưng bà lại cực kỳ bướng bỉnh ở một số phương diện và bị ám ảnh bởi một quyết tâm sống bằng được. Vào thời điểm này, bà sống một mình với cô cháu gái, một phụ nữ trẻ độ hai mươi lăm tuổi. Trước đó, bà sống cùng một cụ bà khác, là cô của cô gái ở bên họ hàng nhà kia, người từng là người bạn tận tụy của bà từ thời đi học. Khi người cô lớn tuổi kia qua đời, cô gái, người thân thích duy nhất còn sống của họ, đã bỏ công việc y tá tại Bệnh viện Royal Free để đến chăm sóc người còn lại—bệnh nhân của tôi—và họ đã đến định cư tại X khoảng một năm trước khi tôi tiếp quản phòng mạch. Tôi hy vọng mình đã diễn đạt rõ ràng.”
“Hoàn toàn rõ. Có y tá nào khác nữa không?”
“Vào lúc đó thì không. Bệnh nhân có thể đi lại, thăm hỏi người quen, làm việc nhà nhẹ nhàng như chăm hoa, đan lát, đọc sách và đại loại thế, rồi đi xe dạo quanh vùng—thực ra là phần lớn những việc mà các cụ già thường dùng để giết thời gian. Dĩ nhiên, thỉnh thoảng bà cũng có những cơn đau hành hạ, nhưng sự đào tạo của cô cháu gái hoàn toàn đủ để cô ấy làm mọi việc cần thiết.”
“Cô cháu gái thế nào?”
“À, một cô gái rất dễ thương, có học thức, tháo vát, trí tuệ hơn hẳn người cô. Tự lập, điềm tĩnh, kiểu đại loại thế. Hoàn toàn là tuýp phụ nữ hiện đại. Kiểu người mà người ta có thể tin tưởng là sẽ giữ được bình tĩnh và không quên việc. Dĩ nhiên, sau một thời gian, khối u quái ác đó lại xuất hiện trở lại, như nó vẫn thế nếu không được giải quyết ngay từ đầu, và một cuộc phẫu thuật nữa lại trở nên cần thiết. Đó là khi tôi ở X được khoảng tám tháng. Tôi đưa bà lên Luân Đôn, gặp chính vị trưởng khoa cũ của tôi, Sir Warburton Giles, và cuộc phẫu thuật đã diễn ra vô cùng suôn sẻ về mặt kỹ thuật, dù khi ấy người ta chỉ thấy quá rõ rằng một cơ quan trọng yếu đang bị xâm lấn, và kết cục chỉ là vấn đề thời gian. Tôi không cần phải đi vào chi tiết. Mọi thứ có thể làm thì đều đã được làm. Tôi muốn cụ bà ở lại thành phố dưới sự theo dõi của Sir Warburton, nhưng bà kiên quyết phản đối điều này. Bà đã quen với cuộc sống điền viên và không thể hạnh phúc ở đâu ngoài ngôi nhà của chính mình. Thế là bà trở lại X, và tôi có thể duy trì sức khỏe cho bà bằng các chuyến đi điều trị tại thị trấn lớn gần nhất, nơi có một bệnh viện xuất sắc. Bà hồi phục một cách đáng kinh ngạc sau ca phẫu thuật và cuối cùng có thể cho y tá nghỉ việc để tiếp tục cuộc sống như cũ dưới sự chăm sóc của cô cháu gái.”
“Khoan đã, thưa bác sĩ,” chàng trai tên Charles đan lời, “anh nói rằng anh đã đưa bà ấy đến gặp Sir Warburton Giles và đại loại thế. Tôi đoán bà ấy rất khá giả.”
“Ồ, vâng, bà ấy là một phụ nữ khá giàu có.”
“Anh có vô tình biết được liệu bà ấy đã lập di chúc chưa không?”
“Không. Tôi nghĩ mình đã đề cập đến sự ác cảm tột cùng của bà đối với ý niệm cái chết. Bà luôn từ chối lập bất kỳ loại di chúc nào vì nó làm bà buồn rầu khi nghĩ đến những chuyện đó. Tôi đã từng một lần mạo muội nhắc đến chủ đề này một cách tự nhiên nhất có thể, ngắn gọn trước khi bà bước vào ca phẫu thuật, nhưng kết quả là làm bà kích động không chút mong muốn nào. Hơn nữa, bà nói—điều đó hoàn toàn đúng—rằng nó hoàn toàn không cần thiết. ‘Cháu yêu của ta,’ bà nói với cô cháu gái, ‘cháu là họ hàng thân thích duy nhất ta còn lại trên đời này, và tất cả những gì ta có rồi sẽ là của cháu một ngày nào đó, dù có chuyện gì xảy ra đi nữa. Ta biết ta có thể tin tưởng cháu nhớ đến những người hầu của ta và các quỹ từ thiện nhỏ của ta.’ Thế nên, dĩ nhiên là tôi không nài nỉ thêm.
Tôi nhớ, nhân tiện—nhưng đó là chuyện sau đó khá lâu và chẳng liên quan gì đến câu chuyện—”
“Xin hãy kể,” Peter nói, “từng chi tiết một.”
“Vâng, tôi nhớ có lần đến khám và thấy bệnh nhân của mình không được khỏe như tôi mong muốn và rất bối rối. Cô cháu gái kể với tôi rằng rắc rối là do chuyến ghé thăm của luật sư cô ấy—một luật sư gia đình từ thị trấn quê nhà của cô ấy, không phải người ở địa phương chúng tôi. Ông ta đã nài nỉ được gặp riêng cụ bà, và sau cuộc gặp đó, bà tỏ ra vô cùng kích động và tức giận, tuyên bố rằng mọi người đang âm mưu hãm hại bà trước thời hạn. Vị luật sư, trước khi ra về, không giải thích gì với cô cháu gái, nhưng đã căn dặn kỹ rằng nếu có lúc nào người cô bày tỏ mong muốn gặp ông ta, cô phải cho gọi ông ta vào bất kỳ giờ nào trong ngày hay đêm và ông ta sẽ đến ngay.”
“Và ông ta có từng được gọi đến không?”
“Không. Cụ bà vô cùng bất bình với ông ta, và gần như là việc công cuối cùng mà bà tự tay làm là rút các công việc của mình khỏi tay ông ta và chuyển sang cho vị luật sư địa phương. Ngay sau đó, một ca phẫu thuật thứ ba trở nên cần thiết, và sau lần này, bà dần trở thành một bệnh nhân liệt giường nhiều hơn. Trí óc bà cũng bắt đầu suy yếu, và bà đâm ra không thể hiểu nổi những gì phức tạp, quả thực bà đang chịu quá nhiều đau đớn để mà bận tâm đến chuyện làm ăn. Cô cháu gái có giấy ủy quyền, và hoàn toàn tiếp quản việc quản lý tiền bạc của người cô.”
“Việc này diễn ra khi nào?”
“Vào tháng Tư năm 1925. Xin thưa với các anh, dù bà bắt đầu có chút ‘lú lẫn’—rốt cuộc thì tuổi tác cũng đã cao—nhưng thể lực của bà lại vô cùng đáng kinh ngạc. Tôi đang nghiên cứu một phương pháp điều trị mới và kết quả vô cùng thú vị. Điều đó càng làm tôi thêm phần bực bội khi sự việc bất ngờ xảy ra.
Tôi nên đề cập rằng vào lúc này chúng tôi bắt buộc phải thuê một y tá bên ngoài cho bà, vì cô cháu gái không thể vừa cáng đáng ca ngày lẫn ca đêm. Người y tá đầu tiên đến vào tháng Tư. Cô ấy là một phụ nữ trẻ vô cùng duyên dáng và tháo vát—một y tá lý tưởng. Tôi hoàn toàn đặt trọn niềm tin vào cô ấy. Cô ấy đã được Sir Warburton Giles đặc biệt giới thiệu cho tôi, và dù khi đó không quá hai mươi tám tuổi, cô ấy lại có sự thận trọng và phán đoán của một phụ nữ gấp đôi tuổi mình. Tôi cũng có thể nói thẳng với các anh rằng tôi đã trở nên vô cùng gắn bó với cô ấy và cô ấy cũng vậy đối với tôi. Chúng tôi đã đính hôn, và từng hy vọng sẽ kết hôn vào năm nay—nếu không vì tính lương tâm chết tiệt và tinh thần công dân của tôi.”
Viên bác sĩ nhăn mặt cười trừ với Charles, người lẩm bẩm một cách khá gượng gạo rằng đó thật là vận rủi lớn.
“Vị hôn của tôi, cũng giống như tôi, rất hứng thú với ca bệnh này—một phần vì đây là ca bệnh của tôi và một phần vì bản thân cô ấy rất quan tâm đến căn bệnh này. Cô ấy mong đợi sẽ là trợ thủ đắc lực cho công việc cả đời của tôi nếu tôi có cơ hội theo đuổi nó. Nhưng đó là chuyện ngoài lề.
Mọi chuyện cứ tiếp diễn như thế cho đến tháng Chín. Sau đó, không hiểu vì lý do gì, bệnh nhân bắt đầu nảy sinh một trong những sự ác cảm kỳ quặc mà những bệnh nhân suy giảm trí tuệ thường hay mắc phải. Bà đinh ninh rằng cô y tá muốn giết mình—chính là ý nghĩ mà bà từng có về viên luật sư, các anh thấy đấy—và tha thiết quả quyết với cô cháu gái rằng mình đang bị đầu độc. Không nghi ngờ gì nữa, bà đã quy những cơn đau của mình là do nguyên nhân này. Lập luận chẳng có ích gì—bà la hét và từ chối không cho cô y tá đến gần. Khi chuyện đó xảy ra, đương nhiên chẳng còn cách nào khác ngoài việc sa thải cô y tá, vì cô ấy không thể mang lại bất kỳ lợi ích nào cho bệnh nhân nữa. Tôi đã gửi vị hôn của mình trở lại thành phố và đánh điện đến Phòng khám của Sir Warburton yêu cầu cử cho tôi một y tá khác.
Y tá mới đến vào ngày hôm sau. Dĩ nhiên, so với người trước, cô ấy chỉ là lựa chọn hạng hai đối với tôi, nhưng cô ấy có vẻ hoàn thành tốt công việc và bệnh nhân không hề phản đối. Tuy nhiên, lúc này tôi bắt đầu gặp rắc rối với cô cháu gái. Tội nghiệp cô bé, toàn bộ câu chuyện kéo dài dằng dặc này chắc hẳn đã làm dây thần kinh của cô ấy căng như dây đàn. Cô ấy đinh ninh rằng tình trạng của người cô đang xấu đi rất nhiều. Tôi nói rằng dĩ nhiên là cô ấy phải dần yếu đi, nhưng bà đang chiến đấu một cách tuyệt vời và không có lý do gì phải hoảng sợ cả. Tuy nhiên, cô gái không thỏa mãn, và vào một dịp đầu tháng Mười một đã hốt hoảng gọi tôi đến giữa đêm vì người cô sắp chết.
Khi tôi đến, quả thực tôi thấy bệnh nhân đang chịu những cơn đau dữ dội, nhưng hoàn toàn không gặp nguy hiểm trước mắt. Tôi bảo cô y tá tiêm cho bà một mũi morphia, và cho cô cháu gái uống một liều bromua, bảo cô ấy đi ngủ và không phải chăm sóc gì trong vài ngày tới. Ngày hôm sau, tôi kiểm tra lại bệnh nhân thật kỹ lưỡng và phát hiện ra bà thậm chí còn khá hơn cả dự tưởng của tôi. Tim bà cực kỳ khỏe và đều đặn, bà hấp thụ dinh dưỡng cực tốt và sự phát triển của bệnh đang tạm thời chững lại.
Cô cháu gái đã xin lỗi vì sự hoảng loạn của mình, và nói rằng cô ấy thực sự nghĩ người cô sắp qua đời. Tôi nói rằng ngược lại, giờ đây tôi có thể khẳng định chắc chắn rằng bà sẽ sống thêm được năm sáu tháng nữa. Như các anh biết đấy, trong những trường hợp như của bà, người ta có thể nói với độ chắc chắn khá cao.
‘Dù sao đi nữa,’ tôi nói, ‘cô không nên quá đau lòng. Cái chết, khi nó thực sự đến, sẽ là một sự giải thoát khỏi đau khổ.’
‘Vâng,’ cô ấy nói, ‘tội nghiệp dì. Em sợ rằng mình ích kỷ, nhưng dì là người họ hàng duy nhất còn lại trên đời của em.’
Ba ngày sau, tôi vừa ngồi xuống bàn ăn tối thì có điện thoại gọi đến. Liệu tôi có thể sang ngay lập tức không? Bệnh nhân đã qua đời.”
“Chúa tôi!” Charles kêu lên, “mọi thứ rõ mười mươi rồi còn gì—”
“Câm mồm đi, Sherlock,” bạn anh ta nói, “câu chuyện của vị bác sĩ sẽ không hiển nhiên thế đâu. Còn lâu mới thế, như lời một người lính khi anh ta nhắm hồng tâm mà lại bắn trúng người hướng dẫn xạ kích. Nhưng tôi thấy chàng phục vụ đang lảng vảng đầy lo lắng quanh chúng ta trong khi các đồng nghiệp của anh ta đang xếp ghế và dọn dẹp các lọ gia vị. Các anh có muốn sang căn hộ của tôi để nghe nốt câu chuyện không? Tôi có thể mời các anh một ly port khá ngon đấy. Chịu chứ? Tốt lắm. Người phục vụ, gọi giúp một chiếc taxi... 110A Piccadilly.”
