LÀM THẾ NÀO JONES NHÌN THẤY TÔI? Tôi bước ra cầu tàu khi ông và cặp đôi kia quay lại. Tôi đã trốn kỹ sau thùng rác khổng lồ, nhưng vẫn bị ông phát hiện ra.
Mới vài ngày trước, tôi đã bất ngờ gặp lại Jones ở Fairhope. Kể từ lần gặp đó, tôi rất háo hức về sự kiện ngày thứ Năm. Với ý nghĩ phòng hội nghị lớn của khách sạn Grand sẽ chật kín các bậc phụ huynh, tôi đến sớm để có một chỗ ngồi tốt trong lớp học. Thật không may, điện thoại reo vang khi tôi tiến vào bãi đỗ xe của khách sạn.
Màn hình điện thoại hiện tên Matt Baugher. Đó là người bên nhà xuất bản. Chỉ nhìn thấy tên anh ta ở đó đã gợi lên vô vàn cảm giác tội lỗi vì không giao bản thảo đúng hạn. Tôi biết mình cũng làm liên lụy đến công việc của Matt, thế nên dù rất muốn bỏ trốn, tôi vẫn trả lời điện thoại và nói chuyện với Matt gần bốn mươi phút.
Khi nói lời tạm biệt, tôi cảm thấy rất tồi tệ. Vì tôi biết mình sẽ vào lớp học của Jones muộn hoặc đã lỡ mất nó, nhưng lý do chính lại là Matt. Nếu anh ta to tiếng hoặc đe dọa bằng pháp lý, tôi có thể tiếp nhận được. Nhưng Matt lại rất tử tế. Anh cười nói và cam đoan rằng không hề lo lắng dù chỉ một chút về khả năng tôi sẽ mang đến câu chuyện tuyệt nhất. Matt rất điềm tĩnh, lạc quan và khích lệ tôi, dù anh ta không cố tình, nhưng tôi gác điện thoại với cảm giác áp lực hơn bao giờ hết.
Sau đó tôi không thể tìm thấy lớp học, dù đã kiểm tra từng phòng họp và khi hướng đến sảnh chính để hỏi, tôi nhìn ra bên ngoài và thấy Jones đứng cùng một cặp đôi. Thất vọng vì đã bỏ lỡ mọi thứ, tôi hướng đến cầu tàu, hy vọng vẫn có thể trò chuyện vài phút với Jones.
Khi đến gần, tôi loáng thoáng nghe được cuộc trò chuyện có vẻ nghiêm túc và quyết định không xen ngang. Tôi ngồi sau một thùng rác lớn, nửa lắng nghe nửa bỏ ngoài tai khi ông gọi tôi ra.
Nhưng khi tôi ngượng ngùng đến gần, Jones phá lên cười và điều đó khiến tôi cảm thấy khá hơn. Ông giới thiệu tôi với nhà Porter, và chỉ sau một vài phút, tâm trạng tôi đã thay đổi hoàn toàn. Jones luôn khiến tôi cảm thấy khá hơn, nhưng ở mức độ nào đó, thật thú vị khi được chứng kiến ai đó đang cố gắng hiểu được ông.
Qua nhiều năm, tôi biết hầu hết các cuộc trò chuyện với Jones giống việc nhìn chăm chú vào những bức tranh kỳ lạ gây ra sự mơ hồ cho mọi người. Tuy nhiên, tất cả sự mơ hồ đó đột nhiên tập trung lại một cách ấn tượng, và người đó có thể nhìn thấu mọi thứ mà chỉ vài phút trước đó họ không thể thấy được một cách rõ ràng.
Ông nhìn tôi và nháy mắt. “Còn 23 phút nữa là mặt trời lặn. Ta không biết liệu cháu có nghe hết được mọi chuyện không, nhưng chúng ta đang thảo luận về việc các bậc phụ huynh ngày nay thống nhất tiêu chuẩn vàng để nuôi dạy con cái là gì?”
Jones quay sang Bart và Kelli và nói, “Anh ấy và vợ có hai cậu con trai. Có thể anh ấy sẽ giúp được chúng ta.” Lại quay sang tôi, ông cười, “Nhưng hãy nhanh lên nào.” Jones chỉ vào mặt trời đang xuống dần và nói tiếp, “còn 22 phút nữa.”
Việc đếm ngược thời gian mặt trời lặn thì có liên quan gì? Tôi tự hỏi khi chúng tôi xếp ghế ngồi đối diện Jones. Ông ngả người ra sau và đan tay sau đầu. Sau khi để nỗi băn khoăn trong chúng tôi lớn dần, ông nói. “Chà, không ngạc nhiên gì khi câu trả lời không hiện ra sẵn. Bất kỳ tổ chức hoặc chuyên gia nào mạo hiểm đưa ra câu trả lời đều bị từ chối vì quá táo bạo hoặc kỳ cục không thể chấp nhận được. Câu trả lời đó – bất cứ câu trả lời nào – được xem là một cách thể hiện quan điểm, và như ta vẫn biết, việc thể hiện quan điểm không bao giờ được công nhận như một tiêu chuẩn cho bất cứ việc gì.”
Jones hít một hơi thật sâu và nhún vai, thở ra nhè nhẹ khi ông lại dựa vào ghế. “Và vì thế, rất lặng lẽ và không ai để ý đến, một bi kịch đang diễn ra ngay trước mắt chúng ta.”
Ông đứng dậy khỏi ghế. “Các bậc phụ huynh đã trói buộc nhau vào một thỏa thuận gượng ép. Họ đồng ý rằng sẽ không có một tiêu chuẩn nào nuôi dạy con cái cả. Có cha mẹ yêu cầu con trai phải mặc quần cạp cao ngang hông, phải quay mũ lưỡi trai về phía trước. Ngược lại, hàng xóm cạnh nhà họ lại có những quy tắc hoàn toàn khác về việc ăn mặc của bọn trẻ.”
“Ông đang cố nói rằng không có tiêu chuẩn nào cả ư?” Kelli cất tiếng hỏi.
“Trái lại,” Jones trả lời. “Ta đang nói rằng có rất nhiều tiêu chuẩn khác nhau. Đó là lý do tại sao có rất nhiều sách dạy làm cha mẹ xuất bản mỗi năm, mỗi cuốn lại đưa ra những phương pháp mới hoặc cách thức đo lường thành công của một đứa trẻ. Các khóa học – hầu hết đều lớn hơn lớp học này – được dạy bởi một lượng người không thể đếm xuể tự khẳng định mình là chuyên gia trong lĩnh vực làm cha mẹ.
Con người cũng giống cây cỏ. Các bạn có thể nhận biết chúng thông qua hoa trái. Trong cùng một vườn cây, quan sát quả có thể cho biết rất nhiều về tình trạng phát triển của cây đó. Không cần phải nhìn cành, đo gốc, hoặc kiểm tra lá, chỉ một quả táo hay lê có thể cho ta biết chính xác điều cần biết.”
Sau khi dừng lại giây lát, Jones lại ngồi xuống. “Đây là một ví dụ… Chanh Meyer là một loại cây lai,” ông nói, “và trong vùng này quả của nó chín vào khoảng giữa tháng Mười một. Kelli? Cháu là một người thích cam quýt, phải không?”
“À… vâng,” Kelli do dự trả lời, bởi thực sự cô có biết đôi chút về cam quýt. Vẫn không có gợi ý nào về việc câu hỏi này có thể dẫn họ đến đâu, Kelli nói. “Chúng tôi có một vài cây cam, một cây chanh Satsuma và ba cây chanh Meyer trong sân. Một trong số đó đã lớn và có sẵn ở đó khi chúng tôi chuyển đến. Rõ ràng nó không hề được chăm sóc, tôi đã mất vài năm để khiến nó nở hoa và kết trái. Dù vậy, nó sinh trưởng không tốt lắm.”
Jones nghiêng đầu vẻ đã hiểu nhưng lại hỏi. “Tại sao cháu nói nó sinh trưởng không tốt, Kelli?”
“Vì những người chủ cũ của ngôi nhà không chăm sóc gì cả. Cái cây chỉ đơn thuần lớn lên cho đến khi tôi tới ở đó. Giờ thì ổn rồi, tôi đoán thế. Nhưng cây đó rất lớn và không ra quả nhiều như hai cây chanh kia.”
“Chúng cùng một loại sao?” tôi hỏi. “Chanh lai Meyer ấy? Chúng tôi cũng có một vài cây trong sân vườn.”
Kelli gật đầu. “Vâng, chúng cùng là chanh Meyer. Hai cây kia vẫn còn nhỏ, tôi mua chúng từ Home Depot năm năm trước, chỉ tốn 15 đô-la một cây. Nhưng năm ngoái, chúng tôi đã thu được hơn 100 quả từ mỗi cây.”
“Kelli,” Jones nói, “tại sao những cây non lại ra quả tốt thế? Làm sao cháu biết mình nên làm gì?”
Kelli rất phấn khởi và có một chút tự hào rằng cô đã hiểu được điểm mấu chốt trong câu chuyện của ông lão. Cô cũng nhận ra điều đó có liên quan thế nào đến những gì họ vừa thảo luận. “Tôi biết mình nên làm gì bởi… tôi đã làm theo hướng dẫn! Tôi chưa bao giờ nghĩ theo hướng này, tôi đã mang về một mảnh giấy từ Home Depot có in những hướng dẫn cụ thể. Ai cũng có được hướng dẫn đó khi mua một cây chanh Meyer từ Home Depot… vì chúng rất hiệu quả. Tờ hướng dẫn nói rõ nếu làm thế này, ta sẽ thu được thế kia. Tại sao họ lại biết chắc chắn thế? Tôi đoán những chuyên gia về chanh Meyer trên thế giới đã mất nhiều năm để chia sẻ thông tin và tìm ra cách tốt nhất để trồng loại chanh này…”
Kelli ngừng lại và mỉm cười rạng rỡ khi giải được từng mảnh ghép của câu đố. Đó là điểm mấu chốt của sự chuyển hướng sang cây cối của Jones. “Dựa trên kết quả thu hoạch tốt trong nhiều năm, những người trồng chanh đã thống nhất một tiêu chuẩn duy nhất.”
Kelli nhíu mày suy ngẫm. Hướng về phía Jones, cô nói, “Ông đang nói rằng ít nhất có một lý do khiến chúng ta không đưa đến cuộc sống tốt nhất cho bọn trẻ vì chúng ta chưa thống nhất được một tiêu chuẩn nào để nuôi dạy chúng cả.”
“Rất tốt.” Jones gật đầu đồng ý. “Bây giờ… tôi muốn các bạn suy nghĩ thật kỹ… Ngay lúc bắt đầu tìm kiếm để có được một tiêu chuẩn trồng chanh Meyer, quyết định đầu tiên cần được thống nhất là gì?”
Thật tập trung, Bart nhanh chóng đưa ra một câu trả lời. “Ai đó phải nói rõ họ theo đuổi điều gì.”
“Tiếp tục nào,” Jones khuyến khích.
“Tôi cho rằng, điều đầu tiên phải làm là thống nhất về loại chanh… loại quả thực sự thu hoạch được. Họ muốn có chanh to hay nhỏ? Muốn chanh có vị đắng, như loại đã được bán ở siêu thị hay không? Rõ ràng câu trả lời là không vì chanh Meyer không có vị đắng, cũng không chua gắt như các loại chanh khác. Thế nên, ngay từ đầu, ai đó phải đưa ra – và thuyết phục những người khác đồng ý – kết quả chung nào đó mà họ muốn đạt được.”
“Điều đó rất đúng,” Jones nói. “Còn mười một phút nữa mặt trời sẽ lặn. Chúng ta chỉ có đủ thời gian để trả lời câu hỏi thứ ba. Chúng ta muốn đạt được điều gì cho các con mình? Bảy năm… hoặc mười năm hay mười lăm năm sau… khi con cái chúng ta đã trưởng thành… khi cuối cùng ta cũng hoài nghi về loại cây mình đã vun trồng, bón phân và tưới nước trong nhiều năm… ta muốn loại quả gì?”
“Chúng ta có thể lập một danh sách không?” Kelli hỏi và không đợi ai trả lời. “Vâng, ta sẽ lập một danh sách chứ.” Lục tìm một cây bút và tập giấy nhỏ trong túi xách, cô nói, “tôi đang viết điều đầu tiên: được đào tạo tốt nhất.”
“Hãy cân nhắc câu trả lời thật kỹ trước khi viết lên đó,” Jones nói.“Việc được đào tạo tốt cũng quan trọng, nhưng đó không phải là kết quả cuối cùng. Chúng ta đều biết những người có học vấn cao thường ngập trong nợ nần và thậm chí thất nghiệp. Thế nên dù giáo dục có thể dẫn đến một kết quả cho con bạn, nhưng không phải là một kết quả thu được. Ta nghĩ cháu nên liệt kê ra những kết quả cháu thực sự muốn cho con mình.”
“Về thể chất? Tinh thần?” Bart dò hỏi. “Hay về tình cảm?”
“Đúng vậy,” Jones trả lời. “Những kết quả nào trong tất cả các khía cạnh đó các bạn mong muốn con mình có được khi chúng khôn lớn?”
“Có một công việc,” Bart nêu lên.
“Có thể xin được một công việc nếu chúng muốn công việc đó,” Kelli bổ sung thêm. “Tôi nói ‘nếu chúng muốn công việc đó’ vì Art đã mười hai tuổi và đang nghĩ về việc tự kinh doanh gì đó.”
“Nó sẽ cần có đầu óc nhanh nhạy. Sự từng trải. Và phải thật tự tin,” tôi nói. “Cô viết lại đi.”
“Tự tin, vâng,” Kelli nói, “nhưng không kiêu căng.”
“Đúng,” tôi đồng ý. “Hãy thêm vào cả sự khiêm tốn.”
Chúng tôi đã thêm vào nhanh nhạy về tài chính, cư xử lịch sự, và một vài điều khác. Chúng tôi càng phấn khởi hơn khi xem lại và xếp thứ tự ưu tiên các kết quả, bắt đầu hiểu được rằng chúng tôi đang tạo ra một biểu đồ tuyệt vời về tương lai mình mong muốn các con trở thành.
Những ý tưởng chỉ bắt đầu nguôi dần khi Jones thông báo, “Ta sẽ có mặt ở đây vào ngày này tuần sau. Chúng ta sẽ lại tiếp tục vào 19h và thảo luận làm thế nào để lựa chọn kết quả và thực hiện những quy trình cụ thể nào để tạo ra các kết quả mà chúng ta đã liệt kê hôm nay. Có câu hỏi nào không?” Không ai hỏi gì, nên ông nói, “Còn 90 giây nữa là mặt trời tiếp nước.” Ông đứng dậy, chỉ về hướng tây, “Hãy tận hưởng giây phút này nào.”
Jones đi về rào chắn bằng gỗ của cầu tàu, nhìn khắp vịnh. Chúng tôi cũng đi cùng ông, sững sờ trước cảnh mặt trời lặn đẹp tuyệt vời trước mắt.
Khi mặt trời đã lặn hết, tôi bắt tay Bart và nói với Kelli rằng, vợ của tôi, Polly, sẽ đến cùng tôi vào tuần tới. Tôi phải thú nhận, rất khó hiểu khái niệm về một “lớp học” chỉ có bốn người. Nhưng dù sao, cũng nói lời tạm biệt và tôi gần như đã phá lên cười khi gia đình Porter xoay người đi. Nhận ra Jones không còn ở đó nữa để cảm ơn ông vì đã mang đến một buổi tối thú vị, Bart và Kelli vô cùng ngạc nhiên trước sự biến mất. Còn tôi biết ông đã đi khỏi ngay lúc chúng tôi xoay người lại.
Tôi vẫn ở cuối cầu tàu, đứng tựa lưng vào rào chắn, khi cặp đôi đi đến vọng gác. Rõ ràng có điều gì đó đã thu hút sự chú ý của nhà Porter, họ đang nhìn chằm chằm vào những băng ghế. Bart vươn tay ra chạm vào thứ gì đó trên ghế, và rồi đến lượt Kelli. Họ cẩn thận nhặt lên thứ gì đó nhỏ xíu, dùng ngón tay giữ và đưa lên ánh đèn để xem cho rõ.
Bart nhìn quanh để tìm tôi và giơ cao thứ đó. Anh vừa cười vừa nói lớn, “Đó là một hạt giống chanh! Tôi cá với anh bằng tất cả số tiền có trong túi, đây là một hạt giống chanh Meyer.”
Chúng tôi vẫn là những người duy nhất trên cầu tàu. Bart tiến vài bước về phía tôi và nói. “Tôi phải nói rằng… Jones rất khác biệt. Tôi rất thích ông ấy. Nhưng ông ấy thực sự… khác biệt.”
“Vâng, Jones đúng là thế thật,” tôi nói lớn và khẽ cười.
Tôi vẫn đứng lại chỗ rào chắn khi cặp đôi vẫy tay tạm biệt, hẹn sẽ gặp vào tuần tới. Kelli quay lại nói. “Này… anh cũng có một hạt chanh đấy. Nó ở trên ghế của anh, hãy lấy nó trước khi về nhé?”
Đến chỗ ghế ngồi, tôi nhặt hạt giống chanh lên, xem xét thật kỹ và nghĩ liệu hạt giống nhỏ xíu này đáng giá bao nhiêu vì Jones đã để nó lại cho tôi. Dường như nó đại diện cho những hạt giống đầu tiên mà ông đã gieo trồng trong tôi nhiều năm về trước.
Tôi khẽ cười, thả nhẹ hạt chanh vào túi và bước vào màn đêm.