Tình yêu, tình bạn, không khí trong lành cho sinh hoạt tinh thần, ánh sáng cho tâm hồn, mối đồng cảm thân ái và sự giao tiếp dễ dàng, tự do trao đổi ý kiến là những điều kiện đặc biệt cần thiết đối với Pêpê Rây. Nhưng vì anh không có những thứ đó, nên anh càng thêm buồn tủi, tâm trí anh càng thêm luẩn quẩn, nỗi u uất trong lòng làm cho thái độ cư xử của anh trở nên thờ ơ và cay độc. Sau hôm xảy ra những sự việc đã nói đến ở chương trước, anh băn khoăn day dứt không hiểu vì sao cô em họ cứ ru rú mãi ở trong xó buồng một cách bí ẩn, hình như lúc đầu vì lý lo cô mắc một chứng bệnh không quan trọng lắm, sau đó là do tính nết thất thường nóng nảy khó giải thích của cô.

Pêpê Rây rất lấy làm lạ về đức hạnh và cách cư xử của Rôxariô khác hẳn với ý nghĩ của anh về cô. Đã bốn ngày anh không nhìn thấy cô, chắc chắn không phải vì anh không có ý muốn gần cô. Cơ sự này bắt đầu trở nên ngang trái và nực cười không tài nào chịu nổi.

- Hôm nay cháu cũng không được gặp em hay sao? - Pêpê hỏi bà cô với một vẻ khó chịu khi vừa ăn xong.

- Không. Chúa chứng giám là cô rất lấy làm tiếc, Hôm nay cô đã khuyên nhủ, trách mắng nó hơi nặng lời đấy... Để chiều nay ta xem sao...

Vụ cấm cung hết sức vô lý khiến Pêpê nghi hoặc có lẽ cô em họ đáng mến của anh là nạn nhân bất lực không cưỡng nổi ý của người khác, chứ không phải cô là người chủ động và kiên quyết làm theo ý riêng của mình. Chính ý nghĩ này đã giúp anh cố dằn lòng nhẫn nhục chờ đợi. Nếu không có sự ngờ vực này thì có lẽ anh đã đi ngay ngày hôm đó. Anh tin chắc là Rôxariô yêu anh tha thiết. Rõ ràng có một áp lực nào đó đang hoạt động để chia rẽ hai người. Và anh cho rằng danh dự của người con trai là phải điều tra cho ra cái sức mạnh quỷ quái bí mật ấy, cái dã tâm ám muội, bất lương ấy của kẻ nào, để chống lại nó bằng tất cả ý chí mà con người có thể có dược.

- Cháu hy vọng rằng Rôxariô sẽ không ương bướng mãi đâu - Anh nói với bà Perfêcta để che giấu tình cảm thực của mình.

Ngày hôm đó, anh nhận được thư của ba anh. Trong thư ba anh than phiền là không nhận được một lá thư nào từ Orbahôxa gửi về. tình hình đó làm cho anh lo ngại và bối rối hơn. Cuối cùng, sau khi đi lang thang một mình hồi lâu trong vườn, anh ra đường, và đến nhà Du hí. Anh bước vào như một kẻ tuyệt vọng lao đầu xuống biển.

Anh gặp nhiều nhóm người đang tán dóc và tranh cãi với nhau tại những phòng chính. Có nhóm đang mổ xẻ một cách có lý lẽ và rất tinh vi những khó khăn trong việc nuôi bò. Nhóm khác lại bình luận về những giống lừa, xem giống nào tốt hơn cả giữa các giống ở Orbahôxa và Vidaôrenđa. Chán đến tận mang tai, Pêpê Rây bỏ các cuộc bàn cãi ấy, và đi sang phòng đọc báo, anh lật giở mấy tờ tạp chí và không cảm thấy hứng thú, nên lại bỏ đi hết phòng này sang phòng khác, rồi không biết vì sao anh dừng lại ở sòng bạc khoảng gần hai tiếng đồng hồ. Anh bị mắc vào trong những bàn tay vuốt nhọn của con quỷ vàng khủng khiếp mà những con mặt óng ánh sắc vàng rực rỡ của nó có sức quyến rũ gây nên đau khổ với lòng đam mê. Nhưng những cảm giác hồi hộp trong cuộc đỏ đen cũng không làm thay đổi được tâm trạng buồn bực và chán chường vừa rồi nó đã xô đẩy anh tới tấm thảm xanh của sòng bạc mà anh không hay biết gì cả. Anh trốn khỏi đám ồn ào hỗn độn, lao mình đến một phòng dùng làm nơi hội họp bàn chuyện văn chương, nhưng lúc đó trong phòng không một bóng người. Anh uể oải mệt mỏi ngồi xuống bên cửa sổ, và nhìn ra ngoài đường.

Con đường quá chật hẹp, có nhiều góc nhọn, nhiều khúc ngoặt hơn là nhà, và bị che tối toàn bộ bởi cái bóng khổng lồ khủng khiếp của nhà thờ lớn mà bức tường đen nham nhở của nó nổi bật lên cao sừng sững ở đầu phố Pêpê Rây đưa mắt nhìn ra mọi phía. Anh nhìn lên, nhìn xuống, và quan sát một đám tang lặng lẽ từ từ đi qua, không có tiếng chân, không có tiếng nói. Bỗng anh nghe như có những tiếng động lạ, như tiếng thì thào, rì rầm của đôi môi phụ nữ, sau đó là tiếng ken két của rèm cửa trượt lướt trên dây căng cùng với lời nói, cuối cùng là tiếng hát ngân nga du dương, tiếng váy sột soạt, và những dấu hiệu khác của cuộc sống tồn tại, dường như rất hiếm ở một nơi như thế này. Chú ý quan sát, Pêpê Rây nhận thấy những tiếng động kia phát ra từ một ban công có rèm che của một tòa nhà lớn, đối diện với cửa sổ của nhà Du hí. Anh còn đang mải quan sát thì một người quen thuộc của nhà Du hí này đột nhiên đến bên cạnh anh vừa cười vừa chất vấn:

- À à! Ngài Pêpê, ngài đại láu cá! Ngài chui vào trong này để tán tỉnh các cô gái kia sao?

Người vừa nói là ông Hoan Tafetan, một con người rất đáng yêu, và là một trong số ít người ở nhà Du hí tỏ vẻ thân thiện và kính trọng Pêpê Rây thực sự, mắt màu hung, hàng ria đen nhánh, đôi mắt linh lợi tươi vui, khổ người nhỏ nhắn, mái tóc chải chuốt một cách cầu kỳ để che chỗ hói, ông Hoan là một hình ảnh khác hẳn Antinôô [1], nhưng thu hút được rất nhiều cảm tình của mọi người, ông rất dí dỏm, rất ư duyên trong khi kể những câu chuyện hài hước. Ông cười rất nhiều, và mỗi khi cười thì từ trán xuống cằm phủ đầy những vết nhăn nheo hóm hỉnh. Mặc dù ông được mọi người hoan nghênh, cổ vũ, và bẩm tính của ông có khuynh hướng luôn luôn sẵn sàng châm chọc, nhưng ông không phải là người xuyên tạc, nói xấu, chửi bới ai. Mọi người rất quý mến ông, và Pêpê Rây đã chia sẻ với ông những giờ phút dễ chịu. Ông Tafêtan trước đây là viên chức làm việc tại một công sở thuộc ngành quản lý dân sự trong thị xã. Ông sống ruột cách tằn tiện bằng đồng lương của phòng phúc lợi xã hội, và phải kiếm thêm cho đủ sống bằng cách đàng hoàng đi thổi kèn clarinet trong những đám rước, trong những buổi lễ trọng ở nhà thờ lớn, và trong rạp hát mỗi khi có một đoàn hề ế ẩm từ phương xa

đến với ý định múa may kiếm chác ở xứ Orbahôxa này.

Nhưng ông Hoan Tafêtan đặc biệt ưa thích những cô gái trẻ và đẹp. Chính ông, khi không cần che chỗ đầu hói bằng mấy sợi tóc trát đầy sáp, khi không cần nhuộm đen bộ ria, khi ông đi lòng không như dáng dấp của người mót lúa vì không cần quan tâm đến tuổi tác nữa thì ông trở thành một tay tán gái liều lĩnh nhất. Nghe ông ta kể những chuyện chinh phục trái tim con gái thì thật là chết cười, bởi vì có những tay tán gái mà những tay chuyên tán gái cùng phải bái phục. Đó mới là thật độc đáo.

- Có con gái nào đâu? Tôi chẳng nhìn thấy cô nào cả. - Pêpê Rây đáp.

- Ông cứ làm như là một ẩn sĩ ấy.

Một trong những cánh rèm trên ban công nhà bên kia mở ra, để lộ một khuôn mặt trẻ măng, tươi tắn, rồi lại biến đi ngay tức khắc như một ngọn lửa bị gió thổi tắt.

- À, tôi nhìn thấy rồi.

- Ông không biết các cô ấy à?

- Trong đời tôi chưa hề...

- Các cô gái họ Trôgia, các cô con gái nhà Trôgia đấy. Thế thì ông chẳng được biết cái gì lý thú cả... Ba cô bé cực kỳ quý báu, con gái một đại tá của Bộ tham mưu bảo vệ các quảng trường, đã hy sinh trên đường phố Mađrít năm 54.

Cánh rèm lại mở ra, và hai khuôn mặt xuất hiện.

- Các cô ấy đang trêu chúng mình đấy. - ông Tafêtan vừa nói vừa ra hiệu tỏ ý thân mật với hai cô gái.

- Ông biết các cô ấy à?

- Sao tôi lại không biết các cô ấy? Các cô gái tội nghiệp sống trong cảnh bần cùng. Nhưng tôi không hiểu các cô ấy sống ra sao. Khi đại tá Franxitcô Trôgia chết, người ta có cấp tiền tuất nhưng chỉ được một thời gian ngắn.

- Các cô gái tội nghiệp! Tôi cho là các cô ấy không phải là mẫu mực đoan trinh.

- Sao lại không?... Tôi không tin những lời đồn đại về các cô ấy của dân thị xã này.

Cành rèm lại mở ra.

- Chào các cô bé - Ông Hoan Tafêtan nhìn về phía các cô và lớn tiếng chào, cả nhóm ba cô cùng xuất hiện, như thể trình diện trên sân khấu. - Ngài đây nói rằng tốt hơn hết là các cô chẳng cần phải úp mở làm gì, và hãy vén tất cả các bức rèm lên.

Những cánh rèm lại khép lại cùng với những tiếng cười trong trẻo, làm cho đường phố buồn tẻ này tràn ngập một nguồn vui kỳ lạ, dường như có một đàn chim vừa mới bay qua.

- Ông có muốn chúng ta cùng đi sang bên ấy không? - Bỗng nhiên ông Tafêtan hỏi.

Đôi mắt ông ta sáng long lanh, và một nụ cười ranh mãnh nở trên đôi môi thâm tím.

- Nhưng các cô ấy là loại người nào?

- Đi thôi, ông Rây... Các cô gái đáng thương ấy là những người chân thật... Dào ôi, nếu họ chỉ sống bằng không khí như những con thằn lằn biến sắc [2]. Xin nói cho biết người không ăn có thể phạm tội không? Những cô bé bất hạnh ấy là những người nết na đứng đắn đấy. Nếu họ phạm tội, họ sẽ gột rửa được lương tâm, vì họ nhịn ăn mà vẫn làm.

- Vậy ta đi thôi.

Một lát sau, ông Hoan Tafêtan và Pêpê Rây bước vào phòng của các cô gái. Cảnh nghèo khó được che giấu bởi những cố gắng ghê gớm làm cho Pêpê thấy bùi ngùi thương xót. Ba cô gái rất xinh đẹp, nhất là hai cô em, hơi xanh xao, đôi mắt đen lánh, và thân hình mảnh dẻ. Nếu các cô có quần áo, giày dép đẹp thì chẳng khác gì con cháu của bà quận công chuẩn bị ra mắt các vị vương tử.

Khi hai người đàn ông bước vào nhà, các cô gái kinh ngạc nhưng chỉ trong giây lát các cô lại tỏ rõ tính chất vui vẻ hồn nhiên của mình. Các cô sống trong cảnh khốn khổ như những con chim bị nhốt trong lồng vẫn không ngừng nhảy nhót bên trong những song sắt cũng như khi sống trong rừng rậm. Các cô khâu vá suốt ngày. Riêng điều này cũng chứng tỏ phần nào nếp sống thanh bạch của các cô. Nhưng ở Orbahôxa này, không một người nào khi so sánh địa vị mà lại còn muốn quan hệ với các cô. Về một số phương diện nào đó, các cô gái này đã bị coi là hư hỏng, đã bị loại trừ, đã bị bao vây, và điều đó cũng chứng tỏ lý do vì sao các cô lại là những tấm gương xấu xa, chướng tai gai mắt của dân thị xã này. Nhưng vì tôn trọng sự thật, cũng cần phải nói là, các cô gái nhà Trôgia mang tiếng xấu chẳng qua chỉ vì hay moi chuyện bêu diếu gây rắc rối, và láu lỉnh, tinh nghịch mà lại vô tâm: Nào viết thư nặc danh gửi những nhân vật quan trọng, đặt biệt hiệu cho tất cả những người sống ở Orbahôxa từ ngài giám mục đến tên bịp bợp hèn mạt nhất, ném sỏi xuống những người qua đường, nấp sau song cửa xì xào to nhỏ rồi cười rũ rượi làm cho nhưng người đi qua thấy ngỡ ngàng khiếp sợ. Các cô biết tất cả mọi chuyện xảy ra xung quanh, bằng cách nhòm qua các lỗ hổng hoặc những cửa tò vò gần nóc nhà. Đêm đêm, họ ra ban công ca hát. Trong ngày hội hè, họ cải trang để vào những nhà danh giá với những trò tinh nghịch ngang tàng thường thay ở các tỉnh nhỏ. Nhưng bất kỳ lý do nào, bộ ba cô gái nhà Trôgia cũng đã bị những người láng giềng tinh đời đóng vào mình cái dấu ấn và các cô sẽ phải mang nó cho đến lúc xuống mồ không tài nào xóa đi được.

- Ông này có phải là cái anh chàng, như người ta nói, đến đây để đào mỏ vàng không? - Một tiếng hỏi.

- Còn định kéo đổ nhà thờ lớn, rồi lấy đá của nó đem xây một nhà máy đóng giày, có phải không? - Một cô khác hỏi tiếp.

- Và không cho Orbahôxa trồng tỏi nữa, mà phải trồng bông hoặc trồng cây quế phải không?

Pêpê không thể nhịn cười, trước những câu hỏi ngây ngô ấy.

- Ông ấy đến, chỉ để làm mỗi một việc: kén chọn mấy cô gái đẹp, đưa về Mađrít - ông Tafêtan nói.

- Ái chà! Thế thì tôi sẵn sàng đi đấy - Một cô kêu lên.

- Cả ba, tôi mang cả ba cô đi - Pêpê nói - Nhưng chúng tôi muốn biết một việc: tại sao các cô lại cười khi tôi ngồi bên cửa sổ Câu lạc bộ?

Những lời đó lại làm cho ba cô cười rộ lên.

- Đấy chỉ là những con ngốc - Cô lớn nhất nói.

- Đấy là vì chúng tôi bảo nhau, ông xứng đáng hơn nhiều, so với cô con gái của bà Perfêcta.

- Bởi vì chị ấy nói là ông đã mất thì giờ vô ích, và con bé Rôxariô chỉ thích người của nhà thờ thôi.

- Mày bảo gì? Tao không nói thế. Chính mày nói ông này là một người vô thần, vào nhà thờ mà vẫn cứ hút thuốc, vẫn cứ đội cái mũ tùm hum trên đầu.

- Nhưng em không bịa ra chuyện ấy - Cô bé nhất nói - Mụ Xuxpiritôx [3] nói với em hôm qua như thế đấy chứ.

- Mụ Xuxpiritôx là ai mà lại nói về tôi, ngu xuẩn đến như thế?

- Xuxpiritôx là… là Xuxpiritôx.

- Các cô em thân mến - Ông Tafêtan ngọt ngào nói - Lão bán cam đang đến đây kìa. Các cô gọi lão ta lên đây, tôi thết các cô một chầu.

Một trong ba cô lên tiếng gọi ông hàng cam.

Chuyện trò của các cô gái làm cho Pêpê Rây khó chịu. Cái cảm tưởng thích thú lúc vừa mới hòa vào trong không khí lạc quan, tinh nghịch của mấy cô gái nghèo đã tan biến mất. Tuy vậy, anh cũng không khỏi cười vui khi thấy ông Hoan Tafêtan gỡ cây đàn nhỏ treo trên tường xuống gảy một cách vừa duyên dáng vừa khéo léo như những năm còn trai trẻ.

- Nghe nói là các cô biết hát nhiều bài hay lắm - Pêpê Rây lên tiếng.

- Yêu cầu ông Hoan Tafêtan hát đi.

- Tôi không hát.

- Tôi cũng không - cô thứ hai vừa nói vừa đưa cho Pêpê Rây mấy cái vỏ cam mà cô ta mới bóc ra.

- Khâu đi chứ em - Maria Hoana, cô chị lớn nhắc nhở - Muộn rồi đấy mà đêm nay ta phải khâu xong cái áo chùng ấy.

- Hôm nay không làm việc. Vứt mẹ nó kim chỉ đi! - Ông Tafêtan kêu lên.

Ngay lúc đó, ông cất tiếng hát.

- Người ta đứng lại ở dưới đường kia kìa - Cô thứ hai ngó ra ngoài ban công - Từ ngoài quảng trường người ta cũng đang nghe tiếng hát của ông Tafêtan... Này, chị Hoana,... chị Hoana...!

- Cái gì thế?

- Mụ Xuxpiritôx đi ngoài đường kia kìa. Cô em út chạy bay ngay ra ban công.

- Ném cho mụ một cái vỏ cam.

Pêpê Rây cũng ló đầu ra nhìn. Anh thấy một người đàn bà đi qua, và cô em út nhà Trôgia đã ném một cách khéo léo rất chính xác trúng vào búi tóc của bà ta. Sau đó, các cô vội vàng đóng ngay cửa lại, và cả ba cô co rúm người lại cố nhịn cười, để ngoài phố người ta khỏi nghe thấy.

- Hôm nay không làm gì cả - Một cô gào lên, - Và đá đổ cái thúng khâu.

- Thế cũng có nghĩa là nói: “Mai không ăn gì cả” - Cô chị cả vừa nói vừa thu dọn lại các thứ.

Bất giác, Pêpê Rây thọc tay vào túi. Anh muốn bỏ tiền cho các cô. Tình cảnh của các cô gái mồ côi tội nghiệp bị xã hội lên án vì tính tình phù phiếm dễ dãi, làm cho anh vô cùng buồn bực. Nếu tội lỗi duy nhất của ba cô gái nhà Trôgia, nếu hành vi duy nhất để làm giảm bớt nỗi đau khổ vì cô đơn nghèo túng và bị ruồng bỏ, là ném vỏ cam vào người đi đường thì có thể tha thứ cho họ được. Có lẽ những phong tục khắc nghiệt của cái thị xã này đã tạo cho họ thói xấu đó. Nhưng những cô gái đáng thương ấy không chịu dàn hòa cũng không chịu nhân nhượng, đó là cách bày tỏ rõ ràng nhất của những tấm lòng trong trắng và cương trực. Người ta có thể cho là không phải họ chỉ ném vỏ cam qua cửa sổ, mà còn ném những thứ gì khác nữa.

Pêpê Rây cảm thấy thương hại mấy cô gái.

Anh quan sát những quần áo cũ nát, với những mụn chắp vá sửa sang để cho ra vẻ còn mới và những đôi giày rách... Một lần nữa anh lại thọc tay vào túi.

- Thói xấu có thể ngự trị ở đây - Anh tự nhủ - Nhưng những khuôn mặt kia với những đồ đạc trong nhà, tất cả cho ta thấy rõ đó là những gì còn lại của một gia đình lương thiện, nếu những cô gái tội nghiệp này xấu xa như người ta nói thì họ không chịu sống thiếu thốn, nghèo túng như thế này, và họ cũng chẳng phải làm lụng vất vả như thế. Ở Orbahôxa này, không phải không có những người đàn ông khá giả.

Ba cô gái lần lượt đến bên anh. Họ đi từ chỗ anh ra ban công, rồi lại từ ban công đi về chỗ anh, với những câu chòng ghẹo nhẹ nhàng, chứng tỏ rằng, có nói quá đi nữa họ cũng chỉ là một loại ngây thơ trong lối sống nông nổi và vô tâm.

- Ngài Hôxê này, bà Perfêcta của ngài thật là cao quý.

- Bà ấy là người duy nhất không có biệt hiệu ở thị xã Orbahôxa này đấy, người duy nhất ở Orbahôxa này không bị người ta nói xấu đấy.

- Ai cũng trọng nể bà ta.

- Tất cả mọi người kính phục bà ta.

Pêpê Rây đáp lại những câu nói của các cô gái bằng cách tán dương cô mình, và anh lại có ý định rút tiền từ trong túi ra rồi nói: Florentina, cô cầm lấy để mua giày. Pêpa, cô cầm để đi mua quần áo. Maria Hoana, cô cầm tiền để chi tiêu trong tuần này... Suýt nữa anh đã làm theo ý mình nghĩ. Trong lúc ba cô gái chạy ra ban công xem có ai vừa đi qua thì ông Tafêtan đến gần anh và nói nhỏ:

- Các cô gái đáng yêu tệ, đúng không? Thật đáng thương! Không sao tưởng tượng các cô ấy lại có thể vui như thế được, khi mà... Chắc chắn là hôm nay các cô ấy chưa ăn gì cả.

- Ông Hoan! Ông Hoan! - Cô thứ hai gọi - có ông bạn của ông đi đến đây đấy, lão Nicôlaxitô Ernanđêx, cây nến thờ với cái mũ ba chỏm đấy. Lão vừa đi vừa lẩm nhẩm cầu nguyện cho những linh hồn của những người mà lão ta đã đưa xuống huyệt, vì những món nợ lãi.

- Các cô không trêu chọc, chế giễu ông ta à?

- Có chứ!

- Chị Hoana, kéo rèm lại. Ta cứ để cho lão đi qua, khi đến góc phố, em sẽ gọi: Cây nến! Cây nến thờ.

Ông Tafêtan chạy ra ban công.

- Ông Hôxê, ông ra đây, ra đây mà coi con người này.

Nhân lúc cả ba cô gái và ông Tafêtan cùng ở ngoài ban công đang vui vẻ gọi lão Nicôlaxitô Ernanđêx bằng cái biệt hiệu làm cho lão như phát điên lên.

Pêpê Rây rón rén đi đến một trong những thúng khâu cũng ở trong phòng đó, và đặt vào đấy một đồng tiền vàng nửa nén [4] còn lại sau canh bạc đỏ đen vừa qua. Rồi anh cũng chạy ra ban công, vừa đúng lúc hai cô bé vừa cười khúc khích vừa thét gọi: Cây Nến Thờ! Cây Nến Thờ!

❀ ❀ ❀

[1] * Nguyên văn: Mẹ đọc trong tim con như đọc trong sách.

[2] * Basilisco : Một con vật thần thoại có khả năng giết kẻ địch bằng mắt nhìn.

[3] * Duro: xem chú thích ở chương XXII.

[4] * Nguyên văn: Mất cái đinh chốt.