Sau khi đến Miên Châu, dù Lý Nghị đã đi thăm một số vùng nông thôn, nhưng việc đó không toàn diện, chỉ là có một cái nhìn khái quát về công tác nông thôn dưới quyền quản lý của mình.

Dịp Tết này, Lý Nghị dự định thâm nhập cơ sở, dành thời gian để hiểu sâu hơn về hiện trạng nông thôn Miên Châu.

Nhiêu Nhược Hi đã về nhà ăn Tết. Còn Chu Phong và Tôn Vy, sau khi công tác tinh giản biên chế cấp phó được thực hiện triệt để, họ đã khôi phục chức vụ cũ, vợ chồng cùng nhau về nhà, trở về quê cũ Tây Châu để đón năm mới.

Tiền Đa và Nhậm Như đang trong giai đoạn trăng mật tân hôn mặn nồng, đương nhiên không thể ở bên cạnh Lý Nghị.

Điền Hoa là thư ký của Lý Nghị, lẽ ra phải luôn theo sát Lý Nghị, nhưng Lý Nghị là người biết quan tâm cấp dưới nên đã cho anh ta nghỉ phép, để anh về nhà đoàn tụ.

Lần xuống nông thôn này, Lý Nghị không mang theo bất kỳ cấp dưới nào.

Người đi cùng chỉ có một mình Lương Phượng Bình mà thôi.

Ngày Ba mươi Tết, những việc cần bận rộn cơ bản đã xong xuôi.

Bàn bạc với Lương Phượng Bình xem nên đi đâu ăn Tết, Lương Phượng Bình cười nói: "Cậu từng đến trại Khương bao giờ chưa?"

Lý Nghị đáp: "Nông thôn ở huyện Bắc Khương à? Tôi đi rồi."

Lương Phượng Bình cười lắc đầu: "Tôi đoán cậu vẫn chưa từng đến trại Khương thực sự đâu."

Lý Nghị hỏi: "Ồ? Có gì khác biệt sao?"

Lương Phượng Bình nói: "Huyện Bắc Khương tuy người Khương chiếm đa số, nhưng từ lâu nay, cùng với sự giao thoa và kết hôn giữa các dân tộc, văn hóa dần bị đồng hóa. Nhiều trại Khương cổ xưa cũng biến mất cả rồi. Những nơi cậu từng đến đều đã bị Hán hóa khá nghiêm trọng, hình thức cổ xưa của các ngôi trại từ lâu đã không còn tồn tại nữa."

Lý Nghị nói: "Tôi thấy nhà của những người dân tộc Khương đó vẫn rất khác biệt so với nhà ở của người Hán. Nhà của họ không lớn, hình như đều được xây bằng đá."

Lương Phượng Bình cười: "Đúng vậy, nhà ở thực sự của người Khương chính là được xây bằng đá. Để tôi đưa cậu đi xem một trại Khương nguyên sơ, ở đó đón Tết mới thực sự náo nhiệt và vui vẻ."

Lý Nghị nói: "Được thôi! Tôi đang muốn tìm lại cái vị Tết của thời thơ ấu đây! Bây giờ đón Tết, trong thành phố chẳng có vị Tết gì cả, ngay cả ở nông thôn, vì nhiều lý do mà người ở nhà đón Tết cũng ít đi rõ rệt, không còn không khí náo nhiệt như những năm trước nữa."

Lương Phượng Bình thở dài: "Phải đó, kinh tế càng phát triển thì những thứ truyền thống lại càng ít đi. Nhưng cái trại Khương mà tôi đưa cậu đến, tuyệt đối sẽ không làm cậu thất vọng."

Lý Nghị lái xe theo sự chỉ dẫn của Lương Phượng Bình lên đường đến một ngôi làng ở huyện Bắc Khương.

Trên đường đi, Lương Phượng Bình giải thích cho Lý Nghị một số thói quen sinh hoạt cơ bản của người Khương.

"Ngoài Tết Nguyên Đán ra, người Khương còn có một cái Tết riêng gọi là Tết Khương. Được tổ chức lễ hội vào mùng 1 tháng 10 Âm lịch hàng năm, thường kéo dài 3 đến 5 ngày, có bản trại tổ chức đến mùng 10 tháng 10. Theo phong tục dân gian, khi đón Tết Khương phải trả lễ tạ thần, phải kính tế Thiên Thần, Sơn Thần và Trại Thần. Cả bản trại phải ăn bữa cơm đoàn viên, uống rượu tát, nhảy múa điệu Sa Lãng, đến khi vui vẻ mới tan." Lương Phượng Bình cười: "Tiếc là cậu không kịp chứng kiến sự náo nhiệt đó."

Lý Nghị nói: "Xem ra tôi vẫn là kẻ thiển cận rồi."

Khi đến trại Khương cổ xưa mà Lương Phượng Bình nói, vừa đúng giữa trưa.

Lý Nghị bị cảnh sắc kỳ lạ trước mắt làm cho chấn động!

"Kiến trúc của người Khương mang đậm nét dân tộc nhất. Người Khương mấy nghìn năm qua sống dựa vào núi cao. Vì vậy, họ tận dụng vật liệu tại chỗ, dùng đất, đá trên núi gần đó. Trước tiên đào những rãnh vuông sâu khoảng một đến hai mét trên mặt đất đã chọn, rồi dùng những phiến đá lớn xây chân móng trong rãnh, rộng khoảng ba thước, sau đó dùng bùn vàng đã tôi kỹ làm vữa, gắn kết các phiến đá. Tường đá từ dưới lên trên dần dần mỏng đi, từng tầng thu hẹp lại, trọng tâm tường đá hơi nghiêng vào trong nhà, tạo thành lực hướng tâm, ép vào nhau để trở nên vững chắc, ổn định. Các lớp cấu trúc của mái nhà từ dưới lên trên lần lượt là dầm chính, rui, lớp gỗ chẻ, thanh tre, gai vàng, cọ, rất mang đậm nét dân tộc." Lương Phượng Bình rõ ràng rất quen thuộc với vùng này, vừa dẫn Lý Nghị đi vào vừa giải thích.

"Những công trình kiên cố mộc mạc này không cần vẽ bản đồ, không cần treo dây mực, không cần vạch tuyến, cấu trúc cân đối, góc cạnh nhô ra, hùng vĩ kiên cố, tinh xảo độc đáo. Hoàn toàn dùng mắt thường để xếp đá đắp gỗ, tạo nên cả bản trại liền một khối. Cậu xem, cả bản trại tự thành một thể thống nhất, không có nhà cửa riêng lẻ tách biệt."

Lý Nghị nhìn mà kinh ngạc không thôi, nói: "Đây quả thực là một kỳ quan có một không hai trong lịch sử kiến trúc thế giới, thật đáng kinh ngạc! Cái tháp canh ở cổng làng này là gì vậy?"

Lương Phượng Bình nói: "Kiến trúc Khương tộc nổi tiếng nhất là tháp canh, nhà xây bằng đá, cầu treo, đường ván và đập thủy lợi. Như công trình Đô Giang Yển nổi tiếng, đến nay đã có lịch sử hơn 2000 năm, vẫn đang mang lại phúc lợi cho dân, trong đó kết tinh mồ hôi và trí tuệ của người Khương cổ đại. Loại lô cốt này chính là tháp canh của người Khương. Toàn bộ trại Khương được xây dựng dựa trên hai tháp canh ở cổng trại này làm điểm mốc, áp dụng hình dáng Cửu Cung Bát Quái."

Lý Nghị cười nói: "Một ngôi trại mà cũng ẩn chứa Cửu Cung Bát Quái? Thật là hiếm thấy."

Lương Phượng Bình nói: "Trại Khương lấy tháp cao làm trung tâm, bố trí tám lối ra vào theo hình phóng xạ. Tám lối ra vào này lại dùng mười ba lối đi nhỏ đan thành mạng lưới giao thông thông suốt. Dưới lòng đất của trại lại đào rất nhiều rãnh dẫn nước ngầm, phía trên phủ đá phiến và đất, cứ một khoảng cách nhất định lại chừa lại đá phiến có thể di chuyển, mở ra là có thể lấy nước, rất an toàn và bí mật. Người bình thường vào trại cũng giống như vào mê cung vậy, không dễ gì đi ra được."

Lý Nghị nghe xong, chậc chậc khen ngợi: "Thật là kỳ diệu!"

Đang nói, mấy người nam nữ mặc trang phục dân tộc Khương đi tới chào hỏi Lương Phượng Bình.

Lý Nghị thầm nghĩ, ngôi trại Khương kỳ diệu này, chỉ e trong thảm họa lớn vài năm sau sẽ bị san phẳng mất thôi? Những di sản dân tộc cấp hóa thạch này cũng sẽ theo đó mà chôn vùi.

Người dân Khương địa phương nghe tin thị trưởng thành phố đích thân đến trại Khương đón Tết, vô cùng vui mừng, nhiệt tình mời Lý Nghị và Lương Phượng Bình về nhà mình làm khách.

"Đây là ông Khương Ba Đa, cũng là trại chủ của trại Khương này." Lương Phượng Bình chỉ vào một người đàn ông trung niên, giới thiệu với Lý Nghị.

"Chào ông Khương, mạo muội đến thăm, làm phiền nhiều rồi." Lý Nghị bắt tay ông ta.

"Thị trưởng Lý!" Khương Ba Đa cười nói: "Chào mừng đến trại Khương Bạch Vân đón Tết. Tôi từng thấy ông trên tivi rồi." Ông ta nhiệt tình mời Lý Nghị về nhà. Lý Nghị nhìn Lương Phượng Bình, Lương Phượng Bình khẽ gật đầu. Lúc này Lý Nghị mới theo Khương Ba Đa về nhà ông ta.

"Họ Khương khá hiếm gặp nhỉ." Lý Nghị cười hỏi.

Lương Phượng Bình nói: "Chúng ta thường xưng mình là con cháu Viêm Hoàng, Viêm Đế và Hoàng Đế vốn là anh em ruột thịt, Viêm Đế Thần Nông thị, Hoàng Đế Hiên Viên thị. Vào thời Viêm Hoàng, nước ta vẫn đang ở giai đoạn cuối của chế độ mẫu hệ, con cái đều theo họ mẹ, chỉ biết mẹ mà không biết cha, họ đến từ mẹ, còn thị đến từ cha. Bộ lạc Viêm Đế thời đó chiếm địa vị thống trị trong tộc Khương, bộ lạc cư trú ở sông Khương, một nhánh của sông Vị phía nam núi Kỳ Sơn, Thiểm Tây ngày nay, vì vậy Viêm Đế theo họ mẹ là Khương."

Lý Nghị nói: "Lão Lương thật là uyên bác, tùy tiện nói một họ thôi mà ông cũng có thể nói ra lai lịch của nó."

Lương Phượng Bình nói: "Họ Khương không phải họ bình thường đâu. Người xưa có quy tắc rất nghiêm ngặt về họ thị, nghĩa là họ Khương là họ của bộ lạc nơi nữ vương của tộc Khương ở, các bộ lạc khác không được mang họ Khương. Ví dụ như bộ lạc Hoàng Đế lúc đó không chiếm địa vị thống trị, vì bộ lạc cư trú ở sông Cơ, Thiểm Tây nên theo họ mẹ là Cơ. Đừng coi thường hai họ Khương và Cơ này, hiện nay trong hàng vạn họ của người Trung Quốc, đại đa số đều phân hóa từ hai họ này mà ra."

Lý Nghị nói: "Vậy tại sao trong xã hội lại rất ít thấy người mang họ Khương và họ Cơ?"

Lương Phượng Bình nói: "Từ sau thời Viêm Hoàng, nước ta cơ bản bước vào chế độ phụ hệ, nam giới đóng vai trò thống trị trong xã hội. Để duy trì quyền lợi của mình, người xưa đã đặt ra một quy định, đó là chỉ có con trưởng mới được kế vị và có vinh hạnh nhận được họ của cha, các con khác đều không có quyền mang họ cha mà do cha ban cho họ thị, ban cho cái gì thì mang họ đó. Vì vậy con trưởng truyền cho con trưởng, cứ như vậy suốt hơn bốn nghìn năm, phồn diễn ra vô số họ. Ngày nay nếu cậu gặp một người họ Khương hoặc Cơ, thì người đó chính là dòng dõi trực hệ của Viêm Đế hoặc Hoàng Đế đấy."

Lý Nghị cười ha ha, nói với Khương Ba Đa: "Thất kính, thất kính!"

Khương Ba Đa nói: "Tôi cũng là lần đầu tiên được nghe về nguồn gốc họ Khương của chúng tôi đấy."

Vào nhà họ Khương, Khương Ba Đa liền gọi: "Mộc Hương, Mộc Hương, mau pha trà ngon ra đây, nhà có khách quý."

"Dạ!" Một giọng thiếu nữ trong trẻo vang lên từ phòng trong, không lâu sau, một thiếu nữ thanh tú xinh đẹp mặc trang phục dân tộc Khương bưng trà bước ra. Lý Nghị sáng mắt lên, không khỏi ngắm nhìn cô bé vài lần.

"Khách quý mời uống trà." Thiếu nữ tộc Khương e thẹn dâng trà cho Lý Nghị.

"Đây là con gái tôi, Khương Mộc Hương." Khương Ba Đa cười giới thiệu.

"Khương Mộc Hương, cái tên thật đẹp." Lý Nghị cười nhận lấy chén trà, khen một câu.

Khương Ba Đa nói: "Lúc mẹ nó sinh nó, vừa vặn ở trên một mảnh đất trồng Mộc Hương, nên mới đặt cho nó cái tên này."

Khương Mộc Hương nghe cha nhắc đến mẹ, bỗng quay đầu bỏ đi.

"Mẹ nó mệnh bạc, sinh nó không bao lâu thì mất rồi." Khương Ba Đa thở dài một tiếng, lấy thuốc lá ra, đưa cho Lý Nghị và Lương Phượng Bình mỗi người một điếu, rồi tự mình châm lửa hút.

Lý Nghị đang định nói vài câu an ủi, bỗng nghe thấy một tiếng hát du dương vang lên.

Lời bài hát, Lý Nghị không hiểu một âm nào, nhưng âm điệu buồn bã quấn quýt, uyển chuyển nghe rất hay.

"Mộc Hương lại nhớ mẹ rồi." Khương Ba Đa rít mạnh hai hơi thuốc, gọi vào trong: "Mộc Hương, mang rượu tát và bánh nướng ra đãi khách mau!"

"Cha, đã là khách quý thì bánh nướng sao đủ ạ, con làm chút thịt xông khói cũ, nấu thêm chút nấm bụng dê." Khuôn mặt xinh xắn của Khương Mộc Hương lại xuất hiện ở cửa, đôi mắt to chớp chớp nhìn Lý Nghị một cái, rồi lại e thẹn cúi đầu xuống, khuôn mặt trắng như tuyết như được nhuộm thêm một lớp phấn hồng.

"Ha ha!" Lương Phượng Bình cười nói: "Vẫn là Mộc Hương hiểu chuyện. Mau đi làm món ngon đi, ông Lương của cháu còn đang đợi ăn đây."

Lý Nghị cũng cười mỉm, chỉ cảm thấy Khương Mộc Hương trong sáng tự nhiên, đáng yêu vô cùng.

Khi ăn cơm, Lý Nghị hỏi Mộc Hương: "Cháu bao nhiêu tuổi rồi?"

Khương Mộc Hương đáp: "Mười bảy."

Lý Nghị lại hỏi: "Học cấp ba rồi chứ?"

"Dạ chưa. Chỉ học vài năm tiểu học thôi ạ."

Lương Phượng Bình thấy Lý Nghị hỏi những câu này, liền biết Lý Nghị muốn tìm hiểu tình trạng giáo dục văn hóa ở trại Khương, liền nói: "Lúc đến, cậu cũng thấy rồi đấy, mười mấy dặm xung quanh toàn là núi, chỉ có mấy ngôi trại Khương thế này, lũ trẻ muốn học tiểu học phải đi bộ mười mấy dặm đường. Cấp hai thì chỉ ở trấn mới có, đi lại quá xa, mà lại không có xe. Dù có xe, học sinh trong trại cũng không ngồi nổi đâu."