Etta và James đi dọc bờ sông, và càng lúc càng có nhiều thị trấn và đám đông hơn. Etta nhận những thứ người ta đưa cho, một cái nút, một tấm ảnh, một đầu mũi tên, một chiếc nhẫn, và khi cả hai đã ra khỏi đám đông, bà luôn hỏi cùng một câu:

Có ai theo chúng ta không?

Và cậu chàng luôn trả lời cùng một kiểu:

Không.

Và họ cùng nhau tìm một chỗ hoang vu nào đó để ngủ.

Chúng ta sẽ phải băng qua con sông này sớm thôi. Nó đang trương ra, trở thành biển cả.

Tao biết, Etta nói. Tao chỉ đang chờ một cây cầu thích hợp. Những cây cầu vừa qua chỉ toàn bê tông với thép và đầy xe là xe. Đây đâu phải cách qua sông.

Ta có thể bơi, James nói.

Nhưng bờ thì cao và dốc. Dòng chảy bất thường. Tôi có thể xuống đó, James nói, tôi có thể giúp bà.

Hai ngày nữa, Etta nói, liếc nhìn bờ dốc đứng. Nếu không có cây cầu nào tốt xuất hiện trong hai ngày tới.

Nhưng đã có cầu, đích thị kiểu cầu ấy, hiện ra ở cuối ngày đầu tiên. Gỗ tối với giàn cầu bao quanh, phủ lên trên, làm cho bên trong cây cầu được che bóng và ẩm. Một cây cầu đường sắt cũ, Etta nói. Cái này được nè.

Tôi không biết, James nói. Tôi không thích nó.

Nó đẹp mà, Etta nói. Nó tốt.

Không, James nói. Bà không thể thấy cả quãng đường qua đến bên kia, có bóng tối ở giữa. Không.

Ta phải đi thôi, Etta nói.

Tôi sẽ bơi, James nói.

Dưới đó ư?

Ừ. Với tôi thì dễ thôi.

Và tao sẽ gặp lại mày ở phía bên kia.

Ừ. Tôi sẽ ngửi mùi bà ở phía bên kia. James khẽ trượt một tí ra xa, chân trước chân sau theo một đường chéo rộng xuống con dốc đứng, hất văng những viên đá nhỏ cùng cánh hoa xuống dòng nước trên đường cậu chàng đi. Etta đặt một chân lên thanh gỗ đầu tiên của cây cầu, kiểm tra xem có mục không, rồi bước thẳng lên đó.

Bà tiến tới như thế, chậm rãi và cẩn trọng, kiểm tra và bước lên, tiến xa hơn và xa hơn vào khoảng tối giữa cây cầu, trong khi James zíc-zắc bên dưới. Bà đưa tay trái ra, rà nó dọc theo những thanh gỗ của thành cầu. Bà tự hỏi liệu nắm tay của mình có đủ chắc để giữ được không, nếu dưới chân bà sụp xuống. Nắm chặt, kiểm tra, bước lên. Nắm chặt, dừng lại. Bàn tay trái của bà không chạm trúng bề mặt lạnh lẽo của gỗ nữa, nhưng, thay vào đó, một vật gì đấy ấm áp và mềm mại và kết cấu cân đối. Len. Liên tục nhô lên hạ xuống thật khẽ. Đang thở. Một bờ vai.

Etta, vật đó nói.

Jesus! Etta nói.

Cháu xin lỗi.

Christ!

Đừng hoảng hốt, là cháu đây.

Cháu nào?

Là cháu, Bryony.

Ở đó vốn đã tối đen, nhưng Etta vẫn nhắm mắt lại. Bryony. Một cái tên ư? Có phải một cái tên quen thuộc không? James? bà nói.

Không, là Bryony. Bờ vai cử động. Một bàn tay đặt lên cánh tay vươn dài của Etta. Người phóng viên, lúc trước. Cụ nhớ không?

Bờ vai ấy có cảm giác như lớp len ép từ một bộ complê văn phòng màu tía. Ừ, Etta nói. Dĩ nhiên là có chứ. Bryony. Cô ở đây để phỏng vấn nữa à?

Không, Bryony nói.

Cô sống ở đây à?

Cây cầu này ư?

Ừ thì, có lẽ thế. Khu vực này.

Không, cháu gần như chẳng nói được tiếng Pháp. Cháu ở đây vì, ừ thì, cháu vẫn theo dõi câu chuyện. Và đám đông. Lần nào cháu cũng ở trong đám đông, chỉ ở đằng sau.

Cô không hề chào, Etta nói.

Cháu xin lỗi, Bryony nói. Cháu đã cố thu hết dũng khí.

Cô có muốn đưa tôi thứ gì để mang đi không? Etta hỏi.

Có, người phóng viên nói, chính thế, đúng vậy. Cháu có. Người phụ nữ ngập ngừng. Bờ vai len ép ấy nâng lên hạ xuống theo một tiếng thở dài. Etta, cô ta nói, cháu đã chán ngấy những câu chuyện của người khác rồi.

Cô có mang những câu chuyện cho tôi à?

Không, chỉ có cháu.

Cô ư?

Cháu mang theo chính mình. Cháu sẵn sàng đi cùng cụ rồi.

Ồ.

Được chứ?

Được chứ.

Nữ phóng viên Bryony đi cùng ở phía bên phải của cây cầu, với bàn tay phải rà trên thành cầu, và Etta tiếp tục bên phía trái. Họ nắm tay ở chính giữa. Bà có nghĩ mình giữ được không, Bryony hỏi, nếu một trong mấy tấm ván chỗ cháu sụp xuống và bà đang nắm tay cháu?

Có lẽ là không, Etta nói. Nhưng dù vậy cả hai vẫn tiếp tục như thế, suốt quãng đường qua cây cầu và bước vào ánh nắng xiên khoai ở đầu bên kia.

Họ bước đi gần như không nói gì. Ở phía bên này cầu có ít thị trấn hơn và mọi vật như trầm hẳn. Mỗi lần họ đến một ngã rẽ, một cái hồ hay con đường hay đường vòng, Etta lại dừng, nhìn quanh, rồi nhổ xuống và dùng giày chà nước bọt vào trong đất. Lần thứ ba, trước một dốc núi mà dù thế nào họ cũng phải vòng qua, Bryony nói, Sao cụ phải làm thế?

Cho James, Etta nói. Để nó có thể lần theo chúng ta.

Nhưng, ba tiếng sau khi họ băng qua cầu, vẫn không có dấu hiệu nào của cậu chàng. Etta, người vẫn đang nhẩm từng giây dưới mỗi nhịp thở, một lần nữa dừng chân. Cô có nghĩ là dòng chảy sông rất mạnh không, lúc nãy ấy? bà hỏi.

Con sông ta vừa băng qua ư? Sông Saint Laurent?

Ừ.

Cháu không biết. Nó to quá.

Và sâu nữa?

Và sâu nữa.

Được rồi, Etta nói. Và họ tiếp tục đi.

Trước khi cả hai hạ trại tối đó, Bryony muốn đốt lửa.

Không được đâu, Etta nói.

Tại sao không? Trời sẽ tối và lạnh. Không sớm thì muộn.

James không thích lửa. Nó sợ.

Ồ, Bryony nói. Được thôi.

Etta xé từng mảng rêu lớn và phủ mặt xanh lá lên người nữ phóng viên để giữ cô ấm thay vì đốt lửa. Trước khi ngủ, ngập trong một mùi cỏ xanh nồng, Bryony nói, Không thể đâu, Etta, cụ không thể xuống dưới, dù cho ta có quay trở lại đó chăng nữa.

Tôi biết, Etta nói.

Cụ đừng buồn, Bryony nói.

Tôi biết.

Được rồi.

Otto ơi,

Tôi có gửi kèm một ít lông tuần lộc ở đây. Sờ thử xem, cảm giác thử xem. Tuyệt quá phải không? Chẳng giống tí nào với ngựa hay bò hay mèo hay chó cả đúng không? Phải lâu rồi ông mới thấy một thứ tuyệt vời như thế không?

Ở đây càng lúc càng lạnh. Tôi đang tính chuyện làm áo khoác. Một phụ nữ Netsilik[1] đã làm cho tôi một cái mũ rồi. Công việc của bà ấy. Ngồi trong căn nhà trên đường đi của bọn tuần lộc và làm mũ từ những con gục ngã hay bị bỏ lại. Nhà bà ấy đầy thứ lông này. Bà nói là để giữ ấm khi thu sang đông về.

Nhưng có lẽ tôi sẽ về trước lúc đó.

Chân thành,

Russell

Otto vỗ cho những sợi lông rơi ra khỏi mép dán dưới đáy bì thư. Lông tụm lại thành từng khóm nhỏ, theo cái cách ông vẫn từng hình dung mái tóc của mình một ngày nào đó; dù vậy, ở tuổi tám mươi ba, ông vẫn có một mái đầu trắng, đầy tóc như thuở mười bảy. Ông gom những khóm lông rải rác ấy vào thành một tụ và sờ chúng bằng mấy ngón tay, rồi cầm chúng lên và chà chà giữa ngón cái và ngón trỏ. Dày hơn lông mèo hay lông hươu, mềm hơn lông chó hay lông sói cỏ, chà theo hướng này cảm giác thật mềm và dễ chịu, theo hướng ngược lại những sợi lông ấy cọ vào đường vân trên ngón tay ông.

Những ngày này ông ho rất nhiều. Ban đầu Cốc cứ nhảy dựng lên và co rúm lại phía sau con Cốc giấy bồi kia nhưng giờ cô ả chỉ tiếp tục liếm hoặc nhai hoặc ngủ mà không có vẻ gì bị quấy rầy hay bận tâm cả. Và chủ yếu Otto cũng không chú ý gì đến chúng nữa, những cơn co thắt nhỏ cứ đều đặn đến rồi đi như sóng biển. Ông chỉ thật sự nhận ra chúng vào một thời điểm nhất định nào đó như sáng hay tối hay ngày mỗi khi ông quyết tâm cố ngủ, chỉ lúc đó, với đôi mắt nhắm, ông mới nhận thức được rõ rệt từng biến động nhỏ trong cơ thể mình, mỗi cơn ho vang dội lại như một hồi trống định âm, trái tim ông tự động đập nhanh hơn như bộ dây trống tăng âm. Ông bắt được giấc ngủ trong những khoảnh khắc ngắn ngủi ở giữa. Năm giây, mười giây, hai giây, bắt lấy và gom chúng lại thành một khối như nhúm lông thú Russell gửi cho, chỗ lông ấy ông cất trên bàn bên cạnh mấy cái tô trộn, chuẩn bị cho tác phẩm kế tiếp của ông: một con tuần lộc kích cỡ thật, và ông sẽ dán những sợi lông ấy lên đầu con vật, quanh đôi mắt.

Otto lên tàu và một lần nữa cảm thấy lực kéo của mặt đất dưới chân mình, dọc theo đường ray, cả chặng đường đến biên giới đất nước, rồi cậu xuống tàu và lên một con thuyền lướt đi qua những ngày những đêm rèn luyện và qua những lần báo động giả lẫn báo động thật, qua những lần thay nhau cọ đi những dấu giày trên khoang tàu bằng giẻ hay cây lau nhà, qua những lần ca hát và cười vang, rồi hụp xuống và nằm ép sát sàn thuyền khi chỉ huy hay một ai đó báo động có thứ gì đang nã đạn vào họ từ trên cao hay bên dưới hay bên cạnh, an ủi bản thân bằng những lúc cọ rửa, và khoảnh khắc đó, khi đường vân trên ván sàn áp vào má, cậu cảm giác như nếu, chỉ nếu, cậu lắng nghe thật kỹ, có thể cậu sẽ bắt được âm thanh của bố mẹ mình đang nói chuyện hay nhảy múa ở phía trên hay bên dưới tiếng súng và tiếng la. Lần này, khi cậu bước lên bờ với đôi chân do dự trên mặt đất rắn, tóc cậu không thay đổi nữa, cái túi trống vẫn còn sót lại những hạt bụi từ trang trại của mẹ trong các nếp nhăn trên bề mặt được chất lên chiếc xe tải màu xanh lá mờ xỉn thành đồng cùng với túi của những người khác, những con người sắp tới sẽ chen chúc vai kề vai, gối kề gối, trên chặng đường cuối của chuyến hành trình của họ.

Chiếc xe thả Otto xuống một ngôi làng toàn đá và cát cách vài dặm về phía đông nơi cậu rời trung đoàn của mình, chỉ đâu mới hơn hai tuần trước. Vậy tức là ta đang thắng hay thua nhỉ? cậu hỏi Gérald, giờ đang chỉ cậu chỗ ngủ, trong phòng áo lễ ở một nhà thờ bỏ hoang.

Vậy tức là ta vẫn tiếp tục di chuyển, Gérald nói. Lùi và tiến, lùi và tiến. Không phải ta đang đánh nhau với những cậu trai này, mà đang khiêu vũ.

Quân số của họ rất mỏng. Cứ dần dần ít đi vì những người bị thương hoặc bị giết, và có ba người không quay lại sau đợt nghỉ phép, gia đình và vợ họ thề thốt rằng không hề nghe hay thấy ai trong số họ. Sớm thôi chúng ta sẽ có quân tiếp viện, Gérald nói, nhai nhai mẩu da thừa gần móng tay. Vài ngày nữa thôi, sau khi mấy người kịp thích nghi trở lại. Gérald không về nhà; cậu ta chọn cách ở lại, giữ và canh chừng mọi sự cho đến khi Otto và những người khác quay trở lại. Tôi thích tự tưởng tượng xem về nhà thì như thế nào, thay vì biết chính xác nó ra sao, cậu ta nói. Tôi ngồi một mình ngoài này, ngoài ca gác từ tám giờ tối tới tám giờ sáng, và tôi tưởng tượng mình ngồi bên cạnh vợ cả đêm, đêm này qua đêm khác, và mon Dieu[2] cô ấy mới đẹp làm sao, mọi thứ mới bình dị và giản đơn làm sao.

•••

Etta đi bộ đến nhà Russell. Vừa tan ca; cô vẫn mặc bộ đồ liền quần. Otto đi đã được hai ngày. Russell đang cúi người nhổ cây kế. Etta không có găng tay nên chỉ đành tìm và nhổ bồ công anh. Nhổ tận gốc, rứt cả rễ. Họ vứt tất cả những gì nhổ lên được thành một đồng lớn nằm cách xa khỏi chỗ đất tốt. Bạn không cần phải làm thế, Russell nói.

Mình ghét cảm giác trống trải ở nhà, Etta nói.

Được rồi, Russell nói.

Vài ngàv sau đó, trên xe buýt, Lucy Perkins nói với Etta:

Cô có ghét thành phố không?

Ý em là thị trấn hả? Chỗ có trường học với công xưởng chứ gì?

Vâng.

Không, cô không nghĩ là mình ghét.

Em thì có, Lucy Perkins nói.

Sáng hôm sau, Lucy Perkins không có trên xe. Etta ngồi bên cạnh một cậu bé ngủ gục bên kính cửa sổ.

Sau ca làm cô sang nhà Russell. Cậu vẫn nhổ cây kế, đã tiến được một quãng xa hơn vào sâu trong cánh đồng. Cô đến chỗ cậu và bắt đầu xử lý đám bồ công anh.

Bà Perkins ghé qua hôm qua, Russell nói. Cậu nắm gốc cây kế và kéo bằng một tay. Lá rung lên. Cậu nắm hai tay quanh nó, ngay sát mặt đất, rồi kéo lần nữa, rứt ra một tầng rễ dài gấp đôi thân cây. Bà ấy quyết định bỏ không bán nữa; bà ấy bảo rằng mệt rồi. Bà nói bà thấy mình rệu rã. Một cây khác, hai tay, rễ trông như tóc rối. Mình nói bà trông vẫn như xưa, vì với mình đúng là thế thật. Nhưng bà lắc đầu và nói, Không đâu, Russell, không đâu, cô không còn như xưa, không hề. Bà ấy nói bởi đất của bà với của mình kế nhau nên mình có thể lấy nó luôn. Bà ấy và Lucy sẽ chuyển vào ở cùng chị bà trong thị trấn, nay hay mai gì đây.

Hôm nay đây, Etta nói.

Bạn có nói chuyện với họ à?

Lucy không xuất hiện trên xe buýt vào trường. Etta ngắt lá trên thân một cây bồ công anh và cho chúng thành một đống riêng để dành làm xa lát. Russell, cô nói, bạn có nghĩ...

Mình biết. Người đưa thư nhận ra màu trên bì thư gửi đến nhà bà Perkins, cảm thấy được thẻ tên bên trong đó. Bà ấy nói đó là loại tin duy nhất bà chuyển qua dịch vụ điện tín của Western Union. Rõ rành rành rồi, bà ấy nói. Bà ấy chỉ vừa chuyển tin cho cô mình thôi, xong chỗ cô mình nữa là đến, vậy mà phải vào nhà và ngồi xuống hỏi xin một cốc cà phê nhưng lại không uống, cứ thế ngồi với cô mình, cầu mong thời gian quay ngược lại để bà ấy không phải làm cái việc đấy. Cuối cùng khi cà phê đã nguội lạnh và nửa ngày việc bị muộn bà mới rời đi. Sau đó cô mình gọi mình qua. Nhờ mình giúp bà ấy cho kịp. Lúc đó bà ấy mới kể cho mình.

Hôm qua ư?

Ngày hôm trước nữa.

Etta vặt vài chiếc lá đi và bẻ phần thân ra; nhựa trắng đặc rỉ ra tay cô. Russell, cô nói, ông ấy đã từng ở đây. Chính tại nơi chúng ta đang ở này. Nó có thể xảy đến với bất kỳ ai trong số họ, trong số chúng ta.

Mình biết. Và cô mình biết và bà Grace Vogel biết và người đưa thư cũng biết. Cả Otto lẫn Walter lẫn Wiley lẫn chú mình lẫn thầy Lancaster lẫn Winnie ai ai cũng biết.

Etta chùi tay vào chân và thả mớ lá vào đống làm xa lát. Còn chuyện trang trại? Bạn nói sao?

Mình nói rằng mình sẽ trông nom nó. Rằng mình sẽ giữ cho trang trại hoạt động đến khi họ muốn lấy lại. Bà Perkins nói bà ấy không bao giờ muốn thấy lại nó nữa, nhưng mình đáp, biết đâu, lỡ như..., và bà ấy nói, Không, Russell, không bao giờ. Bà ấy nói, Cháu là tất cả những gì còn lại Russell à. Chỉ còn cháu thôi.

Bà ấy sai rồi. Cậu không phải tất cả những gì còn lại. Mình đây. Mình vẫn đang giúp.

Mình biết.

Bỏ cuộc như thế... thật tệ làm sao. Kinh khủng làm sao.

Mình biết.

Nó khiến mình muốn tiếp tục làm và làm và không bao giờ ngừng lại. Ta đang làm nghĩa là ta đang sống và ta sống tức là ta thắng, đúng không?

Etta à, tối nay đi khiêu vũ đi.

Ừ. Được thôi.

Etta yêu dấu,

Mọi chuyện đều ổn. Anh vượt qua mà vẫn bình yên vô sự, con thuyền lênh đênh và anh ở trên nó               nơi bọn anh đang ở dường-như-là một chốn yên bình, cho đến khi đám tân binh đến để củng cố lực lượng và tinh thần bọn anh. Trước mắt, khẩu phần bữa tối được tăng gấp đôi, vớ và dao cạo và chăn cũng được nhân đôi cho những đứa vẫn ở lại đấy như bọn anh. Đồ ăn khá ghê, nhưng đỡ ghê hơn khi em được ăn no đủ. Vậy nên, mọi chuyện đều tốt đẹp. Ngoại trừ...

Anh nhớ làn da của em, Etta. Anh nhớ đôi tay và bộ đồng phục và đôi chân trần và             và                 và              và                                        với anh. Giờ đây, ở chốn này với anh vừa dễ dàng vừa khó khăn hơn bao giờ hết.

Yêu em, ở đây,

Otto.

❀ ❀ ❀

[1] Một tộc thổ dân Canada.

[2] Chúa ơi.