Phỏng theo anh Hứa Khâm Văn

"... Viết hay không viết, phải hoàn toàn theo ý muốn của mình. Có như thế, tác phẩm viết ra sẽ như ánh sáng mặt trời tuôn trào từ một nguồn ánh sáng vô cùng tận, chứ không phải tia lửa bật ra do sự cọ sát của đá và sắt. Tác phẩm đó mới là nghệ thuật chân chính, và nhà văn đó mới là một nghệ sĩ chân chính. Còn ta? Viết như ta thì kể gì?..." Nghĩ đến đấy, bỗng anh nhảy xuống giường. Trước thì anh có ý định viết bài gì kiếm ít tiền nhuận bút mà sống, viết xong sẽ gửi cho tờHạnh phúc nguyệt san, vì ở đó tiền nhuận bút hình như hậu hơn ở nơi khác. "Nhưng phải chọn đề tài cho thích hợp, bằng không thì họ sẽ không nhận. Ừ được! Chọn thì chọn... Trong óc thanh niên bây giờ, vấn đề nào là vấn đề lớn nhất nhỉ?... Nói chung thì nhiều lắm, nhưng phần lớn đều xoay quanh câu chuyện tình yêu, hôn nhân, gia đình mà thôi... Đúng. Nhiều thanh niên đang buồn nản về những câu chuyện đó và đang đem thảo luận với nhau. Vậy thì, ta viết về gia đình vậy. Nhưng viết như thế nào đây?... Bằng không, sợ họ không nhận. Vậy hà tất phải viết những điều không hợp thời. Nhưng..."

Anh nhảy xuống giường, rồi bước nhanh đến bàn, ngồi xuống rút một tờ giấy kẻ ô màu lục,[1] không chần chừ nhưng lại có vẻ "đành vậy", viết cái đầu đề:

Một gia đình hạnh phúc.

Bỗng bút anh dừng lại. Anh ngửng đầu lên, giương mắt nhìn trần nhà, suy nghĩ nên cho cái "gia đình hạnh phúc" ấy ở vào địa phương nào cho tiện. Ở Bắc Kinh ư? Không được. Ở đây âm khí nặng nề lắm, đến không khí mà cũng như là không khí chết nữa là! Giá thử có xây xung quanh cái gia đình ấy một dãy tường thật cao cũng không tài nào ngăn cách ra được. Quả không được thật. Giang Tô, Chiết Giang, thì chưa biết ngày nào sẽ nổ chiến tranh. Phúc Kiến càng khỏi phải nói. Tứ Xuyên, Quảng Đông ư? Ở đấy thì chiến tranh thật sự rồi! Sơn Đông, Hà Nam...ư? Ở đấy bị bắt cóc như chơi. Ví dụ, một trong hai người bị bắt cóc, thì thành ra một gia đình bất hạnh rồi? Ở các tô giới như Thiên Tân, Thượng Hải, thì tiền thuê nhà đắt lắm!... Hay là cho ở nước ngoài? Thế thì buồn cười quá! Vân Nam, Quý Châu, không rõ như thế nào, nhưng đường giao thông ở đấy bất tiện vô cùng..."

Anh nghĩ đi nghĩ lại, nghĩ không ra được một địa phương nào cho ổn cả, đành phải giả thiết cho như là ở tỉnh A vậy. Nhưng lại nghĩ: "Bây giờ nhiều người đang phản đối cái lối dùng chữ cái Latinh thay thế cho tên người tên đất; họ cho rằng làm như thế sẽ giảm mất hứng thú của độc giả. Trong bài của ta, có lẽ cũng đừng dùng là chắc chuyện. Vậy thì, ở đâu được bây giờ? Hồ Nam cũng đang đánh nhau. Đại Liên, tiền thuê nhà cũng đắt. Sát Cáp Nhĩ, Cát Lâm, Hắc Long Giang... nghe nói có cướp, cũng không xong..."

Anh lại nghĩ đi nghĩ lại, vẫn không nghĩ ra được một địa phương nào ổn cả. Cuối cùng, anh quyết cứ giả thiết cái nơi "gia đình hạnh phúc" ấy là ở A vậy.

"Tóm lại, cái gia đình hạnh phúc đó nhất định phải ở A, không còn bàn tán gì nữa. Trong gia đình, tất nhiên có hai vợ chồng, đó là ông chủ, bà chủ. Tự do kết hôn. Họ có ký kết với nhau hơn bốn mươi điều khoản, rất tỉ mỉ, cho nên hai người hết sức bình đẳng, hết sức tự do. Lại đã học qua bậc Cao đẳng, là những tay trí thức ưu tú, cao thượng...

Bây giờ ít ai sang Nhật học nữa, vậy thì cứ cho là du học ở Âu Mỹ về. Ông chồng luôn luôn mặc âu phục, áo sơ mi cổ cứng trắng tinh; bà vợ thì tóc phi - dê, phồng phồng như tổ chim sẻ, luôn luôn để lộ hàm răng như ngà như ngọc, nhưng áo quần lại mặc kiểu Trung Quốc...". - Không, không được! Thế không được. Những hai mươi nhăm cân kia mà!

Nghe tiếng đàn ông nói ngoài cửa sổ, bất giác, anh quay đầu ra nhìn. Tấm màn cửa vẫn buông rủ xuống, vì ánh mặt trời rọi vào, chói quá. Mắt anh hoa lên. Sau đó thì có tiếng những thanh củi nhỏ quăng xuống đất sầm sập. Anh lại quay đầu lại, nghĩ: "Không việc gì đến mình. Hai mươi nhăm cân?"

"Họ là những bậc trí thức ưu tú, cao thượng, rất thích văn chương, nhưng vì từ nhỏ đều được ăn sung mặc sướng, nên không thích tiểu thuyết Nga. Tiểu thuyết Nga phần lớn tả những người lớp dưới, quả thật không hợp với gia đình này. "Hai mươi nhăm cân?" Mặc kệ! Thế thì họ xem sách gì? Thơ của Bairơn, của Kít[2]ư? Không được. Đều không ổn. À, có rồi. Họ đều thích xem cuốnNgười chồng lý tưởng.[3]Ta tuy chưa thấy mặt mũi cuốn đó như thế nào, nhưng cả đến các vị giáo sư đại học mà cũng khen thì chắc chắn họ cũng thích xem. Anh xem, tôi xem mỗi người một cuốn. Gia đình này có những hai cuốn".

Anh thấy hơi đói bụng, đặt bút xuống, đưa hai tay chống lấy đầu, làm cho cái đầu anh trông giống như một quả địa cầu để giữa hai cái trụ. Anh tưởng tượng.

"... Hai vợ chồng đang ăn cơm trưa. Chiếc bàn phủ khăn trắng tinh. Người bếp mang thức ăn lên. Món ăn Trung Quốc. "Hai mươi lăm cân" cái gì? Mặc kệ! Tại sao lại món ăn Trung Quốc nhỉ? Người phương Tây nói: món ăn Trung Quốc tốt nhất, ngon nhất, hợp vệ sinh nhất, cho nên hai vợ chồng này ăn món ăn Trung Quốc. Mới đưa lên bát thứ nhất, nhưng bát thứ nhất ấy là bát gì nhỉ..."

- Củi...

Anh giật mình quay đầu lại, thấy vợ anh đứng cạnh, phía tay trái, đôi mắt buồn bã, nhìn anh chòng chọc. Cho rằng vợ anh đến quấy rầy không để anh sáng tác, anh hơi giận, gắt lên:

- Cái gì?

- Củi. Hết sạch rồi. Nay phải mua một ít. Lần trước, mười cân vẫn hai quan tư, nay đòi những hai quan sáu. Em định giả hai quan năm, có được không?

- Được, được... thì trả hai quan năm vậy.

- Cân non quá. Ông ta nhất định kể là hai mươi bốn cân rưỡi. Em chỉ tính cho ông ta là hai mươi ba cân rưỡi thôi. Có được không?

- Được, được, thì tính cho ông ta hai mươi ba cân rưỡi.

- Như thế thì, năm năm hai nhăm, ba năm mười lăm...

- Ừ, ừ, năm năm hai nhăm, ba năm mười lăm...

Anh cũng tính không ra. Ngừng một lát, bỗng anh hăm hở cầm quản bút viết phép tính lên tờ giấy kẻ ô màu lục có cái đầu đề:Một gia đình hạnh phúcTính một hồi lâu, anh mới ngửng đầu lên nói:

- Năm quan tám!

- Thế thì, ở đây không đủ rồi. Còn thiếu tám chín đồng trinh nữa.

Anh rút ngăn kéo ra, có bao nhiêu tiền nắm vào một nắm, có hơn hai ba mươi đồng, bỏ vào tay vợ đang ngửa ra. Thấy vợ đi ra khỏi phòng, anh mới quay đầu lại về phía bàn viết. Anh cảm thấy đầu óc anh phình ra, như chất đầy củi là củi, kềnh kềnh càng càng... Năm năm hai nhăm... Trên vỏ não cân in vết bao nhiêu chữ số Ả Rập, loạn xạ. Anh hít một hơi thật sâu, rồi ráng sức thở hắt ra, hình như muốn dùng cách đó để làm cho những chuyện củi đuốc, các con số Ả Rập, năm năm hai nhăm đừng ám ảnh mình nữa. Quả thật, thở xong, anh thấy trong lòng nhẹ nhõm hẳn. Thế rồi anh lại mơ màng suy nghĩ:

"Món gì nhỉ? Hơi là lạ một chút cũng không sao. Sườn xào chua ngọt. Hải sâm nấu tôm thì xoàng quá. Muốn cho hai vợ chồng nhà này ăn mónLong hổ đấu, nhưngLong hổ đấunhư thế nào nhỉ? Có người nói đó là món thịt rắn nấu trộn thịt mèo, một món ăn sang của người Quảng Đông, không phải là yến tiệc thì không ai ăn. Nhưng mình đã có thấy cái tên món ăn này trên thực đơn các quán ăn Giang Tô rồi, người Giang Tô hình như không ăn thịt rắn và thịt mèo, e có lẽ như người nào đó nói, đó là ếch và lươn thôi. Vậy thì cho đôi vợ chồng này là người tỉnh nào đây? Mặc kệ. Nói tóm lại, dù là người tỉnh nào, có ăn một bát thịt rắn và thịt mèo hoặc thịt ếch và thịt lươn, quyết cũng không tổn thương gì cho hạnh phúc của gia đình họ cả. Vậy là bát thứ nhất nhất định phải làLong hổ đấukhông còn phải bàn tán gì nữa.

"Thế là bátLong hổ đấuđược đặt chính giữa bàn. Hai vợ chồng họ cùng cầm đũa, chỉ vào miệng bát, chàng nhìn nàng, nàng nhìn chàng, cười híp mắt lại:

- My dear, please.

- Please you eat first, my dear.

- Oh no, please, you![4]

"Thế rồi, cả hai người cùng đưa đũa ra, cùng gắp một miếng thịt rắn... không không, thịt rắn thì kỳ dị quá. Hay là cứ nói thịt lươn thôi. Như thế thì mónLong hổ đấunày phải nấu bằng thịt lươn và thịt ếch. Cả hai người cùng gắp một miếng thịt lươn, bằng nhau - ... năm năm hai nhăm, ba năm... mặc kệ! - Cùng bỏ vào miệng".

Anh không thể tự kiềm chế được, chỉ muốn ngoảnh đầu lại xem, bởi vì có tiếng người đi đi lại lại phía sau lưng hai ba bận, ồn ào. Nhưng anh cố nén lại, và nghĩ tiếp, lung tung:

"Thế này thì hình như hơi chướng một chút. Có gia đình nào mà lại như thế? Hì hì, óc mình sao lại lung tung lên thế này! Cái đầu đề hay như thế mà không thể viết thành truyện chăng? Hay là không cần thiết phải chọn hai người đi du học về? Cứ nói là đã học qua đại học ở trong nước cũng được thôi vậy. Họ đều tốt nghiệp đại học, đều là bậc trí thức cao thượng, ưu tú, cao thượng... Anh là một nhà văn. Chị cũng là một nhà văn, hoặc giả là một người yêu văn. Hay chị là một nhà thơ, và anh là một người yêu thơ, một người rất tôn trọng phụ nữ... Hay là...?"

Cuối cùng, anh không nhịn nổi nữa, quay đầu lại. Thì cạnh cái giá sách sau lưng anh, đã lù lù một chồng bắp cải, dưới ba bắp, giữa hai bắp, trên cùng một bắp xếp thành một chữ A to tướng.

"Hừ, hừ!" - Anh kinh ngạc thở dài, đồng thời thấy mặt bỗng nóng bừng và như có hàng trăm cái kim cứ chích nhẹ vào xương sống. - "Hừ" - Anh thở hắt ra một cái rõ dài, như để cho kim đừng chích vào xương sống nữa, rồi suy nghĩ tiếp:

"Nhà ở của cái gia đình hạnh phúc này phải cho rộng rãi. Có một phòng chứa đồ vặt, bắp cải các thứ đều chất vào đấy cả. Ông chồng có một phòng sách riêng, giá sách kê san sát dọc tường, tất nhiên là bên cạnh quyết không có những đống bắp cải gì gì cả; trên giá toàn là sách Trung Quốc, sách ngoại quốc, tất nhiên trong đó cũng cóNgười chồng lý tưởng, - cả hai cuốn - Lại phòng ngủ riêng. Giường gọng đồng, hay muốn giản dị hơn một chút, thì giường gỗ, như những cái xưởng số một của nhà Hỏa lò đóng, cũng được; dưới giường, gọn gàng, sạch sẽ".

Tức thì anh liếc xuống dưới giường mình, củi chất ở đấy đun hết rồi chỉ còn lại cái dây thừng bện rơm nằm thườn thượt như một con rắn chết.

"Hai mươi ba cân rưỡi..." Anh chắc chắn cái đống củi mới mua lại sẽ chất nhào vào đấy thôi. Đầu anh lại thấy kềnh kềnh càng càng. Anh vội đứng dậy, chạy ra cửa, định đóng chặt lại. Nhưng hai tay vừa chạm vào cánh cửa thì lại thấy mình nóng nảy quá, liền thôi. Anh chỉ buông cái màn cửa chứa đầy bụi xuống, vừa nghĩ thầm trong bụng: "Như thế này thì tránh được cả hai điều: đóng cửa lại thì tỏ ra nóng nảy, để cửa mở thì không yên tĩnh. Thật rất thích hợp với "đạo trung dung".

"Cho nên phòng sách của ông chồng cứ đóng cửa cả ngày". - Anh trở lại, ngồi xuống, suy nghĩ - " Ai có việc gì muốn vào hỏi thì phải gõ cửa trước, có cho phép mới được vào. Cách đó hay thật. Bây giờ giá dụ ông chồng đang ngồi trong phòng sách của mình. Và vợ đến bàn chuyện văn chương, cũng phải gõ cửa trước đã. Như thế mới yên tâm, bà ta không thể khuân bắp cải vào được".

"Come in, please, my dear"[5]

"Nhưng ông chồng không có thì giờ bàn chuyện văn chương thì làm thế nào? Thế thì cứ để mặc cho bà ta đứng ngoài mà gõ lạch cạch mãi ư? Như thế có lẽ không được.

Hình như trong cuốnNgười chồng lý tưởngcó nói đến thì phải. Thế thì e cuốn tiểu thuyết đó hay thật, mình mà nhận được tiền nhuận bút thì cũng phải đi mua một cuốn xem xem...".

Bốp!

Anh ngồi thẳng lưng ra, vì theo kinh nghiệm, anh biếtbốpnhư thế là tiếng bàn tay vợ đánh vào đầu đứa con gái mới lên ba. Nghe tiếng con khóc, nhưng anh cứ ngồi thẳng lưng, suy nghĩ:

"Gia đình hạnh phúc này có con muộn, rất muộn. Hoặc chi bằng không có con là hơn. Chỉ hai vợ chồng son ở với nhau mà thôi. Hoặc chi bằng ở khách sạn, cái gì cũng khách sạn cung cấp cho cả. Và chỉ có một người..."

Nghe tiếng nức nở to dần, anh liền đứng dậy, chui qua tấm màn cửa, vẫn suy nghĩ.

"Con khóc mà ông Mác vẫn cứ ngồi viết cuốnTư bảnnhư thường cho nên ông ta mới là vĩ nhân..."

Anh ra phòng ngoài, mở cái cửa lớn. Có mùi dầu hỏa xông lên. Con bé nằm xoài phía bên phải cửa, mặt úp xuống đất, trông thấy anh, liền khóc òa lên.

- À, à... Được rồi... Đừng khóc, đừng khóc nữa! Con của ba! Ngoan lắm!

Anh cúi xuống, ẵm con.

Anh ẵm con rồi quay lại, thấy vợ còn đứng ở phía bên trái cửa, lưng cũng thẳng ra, nhưng hai tay chống nẹ, mặt hằm hằm, giống như là chuẩn bị tập thể dục ấy!

- Cả đến mày cũng làm khổ tao. Đã không giúp được việc gì lại còn phá hoại. Cái đèn dầu để ở đó mà cũng làm cho đổ nhào đi được. Tối lấy gì mà thắp?...

- À, à... được rồi. Đừng khóc, đừng khóc nữa.

Mặc cho vợ cứ đứng nói, giọng run lên vì tức giận, anh ẵm con vào phòng, lấy tay xoa đầu con, nói:

- Con của ba ngoan lắm.

Rồi anh đặt con xuống, đẩy lùi ghế ra, ngồi, để cho con đứng kẹp giữa hai đầu gối, giơ tay lên nói:

- Đừng khóc nữa, con ngoan. Để ba làm "Mèo rửa mặt" cho mà xem nhé!

Rồi anh dướn cổ ra, lè lưỡi, giả vờ liếm hai cái vào lòng bàn tay, rồi đưa lên xoa xoa vào mặt mình.

- A, a, a, con mèo Hoa!

Con bé cười.

- Đúng đấy! Con mèo Hoa đấy!

Anh lại xoa xoa vào mặt mấy cái nữa rồi mới thôi. Trông thấy đứa bé nhìn mình cười híp lại, đôi mắt còn ướt, anh chợt thấy cái khuôn mặt của mẹ nó năm năm về trước. Đôi môi đỏ thắm lại càng giống, chỉ có nhỏ hơn một tí. Hồi đó, cũng là vào một ngày mùa đông trong sáng, vợ anh nghe anh nói là sẽ vì nàng mà bất chấp mọi trở ngại, hy sinh tất cả, thì vợ anh cũng nhìn anh cười híp lại, đôi mắt cũng đẫm lệ. Anh ngồi buồn thiu, giống như một người say. Anh nghĩ: "Hừ! Hừ! Đôi môi dễ thương quá!"

Bức màn cửa bỗng vén lên. Đống củi được khuân vào.

Anh cũng sực tỉnh, nhìn, thì thấy con, mắt còn ướt, đang hé môi đỏ thắm nhìn anh. "Đôi môi!" Anh liếc sang bên cạnh. Đống củi đang được khuân vào. "Có lẽ tương lai rồi nó cũng năm năm hai nhăm, chín chín tám mốt!... Và đôi mắt cũng buồn buồn âm thầm như thế!"

Nghĩ thế rồi anh liền với lấy tờ giấy kẻ ô màu lục trên có viết cái đầu đề và một mớ con tính, vò nát, rồi lại mở ra lau nước mắt, nước mũi cho con.

- Con ngoan! Con ra chơi một mình nhé!

Anh vừa ẩy đứa bé ra, vừa vứt mạnh cục giấy vò nát vào giỏ rác.

Nhưng tức thì anh lại cảm thấy như thế hơi nhẫn tâm với con. Anh quay đầu lại, nhìn theo con đang lủi thủi đi ra. Tai anh nghe rõ tiếng người ta sắp củi vào gậm giường. Anh muốn tập trung tư tưởng, bèn quay đầu lại, nhắm mắt cố xua đuổi những ý nghĩ bâng quơ, ngồi thật yên lặng. Anh thấy hiện lên trước mắt một bông hoa màu đen, tròn, đẹp, ở giữa màu vàng da cam, từ khóe trái mắt bên trái trôi sang bên phải, cuối cùng biến mất. Rồi lại thấy một bông hoa màu xanh rất tươi, ở giữa màu lục thẫm, tiếp theo là một chồng sáu bắp cải, cao sừng sững trước người anh, sắp thành hình chữ A to tướng.

Ngày 18 tháng 3 năm 1924

❀ ❀ ❀

[1] Người Trung Quốc thường viết trên giấy kẻ ô vuông, giấy trắng đường kẻ màu lục.

[2] G.G. Byron (1788-1824), J. Keats (1795-1821) đều là những nhà thơ Anh.

[3] Tác phẩm của Oscar Wilde (1854-1900), nhà văn Anh.

[4] Nguyên văn bằng tiếng Anh:- Mời anh.- Em gắp trước đi!- Không, không, anh gắp đi!

[5] Em vào đi! Em thân mến!