Giải Mã Tài Năng

Lượt đọc: 89 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 10: Thành Công Lớn Khi Còn Trẻ Và Lúc Về Già
Môi Trường Hỗ Trợ

❊ ❊ ❊

Tại sao độ tuổi của những người giành giải Nobel đang ngày một gia tăng đáng kể? Lý giải hiện tượng này cho thấy một số xu hướng và thực tế cơ bản về thành công lớn. Nó còn giải thích tại sao việc đạt được thành công lớn ở nhiều lĩnh vực trở nên khó khăn hơn trước rất nhiều. Sự thật này buộc chúng ta xem xét lại tính hiệu quả của luyện tập có ý thức trong cả cuộc đời con người, từ khi còn nhỏ tới lúc về già. Nó cũng dẫn chúng ta tới việc cân nhắc về một số cơ chế hỗ trợ cần thiết để giúp con người tiến tới thành công lớn trong tương lai − một trong những phát hiện xuyên suốt cuộc nghiên cứu cho thấy không ai có thể một mình thực hiện được cuộc hành trình đi tới thành công.

Chính Benjamin F. Jones của Khoa Quản lý Kellogg trường Đại học Northwestern đã phát hiện ra sự gia tăng độ tuổi ở những người giành giải thưởng Nobel và các nhà phát minh khác. Ông đã nghiên cứu trên những người giành giải Nobel trong lĩnh vực khoa học và kinh tế cũng như những người có cải tiến khoa học kỹ thuật đáng kể nhất trong thế kỷ XX. Khi xác định độ tuổi họ cho ra đời những phát minh vĩ đại, ông phát hiện ra một sự thật đáng ngạc nhiên: Chỉ trong vòng 100 năm qua, độ tuổi trung bình đã tăng lên khoảng 6 năm. Các cuộc kiểm tra thống kê quan trọng khác cũng cho kết quả tương tự. Có điều gì đó quan trọng đang xảy ra, nhưng tại sao?

Cách giải thích rõ ràng nhất có lẽ là do vòng đời trung bình đã tăng lên đáng kể trong suốt thế kỷ XX. Nếu như vậy thì phát hiện này có một ý nghĩa hoàn hảo. Dĩ nhiên, những người đoạt giải Nobel cũng ngày một già đi như mọi người. Nhưng cách giải thích này không duy trì được lâu. Trong những năm sau này của cuộc đời, các nhà khoa học và kinh tế học hầu như không có thêm đóng góp gì quan trọng, vì vậy việc họ sống tới 80 tuổi hay 65 tuổi cũng không ảnh hưởng nhiều. Thêm vào đó, để khẳng định lập luận này, Jones đã sử dụng các kỹ thuật phân tích phức tạp để kiểm soát độ tuổi dân số và phát hiện ra rằng hiệu quả của nó bằng không.

Cách giải thích thật sự lại hoàn toàn ngược lại. Độ tuổi của các nhà phát minh vĩ đại ngày càng gia tăng không phải vì những người già nhất đang kéo độ tuổi trung bình lên mà do những người trẻ tuổi nhất đang đẩy độ tuổi trung bình lên. Einstein giành giải Nobel cho những phát minh vật lý ông đã làm khi 26 tuổi, và không ai nghĩ rằng điều đó thật xuất sắc. Quả đúng là một sự trái ngược. Paul Dirac, người cũng giành giải Nobel cho những phát minh vật lý ở tuổi 26 tuổi (năm 1928), đã viết một đoạn thơ nổi tiếng về quan điểm này: “Tuổi tác, dĩ nhiên, như trái ớt cay/ mà mọi nhà vật lý đều phải sợ./ Họ thà chết còn hơn sống lặng/ ngay khi bước qua tuổi 30.”

Tuy nhiên, đến tận cuối thế kỷ, người ta cũng không thấy có nhà vật lý nào chết trước tuổi 30. Jones phát hiện ra rằng vào năm 1900, các nhà phát minh bắt đầu có những cống hiến đáng kể cho lĩnh vực của mình ở độ tuổi trung bình là 23, nhưng đến năm 1999, độ tuổi trung bình đã tăng lên 31. Tám năm quả là một sự gia tăng đáng kể, và dĩ nhiên, độ tuổi khi họ có những đóng góp vĩ đại nhất cũng trở nên muộn hơn. Lý do để độ tuổi của họ gia tăng không phải do họ sống lâu hơn mà do họ mất nhiều thời gian hơn để có những thành công đầu tiên.

Nghiên cứu khác cho thấy xu hướng này không chỉ ở những nhà tư tưởng xuất sắc nhất. Độ tuổi khi nhiều người nhận được bằng sáng chế đầu tiên của họ, trong một loạt lĩnh vực liên quan đến kinh doanh và bộ máy hành chính, đã gia tăng với tỉ lệ từ 6 đến 7 năm cho một thế kỷ. Jones kết luận, “Tập hợp các sự việc, ta thấy những xu thế tương tự xảy ra với cả những bộ óc vĩ đại nhất và các nhà sáng chế bình thường. Có vẻ đây là một hiện tượng phổ biến.”

Hiện tượng này phổ biến vì nó xảy ra ở tất cả các lĩnh vực sử dụng nhiều kiến thức và nhân lực. Kiến thức là nền tảng của thành công lớn. Trong các lĩnh vực đòi hỏi thường xuyên phải có những cải tiến quan trọng thì việc làm chủ khối lượng kiến thức tích lũy mất nhiều thời gian hơn. Dễ dàng thấy điều này trong ngành vật lý. Nếu nhìn vào tất cả những người khổng lồ của thế kỷ XX trong lĩnh vực này như Planck, Bohr, Heisenberg, Fermi, Feynman và nhiều người khác nữa, có thể thấy rõ lý do tại sao các nhà vật lý có tham vọng ngày nay lại mất nhiều năm nghiên cứu chuẩn bị hơn Einstein.

Các lĩnh vực giàu kiến thức khác gồm cả kinh doanh cũng áp dụng nguyên tắc này. Kinh tế học và tài chính doanh nghiệp đã có nhiều biến đổi trong hàng trăm năm qua. Marketing, nghiên cứu hoạt động hay hành vi của doanh nghiệp − tất cả đều phát triển thành những quy tắc tiến bộ, đòi hỏi phải được nghiên cứu nhiều hơn. Thậm chí, bây giờ kể cả mã số thuế của Mỹ cũng dài hơn gấp 4 lần thời kỳ Chiến tranh và Hòa bình. Vì vậy, nếu công việc của ai đòi hỏi phải hiểu biết về vấn đề này thì họ sẽ phải mất thêm nhiều năm để nghiên cứu. Quan điểm này được củng cố thêm khi các tiêu chuẩn ngày càng gia tăng đòi hỏi sự chuẩn bị chuyên sâu hơn. Ở chương 1, ta đã xem xét một số nhân tố đẩy các tiêu chuẩn trong mọi lĩnh vực lên mức cao hơn như thế nào khi mà sự cạnh tranh ngày một nhiều và các phương pháp tiến bộ ngày một cải thiện hơn.

Tương tự việc gia tăng các tiêu chuẩn, môi trường hỗ trợ các tài năng ngay từ khi còn nhỏ cũng đóng vai trò ngày càng quan trọng. Không ai tự mình trở thành người xuất chúng. Một đặc điểm nổi bật trong cuộc đời của các vĩ nhân là họ nhận được sự hỗ trợ quý giá tại những thời điểm quan trọng trong quá trình phát triển của họ. Tất nhiên, một số người đã phải trải qua thời kỳ nghèo khổ và những lúc chán nản, nhưng họ không thiếu sự ủng hộ. Với tất cả họ, môi trường hỗ trợ là vô cùng quan trọng và cần thiết.

Môi trường hỗ trợ có nhiều mức độ, trong đó có một số mà bạn không thể gây tác động tới − mặc dù một số nghiên cứu cho rằng bạn có thể tạo ra hay kiểm soát môi trường ở tất cả các mức độ. Dean Keith Simonton đã thấy rằng "các vĩ nhân dường như hay xuất hiện trong những hoàn cảnh văn hóa xã hội đặc biệt." Chẳng hạn, Kenneth Clarke, nhà phê bình nghệ thuật nổi tiếng người Anh và là tác giả cuốn Nền văn minh, tin rằng các tác phẩm nghệ thuật vĩ đại thường được tạo ra trong thời kỳ xã hội ổn định; người dân của một thành phố đang chịu sự bao vây sẽ chẳng thể nào sáng tạo ra những bức tượng hay bản giao hưởng nổi tiếng. Nghiên cứu của Simonton cho thấy “các vĩ nhân ít xuất hiện trong thời kỳ loạn lạc mà chủ yếu xuất hiện trong giai đoạn phân tích chính trị khi nền văn minh được phân chia thành nhiều nhà nước độc lập.” Đây là sự mô tả chính xác về thời kỳ Phục hưng ở Ý. Các nền văn hóa khuyến khích hoặc ngăn cản các hoạt động cụ thể ở từng thời điểm khác nhau. Trong văn hóa phương Tây ngày nay, ta thấy họ hỗ trợ rất nhiều cho các nghiên cứu chữa trị bệnh ung thư nhưng 200 năm trước, việc điều trị ung thư theo kiểu lang băm phổ biến đến mức bạn cũng có thể bị coi là một thầy lang nguy hiểm.

Nếu như yếu tố văn hóa là khía cạnh rộng lớn và ít biến đổi nhất của môi trường hỗ trợ thì yếu tố gia đình là khía cạnh quan trọng nhất. Hoàn cảnh bắt đầu quá trình phát triển của từng người sẽ tạo nên sự khác biệt rất lớn, thậm chí kể cả trong kinh doanh và các lĩnh vực khác − nơi mà sự phát triển thường bắt đầu sau tuổi ấu thơ. Các phát hiện về môi trường hỗ trợ hiệu quả trong gia đình mang lại rất nhiều kinh nghiệm hay và có thể áp dụng rộng rãi.

Giá trị lớn nhất của môi trường hỗ trợ trong gia đình là giúp một con người bắt đầu phát triển từ rất sớm. Có thể thấy trong một số lĩnh vực đặc biệt như môn đánh bóng chày và múa balê, chỉ ở lứa tuổi rất nhỏ mới có thể điều chỉnh được cơ thể con người theo những cách đặc biệt, bởi sau đó xương sẽ bị can xi hóa và không thể thay đổi được. Khi đó cầu thủ đánh bóng chày sẽ không thể vòng tay ra đằng sau và người vũ công cũng không bao giờ có thể xoay đủ vòng chân khi cần thiết. Việc điều chỉnh bộ não cũng có mô hình tương tự, ít nhất là trong một số trường hợp. So với người bình thường, não của các nghệ sĩ đàn vi-ô-lông phát triển vùng làm việc của tay trái hơn − vốn là tay bấm phím đàn. Vùng làm việc của tay phải cũng phát triển hơn. Tác động này còn thấy rõ ở những người bắt đầu học nhạc từ khi còn nhỏ. Nó tác động tới myelin trong não − vốn là một chất dần dần bao quanh các tế bào thần kinh để bảo vệ và củng cố các liên kết chính trong não. Quá trình luyện tập khi còn nhỏ sẽ tạo ra nhiều myelin hơn khi trưởng thành. Nghiên cứu các nghệ sĩ dương cầm chuyên nghiệp cho thấy nếu họ luyện tập nhiều trước tuổi 16 thì có nhiều myelin hơn trong những phần đặc biệt của não. Việc bắt đầu sớm sẽ mang lại nhiều lợi thế sẵn có hơn.

Tuy nhiên, có một nhân tố khác biệt còn quan trọng hơn những lợi thế kể trên; đó đơn giản chỉ là vấn đề thời gian và nguồn lực. Như ta từng thấy nhiều lần ở các ví dụ trước, việc trở thành những cá nhân xuất chúng ở bất kỳ lĩnh vực nào cũng đòi hỏi hàng nghìn giờ đồng hồ khổ luyện. Lấy ví dụ, các nghệ sĩ vi-ô-lông hàng đầu trong cuộc nghiên cứu ở Berlin đã có khoảng mười nghìn giờ luyện tập ở tuổi 20, khi đó họ phải luyện tập 28 tiếng trong một tuần và dành rất nhiều thời giờ nghiên cứu, tập đàn, chuẩn bị và tổ chức. Một người trưởng thành phải đối mặt trước trách nhiệm với gia đình và nghề nghiệp nên việc dành từng đó thời gian cho hoạt động phát triển − một hoạt động chi phí nhiều tiền hơn là kiếm được tiền − quả là rất khó khăn. Chỉ quãng thời gian thơ ấu và thiếu niên mới là thời điểm thích hợp nhất.

Thực tế này cũng tạo ra một lợi thế khác nếu bắt đầu luyện tập từ nhỏ, một lợi thế cạnh tranh mà chúng ta đều đã từng biết. Ở bất kỳ lĩnh vực nào có thể bắt đầu từ sớm, người nào bắt đầu quá muộn sẽ khó đuổi kịp những người đi trước. Chẳng hạn, khi các nghệ sĩ vi-ô-lông đã trở nên chuyên nghiệp thì họ vẫn không ngừng luyện tập. Ngược lại, họ còn luyện tập nhiều hơn trước, trung bình hơn 30 giờ một tuần, cộng dồn lại là khoảng hơn 15.000 giờ một năm. Bất cứ ai nghĩ đến việc bắt đầu một sự nghiệp chuyên nghiệp trong bất kỳ lĩnh vực nào − mà những người đi trước đã luyện tập từ nhỏ − thì trước tiên nên lấy máy tính ra tính toán và tự tìm câu trả lời cho mình.

Những điều doanh nghiệp cần học hỏi từ mô hình gia đình

Bản chất của môi trường hỗ trợ rõ ràng là rất quan trọng và những đặc điểm quan trọng nhất của nó đã được các nhà nghiên cứu xác định. Trong một nghiên cứu lớn và nổi tiếng nhất về đề tài này, nhà nghiên cứu giáo dục huyền thoại Benjamin S. Bloom đã chọn ra 120 người trong số những cá nhân xuất chúng trẻ tuổi của nước Mỹ ở nhiều lĩnh vực khác nhau như chơi đàn dương cầm, điêu khắc, bơi lội, quần vợt, toán học và thần kinh học. Sau khi phỏng vấn họ và gia đình, nhóm nghiên cứu phát hiện ra rằng chính môi trường gia đình đã tạo nên một số đặc điểm nhất định ở họ. Mặc dù khác nhau về thành phần gia đình, học vấn, thu nhập nhưng gia đình của họ thường có xu hướng đặt việc chăm sóc con cái lên ưu tiên hàng đầu. Con trẻ đóng vai trò rất quan trọng và cha mẹ họ sẵn sàng làm hầu hết mọi việc có thể để giúp đỡ con mình. Các bậc cha mẹ cũng tin tưởng và hướng con mình theo những nguyên tắc làm việc rõ ràng như: làm việc trước khi chơi, thực hiện các bổn phận và luôn theo đuổi mục tiêu. Một trong những kết luận đáng quan tâm nhất trong báo cáo của Bloom là: “Các bậc cha cần thường xuyên nhấn mạnh với con mình về việc phải trở nên vượt trội, thực hiện tốt nhất công việc của mình, chăm chỉ làm việc và sử dụng thời gian hợp lý.” Trong doanh nghiệp, đây chính là văn hóa của doanh nghiệp − còn các quy tắc và kỳ vọng chỉ đơn giản là những điều viển vông mà thôi.

Trong nghiên cứu trên, cha mẹ thường hướng dẫn con mình trong những lựa chọn thông thường nhưng khi phải lựa chọn cụ thể thì cơ hội lại đóng vai trò lớn hơn. Các nghệ sĩ thường có cha mẹ cũng là nghệ sĩ; tương tự như vậy với các vận động viên điền kinh, nhà toán học hay thần kinh học − tất cả họ đều được khuyến khích đi theo con đường của cha mẹ từ khi còn rất nhỏ. Nhưng một đứa trẻ cũng có thể theo đuổi học đàn dương cầm chỉ vì chúng đã có sẵn một cây đàn để luyện tập, hay trở thành một vận động viên bơi lội vì nhóm bơi đang cần thêm một thành viên. Bọn trẻ không bị cha mẹ chúng bắt buộc phải đi theo lĩnh vực cụ thể nào.

Các bậc cha mẹ cũng đích thân lựa chọn giáo viên cho con mình − đây là một trong những nhiệm vụ quan trọng nhất của họ khi bọn trẻ lớn lên và cần được thử thách ở những mức độ cao hơn. Giáo viên đầu tiên của bọn trẻ thường là những người lân cận như giáo viên trong vùng hoặc họ hàng. Nhưng khi bọn trẻ lớn đến mức cần phải được giáo dục bởi những giáo viên chuyên nghiệp thì cha mẹ chúng phải dành nhiều thời gian và sức lực hơn để tìm những giáo viên phù hợp dạy cho con họ. Và cuối cùng, để bọn trẻ hấp thụ khối lượng kiến thức truyền dạy từ các giáo viên đòi hỏi cả con cái và cha mẹ hy sinh rất nhiều thời gian, tiền bạc và công sức để thực hiện.

Trong doanh nghiệp, quá trình này tương tự việc lựa chọn các mục tiêu phát triển để liên tục phát huy được khả năng của người lao động. Họ không phải con trẻ nhưng nhiều người trong số họ, giống như trẻ con, sẽ không tự giác tìm kiếm những kinh nghiệm làm việc mới để khắc phục các điểm yếu trong công việc của mình. Họ luôn bằng lòng với những gì họ đang làm. Trong khi đó, người chủ lao động, giống như các bậc cha mẹ và giáo viên hướng dẫn, phải luôn thúc giục họ cố gắng nỗ lực thay đổi. Quá trình này đòi hỏi sự hy sinh từ phía chủ lao động − quỹ thời gian của họ dành cho việc điều hành doanh nghiệp bị thu hẹp lại hoặc họ phải chấp nhận người lao động không thể tạo ra năng suất khi theo học các kỹ năng mới. Nhưng sự hy sinh này sẽ được đền đáp.

Ngoài việc lựa chọn giáo viên thích hợp, các bậc cha mẹ trong cuộc nghiên cứu trên cũng tự mình dành thời gian giám sát việc luyện tập của con trẻ. Họ muốn đảm bảo các cháu có tập luyện vì dường như một số cháu không thích việc này. Các nhân tố ảnh hưởng tới việc luyện tập của trẻ em cũng có giá trị với tất cả mọi người. Mihaly Csikszentmihalyi của trường Đại học Chicago và các đồng nghiệp đã phát hiện ra lý do tại sao một số sinh viên dễ dàng duy trì việc học tập nỗ lực và tập trung hơn các bạn khác − đây chính là cốt lõi của luyện tập có ý thức để đạt được thành công lớn. Nghiên cứu tập trung vào môi trường gia đình của các sinh viên, đánh giá chúng theo hai khía cạnh: khuyến khích và hỗ trợ. Môi trường khuyến khích là một môi trường mang lại cho họ nhiều cơ hội học tập và kỳ vọng họ đạt được trình độ học vấn cao. Môi trường hỗ trợ là môi trường với những quy tắc và công việc rõ ràng, không có sự tranh cãi xem người nào phải làm việc gì và các thành viên trong gia đình có thể tin tưởng lẫn nhau. Các nhà nghiên cứu phân loại môi trường gia đình theo kiểu có khuyến khích hay không và có hỗ trợ hay không. Việc này tạo ra bốn khả năng kết hợp lẫn nhau. Những sinh viên sống trong môi trường gia đình không có sự khuyến khích và hỗ trợ thường thiếu đam mê và nghị lực trong quá trình học tập. Ngược lại, lớn lên trong môi trường có cả sự khuyến khích và ủng hộ thì các sinh viên sẽ chủ động và tích cực học tập hơn.

Các phát hiện này hoàn toàn trùng khớp với những quan sát trong nghiên cứu của Bloom. Đó cũng là các môi trường khuyến khích − “từ rất sớm cha mẹ đã khuyến khích trí tò mò và chăm chú giải đáp các thắc mắc của trẻ” − và hỗ trợ trẻ trong đó mọi thành viên đều có vai trò và nhiệm vụ rõ ràng, cha mẹ luôn dành thời gian hỗ trợ việc tập luyện của con mình. Từ đây có thể thấy tại sao rất nhiều doanh nghiệp không tạo ra những cá nhân xuất chúng. Hầu hết doanh nghiệp đều không khuyến khích người lao động nâng cao kiến thức, không tạo cơ hội cho họ học tập và thỏa mãn sự ham hiểu biết mà thường để họ tự mày mò học hỏi. Và thay vì tạo ra môi trường làm việc khuyến khích và hỗ trợ nhân viên − nghĩa là có các quy tắc và trách nhiệm rõ ràng trong một môi trường tích cực, tiên tiến và chủ động và hướng tới thành công − thì nhiều doanh nghiệp lại hoạt động trong một môi trường văn hóa “chạy tội” để tránh bị khiển trách. Những kiểu văn hóa này cũng như đời sống hiện thực, nhưng chúng hoàn toàn không có lợi cho việc hình thành môi trường hỗ trợ. Nó cũng cho thấy lý do tại sao các doanh nghiệp có thể tạo ra môi trường khuyến khích, hỗ trợ người lao động và có cơ cấu rõ rệt thì không chỉ hiếm hoi mà còn rất lớn mạnh.

Có nên tạo ra các tài năng kinh doanh?

Chúng ta thường thấy việc đào tạo sớm có thể tạo ra những thanh niên ưu tú và các nghiên cứu cũng cho thấy quá trình này diễn ra thế nào. Ta đã dần quen khi thấy các nghệ sĩ dương cầm, kỳ thủ và vận động viên điền kinh tài năng ở lứa tuổi 16. Nhưng tại sao trong một số lĩnh vực khác như kinh doanh ta chưa thấy thần đồng nào 16 tuổi? Câu trả lời dễ dàng nhất là trẻ em ở tuổi đó chưa đủ tư cách pháp nhân để ký một tấm séc hay một bản hợp đồng. Câu trả lời cho thấy khi nào nên bắt đầu đào tạo một người trẻ tuổi trong những lĩnh vực đặc biệt, quá trình đó sẽ như thế nào và đâu là ý nghĩa của những nguyên tắc phát triển từ sớm đối với kinh doanh và nhiều lĩnh vực khác.

Việc không có những thần đồng trẻ tuổi trong một số lĩnh vực cụ thể là do các em chưa tích lũy đủ thời gian phát triển cần thiết. Đôi khi lý do chỉ đơn giản là vấn đề kích thước cơ thể. Một em bé 5 tuổi có thể tập chơi đàn dương cầm hoặc piano − đã có đàn dương cầm cỡ nhỏ cho lứa tuổi đó − chứ không thể tập thổi kèn Trombon hay đàn Double bass vì chúng quá to. Chính vì vậy mà những nghệ sĩ kèn Trombon hay đàn Double bass hàng đầu thế giới thường lớn tuổi hơn. Trong một số trường hợp, mười năm phát triển là chưa đủ. Không có nhà vật lý nào đoạt giải Nobel ở độ tuổi thiếu niên, kể cả khi được học toán và các môn khoa học khi vừa lên năm. Đơn giản là vì để thu nhận được những kiến thức chuyên ngành cần thiết phải cần ít nhất 20 năm.

Việc không có những tài năng kinh doanh ở tuổi 18 là do ở độ tuổi đó con người chưa đủ thời gian để tiếp nhận khối lượng kiến thức vĩ đại cần thiết. Cách giải thích này dường như không hoàn toàn thuyết phục. Chúng ta hãy cùng nhìn nhận vấn đề này dưới góc độ những người quản lý và bỏ qua các doanh nhân vốn đơn thuần chỉ là những nhà khoa học, khi tính toán bảng lương của doanh nghiệp. Một người quản lý thành công chắc chắn cần phải có những kiến thức và kỹ năng cần thiết. Nói cách khác, quản lý doanh nghiệp không phải môn khoa học tên lửa. Thực hiện chiến lược phát triển một doanh nghiệp cần làm rất nhiều việc, nhưng không phải những việc để chứng minh được Định lý toán học cuối cùng của Fer­mat (vốn mất đến 357 năm).

Câu trả lời thông thường là việc đào tạo kỹ năng trong kinh doanh không thể bắt đầu từ sớm. Thảo luận của chúng ta về việc phát triển từ sớm có thể khiến bất kỳ doanh nhân nào cũng nghĩ rằng việc này không xảy ra trong kinh doanh − không có việc phát triển các kỹ năng kinh doanh một cách tập trung và cao độ ở những người trẻ tuổi, giống như với những vận động viên bơi lội, nghệ sĩ hay các nhà toán học chẳng hạn. Câu hỏi nêu ra ở đây là liệu việc này có thể thực hiện được không?

Câu trả lời hiển nhiên là có. Mọi việc luôn phải có sự bắt đầu, vì vậy bạn đừng cố dạy một em bé 5 tuổi về mô hình giá vốn tài sản hoặc các công việc nội bộ của Cục Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Mỹ. Nhưng bạn có thể bắt đầu bằng việc dạy các kiến thức chuyên môn cơ bản − ví như một công việc kinh doanh cụ thể − và dĩ nhiên việc này đã được thực hiện hàng thế kỷ qua cho tới tận gần đây. Trẻ em bắt đầu được học về các vấn đề buôn bán trong gia đình và một số việc kinh doanh khác trước tuổi lên 10. Ở điểm này, chúng ta nên đề cao tính ưu việt của mô hình học việc, trong đó người học việc chịu sự hướng dẫn của thầy từ khi còn rất nhỏ. Mô hình này tuân thủ theo các nguyên tắc cơ bản của việc phát triển từ sớm.

Ngoài kiến thức chuyên môn cơ bản, những người trẻ tuổi có thể được đào tạo các kỹ năng kinh doanh cụ thể hơn. Các kiến thức tài chính cơ bản hoàn toàn trùng khớp với chương trình toán học cấp phổ thông. Ram Charan, một trong những nhà tư vấn quản lý vĩ đại nhất thế giới, cho biết ông đã cảm nhận sâu sắc về môn tài chính doanh nghiệp ngay từ những điều ông học được trong cửa hiệu giày của gia đình mình ở Ấn Độ. Ông bắt đầu làm việc ở đó khi chỉ mới lên 8 tuổi. Larry Bossidy, cựu giám đốc điều hành của Honeywell và là một trong những giám đốc điều hình vĩ đại nhất trong những thập kỷ gần đây, cũng có những kinh nghiệm ấu thơ tương tự trong cửa hàng giày của gia đình ở Pittsfield, bang Massachusetts. Một nghiên cứu về hành vi trong tài chính cho thấy trẻ nhỏ cũng có thể được dạy các khía cạnh xác suất và thống kê trong kinh doanh − những khía cạnh vô cùng quan trọng để đưa ra được những quyết định kinh tế sáng suốt, tránh các sai lầm vô lý mà người bình thường hay mắc phải. Các doanh nghiệp luôn phàn nàn rằng kỹ năng nói và viết của những nhân viên mới rất tệ. Từ góc nhìn kinh doanh, đáng lẽ họ phải được đào tạo những kỹ năng này từ khi còn rất nhỏ. Từ các bước khởi đầu như vậy, những người trẻ tuổi có thể được rèn luyện vài giờ một ngày trong nhiều năm để đạt được thành công trong một lĩnh vực kinh doanh cụ thể.

Điều này là có thể nhưng liệu nó có tốt hay không? Ta có nên sử dụng nguyên tắc của thành công lớn và phát triển từ sớm để bảo cậu bé Jack Welches và Donald Trumps chuẩn bị trở thành những “người khổng lồ trong thế giới kinh doanh” ngay khi họ đủ tuổi bỏ phiếu? Các bằng chứng cho thấy ta có thể làm điều đó, hoặc ít nhất là xử sự gần giống như vậy, tuy nhiên, hầu hết chúng ta theo bản năng sẽ từ chối ý nghĩ đó. Tại sao vậy?

Từ lâu nay các nước phát triển không còn sử dụng mô hình học việc nữa vì bản chất của công việc đã thay đổi ngay từ thế kỷ XIX. Khi đó, hầu hết người Mỹ chỉ tốt nghiệp hết lớp 8; đó là tất cả kiến thức họ cần để phục vụ cho các công việc ở trang trại. Nhưng cuộc cách mạng công nghiệp đã khiến công việc ở trang trại thuận lợi hơn nhiều, và số người làm việc ở trang trại cũng ít đi. Tiếp đó là sự bùng nổ các nhà máy, kéo theo nhu cầu về nhân lực. Khi đó trình độ lớp 8 không còn là đủ nữa. Đầu thế kỷ XX, phong trào phổ cập hóa giáo dục trung học ở Mỹ khiến tất cả các thành phố trên cả nước quyết định rằng học sinh phải hoàn thành chương trình học 12 năm. Đầu tiên chỉ đơn thuần là đào tạo nghề cho học sinh; các trường trung học chỉ dạy học sinh toán học cơ bản, tiếng Anh, các kỹ năng khoa học và thêm một số kỹ năng đặc biệt khác để trang bị cho họ khi bước vào nền kinh tế công nghiệp phát triển. Nhưng sau đó, khi đất nước trở nên giàu có hơn, chương trình học của các trường trung học không chỉ đào tạo các kỹ năng nghề nghiệp mà còn mở rộng sang mọi góc độ của nghệ thuật tự do. Nhiều học sinh tới trường hơn và phần lớn trong số đó theo học các môn nghệ thuật tự do. Điều này trở thành biểu tượng cho sự thịnh vượng của thế giới phát triển trong thế kỷ XX − nhiều người cho rằng đây là thành công đáng tự hào nhất − mọi người đều được tiếp cận một nền giáo dục chính thống và phát triển đầy đủ. Công việc và cuộc sống đời thường không bao giờ đòi hỏi bạn biết về Homer, về Shakespeare, về lịch sử của nước Nga cũng như về lượng giác hay hóa học. Nhưng cuộc sống còn rất nhiều điều thú vị khác; biết được chúng sẽ làm cuộc sống của bạn thêm phong phú và ý nghĩa hơn.

Từ góc độ này, có thể thấy ý tưởng về việc người lớn chúng ta, hy sinh tuổi thơ của bọn trẻ bằng cách bắt cậu bé Max hay Ashley luyện tập hàng giờ đồng hồ mỗi ngày để trở thành những giám đốc kinh doanh tài ba ở tuổi 21, quả là độc ác. Và đúng là như vậy. Nhưng chúng ta hãy cùng xem xét một số quan điểm sau:

Một là, ngoài lĩnh vực kinh doanh, xã hội không hề phản đối việc đào tạo trẻ từ khi còn nhỏ. Không ai nghĩ Earl Woods là một người cha tồi khi ông dạy Tiger đánh gôn từ khi mới 18 tháng tuổi. Ngược lại, ông còn là một người cha tuyệt vời và được con trai rất ngưỡng mộ. Chúng ta dường như cũng không để ý đến việc nhiều tài năng trẻ đã dành một quãng thời gian dài để tập trung vào lĩnh vực họ lựa chọn. Hẳn nhiều người đã phản đối khi LeBron James quyết định chuyển thẳng từ trường trung học sang chơi bóng rổ chuyên nghiệp, nhưng bây giờ khi anh đã trở nên vô cùng giàu có và nổi tiếng thì không ai còn nhớ đến chuyện đó nữa. Ngoài cờ vua, chị em nhà Polgar đã được học đủ tất cả các môn để có thể vượt qua các kỳ thi theo yêu cầu mặc dù họ chưa bao giờ tới trường; tuy nhiên, chính quyền Hung-ga-ri vẫn tung hô họ như những anh hùng dân tộc. Các minh chứng trên cho thấy, hào quang của thành công đạt được đã làm mờ đi những gì họ phải từ bỏ. Nếu các phương pháp tương tự cũng được áp dụng vào việc đào tạo sớm tài năng kinh doanh và cho ra kết quả tương tự thì liệu hiệu ứng có giống ở các lĩnh vực khác không?

Hai là, kể cả khi chúng ta không đồng ý với quan điểm cố tình biến đứa trẻ 5 tuổi thành giám đốc ngân hàng, người quản lý nhà máy dệt hay nhà hoạch định chiến lược bán lẻ trong tương lai thì các xã hội khác có lẽ lại không hề do dự. Các quốc gia đang phát triển nhanh chóng ở châu Á, châu Phi và Mỹ Latinh xem xét các nghiên cứu về phát triển sớm từ góc nhìn của riêng họ, và không có lý do gì để khẳng định rằng họ sẽ nhìn nhận giống chúng ta. Nếu chính phủ hoặc gia đình ở một trong những nước đó quyết định tập trung đào tạo ra những nhà quản lý thành đạt ở tuổi 21 và còn tiếp tục làm tốt hơn thì chúng ta sẽ phải đối mặt với thực tại và phải suy nghĩ lại về quan điểm của mình.

Bất chấp tuổi tác

Chúng ta quan tâm tới việc con người làm thế nào để đạt được thành công khi còn rất trẻ nhưng cũng không nên che đậy một sự thật quan trọng về tuổi tác và thành công: con người đạt được thành công lớn khi còn trẻ, nhưng về sau họ vẫn làm được nhiều hơn thế. Yo-Yo Ma là một nghệ sĩ chơi đàn vi-ô-lông-xen nổi tiếng khi mới 20 tuổi, nhưng anh còn nổi tiếng hơn khi ở tuổi 40. Jamie Dimon đã là một giám đốc tài chính thành công khi mới 29 tuổi, và ở tuổi 50 ông còn nổi tiếng hơn khi trở thành giám đốc điều hành của JPMorgan Chase. Thực tế cho thấy sự tiến bộ vẫn còn tiếp tục sau nhiều năm; điều này dẫn tới việc nghiên cứu xem các vĩ nhân phát triển như thế nào trong suốt cuộc đời họ. Kết quả đạt được đã làm sáng tỏ việc thành công có và không bị ảnh hưởng bởi tuổi tác như thế nào.

Một trong những phát hiện về tâm lý học rõ ràng và ít ngạc nhiên nhất là khi về già, chúng ta sẽ chậm chạp đi. Ghi nhớ mọi thứ, giải quyết những vấn đề mới − ở tuổi 60, chúng ta sẽ làm những việc này lâu gấp hai lần khi ta 20 tuổi. Chúng ta chuyển động cũng chậm hơn. Phối hợp tay chân khó khăn hơn. Tất cả chúng ta đều thấy điều này, bất kỳ ai ở tuổi 30 và hơn thế đều từng trải qua việc này. Vì vậy, có lẽ ta cho rằng chính xu hướng tất yếu này báo hiệu sự chấm dứt khả năng thực hiện công việc một cách hoàn hảo. Nếu trí óc và cơ thể ta xuống cấp cùng với thời gian thì dường như, qua từng năm, ta chẳng thể làm gì để duy trì phong độ đỉnh cao.

Nhưng trên thực tế, ngạc nhiên thay, mọi việc nhìn chung hoàn toàn không như vậy. Không hiểu sao rất nhiều cá nhân xuất chúng vẫn đạt được những thành công mới khi đã ở lứa tuổi tưởng chừng khó có thể tạo nên thêm bất cứ thành tích nào.

Ví dụ: Vào ngày 10 tháng 10 năm 2008, dàn nhạc giao hưởng New York Philharmonic đã ra một tuyên bố gây sốc với những người yêu nhạc giao hưởng cũng như những người không am hiểu về dàn nhạc. Đó là việc Stanley Drucker, nghệ sĩ thổi kèn cla-ri-net chính của Philharmonic sẽ nghỉ hưu sau mùa biểu diễn 2008-2009. Đây quả là một thông tin làm người hâm mộ ngạc nhiên vì Drucker từng là biểu tượng của Philharmonic và thật khó tưởng tượng sự vắng mặt của ông trong dàn nhạc giao hưởng. Nhưng nó còn làm những người không hâm mộ ngạc nhiên hơn vì tính đến lúc nghỉ hưu, Drucker đã chơi trong dàn nhạc Philharmonic trong suốt 61 năm. Ông tham gia dàn nhạc khi mới 19 tuổi và nghỉ hưu ở tuổi 81.

Những trường hợp làm việc cho một công ty trong quãng thời gian dài không phải là hiếm, nhưng trường hợp của Drucker lại hoàn toàn khác. Mấy ai ở độ tuổi của Drucker vẫn là nghệ sĩ chơi đàn cla-ri-net chính của một trong những dàn nhạc giao hưởng nổi tiếng nhất thế giới. Làm thế nào để các ngón tay của ông vẫn có thể cử động uyển chuyển? Làm thế nào ông vẫn nhớ và độc tấu được những bản công-xéc-tô dài dành cho đàn cla-ri-net?

Nghiên cứu trên các lĩnh vực khác như quản lý, phi công, chơi nhạc, đánh bài brit… cũng có những kết quả tương tự. Các cá nhân xuất chúng cũng trải qua sự suy giảm về tốc độ và khả năng nhận thức thông thường do tuổi già giống như những người bình thường khác, nhưng kiến thức chuyên môn của họ thì không hề suy giảm. Chẳng hạn, nghiên cứu về các lão nghệ sĩ dương cầm xuất sắc cho thấy tốc độ xử lý chung của họ có giảm sút theo độ tuổi giống như mọi người bình thường. Các nhà tâm lý học cho xác định phản xạ nhanh hay chậm của con người khi bấm nút trả lời câu hỏi hiện trên màn hình hoặc mức độ gõ phối hợp các ngón tay; kết quả là con người càng lớn tuổi, các phản ứng này càng chậm. Tuy nhiên, các nghệ sĩ dương cầm xuất sắc lại khác. Với kỹ năng không liên quan đến âm nhạc như việc bấm nút trả lời câu hỏi thì phản xạ của họ cũng chậm dần giống như mọi người khác. Nhưng với những kỹ năng liên quan đến đàn dương cầm như gõ hoặc phối hợp các ngón tay thì họ vẫn có thể làm tốt như không hề bị ảnh hưởng bởi tuổi tác. Các lĩnh vực khác cũng như vậy. Với những công việc liên quan tới chuyên môn, các vĩ nhân vẫn có thể thực hiện ở mức độ cao kể cả khi các kỹ năng ngoài chuyên môn khác có bị suy giảm.

Phát hiện này không hề gây ngạc nhiên với những gì ta đã biết về bản chất của thành công lớn. Xét cho cùng, chúng ta có nhiều ví dụ cho thấy thành công lớn không bắt nguồn từ khả năng thiên bẩm nào cả mà từ các kỹ năng đặc biệt được phát triển trong quãng thời gian dài. Vì vậy, việc suy giảm các khả năng thông thường do tuổi tác cũng không ảnh hưởng tới những kỹ năng đặc biệt đã tạo nên thành công lớn. Tuy nhiên, vẫn có những trường hợp ngược lại. Ngoài Stanley Drucker, nhiều cá nhân xuất chúng − mà ta quên tên − đã dần mai một tài năng của mình sau một sự nghiệp thành công ngắn ngủi. Cách giải thích này để nói về nhân tố đã làm họ trở nên thành công: đó là luyện tập có ý thức. Nếu chỉ đơn thuần là kinh nghiệm, dù trong hàng thập kỷ đi nữa, cũng không đủ để giúp một người trở thành vĩ nhân và để cưỡng lại ảnh hưởng của tuổi tác, thậm chí kể cả trong chuyên môn của họ đi nữa. Nhiều nghiên cứu cho thấy: liên tục làm việc không đủ để ngăn chặn sự suy giảm của tuổi tác. Chẳng hạn, các kiến trúc sư thường phát triển khả năng về không gian, nhưng một nghiên cứu cho thấy những khả năng này cũng suy giảm đáng kể theo tuổi tác. Điều chúng ta cần ở đây để chiến thắng tuổi tác chính là việc luyện tập có kế hoạch, tập trung và nỗ lực tối đa. Không giống các nghệ sĩ dương cầm chuyên nghiệp còn duy trì được kỹ năng chơi đàn của mình, một số người chơi dương cầm không chuyên, tuy có 40 năm kinh nghiệm chơi đàn, nhưng do không bền bỉ tập luyện nên cũng bị suy giảm dần mọi kỹ năng khi về già.

Hiệu quả của luyện tập có ý thức trong những trường hợp trên là rất rõ ràng. Nhìn chung, việc tập luyện có kế hoạch và đầy đủ sẽ giúp con người vượt qua giới hạn thực hiện của bản thân. Đây cũng chính là chìa khóa dẫn tới thành công khi tuổi đã cao. Trong một nghiên cứu về các kỳ thủ, những người lớn tuổi hơn lựa chọn nước đi giống những người trẻ nhưng theo một cách hoàn toàn khác. Họ không thể nghĩ ra nhiều nước đi nhưng bù lại, họ hiểu biết tốt hơn về các vị trí.

Thông thường, việc luyện tập bền bỉ giúp các vĩ nhân duy trì được các kỹ năng − vốn có thể bị suy giảm theo tuổi tác − cũng như phát triển các kỹ năng và chiến lược khác để bù lại cho những phần tất yếu sẽ phải suy giảm. Cách này có thể có hiệu quả trong một thời gian dài. Wilhelm Backhaus, nghệ sĩ bậc thầy về đàn dương cầm, đã nói: ở tuổi 50 ông vẫn tiếp tục nâng cao việc luyện tập khúc luyện vì cảm thấy nó cần thiết để duy trì các kỹ thuật chơi đàn của mình. Khi đã lớn tuổi, nghệ sĩ dương cầm Arthur Rubinstein thấy mình không thể chơi nhanh như trước đây, vì thế ông đã thực hiện một phương pháp để bù lại: Ở những đoạn nhạc chậm, ông sẽ chơi chậm lại so với trước kia. Và khi chơi đến đoạn nhạc nhanh, cho dù ông có chơi chậm hơn ngày trước, thì dường như vẫn nhanh hơn. Nhờ cách này, ông vẫn có thể trình diễn trước công chúng tới năm 81 tuổi và nhận được sự hoan nghênh nhiệt liệt từ khán giả.

Các phương pháp luyện tập tiên tiến đã nâng cao tiêu chuẩn thực hiện trong mọi lĩnh vực, đồng thời giúp các vĩ nhân tiếp tục đạt được thành tích cao trong khoảng thời gian lâu hơn trước kia. Có thể thấy hiệu quả rõ rệt của nó trong thể thao đỉnh cao, nơi mà tuổi nghề trung bình của các vận động viên chuyên nghiệp tăng dần theo thời gian. Trong bóng rổ, cầu thủ Julio Franco chơi cho đội Atlanta Braves trong mùa bóng 2007 khi đã 49 tuổi; đó là nhờ một chế độ luyện tập khắc nghiệt và ăn kiêng khoa học − vốn chưa từng được áp dụng trong môn bóng rổ hàng thập kỷ trước. Huấn luyện viên của anh nói trên Thời báo New York, "Khi làm quen với Julio, tôi nhanh chóng nhận ra rằng anh ấy không giống với những người cùng lứa tuổi. Phương pháp rèn luyện của Julion không giống bất cứ phương pháp nào tôi từng thấy." Franco là cầu thủ lớn tuổi nhất trong một giải bóng rổ nhà nghề; đấy là nếu tính anh sinh năm 1958 theo hồ sơ chính thức ghi lại. Các ghi chép trước nói rằng anh sinh năm 1954, nghĩa là anh đã chơi bóng rổ đến năm 53 tuổi.

Các môn thể thao khác cũng có Methuselahs[4] của họ. Trong bóng đá chuyên nghiệp, Morten Andersen của đội Atlanta ở tuổi 47; bóng rổ có Dikembe Mutombo của đội Houston ở tuổi 42. Mỗi người đều đang ở hoặc gần mức tuổi kỷ lục trong môn thể thao của mình; và khi tôi viết bài này, họ vẫn còn thi đấu. Các ví dụ tương tự cũng có trong những môn thể thao không chuyên như chạy, bơi hay nhiều môn khác. Các nhà nghiên cứu phát hiện ra nhiều trường hợp các vận động điền kinh, thông qua luyện tập khoa học và chăm chỉ, khi có tuổi vẫn duy trì được phong độ hoặc thậm chí còn chạy nhanh hơn. Năm 2004, một cụ ông 74 tuổi có thành tích chạy maratông là 2:54:44, nhanh hơn 4 giây so với người đoạt huy chương Vàng Olympic năm 1896.

Chúng ta cũng có thể luyện tập khả năng nhận thức của mình khi về già. Trong nhiều thập kỷ, quan điểm thông thường trong y học cho rằng khi con người trưởng thành, các tế bào thần kinh sẽ mất dần đi chứ không sản sinh thêm; và khả năng não bộ tự thích ứng với những thử thách mới − được gọi là cơ chế thần kinh mềm dẻo − sẽ không còn. Nghiên cứu gần đây lại chỉ ra điều này là sai lầm. Khi về già, não của chúng ta vẫn có thể sản sinh thêm nhiều tế bào thần kinh nếu điều kiện đòi hỏi chúng, và cơ chế thần kinh mềm dẻo sẽ không ngưng lại do tuổi tác. Hãy luyện tập não bộ đúng cách − ví như cố gắng bắt não thực hiện hai việc cùng lúc − và cơ chế mềm dẻo sẽ phát triển ở những khu vực bị thu hẹp nhiều nhất khi về già. Các lĩnh vực thuần túy trí óc cũng tương tự như vậy. Chúng ta có thể thấy nhiều doanh nhân khi lớn tuổi vẫn làm việc có hiệu quả cao. Ở tuổi 70, Warren Buffett vẫn tiếp tục điều hành thành công Berkshire Hathaway. Cùng độ tuổi như vậy, Rupert Murdoch vẫn đang mở rộng đế chế truyền thông khổng lồ News Corporation của mình. Henry Kissinger tiếp tục công việc của một nhà tư vấn ở tuổi ngoài 80; hay như Sumner Red­stone tiếp tục điều hành Viacom và CBS khi ở độ tuổi tương tự. Đây không đơn thuần là ví dụ về mức độ kỳ vọng gia tăng trong cuộc sống; điều đặc biệt là các nhà quản lý này và nhiều người khác có thể có thêm 10 hay 20 năm làm việc hiệu quả ở những vị trí kinh doanh cấp cao − trong khi, trước kia ở độ tuổi này họ đã có thể về nghỉ hưu.

Thậm chí ngay cả nghiên cứu của Benjamin Jones về các nhà phát minh khoa học hàng đầu cũng đáng để lưu tâm. Một trong những phát hiện của ông là: mức giới hạn trên của độ tuổi phát minh không gia tăng; sau tuổi 40 thành tích giảm rõ rệt và độ tuổi trung bình của cả nhóm là 39. Thời kỳ nghiên cứu của ông kết thúc vào năm 1999, nhưng nếu nhìn vào những người đoạt giải Nobel về vật lý sau này có thể thấy độ tuổi của họ lớn hơn đáng kể. Độ tuổi phát minh trung bình là khoảng 41; trong số 22 người đoạt giải Nobel từ năm 2000 tới 2007, một số đạt thành công ở tuổi 58, 61 và 65.

Các phát hiện trên cũng cho ta cách lý giải về những trường hợp ngược lại. Hầu hết mọi người đều không tiếp tục luyện tập, vốn rất cần thiết để duy trì thành công của chính họ. Chúng ta có thể không cần chỉ trích họ. Đó có thể là một quyết định hoàn toàn lý trí, chẳng hạn như trường hợp một vận động viên chuyên nghiệp đã kiếm được hàng triệu đô-la; anh ta sẽ được ít nhưng lại mất rất nhiều nếu tiếp tục thi đấu và bị chấn thương. Hay như các doanh nhân giàu có từ trẻ có thể thấy không có lý do gì để tiếp tục thử thách bản thân nữa.

Nhìn rộng hơn, mọi người vẫn đang tiếp tục làm những phép tính toán thiệt − hơn khi luyện tập, và khi năm tháng qua đi, chi phí tăng lên trong khi lợi ích lại giảm xuống. Cải thiện thành tích trở nên khó khăn hơn, vì vậy, người thực hiện sẽ tập trung hơn vào việc duy trì phong độ đã có hoặc tìm cách bù vào những điểm yếu của mình. Việc luyện tập vẫn đòi hỏi rất nhiều thời gian. Vì vậy, có thể dễ hiểu việc những người thực hiện ưu tú sẽ cảm thấy nỗ lực của mình không tương xứng với kết quả đạt được. Tuy nhiên, ý niệm chủ yếu trong rất nhiều năm qua là: việc suy giảm khả năng thực hiện công việc mình chọn lựa không phải là một quá trình làm ta bận lòng. Hơn thế, nó là sự lựa chọn việc dành bao nhiêu nỗ lực để đầu tư vào việc thực hiện công việc. Như Karl Malone, cầu thủ ghi bàn nhiều thứ hai trong mọi giải bóng nhà nghề Mỹ, có nói trên tờ thời báo Los An­geles về các vận động viên lớn tuổi, “Đó không phải do vấn đề về thể lực, mà do họ quyết định không buộc mình phải tiếp tục cố gắng.”

Dĩ nhiên, cuối cùng mọi khả năng làm việc của con người đều suy giảm. Kể cả việc nỗ lực luyện tập bền bỉ nhất cũng không thể mãi mãi tránh được các vấn đề của tuổi tác. Arthur Rubinstein quyết định chấm dứt sự nghiệp trình diễn ở tuổi 89 chỉ bởi vì khi đó ông đã gần như mù và điếc. Ông không thể sử dụng phương pháp trước đây của mình được nữa. Và khi mức giới hạn cuối cùng đã đến thì kể cả người vĩ đại nhất cũng phải đương đầu. Warren Buffett có viết trong thư gửi cho cổ đông của ông vào năm 2008, “Tôi đã phải miễn cưỡng loại bỏ dần ý tưởng về việc tiếp tục điều hành các danh mục đầu tư sau khi tôi chết − từ bỏ hy vọng của tôi là để đưa ra một ý nghĩa mới cho cụm từ'tư duy thoát khỏi khuôn mẫu.”

Góc nhìn về người trẻ tuổi và người lớn tuổi đã nêu lên một câu hỏi sâu sắc về thành công. Trước đây, chúng ta từng đề cập đến nhưng giờ đã đến lúc phải trực tiếp đối diện với vấn đề. Nếu như luyện tập chỉ là những yêu cầu khắt khe, những nỗ lực liên tục và khắc nghiệt nhiều giờ trong một ngày và tiếp tục kéo dài trong nhiều năm, thì tại sao vẫn có người theo đuổi điều đó? Cha mẹ có thể khuyến khích con trẻ luyện tập nhưng không thể cho chúng sự tập trung và say mê cần thiết để trở nên vĩ đại. Phải có điều gì đó thôi thúc bọn trẻ. Ở một thái cực khác của cuộc sống, Stanley Drucker không cần phải tốn thời gian và công sức để luôn là người chơi kèn cla-ri-net hàng đầu của một dàn nhạc giao hưởng nổi tiếng nhất thế giới. Warren Buffett cũng không cần làm việc. Điều gì thúc đẩy họ? Tại sao một kỳ thủ vẫn tiếp tục nghiên cứu cờ vua trong 4 hoặc 5 giờ đồng hồ một ngày sau khi đã trở thành một trong những kỳ thủ hàng đầu thế giới và không phải bận tâm về việc kiếm tiền nữa? Tại sao một số doanh nhân trẻ vẫn vượt lên những thử thách hàng ngày trong công việc để thu nhận thêm nhiều kiến thức và kỹ năng khi mà việc đó phải kéo dài trong nhiều năm và kết quả chưa chắc chắn?

Chúng ta biết rằng thành công lớn xuất phát từ luyện tập có ý thức, nhưng luyện tập có ý thức lại rất gian khổ. Nó gian khổ đến mức không ai có thể thực hiện nếu thiếu động lực hay niềm đam mê cháy bỏng. Vì thế, chúng ta cần biết niềm đam mê và động lực ấy đến từ đâu.

Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.