Một vị Thiên thần đến gặp tôi và phán rằng: “Ôi kẻ trẻ tuổi đáng thương và dại dột thay! Ôi cảnh ngộ thật hãi hùng, thật khủng khiếp! Hãy ngẫm cho kỹ cái hỏa ngục đang sục sôi lửa đỏ mà ngươi đang tự chuẩn bị cho chính mình đến muôn đời muôn kiếp, nơi mà ngươi đang lao tới với một tốc độ cuồng si nhường ấy.”

Tôi đáp: “Có lẽ ngài sẽ sẵn lòng chỉ cho tôi biết cõi phần đời đời của tôi, rồi chúng ta sẽ cùng nhau chiêm ngắm nó, để xem cõi của ngài hay cõi của tôi đáng mong ước hơn.”

Thế là ngài dẫn tôi qua một chuồng ngựa, qua một ngôi nhà thờ, rồi đi xuống tầng hầm nhà thờ; ở tận cùng căn hầm ấy là một cối xay; chúng tôi đi qua cối xay để đến một hang động; chúng tôi dò dẫm bước đi đầy nhọc nhằn dọc theo hang động quanh co, cho đến khi hiện ra bên dưới chúng tôi một khoảng không gian vô tận tựa như vòm trời hạ giới, và chúng tôi bấu víu vào rễ cây, treo lơ lửng trên vực thẳm mênh mông này; nhưng tôi liền cất tiếng: “Nếu ngài bằng lòng, chúng ta hãy lao mình vào khoảng không này để xem ơn Quan Phòng có hiện diện ở đây chăng; nếu ngài không đi, tôi sẽ đi.” Song ngài đáp lại rằng: “Chớ có cả gan, hỡi người thanh niên; thay vào đó, trong lúc chúng ta đang đứng đây, hãy chiêm ngưỡng cõi phần của ngươi đi, chẳng mấy chốc nó sẽ hiện hình khi bóng tối tan đi.”

Thế nên tôi cùng ngồi lại với ngài trong cái rễ xoắn xuýt của một cội sồi; còn ngài thì lơ lửng trong một cái nấm, chúc đầu xuống vực sâu.

Dần dần, chúng tôi nhìn rõ vực thẳm vô tận, hừng hực lửa như khói của một đô thị đang bốc cháy; bên dưới chúng tôi, ở một khoảng cách vô cùng xa xôi là mặt trời, đen kịt nhưng vẫn tỏa sáng; xung quanh nó là những vệt lửa trên đó quay cuồng những con nhện khổng lồ, đang bò trườn săn đuổi con mồi — những sinh vật bay, hay đúng hơn là đang bơi lội trong vực sâu vô tận, mang những hình thù ghê rợn nhất của loài vật sinh ra từ sự mục nát; và không khí đặc quánh bóng dáng chúng, như thể được cấu thành từ chính chúng. Đó là những Ác quỷ, được gọi là các thế lực của không trung. Giờ đây, tôi cất lời hỏi người đồng hành xem đâu là cõi đời đời của tôi.

Ngài đáp: “Nằm giữa những con nhện đen và trắng.”

Nhưng giờ đây, từ giữa những con nhện đen và trắng ấy, một đám mây và lửa bùng lên, cuồn cuộn càn quét qua vực sâu, làm đen kmịt vạn vật bên dưới khiến tầng vực thẳm bên dưới trở nên đen thẫm như biển cả, và gầm thét với một âm thanh kinh hoàng. Dưới chân chúng tôi lúc này chẳng còn thấy gì ngoài một cơn bão táp tối tăm, cho đến khi hướng tầm mắt về phía Đông giữa những đám mây và ngọn sóng, chúng tôi nhìn thấy một thác máu hòa lẫn với lửa, và chỉ cách chúng tôi chừng mấy tầm ném đá, những khúc cuộn vảy của một con quái xà khổng lồ lúc ẩn lúc hiện. Cuối cùng ở phía Đông, cách đó khoảng ba độ, một chỏm lửa nhô lên trên những con ngọn sóng; nó từ từ dựng đứng lên như dãy núi bằng vàng, cho đến khi chúng tôi nhận ra hai quả cầu lửa đỏ rực, khiến biển cả hoảng hốt trốn chạy trong từng đám mây khói; và giờ đây chúng tôi nhận ra đó chính là cái đầu của Leviathan. Trán hắn chia thành những sọc xanh lục và tía, giống như vằn trên trán một con hổ; chẳng mấy chốc chúng tôi thấy cái miệng và mang đỏ rực của hắn treo lơ lửng ngay trên lớp bọt nước đang cuồn cuộn phẫn nộ, nhuốm màu những tầng vực đen tối bằng những luồng sáng đẫm máu, lao thẳng về phía chúng tôi với toàn bộ cơn thịnh nộ của một bản thể thiêng liêng.

Người bạn Thiên thần của tôi leo từ vị trí của mình trở lại cối xay. Tôi ở lại một mình, và rồi thị kiến ấy không còn nữa; thế nhưng tôi lại thấy mình đang ngồi trên một bờ cỏ nên thơ bên dòng sông dưới ánh trăng, lắng nghe một nghệ sĩ gảy đàn hạc đang cất tiếng hát; và chủ đề khúc ca của ông là: “Kẻ chẳng bao giờ thay đổi quan điểm cũng tựa như vũng nước đọng, chỉ sinh sôi những loài bò sát trong tâm trí.”

Nhưng tôi đứng dậy, đi tìm cối xay, và ở đó tôi gặp lại vị Thiên thần của mình, người đang vô cùng kinh ngạc liền hỏi tôi đã trốn thoát bằng cách nào.

Tôi đáp: “Tất cả những gì chúng ta vừa thấy đều là do siêu hình học của ngài mà ra cả; bởi vì khi ngài bỏ chạy, tôi thấy mình đang ngồi trên bờ cỏ dưới ánh trăng và thưởng thức tiếng đàn. Nhưng giờ khi chúng ta đã thấy cõi đời đời của tôi rồi, tôi có nên cho ngài xem cõi của ngài không?” Ngài bật cười trước lời đề nghị của tôi; nhưng tôi bất ngờ dùng sức chộp lấy ngài vào lòng, rồi bay vút về hướng Tây xuyên qua màn đêm, cho đến khi chúng tôi vươn lên cao hơn cả cái bóng của trái đất; rồi tôi cùng ngài lao thẳng vào tâm mặt trời; tại đây tôi tự khoác cho mình tấm áo trắng, tay cầm những trước tác của Swedenborg, rồi hạ mình từ xứ sở hào quang ấy, vượt qua tất cả các hành tinh cho đến khi đến Sao Thổ. Nơi đây tôi dừng chân nghỉ ngơi, rồi nhảy phóc vào khoảng không giữa Sao Thổ và các vì sao cố định.

“Ở đây,” tôi nói, “là cõi của ngài; trong khoảng không gian này, nếu có thể gọi đây là không gian.” Chẳng mấy chốc chúng tôi nhìn thấy chuồng ngựa và ngôi nhà thờ, tôi dẫn ngài đến trước bàn thờ và mở Kinh thánh ra, kìa! đó là một cái hố sâu thẳm, nơi tôi lao xuống, dồn ép vị Thiên thần đi trước mình. Chẳng mấy chốc chúng tôi nhìn thấy bảy ngôi nhà bằng gạch. Chúng tôi bước vào một ngôi. Trong đó có rất nhiều khỉ, vượn và đủ các loài tương tự, bị xiềng xích ở lưng chừng thân, đang nhe răng cười toe toét và chộp lấy nhau, nhưng bị níu lại bởi những chiếc xiềng quá ngắn. Tuy nhiên, tôi thấy thỉnh thoảng chúng sinh sôi đông đúc hơn, rồi những kẻ yếu bị những kẻ mạnh bắt lấy, với vẻ mặt nhăn nhở cười cợt, chúng giao hoan rồi ăn tươi nuốt sống nhau bằng cách xé rách từng chiếc chi này đến chiếc chi khác cho đến khi thân thể chỉ còn lại một cỗ thân trơ trọi; phần thân này, sau khi nhe răng cười và hôn hít với vẻ trìu mến giả tạo, chúng cũng nuốt sạch luôn. Và đây đó tôi thấy có con đang ngon lành rỉa lấy thịt ngay trên cái đuôi của chính mình. Vì mùi hôi thối nồng nặc làm cả hai chúng tôi vô cùng khó chịu, chúng tôi bèn bước vào cối xay; và tôi mang theo trong tay bộ xương của một tử thi, thứ mà khi bước vào cối xay đã biến thành cuốn Luận lý học của Aristotle.

Thế là vị Thiên thần cất tiếng: “Ảo tưởng của ngươi đã đánh lừa ta, và ngươi phải cảm thấy xấu hổ mới phải.”

Tôi đáp: “Chúng ta đang đánh lừa lẫn nhau đấy chứ, và thật hoài công vô ích khi trò chuyện với một kẻ mà các trước tác chỉ toàn là Luận lý học.”

“Ta vẫn luôn nhận ra rằng các Thiên thần đều mang cái thói kiêu căng tự phụ khi luôn nhắc đến bản thân như những kẻ thông thái duy nhất; họ làm điều đó với sự ngạo mancự tuyệt đối nảy sinh từ tư duy hệ thống.

“Cũng như Swedenborg huyễn hoặc rằng những điều ông ta viết ra là hoàn toàn mới mẻ; dẫu cho chúng chẳng qua chỉ là mục lục hay bảng tra cứu của những cuốn sách đã được xuất bản từ lâu.

“Có kẻ dắt theo một con khỉ để biểu diễn mua vui, và bởi vì hắn khôn hơn con khỉ một chút xíu, hắn liền trở nên kiêu ngạo, tự cho mình uyên bác hơn cả bảy người gộp lại. Swedenborg cũng y như vậy; ông ta vạch trần sự dại dột của các giáo hội, phơi bày những kẻ đạo đức giả, cho đến khi tự ảo tưởng rằng tất cả mọi người đều sùng đạo, còn bản thân ông là kẻ duy nhất trên trái đất từng phá vỡ được lưới bẫy.

“Giờ thì hãy lắng nghe một sự thật rành rành: Swedenborg chưa hề viết ra được một chân lý mới nào cả. Giờ hãy nghe thêm một điều nữa: ông ta đã gom góp tất cả những lời dối trá cũ kỹ.

“Và đây là nguyên do: ông ta trò chuyện với các Thiên thần — những kẻ vốn toàn là người sùng đạo, chứ không hề giao du với Ác quỷ — những kẻ căm ghét tôn giáo, bởi vì tâm trí tự phụ của ông ta đã tước đi khả năng đó.

“Thế nên các trước tác của Swedenborg chỉ là sự tổng kết của mọi quan điểm hời hợt, và là sự phân tích những tư tưởng cao siêu hơn, chứ chẳng đi được đến đâu xa hơn thế.

“Lại nghe thêm một sự thật rành rành nữa nhé: bất kỳ kẻ nào có đôi chút năng khiếu cơ học đều có thể dựa vào các trước tác của Paracelsus hay Jacob Behmen để sản xuất ra mười ngàn tập sách có giá trị ngang ngửa với của Swedenborg, và từ tác phẩm của Dante hay Shakespeare thì số lượng ấy sẽ là vô tận.

“Nhưng một khi đã làm được điều đó, chớ có cao ngạo tự cho rằng mình hiểu biết uyên bác hơn cả bậc thầy, bởi kẻ ấy chẳng qua chỉ đang cầm một ngọn nến đứng giữa ánh ban mai.”