Hôm đó, từ sáng sớm đến xế chiều, ông ta mất cả thì giờ vào việc xem cuốnTrung Quốc lịch sử giáo khoa thưvà cuốnLiễu Phàm cương giám[1]qua chiếc kính lúp.[2] Quả như người đời thường nói: "Nhân sinh thức tự ưu hoạn thủy"- Ở đời, biết chữ là bắt đầu phải lo lắng - ông ta bỗng cảm thấy mình có ý bất bình với thế sự. Xưa nay, ông ta có bất bình như thế bao giờ đâu.

Trước hết, ông ta nghĩ đến bố mẹ xưa kia quả thật ít khi để tâm đến con cái trong nhà. Hồi còn nhỏ, ông ta thích nhất là trèo lên cây dâu hái trộm quả dâu ăn, nhưng ông bà cụ cứ mặc kệ. Có một lần ông ta ngã dập đầu xuống đất chảy máu, thế mà ông cụ bà cụ cũng không săn sóc cho ra trò để đến nỗi ngày nay vẫn còn vết sẹo như nhát dao chém ở mày bên trái, không bao giờ mất đi được. Bây giờ, tuy ông ta để tóc rõ dài, rẽ giữa, lại chải xiên xiên thì cũng tạm che lấp đi được, nhưng vẫn còn trông thấy cái đuôi vết sẹo lòi ra ngoài. Kể đó cũng là một khuyết điểm, vạn nhất bọn nữ sinh phát hiện ra thì nhất định họ chẳng xem ra gì nữa. Ông ta bỏ chiếc kính lúp xuống, thở dài, oán giận.

Thứ đến cuốnTrung Quốc lịch sử giáo khoa thưNgười biên soạn quả thật không chú ý biên soạn cho giáo viên dùng. Sách tuy có nhiều đoạn gần khớp với cuốnLiễu Phàm cương giám, nhưng phần lớn thì lại khác hẳn. Chỗ giống, chỗ không, như thế làm cho người ta khi giảng bài không biết làm thế nào để dùng được tài liệu ở cả hai cuốn. Nhưng khi chợt nhìn thấy mảnh giấy kẹp trong cuốn giáo khoa thư thì ông ta lại giận cái ông giáo dạy sử kia đang giữa năm học mà lại xin từ chức đi, bởi vì trên mảnh giấy đó có ghi câu:

Bắt đầu từ Chương Tám:"Sự thương vong của Đông Tấn".

Giá thử như cái ông giáo kia chưa giảng xong đoạn nói về Tam Quốc thì việc soạn bài của ông ta bây giờ cũng không đến nỗi chật vật như thế này. Ông ta thuộc nhất là lịch sử đời Tam Quốc. Nào là Đào viên kết nghĩa, Khổng Minh tá tiễn, Tam khí Chu Du, Hoàng Trung định Quân sơn trảm Hạ Hầu Uyên vv.... đoạn nào chả thuộc lòng như cháo, giảng một học kỳ cũng chưa hết. Sang đến đời Đường, thì lại có những việc như Tần Quỳnh bán ngựa, cũng là những việc ông ta biết rõ lắm. Ai có ngờ hôm nay lại phải giảng về Đông Tấn! Ông ta thở dài oán giận, rồi kéo cuốnLiễu Phàm cương giámlại xem.

- Gớm, cái anh này! Đứng ngoài nhìn vào chưa đủ sao mà lại còn phải chui vào trong nhà mình?

Người nào đứng sau lưng ông ta vòng tay ra phía trước, hất cằm ông ta lên. Nhưng ông ta vẫn ngồi yên, vì theo giọng nói và cử chỉ đó, ông ta cũng biết người rón rén đi vào đó là Hoàng Tam, bạn đánh mạt chược với ông ta. Hoàng Tam tuy là chỗ chơi thân với ông ta - mới tuần trước đây thôi, hai người rủ nhau đi đánh mạt chược, xem tuồng, uống rượu, theo gái - nhưng từ khi ông ta đăng cái bài: "Nhiệm vụ của quốc dân là phải chỉnh lý quốc sử" trên tờĐại trung nhật báo, một bài văn hết sức kêu, đọc lên hết sức sướng miệng rồi được giấy mời của trường Nữ học Hiền Lương đến dạy học, thì ông ta thấy cái anh Hoàng Tam này quả thật không được cái trò trống gì, trông lại có vẻ bần tiện nữa. Cho nên ông ta không ngoảnh lại nhìn, cứ nghiêm sắc mặt trả lời:

- Đừng nói nhảm. Tôi đang soạn bài...

- Không phải là chính miệng anh nói ra với thằng Bát rằng anh muốn làm nhà giáo là để ngắm các cô nữ sinh à?

- Anh không nên tin lời thằng Bát chó chết ấy!

Hoàng Tam ngồi xuống cạnh bàn, liếc nhìn qua trên bàn, liền phát hiện thấy, giữa chiếc kính lúp và chồng sách, một cái thiếp mời màu hồng, mở rộng. Y cầm lấy, giương mắt, đọc từng chữ một:

Chúng tôi xin trân trọng mời ông Cao Nhĩ Sở phu tử đến giảng dạy cho trường chúng tôi mỗi tuần bốn giờ lịch sử. Mỗi giờ xin tính ba hào tiền thù lao. Dạy giờ nào tính giờ ấy.

Hà Vạn Thục Trinh, hiệu trưởng trường Nữ học Hiền Lương.

Trung Hoa dân quốc năm thứ 13, cúc nguyệt, cát nhật.[3]

- Cao Nhĩ Sở phu tử? Là ai? Anh à? Anh đổi tênrồi à?

Hoàng Tam xem xong liền vội hỏi.

Nhưng Cao phu tử chỉ cười một cách ngạo nghễ. Quả thật ông ta đã đổi tên. Nhưng mà Hoàng Tam chỉ biết đánh mạt chược chứ xưa nay có để ý đến nền học vấn mới, nghệ thuật mới đâu! Y đã không biết có một nhà đại văn hào nước Nga tên là Cao Nhĩ Cơ[4]thì làm sao hiểu được ý nghĩa sâu sắc của Cao Nhĩ Sở được. Cho nên ông ta chỉ cười ngạo nghễ mà không trả lời.

Hoàng Tam bỏ chiếc thiếp mời xuống, nói:

- Hừ hừ, anh Cán! Anh không nên đùa như thế. Chán lắm! Ở đây đã có một cái trường con trai, đủ để làm cho một phong hóa suy đồi rồi, thế mà họ còn muốn mở một trường con gái nữa. Chẳng biết rồi tương lai sẽ đến như thế nào! Anh tội gì mà cũng nhúng tay vào? Tội gì?

- Đâu có thế! Hơn nữa là bà Hà Vạn Thục Trinh nhất định mời tôi cho được. Từ chối không tiện.

Vì thấy Hoàng Tam có ý phỉ báng trường, lại nhìn đồng hồ tay, đã hai rưỡi, chỉ còn nửa giờ nữa thì lên lớp nên ông ta hơi bực mình, và vẻ sốt ruột lộ ra mặt.

Hoàng Tam cũng nhanh ý liền nói lảng sang chuyện khác.

- Thôi thì không nói đến chuyện đó nữa, Chúng ta nói chuyện đứng đắn nhé! Tối hôm nay có một đám. Thằng con cả lão Mao Tư Phủ bên Mao gia- đồn ấy mà, hắn ta hiện ở đây, định mời thầy địa về xem mồ mả. Hắn ta mang theo hơn hai trăm bạc. Bọn mình đã hẹn với hắn ta là tối nay đánh vài hội, tôi một chân, anh một chân và Bát một chân. Thế nào cũng đến nhé, đừng để nhỡ. Ba thằng ta sẽ bóp mũi hắn.

- Cán - tức là Cao phu tử - trầm ngâm, không nóigì cả.

- Thế nào cũng lại nhé! Nhất định nhé! Tôi còn phải lại đằng lão Bát bàn chuyện với lão ta. Đánh ở đằng nhà tôi. Thằng ngốc ấy lần này là lần đầu tiên đi ra ngoài. Nhất định là chúng mình sẽ bóp mũi hắn. Anh đưa cỗ bài có vẽ cây trúc ấy cho tôi nào.

Cao phu tử thong thả đứng dậy, đi lại lấy cỗ mạt chược để đầu giường nằm, đưa cho Hoàng Tam. Xem đồng hồ tay thì đã hai giờ bốn mươi. Ông ta nghĩ bụng: Hoàng Tam tuy cũng được việc, nhưng hắn đã biết mình đi dạy học rồi, mà lại phỉ báng nhà trường trước mặt mình, phá rầy mình, không cho mình chuẩn bị bài lên lớp, thật là những cái không nên chút nào. Rồi ông ta nói, lãnh đạm:

- Ừ, thì chiều hẵng bàn. Tôi cần phải lên lớp cái đã.

Vừa nói, ông ta liếc nhìn bộLiễu Phàm cương giámvẻ mặt hầm hầm, cầm cuốn sách giáo khoa bỏ vào cái cặp da mới mua, rồi cẩn thận đội chiếc mũ cũng mới mua, cùng Hoàng Tam đi ra. Ra đến cửa, ông ta liền rảo bước, hai cánh tay đưa đi đưa lại như người thợ mộc khoan gỗ. Một lát, cả hai người đã khuất, không thấy bóng đâu nữa.

Cao phu tử đến trường học Nữ học Hiền Lương thì liền đem tấm danh thiếp mới in của mình cho lão lưng gù ngồi gác cổng. Một lát, nghe có tiếng: " Xin mời vào". Thế là ông ta đi theo lão lưng gù, rẽ quặt hai lần, đến "phòng giáo sư". Phòng này kiêm phòng khách luôn thể. Bà hiệu trưởng đi vắng, ông trưởng phòng giáo vụ, râu hoa râm tiếp. Ông ta đại danh là Vạn Dao Phố, biệt hiệu: " Ngọc hoàng hương án lại". Vừa rồi, ông ta có lần lượt cho đăng trên tờĐại trung nhật báonhững bài thơ trong cuốnTiên đàn thù xướng tậpcủa ông ta, tức là những bài thơ ông ta xướng họa với nữ tiên.

- Ái chà, ông Sở,[5]chúng tôi mong mỏi được gặp ngài từ lâu!

Ông Phố chắp vái lia lịa, đầu gối cũng khuỵu xuống năm sáu cái liền, tưởng chừng như ông ta sắp ngồi thụp xuống đất.

Cao phu tử, tay ôm chiếc cặp da, cũng làm như ông kia và cũng nói:

- Ái chà, ông Phố...! Chúng tôi cũng mong mỏi được gặp ngài từ lâu.

Rồi hai người cùng ngồi. Một bác chạy giấy, lờ đờ như người sắp chết, mang đến hai chén nước sôi. Cao phu tử nhìn lên chiếc đồng hồ treo tường đối diện. Chỉ mới hai giờ bốn mươi. Chậm hơn đồng hồ tay của ông ta đến nửa giờ.

- Ái chà! Cái bài báo của ngài quả thật là tuyệt tác...Vâng. Quả thật là... Cái bàiBàn về bổn phận đối với quốc túy Trung Quốcấy mà! Quả thật rõ ràng, sáng sủa, đọc mãi không biết chán. Thật nên đem ra viết mà treo lên làm châm ngôn khuyên răn bọn thanh niên. Tôi cũng rất thích văn chương, nhưng chẳng qua là làm chơi thôi, chứ không thể so sánh với ngài được.

Ông ta lại chắp tay vái vái và nói khe khẽ:

- Cái đàn Thịnh Đức của chúng tôi thường thường vẫn cầu tiên đấy! Tôi cũng thường đến đó xướng họa. Xin mời ngài lúc nào rảnh, bớt chút thì giờ quá bộ đến đây chơi. Vị bói tiên ở đó tức là vị Nhụy Châu tiên tử, theo giọng nói của cô ta, thì tựa hồ như là một vị hoa thần bị đày xuống hạ giới. Rất thích làm thơ xướng họa với các bậc danh nhân, và cũng rất tán thành những người tân đảng. Những vị học giả như ngài đây chẳng hạn, thế nào cũng được cặp mắt xanh của cô ta hết sức chú ý. Ha... Ha... Ha...

Nhưng Cao phu tử cũng không thể ngồi cao đàm khoát luận được, bởi vì bài ông sắp giảng - Sự hưng vong của Đông Tấn - ông ta chưa chuẩn bị được đầy đủ lắm. Đã thế, bây giờ lại quên đi ít nhiều rồi. Ông ta lo lắng, trông đau khổ hết sức. Trong lúc tâm trí ông ta rối loạn như thế, lại thêm có những điều lo nghĩ khác xen vào nữa, nào là khi lên lớp thì tư thế phải như thế nào cho được oai nghiêm, nào là cái vết sẹo trên trán phải làm sao che lấp đi được, nào là khi cầm sách giáo khoa đọc thì phải đọc cho thật thong thả, nào là đối với học sinh thì phải cho rộng lượng vv.... Ông ta vẫn mơ màng nghe ông Phố nói:

- Cho ít quả lật vào đấy nhé!... Câu "Tùy ý thanh loan thượng bích tiêu[6]siêu thoát quá!... Cái ông Đặng Hiếu xin năm lần, mới được một bài ngũ tuyệt...

Hồng tự phất thiên hà[7]

Chớ nói...

Mạc đạo...

Nhụy Châu tiên tử nói... Lần này là lần đầu tiên, ngài đến đây… xin giới thiệu đây là vườn thực vật của nhà trường...

- A a...

Cao phu tử đang nghĩ lung tung, bỗng thấy ông Phố giơ một ngón tay lên thì giật nẩy mình tỉnh ra, nhìn theo ngón tay ông ta. Phía ngoài cửa sổ có một đám đất trống, trồng bốn năm gốc cây... và đối diện là một ngôi nhà nhỏ một tầng, ba phòng...

Ông Phố vẫn không động đậy ngón tay, vừa chỉ vừa nói:

- Thưa, đấy là giảng đường đấy ạ!

- À à...

- Thưa học sinh trường chúng tôi dễ bảo lắm. Các em ngoài việc lên lớp nghe giảng bài chỉ chuyên tâm may vá thôi...

- À, à...

Cao phu tử quả thật hơi lúng túng. Ông ta mong ông Phố đừng nói nữa, để cho ông ta có thể tập trung tư tưởng một tí, tranh thủ nghĩ đến sự "hưng vong của Đông Tấn".

- Chỉ đáng tiếc là trong học sinh cũng có mấy em học sinh đòi làm thơ. Cái đó thật không nên. Duy tân, tất nhiên là được, nhưng làm thơ thì con cái nhà đại gia không nên. Nhụy Châu tiên tử cũng không tán thành mở trường nữ học, cho rằng làm như thế là làm hỗn loạn lưỡng nghi[8] không phân biệt nam nữ nữa. Thiên tào không thể đồng ý được. Tôi cũng đem câu chuyện đó thảo luận mấy lần với cô ta rồi.

Cao phu tử bỗng giật nẩy mình. Ông ta nghe chuông đánh.

- Không... không... Mời ngài cứ ngồi đã, đó là chuông hết giờ...

- Chắc ngài bận việc lắm, bất tất phải khách khí.

- Không ạ! Không ạ! Cũng không bận việc gì cả!

Tôi cho rằng việc mở trường nữ học là thuận theo trào lưu chung của thế giới thì ta cứ mở. Nhưng nếu làm không ra trò thì dễ lệch lạc, cho nên Thiên tào mới không bằng lòng. Có lẽ chẳng qua là vì cẩn thận mà Thiên tào phòng chỉ thế thôi. Còn nếu như được người quản lý tốt, không để cho lệch lạc đi, hợp với đạo trung dung, hết sức chú trọng đến quốc hồn, quốc túy, thì quyết không để xẩy ra điều gì tệ hại. Ngài nghĩ xem, có phải thế không ạ? Nhụy Châu tiên nữ cũng cho rằng nói như thế là đúng, vừa phải. Hà... Hà...

Người chạy giấy lại bưng lên hai chén nước đun sôi, nhưng chuông lại đánh lần nữa.

Ông Phố mời Cao phu tử uống hai ngụm nước đun sôi rồi mới thong thả đứng lên, dẫn ông ta đi qua mảnh vườn nhà trường đến giảng đường.

Tim thập thình thịch. Cao phu tử đứng cạnh bàn, người thẳng ro. Ông ta nhìn thấy nửa phòng học toàn là những mái tóc lồng phồng. Ông Phố rút trong túi áo ra một tờ giấy, mở rộng vừa nhìn vừa nói với học sinh:

- Xin giới thiệu với các em đây là giáo sư Cao Nhĩ Sở, một nhà học giả nổi tiếng, tác giả bài báo "Nhiệm vụ của quốc dân là phải chỉnh lý quốc sử" mà mọi người đều biếtĐại Trung nhật báocó nói: Cao phu tử là người hâm mộ nhà đại văn hào Nga Cao Nhĩ Cơ, nên đổi tên là Cao Nhĩ Sở để tỏ lòng ngưỡng mộ của mình. Trên văn đàn ta có một người như thế thật là một điều hết sức may mắn! Nay bà hiệu trưởng chúng ta viết giấy mời hai ba lần, ngài mới bằng lòng nhận lời đến giảng dạy môn lịch sử cho trường chúng ta...

Cao phu tử bỗng cảm thấy vắng vẻ. Thì té ra ông Phố đã đi biến đâu mất rồi, chỉ còn trơ lại một mình ông ta đứng cạnh chiếc bàn. Ông ta đành phải bước chân lên bục, cúi đầu chào, định thần, nhớ lại những điều mình dự định trước để làm thế nào cho thái độ của mình được oai nghiêm, rồi thong thả mở sách , bắt đầu giảng về sự "hưng vong của Đông Tấn".

- Hi hi...

Hình như có ai cười trộm ở đâu đây.

Tức thì Cao phu tử thấy mặt mình nóng bừng bừng. Ông ta vội vàng nhìn vào sách, thấy mình nói cũng không sai; trên sách quả in rõ mấy chữ "Đông Tấn thiên an".[9] Đối diện mình vẫn là mái tóc lồng phồng choán nửa gian phòng, không thấy động tĩnh gì khác. Ông ta đoán là vì mình nghi ngờ nên nghe như thế, chứ kỳ thực chẳng có ai cười cả. Thế rồi, ông ta định thần lại, chăm chú nhìn vào sách, thong thả giảng tiếp. Lúc đầu, tai ông ta còn nghe rõ những điều miệng ông ta nói, nhưng dần dần thì không nghe rõ nữa, thậm chí không biết mình đang nói gì. Đến khi ông ta đang phát triển đoạn nói về "mưu đồ to lớn của Thạch Lặc" thì ông ta nghe có tiếng cười sằng sặc.

Không giữ được, ông ta nhìn xuống phía học sinh. Tình hình khác hẳn lúc đầu. Nửa gian phòng toàn thấy con mắt là con mắt. Lại có rất nhiều hình tam giác cạnh đều, xinh xắn. Giữa những hình tam giác đó, có hai lỗ mũi, tất cả kết thành một cái biển sâu thẳm, chuyển động, cứ trào lên, lấp lánh, dồn về phía ánh mắt ông ta. Nhưng khi ông ta liếc lên nhìn thì bỗng lại biến đâu mất cả và trở thành những mái tóc lồng phồng chiếm nửa gian phòng.

Ông ta lại vội vàng cúi đầu xuống, không dám rời mắt khỏi cuốn sách giáo khoa nữa, bất đẵc dĩ lắm mới ngước mắt lên nhìn trần nhà. Trần nhà trát xi măng, quét vôi trắng, nay đã ngả sang màu vàng. Ở chính giữa có vẽ một đường vòng tròn, nhưng cái vòng tròn này bỗng trở thành sinh động, khi mở rộng ra, khi thu nhỏ lại; làm cho con mắt ông ta hoa lên. Ông ta nghĩ bụng: nếu mình lại nhìn xuống thì thế nào cũng không tránh được cái biển mũi và mắt đáng sợ kia, nên ông ta đành nhìn vào sách vậy. Lúc đó, ông ta đã giảng đến đoạn "Chiến tranh Phi Thủy", "Bồ Kiên sắp đến lúc hoảng sợ" thấy cỏ cây cũng tưởng là binh lính.[10]

Ông ta vẫn nghĩ rằng có nhiều người đang cười trộm ông, nhưng ông ta vẫn cố gắng giảng tiếp. Rõ ràng là ông ta đã giảng lâu lắm rồi, thế mà chuông vẫn chưa đánh. Nhìn đồng hồ tay thì không nên, sợ học sinh xem thường. Giảng một hồi nữa, lại đến "sự bột khởi của họ Thác - Bạt", tiếp theo là cái biểu về "sự hưng vong của Lục Quốc". Ông ta vốn chưa định giảng đến đoạn này nên chưa chuẩn bị.

Ông ta bỗng cảm thấy bài giảng của mình đến đây phải đình chỉ lại.

- Hôm nay là ngày đầu tiên, hãy tạm giảng đến đây...

Ông ta lúng túng một hồi rồi mới nói tiếp, chữ được chữ mất. Vừa gật đầu, vừa bước chân xuống bục, ông ta đi ra khỏi lớp.

- Hi hi hi...

Ông ta tựa hồ nghe sau lưng có nhiều người đang cười ông ta và lại phảng phất thấy những tiếng cười đó phát ra từ cái biển mũi sâu thẳm. Buồn rười rượi, ông ta đi qua sân trường, rảo bước về phía phòng giáo sư.

Ông ta giật mình một cái, đến nỗi cuốn sách lịch sử Trung Quốc rời khỏi tay rơi xuống đất, bởi vì bỗng có cái gì đụng mạnh vào đầu ông ta. Ông ta lùi lại hai bước, chăm chú nhìn thì thấy có một cành cây chắn ngay trước mắt, và đã bị cái đầu của ông ta chạm mạnh vào làm cho cái lá phải lay động. Ông ta vội cúi xuống, nhặt sách lên, thì thấy cạnh sách có một miếng gỗ, trên đề mấy chữ:

CÂY DÂU

Khoa trồng dâu

Ông ta tựa hồ nghe sau lưng có nhiều người đang cười ông ta và lại phảng phất thấy những tiếng cười đó phát ra từ cái biển mũi sâu thẳm. Thế là ông ta xấu hổ, không dám đưa tay lên xoa cái đầu đang đau nhói lên. Ông ta một mạch rảo bước về phía phòng giáo sư.

Ở đấy, hai chén nước đun sôi vẫn để nguyên, nhưng không thấy người chạy giấy tờ lờ đờ như sắp chết đâu nữa. Ông Phố cũng chẳng thấy tăm hơi đâu cả. Mọi vật đều trở thành ảm đạm, trong cái ảm đạm đó, chỉ có cái cặp da mới và cái mũ mới của ông ta là sáng chói. Nhìn lên chiếc đồng hồ treo tường, chỉ mới có ba giờ bốn mươi.

Cao phu tử về đến nhà khá lâu rồi, mà có lúc vẫn thấy người nóng bừng lên. Rồi ông ta lại giận dữ vu vơ. Cuối cùng, ông ta cảm thấy quả thật nhà trường đã làm cho phong hóa suy đồi, cứ đóng quách cửa đi là xong. Nhất là các trường nữ học... Chẳng có nghĩa lý gì cả. Chẳng qua thích hư danh mà thôi!

- Hi... Hi.

Ông ta vẫn phảng phất nghe tiếng cười. Điều đó làm cho ông ta càng giận dữ và cũng càng làm cho ông ta quyết tâm xin từ chức. "Tối đến sẽ viết thư cho bà hiệu trưởng họ Hà. Chỉ cần nói là mình bị đau chân không đi dạy được là ổn. Nhưng giá bà ta cố đến kéo đi thì làm thế nào? Cũng không nhận. Trường nữ học quả thật không biết làm cho phong hóa suy đồi đến nước nào nữa, tội gì mình lại đi nhập bọn với họ. Không nên. Ông ta nghĩ thế.

Thế rồi, ông ta ẩy quyểnLiễu Phàm cương giámra một bên tỏ ý quyết tuyệt. Cái kính lúp cũng quẳng ra ở góc. Cái thiệp mời thì gấp lại. Ông ta định ngồi xuống bỗng thấy cái màu đỏ của tấm thiệp mới đáng ghét quá. Ông ta liền cầm lấy và đem nhét vào ngăn kéo cùng cuốnTrung Quốc lịch sử giáo khoa thư.

Sách vở chồng đâu vào đấy, trên bàn chỉ còn lại chiếc kích lúp, bây giờ nhìn thấy quang đãng hẳn ra. Nhưng ông ta vẫn không thấy khoan khoái trong lòng, giống như người thiếu đi nửa linh hồn. Nhưng ông ta liền tỉnh ra; ông ta đội cái mũ dạ quai đỏ vào, đi thẳng đến nhà Hoàng Tam.

Lão Bát nói to:

- Giáo sư Nhĩ Sở họ Cao đến đây rồi!

Ông ta chau mày, gõ vào đỉnh đầu lão Bát một cái, nói:

- Chỉ láo!

-Lên lớp chưa? Thế nào? Có cô nào nhớ không? Hoàng Tam hỏi vẻ sốt sắng.

- Tôi không định đi dạy nữa. Trường học nữ quả thật không biết còn làm cho phong hóa suy đồi đến nước nào nữa. Chúng ta không thể trà trộn vào với họ được.

Người con cả nhà họ Mao đi vào, béo tròn như cục bột.

- Ái chà! Mong mãi.

Cả nhà chắp tay vái, đầu gối khuỵu xuống hai ba lần như sắp ngồi xổm xuống cả.

Lão Bát chỉ Cao phu tử nói với người con cả ông Mao:

- Xin giới thiệu đây là anh Cao Cán Đinh mà hôm nọ tôi đã nói chuyện với ông.

- A, a... Rất lấy làm hân hạnh.

Người con cả nhà họ Mao liền đặc biệt chắp tay vái và gật gật đầu.

Phía tay trái gian phòng đã bày sẵn một chiếc bàn đặt xiên xiên. Hoàng Tam một mặt chào khách, một mặt cùng đứa ở gái bố trí chỗ ngồi và sắp đặt những chiếc thẻ gỗ thay tiền mặt. Một lát, ở mỗi góc bàn đã cắm một cây nến gầy guộc thắp sẵn. Cả bốn người ngồi vào bàn.

Im phăng phắc, chỉ nghe tiếng con bài mạt chược bằng xương đập lách cách vào mặt bàn bằng gỗ tứ đàn, trong cái tĩnh mịch buổi đầu hôm, nghe càng vang tợn.

Bài của Cao phu tử không đến nỗi xấu lắm, nhưng ông ta vẫn không được vui, trong lòng bất bình cái gì. Ông ta tính vốn hay quên, chỉ có lần này ông ta cứ thấy lo lo cho nền phong hóa. Tuy trước mắt ông ta số thẻ tăng lên nhưng cái đó cũng không thể làm cho ông ta thư thái, vui vẻ lên được. Nhưng rồi thời thế thay đổi, phong hóa cuối cùng cũng thấy tốt hơn. Có điều, lúc ấy đã khuya, đánh đến hồi thứ hai rồi, và ông ta sắp ù một ván "thanh thiên sắc".

Ngày 1 tháng 5 năm 1925

❀ ❀ ❀

[1] Viên Liễu Phàm, tên Hoàng, người thời Vạn Lịch, triều Minh (1573-1620), tác giả Lịch pháp tân thư và Quần thư lược khảo. Cuốn Cương giám hiện thường dùng của Viên Liễu Phàm và Vương Phượng Châu, gọi là Cương giám hợp biên, 39 quyển.

[2] Kính soi để đọc những sách in chữ nhỏ.

[3] Cúc nguyệt, cát nhật: Ngày tốt, tháng hoa cúc, tức tháng thu. Bọn phụ trách trường Nữ học này là một bọn phục cổ nên gọi các ông giáo là phu tử, mà đề ngày tháng thì đề theo Âm lịch.

[4] Marxim Gorki. Chữ Trung Quốc phiên âm là Cao Nhĩ Cơ.

[5] Tức Cao Nhĩ Sở.

[6] Khi say dựa vào cánh chim loan bay trên mây xanh.

[7] Tay áo hồng quét dải Ngân Hà.

[8] Lưỡng nghi: vốn dùng để chỉ trời đất, sau dùng để chỉ nam nữ.

[9] Nhà Đông Tấn dời đô xuống Giang Nam.

[10] Sử chép Bồ Kiên đánh với Tạ Huyền ở sông Phi Thủy, Bồ Kiên đại bại. Y cùng với anh em lên thành nhìn về phía quân nhà Tấn, thấy cây cỏ trên núi Bát Công Sơn tưởng là quân đội của đối phương. Câu "Thảo mộc giai binh" lấy ở tích này.