- Về những việc tập hợp nghĩa binh. - Bà Perfêcta nói, sau khi hai người đàn ông đã uống nước xong. - tôi chỉ khuyên ông Ramôx nên làm theo lương tâm của ông thôi.

- Tôi chẳng hiểu gì về lương tâm hết - Ramôx rống lên - Tôi sẽ làm những gì theo ý thích của bà.

- Vậy thì tôi chẳng khuyên ông gì cả trong công việc quá nghiêm trọng ấy - Bà nói với thái độ dè dặt và ôn hòa rất đúng với tính cách của mình - Đó là việc rất nghiêm trọng, nghiêm trọng lắm lắm, nên tôi không thể nói gì với ông được.

- Nhưng ý kiến của bà...

- Ý kiến của tôi là ông hãy mở mắt ra mà nhìn, hãy dỏng tai lên mà nghe... ông hãy tự vấn lòng mình… tôi xác nhận là ông có một tấm lòng rất gan góc... Ông hãy hỏi vị quan tòa lương tâm của ông, vị cố vấn hiểu biết rất nhiều ấy của ông, và ông hãy làm theo mệnh lệnh của con tim mình.

Cabaducô trầm ngâm, hắn nghĩ đến chém giết[1].

- Bọn ở Naarida Anta - Vêharucô nói - hôm qua, chúng tôi vừa điểm lại có mười ba người sẵn sàng làm bất kỳ việc gì... Nhưng vì chúng tôi sợ bà chủ đây nổi giận, nên chúng tôi chưa làm gì cả. Nhưng bây giờ đã đến thời kỳ cắt lông gia súc rồi.

- Anh khỏi phải lo về việc cắt lông - bà chủ nói - Còn thì giờ. Chớ vì thế mà sao lãng việc khác.

- Hai đứa con trai của tôi - Lão Licuôcgô nói - vừa mới cãi lộn nhau hôm qua, vì một đứa muốn đi theo Franxixcô Axêrô, còn thằng kia thì không. Tôi bảo chúng nó: “Cứ từ từ, các con, mọi việc đâu sẽ có đó... Cứ chờ đợi ở đây cũng như ở bên Pháp người ta đều biết làm bánh ngon cả…”.

- Đêm qua, - Rôkê Pêlôxmalôx nói với tôi - Lão Paxô Largô thổ lộ - Khi nào ông Ramôx nói tôi việc ấy là mọi người cầm sẵn vũ khí trong tay. Rất tiếc là hai anh em nhà Buôcghiđôx lại đi làm đất ở Lugarnôblê mất rồi!

- Đi tìm bọn họ về - Bà chủ nhà sốt sắng nói - Bác Licuôcgô đưa cho bác Paxô Largô một con ngựa.

- Nếu bà chủ ra lệnh, và cả ông Ramôx nữa - Fraxkitô Cônxalêx nói - Tôi sẽ đi Vidaôrenđa để xem Rôbuxtianô, anh chàng gác rừng, và em hắn có đồng lòng không...

- Tôi nghĩ đó là ý kiến hay đấy. Rôbúxtianô không dám đến thị xã Orbahôxa vì hắn nợ tôi chút ít. Anh có thể bảo hắn rằng tôi xí xóa cho hắn số sáu đurô rưỡi [2]. Con người tội nghiệp ấy dám quên mình vì lý tưởng tốt đẹp một cách hào phóng, lại vui lòng sống một cuộc đời rất thiếu thốn. Có đúng thế không, cha Inôxenxiô?

- Ông bạn Ramôx thân mến của chúng ta đây - Lão cố đạo nói - vừa bảo tôi rằng bạn bè của ông đang không hài lòng vì thái độ ôn hòa của ông, nhưng khi họ thấy ông đã quyết định thì tất cả sẽ súng đạn sẵn sàng.

- Thế nào? Ông quyết định xuống đường à? - Bà chủ nhà hỏi - tôi không khuyên ông làm việc đó đâu nhé. Nếu ông làm là do ý chí của ông đấy. Ngài Inôxenxiô đây cũng không hề nói với ông nửa lời về việc đó đâu. Nhưng khi ông đã quyết định như vậy chắc là ông đã có những lý lẽ rất mạnh mẽ... này ông Crixtôbal, ông ăn tối chứ? Ông có uống gì không?... Cứ nói thực.

- Còn việc tôi có khuyên ông Ramôx xông pha hay không thì - lão Inôxenxiô nói, mắt nhìn lên trên gọng kính - bà chủ nói có lý đấy. Tôi là một người tu hành, tôi không thể khuyên làm những việc như vậy. Tôi biết là có một số người làm như vậy, thậm chí còn cầm cả vũ khí, nhưng tôi cảm thấy như vậy là không đúng, rất không đúng, và tôi sẽ không bắt chước họ. Tôi hết sức thận trọng đến mức không nói một lời nào với ông Ramôx về những vấn đề rắc rối của cuộc vũ trang nổi dậy của ông ấy. Tôi biết là tất cả Orbahôxa mong muốn điều đó, tôi biết là rồi đây tất cả nhân dân thành phố cao quý của chúng ta sẽ có những chiến tích xứng đáng được lưu danh trong sử sách, nhưng mặc dù thế, xin phép cho tôi được giữ im lặng...

- Cha nói rất đúng - bà Perfêcta tiếp lời - tôi nghĩ rằng các nhà tu hành không nên dính líu vào những chuyện như vậy. Một vị cao đồ phải xử sự như thế. Tuy nhiên, chúng ta đều biết rõ là trong những hoàn cảnh nghiêm trọng, thí dụ khi tổ quốc hay tín ngưỡng lâm nguy, những nhà tu hành trên cương vị của mình sẽ thúc giục mọi người đấu tranh, và còn có mặt trong cuộc đấu tranh đó. Bởi vì lúc đó chính Chúa cũng tham dự vào những trận đánh vang dội dưới hình thức là các thánh thần, các sứ giả của Chúa làm việc đó. Trong cuộc chiến tranh chống bọn phản đồ, đã có biết bao nhiêu vị giám mục đã chỉ huy nghĩa dũng quân Tây Ban Nha chúng ta?

- Rất nhiều. Và một số vị đã trở thành những chiến tướng nổi tiếng lừng lẫy. Nhưng thời nay không giống những thời kỳ đó, thưa bà. Thực ra, nếu chúng ta nhìn nhận mọi việc một cách thấu đáo thì đức tin kính lúc này còn nguy khốn hơn trước kia nhiều... Bởi vì bọn binh lính chiếm đóng thị xã của chúng ta và những vùng xung quanh đây đại diện cho ai, đại diện cho cái gì? Họ chỉ là công cụ đáng nguyền rủa mà bọn vô thần và bọn tin lành thối tha nhung nhúc ở Mađrít sử dụng để chinh phục một cách thâm độc và hủy diệt các tín ngưỡng. Tất cả chúng ta đây đều biết rõ rồi. Ở cái sào huyệt của những sự suy đồi nhơ nhuốc vô đạo và không có đức tin ấy, có những kẻ tinh quái xấu xa bị vàng bạc nước ngoài mua chuộc, mang dã tâm phá hủy những mầm mống của lòng tin kính trong đất nước Tây Ban Nha chúng ta. Vậy thì, các bạn nghĩ sao? Họ còn để cho chúng tôi giảng đạo làm lễ misa, còn để cho các bạn nghe là do họ còn có chút e ngại trân trọng và do họ xấu hổ… rồi một ngày kia... Về phần tôi, tôi bình tĩnh, tôi là một người không háo hức vì bất kỳ một lợi ích tạm thời và trần tục nào. Bà Perfêcta đây và tất cả những người quen biết tôi đều biết rất rõ. Tôi rất bình tĩnh, và thắng lợi của bọn xấu không làm cho tôi hốt hoảng, tôi biết rất rõ là những ngày khủng khiếp đang chờ đợi chúng tôi, và sinh mạng của biết bao người mặc bộ đồ tu hành đang như treo trên sợi tóc. Bởi vì nước Tây Ban Nha, các bạn ạ, sẽ phải trải qua những cảnh như thời kỳ cách mạng Pháp, có hàng nghìn linh mục tử vì đạo trong một ngày. Nhưng tôi không lo sợ gì cả. Khi họ lôi tôi ra chặt đầu, tôi sẽ vươn cổ ra, tôi đã thấy khá đủ rồi. Tôi còn có tác dụng gì nữa? Còn gì, chẳng còn gì cả.

- Tôi sẽ ăn cơm của cha - Vêharucô kêu lên, nắm tay giơ ra khỏe mạnh, rắn chắc như một cái búa, - nếu chúng ta không sớm kết liễu tất cả bọn vô lại trộm cướp ấy đi.

- Nghe nói tuần tới chúng nó sẽ bắt đầu phá bỏ nhà thờ lớn - Fraxkitô nói.

- Tôi chắc là bọn chúng sẽ dùng cuốc chim và búa tạ để phá - lão cố đạo vừa nói vừa cười - có những tên lính không có công cụ gì khác ngoài những thứ đó, nhưng mà phá thì nhanh hơn xây. Các bạn biết rất rõ là theo người xưa truyền lại, ngôi điện thờ Đức Chúa thiêng liêng rất đẹp của chúng ta trước đây đã bị bọn giặc Hồi giáo môrô phá hủy trong một tháng, nhưng chỉ trong một đêm đã được các thiên thần xây cất lại… Các bạn cứ để mặc họ, cứ để mặc cho họ phá phách.

- Đêm hôm qua vị linh mục ở Xaariđa kể cho chúng tôi nghe - Vêharucô nói - ở Mađrít chỉ còn lại rất ít nhà thờ, và một số linh mục phải làm lễ misa ở ngoài đường, nhưng vì bị quấy rối, đánh đập, bị chửi mắng, khạc nhổ vào mặt, nên nhiều người không muốn giảng đạo và làm lễ nữa.

- May thay, các con của cha - Lão Inôxenxiô nói - ở vùng này chưa xảy ra những cảnh tượng như thế. Tại sao vậy? Bởi vì họ biết các con là hạng người nào, bởi vì họ hiểu đức kính tin mãnh liệt và lòng dũng cảm của các con… sẽ không để cho những kẻ đầu tiên đụng chạm đến những linh mục và sự thờ phụng của chúng ta... Dĩ nhiên, nếu người ta không kịp thời chặn chúng lại, chúng sẽ làm ngụy. Tội nghiệp! Tổ quốc Tây Ban Nha thánh thiện biết bao, khiêm tốn biết bao, và tốt lành biết bao! Ai có thể nói trước được là có lúc phải chịu những cảnh cực kỳ gian nan thế này!... Nhưng tôi, tôi cho rằng, sự bất nhân; vô đạo, báng bổ thánh thần không thắng được, không bao giờ, thưa ông Ramôx... Còn có những người dũng cảm, còn có những người giống như người xưa chứ, có đúng vậy không, ông Ramôx?

- Đúng thế, thưa cha, còn chứ ạ - Ramôx trả lời,

- Tôi có một niềm tin vững chắc là luật lệ của Thượng đế tất thắng. Sẽ phải có cái gì đó xuất hiện, để bảo vệ nó. Nếu không phải là những người này thì sẽ là những người khác. Vinh quang của chiến thắng, và cùng với nó là danh tiếng huy hoàng đời đời, ai là người được hưởng. Bọn người xấu sẽ bị tiêu diệt, không hôm nay thì ngày mai. Những kẻ nào chống lại luật lệ của thượng đế tất sẽ phải chết, không thể nào cứu vãn nổi. Nhất định chúng sẽ phải lụn bại theo cách này hoặc cách khác. Không có mánh lới nào, không có chỗ ẩn náu nào, không có thủ đoạn khôn khéo nào có thể cứu vãn nổi chúng. Bàn tay của Chúa giơ lên, và sẽ tóm lấy chúng đúng lúc. Chúng ta hãy rủ lòng thương, và hy vọng chúng sẽ ăn năn hối lỗi. Đối với các con đây, các con của cha, các con không phải chờ ai nói với các con một lời nào về bước đường mà chắc chắn là các con sẽ đi... Cha biết các con là những người tốt. Cha biết quyết định của các con là quang minh chính đại, và mục tiêu cao quý đang hướng dẫn các con sẽ rửa sạch tất cả những tội lỗi bởi cuộc chiến đấu đổ máu mà các con có thể dính vào. Cha biết là Chúa sẽ ban phước lành cho các con. Chiến thắng của các con cũng như hy sinh của các con sẽ chói lọi trước mắt của mọi người và của Chúa. Cha biết rằng vinh quang và danh tiếng là tất cả mọi lời tán dương, ca ngợi, tôn kính thuộc về các con. Nhưng dù thế nào chăng nữa, các con của ta, cha không hề khuyến khích các con đi đánh nhau. Trước đây cũng như lúc này cha không hề nói điều đó. Các con hãy làm theo sự thúc giục của lương tâm cao thượng. Nếu nó bảo các con ở nguyên trong nhà thì các con ở lại, nếu nó bảo các con phải ra đi, các con hãy ra đi cho kịp thời. Còn cha, cha chịu làm kẻ tử vì đạo và cúi cổ xuống trước tên đao phủ, nếu đoàn quân khốn kiếp này còn tiếp tục ở lại đây. Nhưng nếu có một sự vùng lên mãnh liệt vì lòng kính Chúa của các con em của Orbahôxa nhằm góp phần vào sự nghiệp vĩ đại diệt trừ tận gốc nỗi bất hạnh của tổ quốc thì cha sẽ coi mình là người sung sướng nhất chỉ vì được là đồng hương của các con, và vì tất cả cuộc đời học hỏi, giải tội, nhẫn nhục của mình. Cha sẽ không xứng đáng mong được lên thiên đường, nếu không có một ngày nào đó được thấy sự tích anh hùng của các con.

- Không ai có thể nói gì thêm và hay hơn thế - Bà Perfêcta thỏa mãn tiếp lời.

Cabaducô lúc đó đang ngồi chống hai khuỷu tay trên đùi, cúi rạp người ra phía trước. Khi lão cố đạo vừa nói dứt câu, hắn nắm lấy bàn tay lão mà hôn.

- Người tốt nhất không sinh ra từ bụng mẹ [3] - Lão Licuôcgô nói, tay làm ra vẻ như lau nước mắt.

- Hoan hô đức cha giải tội! - Fraxkitô Gônxalêx hét lên, đứng dậy, và tung cái mũ lên tận trần nhà.

- Yên nào - Bà Pêrfêcta nói - ngồi xuống Fraxkitô, anh là một cái thùng rỗng kêu to đấy.

- Lạy chúa lòng lành vô cùng đã ban cho ngài cái mỏ vàng! - Crixtôbal nói đầy vẻ thán phục - may mà còn có hai người trước mặt tôi đây! Khi mà hai người này còn sống thì thế gian còn muốn gì nữa? Mọi người ở nước Tây Ban Nha đáng lẽ cũng phải như thế... nhưng sao lại phải như thế, nếu không có những quân cướp này. Ở Mađrít, cái triều đình đẻ ra các luật lệ, các quan lại, tất cả chỉ là cướp bóc và dối trá. Chúng nó đã làm tình làm tội tôn giáo... Chúng nó không nhìn thấy gì ngoài tội lỗi... Thưa bà Perfêcta thưa cha Inôxenxiô, tôi thề có vong linh cha tôi, vong linh ông tôi, và sự cứu rỗi của linh hồn tôi... tôi muốn chết.

- Muốn chết!

- Những con chó hoang ấy hãy giết chết tôi đi, và tôi bảo là chúng hãy giết tôi đi, vì tôi không thể băm vằm được bọn chúng. Tôi nhỏ bé quá.

- Ramôx, ông vĩ đại đấy - Bà chủ nhà nói một cách nghiêm trang.

- Vĩ đại ư, vĩ đại ư? Trái tim tôi rất lớn đấy, nhưng tôi làm gì có đồn trại, làm gì có kỵ binh, làm gì có pháo binh...

- Đó là một vấn đề mà tôi rất chú ý đấy, ông Ramôx ạ. - Bà Perfêcta vừa cười vừa nói - Kẻ thù của ông không có những thứ mà ông cần ư ?

- Có chứ.

- Vậy thì ông hãy tước lấy của chúng.

- Chúng tôi sẽ cướp những thứ đó, đúng thế, thưa bà. Khi tôi nói là chúng tôi sẽ cướp...

- Ông Ramôx thân mến - Lão Inôxenxiô nói - Vị trí của ông thật đáng để người khác phải ghen đấy. Nổi bật lên, vươn lên trên tất cả đám dân thường và tự đặt mình ngang hàng với những anh hùng trên thế giới.., Có thể nói là bàn tay của Chúa đã hướng dẫn ông! Ôi, thật là vĩ đại và thật là vinh hạnh. Ông bạn của tôi, không phải là tôi nịnh ông đâu. Thật là đường hoàng, thật là lịch sự, thật là oai phong... Không, những người như ông không thể nào chết được. Thượng đế sẽ ở bên cạnh ông, và súng gươm giáo mác của kẻ thù dị giáo phải dừng lại, không dám đụng đến ông… ông Cabaducô kính mến, tôi nhìn ông, thấy ông nổi giận và thái độ khảng khái của ông, tự nhiên trong trí tôi lại nhớ đến một bài thơ trong cuốn sách nói về việc chinh phục đế quốc Trapixônda:

- Hay quá - lão Licuôcgô kêu lên, vỗ tay bồm bộp - Và tôi nói lại lời ngài dũng sĩ Ramôx:

- Ramôx, ông cần ăn chứ, ông muốn uống tí chút chứ, đúng không? - Bà chủ nhà hỏi.

- Không, không - Thằng người ngựa trả lời - Nếu có thể, cho tôi xin một mâm thuốc súng.

Nói xong câu đó, hắn bật cười khanh khách, rồi đi đi lại lại trong phòng, chú ý quan sát từng người, và dừng lại chỗ mọi người đang ngồi chăm chú nhìn bà Perfêcta, rồi cất giọng oang oang như lệnh vỡ:

- Tôi nói là: chẳng cần nói gì thêm nữa. Orbahôxa muôn năm, đả đảo Madrít!

Hắn đấm mạnh tay xuống bàn với sức mạnh làm cho cho nền nhà rung lên.

- Sức lực siêu phàm! - Lão cố đạo Inôxenxiô nói.

- Ghê chưa, những quả đấm của ông...

Mọi người ngắm cái bàn đã bị vỡ làm đôi. Sau đó, họ dán mắt nhìn Cabaducô, con người chưa bao giờ được khâm phục như dũng sĩ Râynandôx. Đúng là trong cái bề ngoài lực lưỡng đẹp mắt, trong đôi mắt xanh sáng lung linh như mắt mèo, trong mớ tóc đen nhánh trong cái thân hình cường tráng, toát ra những vẻ của con người có một tầm cỡ lớn, một thói tật hoặc nói cho đúng hơn là một tính chất của những chủng tộc lớn đã từng thống trị thế giới. Nhưng điệu bộ nói chung của hắn chỉ là dáng dấp của một sự biến chất đáng thương, khó mà tìm thấy cái vẻ cao quý và anh hùng trong tính chất tàn bạo hiện tại. Hắn giống như những con người vĩ đại của ông Cagiêtanô, hay là như con lừa giống con ngựa vậy.

❀ ❀ ❀

[1] * Nguyên văn: Mẹ đọc trong tim con như đọc trong sách.

[2] * Basilisco : Một con vật thần thoại có khả năng giết kẻ địch bằng mắt nhìn.

[3] * Duro: xem chú thích ở chương XXII.