Trên con đường ở tây thành khu Thủ Thiện[1]lúc này chẳng còn một tiếng ồn ào. Ánh mặt trời gay gắt chưa chiếu thẳng xuống, nhưng đất cát trên mặt đường hình như đã lấp lánh, chói lòa. Không khí nóng phừng phừng, đâu đâu cũng thấy cái uy lực của những ngày mùa hạ. Nhiều con chó lè lưỡi ra, đến những con quạ trên cành cây cũng phải há hốc mỏ và thở. Tuy vậy, tất nhiên cũng có lệ ngoại: tiếng chập chõe bằng đồng xa xa vẳng lại làm cho người ta nhớ đến bát canh mơ chua, và cảm thấy hơi man mát. Nhưng khi tiếng kim thuộc đơn điệu, uể oải đó đứt quãng thì sự tĩnh mịch lại càng xa vắng, nặng nề.

Chỉ nghe tiếng chân anh phu xe chạy. Anh ta cứ im lìm chạy tới, giống như chạy để tránh ánh nắng mặt trời gay gắt chiếu trên đầu.

- Bánh bao nóng này! Bánh bao mới ra lò này!

Một em bé mập mạp, khoảng mười một, mười hai tuổi, mắt ti hí, đứng trước cửa hiệu cạnh đường, quai miệng ra rao hàng. Cái giọng vỡ nghe ồ ồ, có vẻ ngái ngủ. Em bé như bị ngày dài của mùa hè ru ngủ. Trên cái bàn nát đặt cạnh, có chừng hai ba mươi chiếc bánh bao, nguội tanh, nguội ngắt, nằm im lìm.

- Bánh bao nóng này!...

Em bé bỗng chạy vút sang lề đường bên kia, giống như một quả bóng ném mạnh vào tường dội lạiLúc đó dưới cột đèn điện, có hai người đứng ngoảnh mặt ra đường cái, về phía em; một người là tên tuần sát gày gò, mặt vàng ệch, mặc áo lính màu vàng đã bạc thếch, lưng đeo một chiếc đao, tay cầm một sợi dây thừng, dây thừng này một đầu buộc chặt vào tay một người đàn ông mặc áo xanh, ngoài khoác áo chẽn trắng, người đàn ông đội một chiếc mũ cói mới, vành mũ bẻ cụp xuống, che khuất đôi mắt. Nhưng em bé thấp vừa ngẩng lên nhìn thì gặp ánh mắt của y. Và đôi mắt của y hình như cũng đang nhìn vào đầu em bé. Em bé vội nhìn xuống, nhìn chiếc áo chẽn trắng, thì thấy trên áo có nhiều hàng chữ chi chít, chữ to, chữ nhỏ, chẳng biết chữ gì?

Trong khoảnh khắc, người đứng xem đã vây lấy thành nửa vòng rộng. Khi một ông già đầu trọc lốc đến thì không còn chỗ trống mấy nữa. Và lập tức có một anh chàng béo đẫy, mũi đỏ, mình trần trùng trục chen vào. Anh béo này, người to đứng choán chỗ của hai người, cho nên những người đến sau phải đứng ở vòng thứ hai, thò cổ vào khoảng cách giữa hai người đứng trước mà xem.

Ông đầu trọc đứng hơi đối diện với người mặc áo chẽn trắng. Ông ta khom lưng xuống nghiên cứu mấy hàng chữ viết trên chiếc áo chẽn và đọc to.

-À... đều...hừ...tám...mà...

Em bé lại nhìn thấy người mặc áo chẽn trắng cũng đang nghiên cứu cái đầu trọc lốc trơn bóng. Em nhìn theo, chỉ thấy cái đầu bóng nhẫy, cạnh vành tai còn có ít tóc nửa trắng nửa đen, ngoài ra chẳng có gì lạ cả. Nhưng một chị vú em bế một đứa bé ở tay lại thừa cơ chen vào. Ông đầu trọc sợ mất chỗ, vội đứng thẳng lên. Ông ta chưa đọc hết hàng chữ, nhưng chẳng biết làm thế nào, đành phải nhìn người mặc áo chẽn trắng vậy: dưới vành mũ cói, thấy nửa cái mũi, một cái miệng và cái cằm nhọn hoắt.

Rồi cũng giống như một quả bóng ném mạnh vào tường dội trở lại, một em học sinh cũng chạy đến, tay giữ chặt chiếc mũ vải nhỏ trắng tinh trên đầu, chui vào đám đông. Nhưng chui vào được vòng thứ ba, - có lẽ là vòng thứ tư - thì đụng phải một vật gì to lắm, không lay chuyển nổi. Ngẩng đầu lên nhìn thì thấy từ cái thắt lưng chiếc quần xanh trở lên là một tấm lưng rất to, trần trùi trụi, trên sống lưng, mồ hôi chảy ròng ròng. Nó biết không làm gì nổi, đành phải len sang bên phải cái đũng quần mà chui. May tìm thấy ở cuối có một khe hở ánh sáng lọt qua được. Nó vừa cúi xuống định chui thì nghe một tiếng:

"Cái gì thế?"

... Cặp mông của người bận quần xanh chìa ra bên phải một cái, thế là che lấp mất khe hở, không còn thấy ánh sáng nữa.

Nhưng không bao bâu, em học sinh đã len đến bên cạnh người tuần sát mang đao, chui ra được. Nó nhìn xung quanh, hết sức ngạc nhiên. Ngoài là một vòng người, đứng kia là một người mặc áo chẽn trắng, trước mặt là một em bé béo mập, cởi trần, sau em bé là một anh chàng to béo, mũi đỏ, cũng cởi trần. Lúc đó em mới phát hiện ra cái chướng ngại vật to lớn lúc nãy chính là anh chàng này, nên cứ nhìn vào cái mũi đỏ, vừa ngạc nhiên vừa kính phục. Em bé béo mập nãy giờ vẫn chăm chú nhìn mặt em học sinh, nên cũng không khỏi nhìn theo con mắt nó. Đến khi quay đầu lại, thì thấy một mụ đàn bà béo, trên đầu mụ ta lơ thơ mấy sợi tóc rất dài.

- Hắn ta bị tội gì thế nhỉ?...

Mọi người ngạc nhiên nhìn, đó là một người cục mịch, trông giống như một anh chàng công nhân, đang khe khẽ hỏi ông đầu trọc.

Ông đầu trọc không trả lời, chỉ giương mắt nhìn anh ta. Anh ta phải đưa mắt nhìn xuống. Một lát sau, nhìn lại, thấy ông đầu trọc vẫn giương mắt nhìn mình, mà những người khác hình như cũng đang giương mắt nhìn mình, thế là anh ta thấy lúng túng như chính anh ta phạm tội. Cuối cùng anh ta thong thả lùi ra và chuồn thẳng. Một ông, người cao, cắp chiếc dù tây ở nách, điền vào chỗ trống đó. Ông đầu trọc cũng quay lại nhìn người mặc áo chẽn trắng.

Ông người cao khom lưng xuống, muốn nhìn vào mặt người mặc áo chẽn trắng bị vành mũ cói che khuất, nhưng không hiểu sao bỗng lại đứng thẳng lên. Thế là những người phía sau ông ta phải hết sức vươn cổ ra. Có một anh, người gầy, cũng đến, cái miệng há hốc ra như một con cá chép chết.

Bỗng người tuần sát nhấc chân lên một cái. Ai nấy lấy làm ngạc nhiên, vội nhìn vào chân y, nhưng y lại đặt chân xuống. Thế là mọi người lại nhìn người mặc áo chẽn trắng. Ông người cao bất thình lình khom lưng xuống, muốn nhìn vào phía dưới cái vành cói bẻ cụp, nhưng rồi liền đứng thẳng dậy, đưa tay lên đầu gãi cố mạng.

Lão trọc không được vui lắm, vì thấy đám người đứng sau lưng lão ta cứ nhốn nháo lên, tiếp theo có tiếng nhóp nhép đưa vào tai. Lão ta cau mày quay đầu lại nhìn. Cạnh lão, phía tay phải, một bàn tay đen thui đang cầm nửa chiếc bánh bao bỏ vào miệng một em bé mặt như mặt mèo. Lão ta cũng không nói gì, lại nhìn vào chiếc mũ cói mới của người mặc áo chẽn trắng.

Bỗng nhiên, như thần sét giáng xuống cả đám người đứng xem, cả đến anh to béo kia cũng phải lảo đảo đổ xô về phía trước. Đồng thời, có một cánh tay béo tròn béo trục đưa qua vai anh ta, xòe cả năm ngón tay, tát một cái bốp vào mặt em bé béo.

- Mày thì chết với tao... Con mẹ mày!

Có một người nào, mặt tròn như mặt ông Phật, đứng sau lưng anh béo kia nói như thế.

Em bé béo mập lảo đảo bốn năm bước, nhưng không ngã nhào xuống, một tay che má, quay người lại, định chui qua khe hở cạnh đít anh béo. Nhưng anh béo đã đứng vững lại rồi, chìa đít sang một bên, che lấp khe hở, giận dữ gắt:

- Cái gì thế hở?

Em bé béo mập như con chuột nhắt rơi vào bẫy, hoảng hốt một hồi, bỗng chạy về phía em học sinh đứng đấy, đẩy em ra, nhào ra ngoài. Em học sinh cũng quay lại chạy theo.

- À! Thằng nhãi con!

Năm sáu người đều nói như thế.

Khi yên tĩnh lại, anh béo lại nhìn vào mặt người mặc áo chẽn, thì thấy người mặc áo chẽn cũng đang ngửng lên nhìn vào mặt anh ta. Anh ta hoảng hốt cúi nhìn xuống ngực mình, chỉ thấy chỗ lõm giữa hai núm vú của mình ướt đẫm mồ hôi. Anh ta liền đưa bàn tay lên lau.

Nhưng tình hình xem không thật được yên ổn. Trong lúc lộn xộn, chị vú ẵm em bé nhìn xung quanh, không lưu ý để cho cái lược Tô Châu hình đuôi chim thước gài trên đầu chạm phải sống mũi anh xe đứng cạnh. Anh xe xô ra, nhưng lại xô nhầm em bé. Em bé giật nẩy người, ngoảnh mặt ra ngoài, hét to đòi về. Chị vú lúc đầu hơi lảo đảo, sau đứng vững được, xoay người em bé lại cho nó nhìn người mặc áo chẽn trắng, một tay đưa lên chỉ và nói:

- Ấy à... Xem kìa! Hay chưa kìa!

Bỗng có một cái đầu em học sinh nào đội mũ cói cứng, chui vào khe hở. Nó đang bỏ hạt gì như hạt dưa vào miệng, cằm dưới đưa lên, cắn đôi, nhưng rồi lui ra. Một cái mặt bầu dục, nhễ nhại mồ hôi, đất bụi, lại sấn luôn vào chỗ ấy.

Người cao cầm dù tây bực mình, hạ cánh tay xuống, chau mày nhìn cái người như cá chép chết ở sau lưng. Hình như hơi ở cái miệng to tướng của y thở ra nóng quá, vốn đã khó chịu, huống nữa là ở giữa tiết hè! Lão đầu trọc thì đang ngẩng đầu nhìn bốn chữ viết phấn trắng trên tấm bảng sơn đỏ treo ở cột đèn điện, hình như cảm thấy thú vị lắm. Còn anh to béo và anh tuần sát thì đang nghiêng đầu nghiên cứu cái mũi giầy nhọn như mũi cái dao rựa hình móc câu của chị vú.

- Hay lắm!

Không biết ở chỗ nào bỗng có tiếng khen nổi lên cùng một lúc. Biết là có chuyện gì đã xẩy ra, tất cả các cái đầu đều quay lại. Cả anh tuần sát và người tội phạm y dắt ở tay cũng nhốn nháo lên.

- Mới ra lò này!... Ai mua bánh bao nóng mới ra lò này!

Bên kia đường, thằng bé béo mập đứng nghẹo đầu, rao to, như ngái ngủ. Giữa đường, các anh xe im lặng kéo xe chạy, như chạy trốn ánh mặt trời gay gắt trên đầu. Mọi người đều như có vẻ thất vọng. May thay, khi đưa mắt nhìn xung quanh tìm kiếm thì phát hiện thấy cách đó một khoảng chừng mươi gian phố có một cỗ xe vừa dừng lại, và một anh xe đang lổm ngổm bò dậy.

Cả đám đông liền tản ra, láo nháo, chạy đến xem. Anh to béo đi được nửa đường thì dừng lại dưới gốc cây hòe. Người cao chạy nhanh hơn lão trọc và anh mặt bầu, đã lại đến nơi. Ông khách vẫn ngồi nguyên trên xe, còn anh xe thì đã đứng dậy rồi, nhưng đang sờ sờ vào đầu gối. Xung quanh, năm sáu người đứng nhìn, cười khì khì.

Anh xe định lại kéo, ông khách hỏi:

- Kéo được không!

Anh xe chỉ gật gật đầu, cầm xe kéo đi. Mọi người nhìn theo buồn bã. Chỉ biết lúc đầu có một chiếc xe trượt ngã, còn sau có một cái xe khác ngã nhào đè lên cái xe kia như thế nào, thì không ai rõ.

Trên đường lại rất yên lặng. Có mấy con chó thè lưỡi thở. Anh to béo đứng dưới bóng cây hòe nhìn bụng con chó thóp vào căng ra theo một nhịp điệu rất nhanh.

Chị vú bế đứa từ hiên nhà tập tễnh đi đến. Em bé báo mập nheo mắt lại, nghẹo đầu, kéo dài giọng rao như ngái ngủ:

- Bánh bao nóng này! ... Ai mua bánh bao nóng mới ra lò này!

Ngày 12 tháng 3 năm 1925

❀ ❀ ❀

[1] Khu Thủ Thiện (Thủ Thiện chi khu), chỉ thủ đô Bắc Kinh thời quân phiệt Bắc Dương thống trị. Tên này dùng để chỉ thủ đô vốn có từ lâu. Tác giả dùng có ý mỉa mai.