Không phải mọi doanh nghiệp đều muốn trở nên vĩ đại. Đây là một thực tế khắc nghiệt. Với những doanh nghiệp thật sự mong muốn thành công, các nguyên tắc của luyện tập có ý thức đã chỉ ra tương đối rõ ràng việc họ cần làm. Với những doanh nghiệp đang khó khăn vật lộn để tồn tại, hẳn những người chủ và quản lý không cảm thấy họ được phép xa xỉ khi có những ý nghĩ táo bạo, lớn lao về sự vĩ đại − những nguyên tắc có thể giúp doanh nghiệp của họ thành công hơn. Trên thực tế, những nguyên tắc của luyện tập ý thức có thể giúp cải thiện doanh nghiệp nếu họ thực sự dám nghĩ tới thành công lớn. Nếu được áp dụng, các nguyên tắc này có thể làm được điều đó.
Nhưng phần lớn doanh nghiệp lại không áp dụng chúng.
Trong nền kinh tế hiện đại, thực tế này còn hơn cả một cơ hội. Việc áp dụng những nguyên tắc này trở thành vấn đề cấp thiết cho sự tồn tại của doanh nghiệp. Ở chương 1, ta thấy nền kinh tế đang phát triển không chỉ dựa trên nguồn lực tài chính mà còn cả nguồn nhân lực; và khả năng của con người − vốn còn quan trọng hơn những nhân tố truyền thống như quy mô kinh tế hay bảo hộ bản quyền − sẽ quyết định sự thành công hay thất bại của doanh nghiệp. Trong nền kinh tế thị trường, tiêu chuẩn thực hiện đang ngày được nâng lên nhanh chóng và rộng rãi hơn bao giờ hết. Không còn chỗ cho những người làm việc nửa vời. Đây chính là nguyên nhân để các doanh nghiệp bắt đầu áp dụng rộng rãi nguyên tắc của luyện tập có ý thức. Nhưng còn nhiều điều hơn thế.
Dường như, ngày nay những người trẻ tuổi hiểu những đặc tính mới của nền kinh tế sớm hơn rất nhiều nhà lãnh đạo, và họ luôn muốn có những công việc liên tục đem đến cho họ khả năng thăng tiến. Judy Pahren, phó chủ tịch cấp cao phụ trách phát triển tại Capital One Financial, nơi đã áp dụng thành công các nguyên tắc của thành công lớn, cho rằng: trong tiêu chí lựa chọn nơi làm việc của lớp người lao động mới luôn đặt yêu cầu phát triển chuyên nghiệp liên tục lên (hoặc gần) hàng đầu. Nhiều nhà quản lý nhân sự cũng báo cáo những phát hiện tương tự (và theo báo cáo của họ, tiền không nằm trong ba nhóm tiêu chí đầu tiên). General Electric là một trong những công ty áp dụng hiệu quả nhất các nguyên tắc này. Trước xu hướng mới của thị trường, GE đã mở một trường đào tạo quản lý của riêng hãng có tên Crotonville để tuyển chọn các nhân tài có tiềm năng. Giám đốc điều hành Jeff Immelt nói rằng để thu hút nhân tài thì “đó là một điểm mạnh của công ty”.
Các doanh nghiệp nổi tiếng nhất áp dụng nguyên tắc của thành công lớn như thế nào?
Hiện các công ty đã nhận ra lợi thế trong việc xây dựng danh tiếng của công ty trong hoạt động phát triển nhân tài lớn hơn họ tưởng. Công ty tư vấn Nhóm RBL gọi danh tiếng này là “lợi thế đầu tiên” giúp công ty thu hút những sinh viên ưu tú nhất của các trường đại học kinh doanh sau khi tốt nghiệp. Với việc thu hút và phát triển các sinh viên triển vọng nhất, công ty sẽ trở thành những doanh nghiệp hoạt động ở trình độ cao hơn. Điều này lại giúp gia tăng khả năng thu hút thêm các nhân tài giỏi nhất về làm việc cho công ty. Vòng tròn này sẽ khiến công ty ngày một phát triển vượt trội hơn.
Nhóm các doanh nghiệp ưu tú áp dụng nguyên tắc của thành công lớn luôn tuân thủ những quy tắc chính sau:
Điều này tương tự như cách các huấn luyện viên thể thao hay giáo viên âm nhạc lựa chọn bài tập cho sinh viên của mình − nghĩa là các doanh nghiệp tốt nhất chỉ định công việc cho nhân viên nhằm giúp họ vượt qua khả năng hiện tại và xây dựng những kỹ năng quan trọng nhất. John Lechleiter, chủ tịch hãng dược phẩm Eli Lilly, mô tả một mô hình tiêu biểu như sau: khoảng 2/3 sự phát triển năng lực xuất phát từ kinh nghiệm công việc; khoảng 1/3 từ việc hướng dẫn (điều này ta sẽ nghiên cứu kỹ hơn); và một phần rất nhỏ từ các lớp đào tạo.
Việc phát triển con người thông qua phân công công việc dễ dàng trên lý thuyết nhưng lại khó khăn trên thực tế. Các công ty có hướng phân công công việc dựa trên sở trường của nhân viên, thay vì lĩnh vực mà họ cần phát triển. Áp lực cạnh tranh khắc nghiệt khiến các công ty hiếm khi chuyển những người đang làm rất tốt một việc sang một vị trí khác khó khăn hơn. Đây là một sức ép mà mọi doanh nghiệp phải đối mặt để có thể thành công hơn.
Ở GE, quy tắc này được áp dụng khá triệt để. Dĩ nhiên, GE có lợi thế hơn nhiều công ty khác vì lĩnh vực hoạt động đa dạng của tập đoàn này đem đến một phạm vi kinh nghiệm rộng lớn mà ít công ty nào khác có thể sánh kịp. Họ tận dụng mọi giá trị của lợi thế này để tạo ra những nhà quản lý tài năng và được săn đón nhất trên thế giới.
GE có một vũ khí bí mật, một ví dụ điển hình về phân công công việc hợp lý. Đó là việc vận hành công ty GE Transportation, công ty con chuyên chế tạo đầu máy đặt tại Erie, Pennsylvania. Giám đốc công ty là John Dineen, người đã có 21 năm làm việc cho GE. Ở vị trí này, ông thu được kinh nghiệm qua việc giao dịch trực tiếp với các giám đốc điều hành của các công ty khách hàng. GE Transportation cũng có tổ chức công đoàn, do đó, ông cũng học được cách thương lượng với người lao động. Bên cạnh đó, công ty còn có một danh sách sản phẩm và chuỗi phân phối rất đa dạng. Mặt khác, công ty được đặt ở một nơi xa xôi đủ để vị giám đốc này phát triển mà không chịu sự dòm ngó của báo chí. Và giả sử, nếu vị giám đốc này không có tài cán gì thì GE vẫn đủ lớn dể có thể giải quyết vấn đề thật êm thấm.
Công việc của Dineen trước khi đảm nhiệm vị trí giám đốc điều hành ở GE Transportation là một ví dụ tuyệt vời về những gì mà GE có thể làm và nhiều công ty khác cố gắng làm trong việc đào tạo lãnh đạo. Ông là một nhà quản lý trong bộ phận kinh doanh thiết bị gia dụng và đồ nhựa công nghiệp vốn rất phát triển của tập đoàn. Ông cũng đã tham gia trong lĩnh vực tài chính, một lĩnh vực cũng rất quan trọng của GE. Ngoài ra, ông từng giữ hai vị trí quan trọng của tập đoàn ở châu Á. Bạn không thể làm tốt hơn thế.
Một trong những bí quyết phát triển lãnh đạo của các công ty hàng đầu là luôn giao cho người lãnh đạo những trọng trách, buộc họ phải học hỏi và tìm cách phát triển. Việc này đòi hỏi sự khổ luyện. Họ cũng hiểu rằng việc nhân viên nỗ lực cải thiện, đưa ra những quyết định đúng đắn kịp thời chính là hoạt động luyện tập để phát triển. Một số công ty đề ra những quy định chi tiết về kinh nghiệm làm việc, ví như người quản lý đã làm qua ít nhất hai vị trí. Các quy định khác tuy không chính thức nhưng vẫn phải tuân thủ theo đúng nguyên tắc đề ra.
Các nhà quản lý luôn cho rằng, những kinh nghiệm gian khổ nhất của họ là những kinh nghiệm có ích nhất. AG Lafley, giám đốc điều hành của Procter & Gamble, từng phụ trách hoạt động của công ty ở châu Á khi xảy ra trận động đất lớn ở Nhật Bản và suy thoái kinh tế châu Á. Đó là thời kỳ mà ông phát hiện ra rằng: “Trong một cuộc khủng hoảng, bạn có thể học được nhiều gấp 10 lần so với những lúc bình thường”.
Lafley đương đầu với khủng hoảng diễn ra tình cờ, nhưng trong nhiều trường hợp, đó lại là sự sắp đặt. Vào năm 1998, khi bộ nén khí trong hàng triệu chiếc tủ lạnh của GE bị phát hiện là có lỗi và cần được thay thế, Giám đốc điều hành tập đoàn khi đó là Jack Welch và Giám đốc nhân sự Bill Conaty quyết định đưa Jeff Immelt phụ trách vụ việc này, mặc dù ông không có chút kinh nghiệm nào về thiết bị gia dụng hay thu hồi sản phẩm lỗi. “Nhiệm vụ đó thật nặng nề. Nhưng Welch và Conaty biết chính xác họ đang làm gì. Và chắc chắn là tôi sẽ không có được vị trí như ngày nay nếu như tôi không làm công việc đó”, Immelt − hiện là giám đốc điều hành của GE cho biết.
Phát triển khả năng lãnh đạo ngay trong công việc hiện tại
Chúng ta từng thấy kiến thức chuyên ngành có giá trị trong bất cứ lĩnh vực nào. Trong kinh doanh, giá trị này còn lớn hơn. Nhiều doanh nghiệp hàng đầu thấy khó khăn khi lựa chọn giữa nhu cầu phát triển con người, bằng cách phân công cho họ nhiều nhiệm vụ khác nhau và nhu cầu phát triển năng lực của họ trong một số lĩnh vực nhất định, bằng cách chỉ để họ đảm nhiệm một vị trí. Điều này xuất phát từ sự cạnh tranh khốc liệt trong nền kinh tế thị trường; một bộ phận nào đó sẽ gặp khó khăn khi người lãnh đạo chỉ làm việc ở đó khoảng 18 tháng đến 2 năm rồi lại đi − một mô hình thường thấy ở nhiều công ty. Vì vậy, thách thức ở đây là tạo cơ hội cho mọi người phát triển khả năng của mình ở vị trí làm việc mới mà không bị thường xuyên phải chuyển sang vị trí mới.Eli Lilly là một trong nhiều công ty đang nỗ lực thực hiện điều này. Biện pháp mà hãng này áp dụng là phân công các nhiệm vụ ngắn hạn. Các nhà quản lý không rời vị trí nhưng được giao thêm những nhiệm vụ bổ sung khác ngoài lĩnh vực chuyên môn của họ. Công việc sẽ nặng nề hơn nhưng dường như họ không quản ngại vì họ nhận ra cơ hội phát triển của mình. Công ty cho biết, giải pháp này đã đem lại hiệu quả lớn. Nokia cũng áp dụng biện pháp này và thu được hiệu quả tương tự.
Khuyến khích các nhà lãnh đạo tích cực trong các hoạt động cộng đồng.
Phần lớn các công ty cho biết, họ đã được lợi rất nhiều từ các hoạt động cộng đồng, bao gồm sự kính trọng của cộng đồng, tư cách công dân tốt và hòa nhập trong cộng đồng. Khi lãnh đạo của các công ty trở thành người đứng đầu trong các hoạt động từ thiện, trường học và các hoạt động phi lợi nhuận khác, họ sẽ chứng tỏ sự cam kết của mình với những giá trị đó, và khuyến khích các nhân viên khác làm theo họ.
Quan trọng hơn, việc tham gia vào các hoạt động nói trên còn có tác dụng tuyệt vời trong việc phát triển kỹ năng lãnh đạo của các nhân viên. Ví dụ, hầu hết nhân viên chưa bao giờ có cơ hội tham gia vào việc quản lý nhưng nhiều người trong số họ từng tham gia vào các tổ chức phi lợi nhuận ở địa phương, và kinh nghiệm này chính là cơ hội tuyệt vời để họ phát triển tư duy chiến lược, phân tích tài chính và nhiều kỹ năng khác. Tại General Mills, một phần rõ ràng trong kế hoạch phát triển lãnh đạo là cho các nhân viên có năng lực lãnh đạo phục vụ trong một tổ chức phi lợi nhuận.
Hiểu được vai trò của người hướng dẫn và biết lắng nghe phản hồi.
Trong nhiều lĩnh vực, chính giáo viên và người hướng dẫn là những người xây dựng các kế hoạch luyện tập đặc biệt để nâng cao kỹ năng cụ thể nhằm đạt được thành công. Nhưng trong phần lớn các công ty, không ai giữ vai trò là giáo viên hướng dẫn cả. Không ai chỉ cho người lao động biết đâu là kỹ năng hữu ích nhất và cách nào tốt nhất để phát triển những kỹ năng đó. Tuy nhiên, hiện nay, nhiều công ty đã đưa ra các chương trình đào tạo và hướng dẫn cho nhân viên. Hướng phát triển của nhân viên phụ thuộc vào vị trí công việc họ được giao và nhiều chương trình khác ở cấp độ lớn hơn; còn người hướng dẫn sẽ cho biết nên tập trung phát triển kỹ năng nào trước. Khi được hỏi làm thế nào để thăng tiến lên vị trí cao nhất trong công ty, nhiều vị lãnh đạo đã kể những câu chuyện rất giống nhau về tầm quan trọng của những người cố vấn chủ chốt − những người thường xuyên đánh giá công việc của họ. Jeff Fettig, giám đốc điều hành của Whirlpool, là một ví dụ điển hình, ông cho biết: “Tôi có mặt ở đây ngày hôm nay một phần là nhờ những người đã chỉ bảo và hướng dẫn khi tôi mới vào nghề. Họ đã giúp tôi phát triển.”
Nếu hướng dẫn là một mặt của đồng tiền xu thì phản hồi chính là mặt còn lại. Ở những phần trước, chúng ta đã thấy những phản hồi thường xuyên, nhanh chóng và chính xác đóng vai trò quan trọng thế nào tới việc cải thiện thành tích. Tuy nhiên, hầu hết các công ty lại e ngại khi đưa ra những lời nhận xét chân thực. Các bản đánh giá nhân viên hàng năm thường ngắn gọn, không chính xác và quanh co. Nhân viên không biết họ đã làm tốt đến đâu, vì vậy cũng không kỳ vọng mình sẽ làm tốt hơn.
Thói quen đưa ra phản hồi thường xuyên và trung thực được hình thành chính từ văn hóa công ty. Dĩ nhiên, văn hóa dù khắc nghiệt nhưng vẫn có thể thay đổi. Nếu doanh nghiệp thực sự muốn thì vẫn có thể tạo nên thói quen này. Đây chính là văn hóa của những doanh nghiệp hàng đầu. Ví dụ, giám đốc điều hành Immelt của GE đã nói rằng mọi nhân viên cấp dưới "luôn nhận được chỉ dẫn của tôi mỗi khi tôi thấy họ."
Các công ty này thậm chí còn làm được nhiều điều hơn để hình thành nên văn hóa của sự trung thực. Một phương pháp hữu hiệu và tiềm năng cho hầu hết các công ty chính là cách làm của quân đội Mỹ − áp dụng việc thảo luận sau-hành-động. Đại tá Thomas Kolditz, người phụ trách chương trình phát triển lãnh đạo trong Học viện quân sự Hoa Kỳ tại West Point, cho biết chính cách làm này “đã biến đổi quân đội” trong suốt 25 năm qua. Ý tưởng này rất đơn giản. Sau bất cứ một hoạt động đặc biệt nào, bất kể trong huấn luyện hay chiến đấu, các vị chỉ huy và quân lính sẽ cùng thảo luận về những việc đã xảy ra. Tất cả họ sẽ cởi bỏ mũ như một hành động chứng tỏ “không còn cấp bậc nào nữa,” Kolditz cho biết. "Mọi người đều nói thẳng những suy nghĩ của mình. Nếu người chỉ huy ra quyết định sai lầm, chính cấp dưới sẽ chỉ ra sai lầm đó.” Buổi nói chuyện không nhằm phê phán ai, nó chỉ là “một cuộc thảo luận về chuyên môn,” theo đúng tinh thần của bản quy định đào tạo quân đội đề ra. Buổi thảo luận đã thu thập được rất nhiều lời nhận xét. “Việc này khiến quân sĩ cấp dưới luôn biết được việc gì đang diễn ra,” Kolditz nói.”Nếu bạn đặt họ vào vị thế được nói chuyện thẳng thắn thì họ sẽ làm như vậy.”
Quân đội cũng thấy được một lợi ích khác của việc thảo luận sau-hành-động, đó là: khi mọi người hiểu được điều gì đã xảy ra, họ sẽ sẵn sàng cố gắng để làm tốt hơn. Điều này giúp củng cố thêm nguyên tắc của thành công lớn. Quy định đào tạo quân đội chỉ ra nếu buổi thảo luận được thực hiện tốt thì “mọi người không chỉ hiểu được những gì đã và không xảy ra cũng như lý do tại sao, mà quan trọng hơn là họ mong muốn có cơ hội để thực hiện lại nhiệm vụ đó một lần nữa.”
Việc thảo luận sau hành động “là một quá trình có tác động rất lớn,” Kolditz nói.
Cách làm này rất có giá trị đối với các công ty. Một số đã thử áp dụng và đem lại những kết quả pha trộn khác nhau. Lý do chính là vì văn hóa. Tuy nhiên, dần dần, văn hóa có thể thay đổi, và các doanh nghiệp tốt nhất sẽ làm những việc cần thiết để thay đổi chúng, nhờ đó có thể phát huy hết hiệu quả của các ý kiến phản hồi rộng khắp và thực sự sâu sắc.
Sớm phát hiện ra những người có khả năng lãnh đạo
Sớm phát hiện ra người tài sẽ mang lại những lợi thế rất lớn. John Rice, phó chủ tịch của GE, người có sự nghiệp thăng tiến sau khi được Welch − chủ tịch công ty − đề cử, đã nói: “Ngay từ ngày đầu tiên nhân viên được tuyển vào công ty, chúng tôi đã đánh giá khả năng lãnh đạo của họ.” Với nhiều nhân viên, ngày đầu tiên không hẳn chỉ là một ngày làm việc vì họ phải thực tập ở GE ít nhất trong cả mùa hè trước đó − đây chính là thời gian công ty có thể quan sát cách làm việc của họ. Dấu hiệu nhận biết là việc họ làm thế nào để lôi kéo người khác làm việc cùng mình trong khi họ mới chỉ là nhân viên thực tập và không có quyền hành gì cả. Ngoài ra, một dấu hiệu khác mà GE luôn tìm kiếm đó là liệu họ có chơi trong một đội thể thao nào đó trong trường hay không và vai trò của họ trong đội là gì.Sớm phát hiện ra người tài đồng nghĩa với việc sớm thúc đẩy sự phát triển của họ. Đó là một cơ hội lớn tại nhiều công ty, nơi các chương trình phát triển vốn chỉ dành riêng cho một nhóm người ưu tú đã làm việc lâu năm trong doanh nghiệp. Nhiều công ty lớn đang nỗ lực để vượt qua điểm hạn chế này. Họ tin rằng, việc nuôi dưỡng thế hệ lãnh đạo tương lai sớm hơn những công ty khác sẽ tạo ra một ưu thế cạnh tranh kéo dài trong nhiều thập kỷ cho công ty. Ưu thế lâu dài đó có được khi đội ngũ nhân tài của công ty lớn mạnh, làm việc hiệu quả và đáng tin cậy hơn.
Lãnh đạo bằng cách gây cảm hứng, không phải bằng quyền lực
Hoạt động luyện tập có ý thức vất vả đến mức chỉ những người có động lực mới có thể theo đuổi lâu dài. Doanh nghiệp đóng góp thế nào trong việc tạo nên động lực đó? Câu trả lời thông thường là doanh nghiệp có thể áp đặt mệnh lệnh của mình bằng cách dọa sa thải hoặc giáng chức những người không tuân thủ. Tuy nhiên, trong thời đại nền kinh tế thông tin như hiện nay, biện pháp này ngày càng không đem lại hiệu quả như mong muốn. Người lao động rất có thể sẽ dùng kiến thức và những mối quan hệ của mình để gây ra những hậu quả khôn lường trong một sớm một chiều. Doanh nghiệp cần phải nỗ lực để người lao động hiểu những gì họ phải làm, hoặc thậm chí phải nói cho họ biết chính xác việc cần làm. A. G. Lafley của công ty Procter & Gamble nói: “Kiểu quản lý ra lệnh và điều khiển hiện đã không có hiệu quả đến 99%”.Nhiều công ty đồng ý với quan điểm này và cho biết, đó là lý do tại sao, họ thích dùng từ “gây cảm hứng”. Hãng P&G có hẳn một chương trình đào tạo phương pháp lãnh đạo bằng cách gây cảm hứng, tập trung vào việc dạy người lãnh đạo cách truyền cảm hứng cho nhân viên. Tại American Express, từ cấp phó chủ tịch trở lên được tham dự một chương trình có tên là Lãnh đạo truyền cảm hứng giúp gắn kết nhân viên. Những công ty này nhận ra rằng chính sứ mệnh sẽ tạo ra động lực. Với những công ty hàng đầu như Medtronic hay Eli Lilly, sứ mệnh từ xưa tới nay của họ là trị bệnh cứu người. Với những công ty khác, việc xác định hay thậm chí tạo ra một sứ mệnh đòi hỏi cả một quá trình tìm hiểu kỹ lưỡng bản sắc của doanh nghiệp. Quá trình đó không hề dễ dàng nhưng là điều thiết yếu nếu doanh nghiệp muốn thúc đẩy nhân viên làm việc hiệu quả để đạt được thành công.
Đầu tư thời gian, tiền bạc và công sức
Bạn không thể xây dựng đội ngũ lãnh đạo với giá rẻ hay chỉ lắp một chương trình phát triển vào hoạt động nhân lực hiện tại của công ty là xong. Giám đốc điều hành của nhiều công ty hàng đầu thừa nhận rằng phát triển nhân lực là nhiệm vụ trọng tâm của họ. Trên thực tế, khoản đầu tư lớn nhất có lẽ là thời gian của các giám đốc điều hành và các nhà quản lý khác trong công ty. Tại McDonald’s, Giám đốc điều hành Jim Skinner tự mình theo dõi sự phát triển của 200 nhà quản lý hàng đầu của công ty. Tại GE, Giám đốc điều hành Immet cũng đích thân theo dõi danh sách 600 nhà lãnh đạo chủ chốt của tập đoàn. Bill Hawkins, Giám đốc điều hành của Medtronic, cũng dành tới 50% thời gian của mình cho vấn đề con người trong công ty. Nhiều lãnh đạo các công ty lớn khác cũng dành một phần lớn thời gian lớn của mình cho việc này. Nhiều công ty tuyên bố rằng mình quan tâm tới việc xây dựng đội ngũ lãnh đạo, nhưng theo Noel Tichy của trường Đại học Michigan, rất dễ để kiểm chứng cam kết của họ: “Chỉ cần cho tôi xem lịch làm việc của giám đốc điều hành.”Tuy nhiên, thời gian của giám đốc điều hành thôi vẫn là chưa đủ. Nhiều nhà lãnh đạo ghi nhận hiệu ứng “hình thác” sau: Một khi những người trực tiếp báo cáo lên giám đốc điều hành nhận thức được tầm quan trọng của vấn đề, họ cũng sẽ tâm huyết với việc phát triển nguồn nhân lực, và cấp dưới của những người này cũng thế. Các công ty này không chỉ đơn thuần phụ thuộc vào hiệu ứng hình thác này. Hầu như tất cả các công ty đánh giá năng lực của các nhà quản lý một phần thông qua cách họ phát triển nhân lực và chính bản thân họ. Tại American Express, 25% lương mềm của một nhà quản lý phụ thuộc vào công tác phát triển nhân lực của nhà quản lý đó. Có thể phải phát sinh thêm nhiều chi phí nhưng không vị giám đốc nào nghi ngờ giá trị của chúng. Xây trường đào tạo Crotonville với một khuôn viên xinh đẹp rộng 52 mẫu ở phía Bắc thành phố New York, hẳn GE đã tiêu tốn rất nhiều. Ngoài ra, hàng năm họ còn phải chi thêm cho việc đào tạo ra hàng nghìn nhà lãnh đạo. Nhưng giám đốc điều hành GE, Immelt, đã nói: “Dù thế nào, chúng tôi vẫn tài trợ cho trường. Tôi đã học điều này từ Jack [Welch] và tôi sẽ tiếp tục làm.” Vài năm trước đây, Whirlpool đã quyết định tự thiết kế giáo trình giảng dạy của trường. Ngày nay, chương trình này phát triển hơn bao giờ hết và đáng giá từng cent. Giám đốc điều hành Jeff Fettig nói, “Đây là sự đầu tư thành công nhất chúng tôi đã làm cho công ty”.
Đưa việc phát triển lãnh đạo thành một bộ phận trong văn hóa doanh nghiệp.
Mặc dù các nhà quản lý nói về các chương trình phát triển lãnh đạo của công ty nhưng họ nhận ra rằng đây không phải là một thuật ngữ chính xác. Phát triển lãnh đạo không chỉ là một chương trình, đó còn là một cách sống. Chẳng hạn, những lời nhận xét chân thật cần phải được văn hóa doanh nghiệp chấp nhận. Nhưng ở nhiều công ty lại không như vậy. Việc dành thời gian để cố vấn cho đội ngũ kế cận cũng phải trở thành văn hóa doanh nghiệp. Hoạt động trong các tổ chức phi lợi nhuận phải được khuyến khích thay vì là một sự chịu đựng. Và không nên áp đặt những quy tắc này mà phải hoàn thiện dần qua thời gian. Đó là lý do quan trọng vì sao GE đứng đầu danh sách các công ty phát triển đội ngũ lãnh đạo tốt nhất thế giới. Giám đốc của GE từ năm 1892 đến 1912 là Charles Coffin đã nhận ra rằng, những sản phẩm thực sự của GE không phải là bóng đèn hay động cơ mà chính là lãnh đạo doanh nghiệp. Kể từ đó, phát triển lãnh đạo đã trở thành trọng tâm của tập đoàn này.
Áp dụng nguyên tắc cho nhóm làm việc
Bất kỳ doanh nghiệp nào áp dụng tất cả những nguyên tắc trên sẽ xây dựng được lợi thế cạnh tranh rất lớn vì nhân viên của họ có cơ hội phát triển ở mức độ cao hơn bình thường. Doanh nghiệp nào cũng muốn có những người lao động hạng A, nhưng điều đó là chưa đủ.Mọi người trong doanh nghiệp không chỉ làm việc một mình mà theo nhóm. Việc thực hiện của nhóm không chỉ được quyết định bởi khả năng của từng thành viên. Có lẽ bạn còn nhớ Giải bóng chày thế giới tổ chức vào mùa xuân năm 2006. Hẳn bạn đã cho rằng không đội nào có thể đánh bại đội tuyển Mỹ trên sân chơi của người Mỹ, đặc biệt khi đội Mỹ gồm toàn những cầu thủ xuất sắc như Roger Clemens, Derek Jeter, Alex Rodriguez, và Johnny Damon. Tuy nhiên, họ lại thua trước Mexico, Hàn Quốc, Canada và thất bại chung cuộc tại giải đấu. Tương tự, đội tuyển bóng rổ Olympic Mỹ năm 2004 gồm toàn những triệu phú của Giải bóng rổ nhà nghề Mỹ nhưng chỉ kết thúc giải đấu ở vị trí thứ ba, thất bại trước Lithuania và nhiều đối thủ vô danh khác.
Việc biến nhiều cá nhân xuất chúng thành một nhóm làm việc xuất chúng đòi hỏi sự rèn luyện, điều này cũng thể hiện trong nguyên tắc của thành công lớn. Đó là lý do tại sao các công ty lớn phải tuân thủ quy tắc sau:
Phát triển các nhóm làm việc, thay vì các cá nhân
“Tại GE, trước đây tôi được đào tạo chủ yếu theo phương thức đào tạo cá nhân”, Giám đốc điều hành Immet cho biết. Điều này dẫn tới nhiều vấn đề. Sau khi tham dự một chương trình đào tạo 3 tuần ở Crotonville, ông trở lại làm việc nhưng chỉ áp dụng được 60% những gì đã học vì cần có những người khác − như người lãnh đạo hay nhân viên kỹ thuật máy tính − giúp thực hiện phần còn lại. Nhưng đôi khi những người này không chịu làm những việc đó. Hiện nay, GE đã áp dụng cách đào tạo theo nhóm và đưa từng nhóm một đến đào tạo ở Crotonville. Họ phải học cách tự đưa ra những quyết định thật sự cho công việc kinh doanh của mình. Kết quả là: “Không có lý do để họ từ chối nhận việc”.Trên lý thuyết, áp dụng nguyên tắc của thành công lớn để phát triển nhóm làm việc không phải là điều khó. Các nhân tố cơ bản giúp hoàn thiện cá nhân − ví như chương trình luyện tập được thiết kế phù hợp, giáo viên hướng dẫn, luyện tập liên tục, ý kiến nhận xét, tự điều chỉnh, xây dựng kiến thức và mô hình trí tuệ − cũng rất hiệu quả với mô hình nhóm làm việc. Thực tế diễn ra phức tạp hơn bởi có những nhân tố bên trong ngăn cản nhóm nhận thức được lợi ích của cách tiếp cận tới thành công này. Các doanh nghiệp thành công nhất trong việc xây dựng nhóm làm việc cũng là doanh nghiệp thực hiện tốt việc ngăn chặn hoặc giải quyết các vấn đề tiềm ẩn vốn ảnh hưởng không tốt tới các nhân tố của luyện tập có ý thức.
Các vấn đề đó bao gồm:
Chọn nhầm người: Mọi nhóm làm việc đều muốn có những thành viên giỏi, nhưng việc kết hợp họ thực sự đòi hỏi cả một kỹ năng. “Tôi từng thấy một số nhóm tồi nhất lại toàn là những giám đốc điều hành tiềm năng,” David Nadler cho biết. Ông vốn là cộng sự cao cấp của Văn phòng tư vấn luật Oliver Wyman và đã có hơn 30 năm làm việc với các nhóm lãnh đạo của các công ty hàng đầu thế giới. “Nếu chỉ tiếp tục một trò chơi “zero-sum”[3], sẽ thật khó để có một nhóm làm việc hiệu quả.”
Tố chất và văn hóa chính là điểm mấu chốt. Sau chiến tranh thế giới lần II, thấy rằng Ford cần một cuộc cải cách nên Herry Ford II đã chiêu mộ thành công từ Whiz Kids một nhóm các nhà lãnh đạo ưu tú trong quân đội Hoa Kỳ trước đây, bao gồm cả Tex Thornton, người sau này sáng lập ra Litton Industries, và Robert McNamara, chủ tịch sau này của Ford và sau đó trở thành Bộ trưởng Quốc phòng Hoa Kỳ. Nhưng 50 năm sau, khi vị giám đốc mới của Ford là Jacques Nasser quyết định công ty cần phải có một cuộc cải tổ khác, ông đã vấp phải sự phản đối từ chính nhóm làm việc gồm những người lính già này. Tuổi tác khiến họ không sẵn sàng cho bất kỳ cuộc cải tổ thật sự nào nữa. Kết quả là Nasser rời khỏi Ford và tệ hại hơn là cuộc cải tổ đã không diễn ra.
Trường hợp của công ty Worthington Industries, chuyên xử lý thép dựa trên Ohio, là điển hình thành công cho phương pháp lựa chọn thành viên nhóm. Người lao động sau khi được tuyển chọn vào nhóm, sẽ có 90 ngày thử việc, sau đó nhóm sẽ bỏ phiếu quyết định xem anh ta có được tiếp tục làm nữa hay không. Cách làm này tỏ ra hiệu quả vì tiền lương của nhóm dựa trên thành tích làm việc, vì vậy họ rất tinh tường và nghiêm khắc khi đánh giá về sự đóng góp của thành viên mới. Giám đốc điều hành John McConnell có một câu nhận xét chung cho tất cả các nhóm, “Chúng ta sẽ luôn chiến thắng nếu có những con người tận tụy làm việc vì sự thành công của nhóm, chứ không cần những người tài với cái TÔI quá lớn của họ.”
Đội tuyển khúc côn cầu Mỹ-tham dự Olympic 1980 và đánh bại đội tuyển Liên Xô tại Lake Placid − cũng bởi được xây dựng trên nguyên tắc tương tự. Huấn luyện viên Herb Brooks không tập trung tuyển chọn những cầu thủ chuyên nghiệp. Ông xây dựng đội tuyển trên cơ sở tố chất cá nhân kết hợp với chế độ tập luyện khắt khe. Miracle, trợ lý của Brooks đã nhìn vào bảng phân công nhiệm vụ của vị huấn luyện viên và phản đối ông đã bỏ qua nhiều cầu thủ xuất sắc nhất. Brooks đã trả lời lại bằng triết lý hòa-hợp-là-cốt-yếu của mình: “Craig, tôi không tìm kiếm những cầu thủ giỏi nhất. Cái tôi tìm là những cầu thủ ở đúng vị trí.”
Thiếu niềm tin. Niềm tin là điều cơ bản quan trọng nhất cho sự thành công của nhóm − đây là kết luận bạn sẽ luôn rút ra được sau khi đọc các tài liệu về thành công của nhóm, hay nói chuyện với các thành viên, bất kể trong lĩnh vực nào chăng nữa. Nhóm sẽ không đạt được thành công gì nếu mọi người cho rằng thành viên trong nhóm không trung thực, che dấu thông tin hay âm mưu hãm hại họ. Tương tự như vậy nếu các thành viên không tin tưởng vào năng lực của người cùng nhóm. Nhóm làm việc kiểu này sẽ không tạo ra sự hiệp lực, trợ giúp lẫn nhau mà chỉ gây ra sự bất hòa, đổ vỡ − nếu may mắn thì 2 cộng 2 sẽ chỉ bằng 3.
Các nhóm sẽ gặp phải vấn đề ngay từ khi bắt đầu nếu các thành viên thường xuyên có lý do đặc biệt để nghi kỵ lẫn nhau. Trong thi đấu thể thao, các cầu thủ tuyển chọn từ các đội chỉ tập trung chơi cho đội tuyển quốc gia trong một thời gian ngắn, trong khi phần lớn thời gian trong năm họ thi đấu cạnh tranh với nhau trong màu áo của câu lạc bộ mình. Vì thế nếu có gạt bỏ được tư tưởng đối kháng sang một bên thì họ cũng ít có thời gian gây dựng lòng tin vào khả năng và thái độ của các cầu thủ khác. Trong kinh doanh cũng tương tự như vậy: thậm chí nếu các thành viên không cạnh tranh nhau để thăng tiến thì sẽ vẫn có người nào đó gây chuyện. “Vấn đề chính là mọi người không làm việc với nhau lâu dài,” nhà tư vấn Ram Charan cho biết. Đặc biệt ở các đội gồm toàn các ngôi sao “Các cuộc chiêu mộ cầu thủ luôn tìm cách lôi kéo các cầu thủ giỏi sang đội khác gây ra tình trạng không ổn định về quân số. Đây chính là vấn đề.” Bởi về bản chất, lòng tin luôn cần thời gian để xây dựng và củng cố.
Nhiều công ty vẫn luôn nỗ lực để đẩy mạnh quá trình xây dựng lòng tin. Trong những năm 80 đã có tình trạng người lao động rời khỏi bàn làm việc của mình để sát cánh làm việc với các đồng nghiệp như một cách gây dựng lòng tin lẫn nhau. Ngày nay, các nhà tư vấn đã đưa ra thêm nhiều tình huống ứng dụng, trong đó mọi người chia sẻ chuyện riêng tư hay bộc lộ tính cách của mình bởi họ hiểu rằng sự chia sẻ lẫn nhau sẽ bắt nguồn cho việc xây dựng lòng tin. Quá trình này đòi hỏi thời gian chứ không thể thực hiện trong một sớm một chiều.
Thực tế, việc xây dựng niềm tin cần sự vun đắp thường xuyên nhưng cũng rất dễ bị phá vỡ. Chính vì vậy, hiếm khi một nhóm chỉ có toàn những người lãnh đạo. Một nhà tư vấn lãnh đạo nổi tiếng dấu tên cho biết “Chỉ là ảo tưởng nếu muốn xây dựng nhóm bao gồm toàn các nhà lãnh đạo xuất sắc nhất. Nếu có cũng chỉ gồm tối đa từ 2 đến 3 người.” Thông điệp này nói lên một sự thật phũ phàng. Rất khó có thể xây dựng niềm tin rộng rãi trong cấp lãnh đạo bởi ai cũng tự coi mình là người nổi trội.
Nhóm các nhà lãnh đạo huyền thoại, từ xưa đến nay, thường chỉ bao gồm 2 người, ví dụ như Roberto Goizueta và Donald Keough của công ty Coca-Cola ở thập niên 80 và 90; Tom Murphy và Dan Burke của Capital CitiesABC từ những năm 60 tới 90; Reuben Mark và Bill Shanahan của Colgate − Palmolive trong hai thập kỷ cho tới năm 2005, hay như Warren Buffett và Charlie Munger tại Berkshire Hathaway từ những năm 60 tới nay. Hẳn không ai trong số họ nhớ rằng mình đã mong muốn một nhóm làm việc như thế nào khi bắt đầu kết hợp với nhau; khi đó, cũng không mấy ai biết về họ. Nhưng sau nhiều năm, họ đã xây dựng được niềm tin vững chắc về nhau và tạo ra nhiều thành quả nổi bật.
Một điểm cần lưu ý thêm: mỗi nhóm hai người sẽ có người thứ 1 nổi tiếng hơn làm chủ; người thứ 2 ít nổi tiếng hơn sẽ dành cả sự nghiệp của mình cho sự thành công của doanh nghiệp. Sự cống hiến này rất hiếm có; nó cũng chỉ ra một yếu điểm khác thường dẫn tới sự sụp đổ của nhóm…
Cạnh tranh trong nội bộ nhóm. Rất ít trường hợp một người có thể tạo ra nhóm lãnh đạo tốt nhất và tồi tệ nhất, nhưng đó lại là trường hợp của Michael Eisner. Trong 10 năm lãnh đạo đầu tiên Disney, ông và COO Frank Wells đã tạo nên một nhóm làm việc xuất sắc, cắt giảm chi phí cho công ty và đem lại lợi nhuận cao cho các cổ đông. Họ đã tạo thành một nhóm lãnh đạo kinh điển, với vị trí người số 1 và số 2 rất rõ ràng. Không ai trong số họ nổi tiếng ngoài lĩnh vực đang làm việc. Sự cộng tác hiệu quả này đột ngột chấm dứt vào năm 1994 khi Wells mất trong một tai nạn máy bay.
Khi Michael Ovitz về làm chủ tịch mới của Disney, Eisner đã hợp tác với Ovitz, tạo nên một nhóm làm việc tồi tệ nhất trong lịch sử đương đại. Sự hợp tác này chỉ kéo dài trong 14 tháng. Giữa hai người luôn nảy sinh mối bất hòa về các vấn đề cá nhân và kinh doanh. Trong khi Ovitz muốn thâu tóm một số lượng lớn cổ phần của Yahoo l, mở rộng Disney, mua quyền kinh doanh của NFL thì Eisner lại không chấp nhận những ý tưởng đó trong chiến lược phát triển của công ty. Ovitz dành hai triệu đô-la để tân trang lại văn phòng của mình; trong khi Eisner lại không đồng tình với việc này. Kết cục tất yếu xảy ra: nhóm của họ tan vỡ.
Nhóm làm việc xuất sắc bao gồm các nhân tài cùng có kiến thức xuất sắc về chuyên môn và về cách thức để nhóm hoạt động hiệu quả. Eisner và Ovitz có mâu thuẫn cả về mô hình kinh doanh của Disney và về nhóm làm việc của chính họ. Nói rộng hơn, nếu cả nhóm đều muốn trở thành người lãnh đạo cao nhất và nghĩ rằng mình có thể làm được thì chắc chắn mâu thuẫn sẽ xảy ra. Giả sử bạn làm việc chăm chỉ nhất trong công ty và lãnh đạo của bạn bị sa thải − điều gì sẽ xảy đến với sự nghiệp của bạn? Một số công ty vẫn thích đề cử những nhân tài mới bởi điều đó tốt cho doanh nghiệp: khi nhân viên thấy họ có cơ hội thăng tiến thì họ sẽ nỗ lực phấn đấu hơn.
Một thách thức của người lãnh đạo là giữ cho các vấn đề cá nhân thông thường không ảnh hưởng đến công việc. Ameritech, trong những năm 90 có một nhóm các nhà lãnh đạo ưu tú, bao gồm cả Richard Notebaert, giám đốc điều hành sau này của Ameritech, Tellabs, và Qwest; và Richard Brown, giám đốc điều hành sau này của Cable & Wireless và EDS. Noel Tichy − giáo sư trường kinh doanh Michigan, người lúc đó đang tư vấn cho công ty về việc xây dựng đội ngũ lãnh đạo − nhớ lại: hàng tuần, giám đốc điều hành Bill Weiss khi đó luôn thẳng thắn nhắc nhở các thành viên trong nhóm rằng nếu ông biết ai đó cố tình hại các thành viên khác thì người đó lập tức sẽ bị sa thải.
Jack Welch lại sử dụng một phương pháp khác để giải quyết các mâu thuẫn tiềm ẩn trong hàng ngũ lãnh đạo của GE. Ông nhớ lại một kinh nghiệm xương máu của chính mình 20 năm trước khi ông là một trong những người ứng cử vào chức giám đốc điều hành. Sau khi ông nhậm chức, các đối thủ trước đó của ông vẫn cùng làm việc ở trụ sở chính của công ty. Ngay sau đó, ông gặp rất nhiều sự cạnh tranh từ chính họ. Hai thập kỷ sau, Welch luôn để cho các ứng viên hàng đầu của mình điều hành các chi nhánh cách xa nhau hàng trăm dặm.
Ngay cả khi các thành viên “ngôi sao” với cái TÔI rất lớn không mâu thuẫn vì công việc thì nhóm vẫn có thể bị tan rã bởi một vấn đề khác.
Mẫu thuẫn không thể giải quyết. Đại tá Stas Preczewski, vài năm trước, chịu trách nhiệm huấn luyện một nhóm hải quân ở West Point. Thông qua các buổi kiểm tra, ông có thể đánh giá khả năng và điểm mạnh của từng thủy thủ. Ông xác định sức mạnh của từng người dựa vào cơ công kế và sắp xếp thủy thủ đoàn theo mọi khả năng kết hợp có thể để tính toán mức độ đóng góp của từng cá nhân. Sau đó ông xếp 8 người xuất sắc nhất thành một nhóm chèo thuyền và 8 người kém nhất vào một nhóm. Vấn đề phát sinh từ đây: nhóm kém nhất lại đánh bại nhóm ưu tú nhất trong 2/3 số lần thi chèo thuyền.
Một tình huống mẫu nổi tiếng của trường kinh doanh Harvard đã lý giải ví dụ trên như sau: thuyền của nhóm những thủy thủ ưu tú chứa đầy sự oán giận lên những người đã nỗ lực nhiều nhất, trong khi thuyền của nhóm kém nhất lại cảm thấy không có gì để mất nên đã vui vẻ hỗ trợ lẫn nhau. Nhưng tình huống mẫu lại không nói lên cách huấn luyện viên Preczewski đã sử dụng để giải quyết vấn đề.
Một ngày nọ, Preczewski yêu cầu nhóm ưu tú xếp thành 4 hàng và phải vật nhau trong vòng 90 giây. Chỉ có một luật lệ duy nhất: không được đấm nhau. “Nó giống như trong một giải đấu vật thế giới”, sau này ông nhớ lại. Khi hết giờ, ông nhận thấy không ai là người chiến thắng cả. Mỗi người đều tự nhận thấy đối thủ của mình cũng khỏe mạnh và quyết tâm như mình. Sau đó, Preczewski yêu cầu họ thay đối thủ và tiếp tục vật nhau. Đến vòng thứ ba, mỗi người được chọn cho riêng mình một đối thủ − “Người này chỉ vào người kia và nói, ‘Anh’” Preczewski nhớ lại. Đến vòng thứ tư hay thứ năm, một trong những thủy thủ bắt đầu cười phá lên và tất cả họ chụm đầu lại bàn bạc. Cuối cùng, một ai đó lên tiếng, “Huấn luyện viên, chúng ta có thể chèo thuyền ngay bây giờ không?” Kể từ đó thành tích của nhóm ưu tú bắt đầu được cải thiện và họ đã từng vào đến bán kết giải thi đấu quốc gia.
Có lẽ không cần phải yêu cầu thành viên trong nhóm lãnh đạo phải vật nhau thì vẫn biết có những nguyên nhân khác tạo ra sự căng thẳng trong nội bộ nhóm. Những mâu thuẫn này là mặt sau của việc cạnh tranh nội bộ; thay vì hướng tới tương lai, họ lại nấn ná với quá khứ. Xác định những mâu thuẫn này và tìm cách giải quyết là một trong những công việc quan trọng nhất của người lãnh đạo. Điều này là nhân tố quan trọng để giải quyết một nguy cơ khác thông thường hơn nhưng ảnh hưởng tới thành tích của cả nhóm…
Không sẵn sàng đối mặt với hiện thực. Cách nói ẩn dụ thông thường cho ý nghĩa này là để một con voi trong phòng. Cựu giám đốc điều hành Eli Lilly, Randall Tobia, gọi đó là để một con nai trên bàn. George Kohlrieser, giáo sư Học viện quốc tế về Phát triển đội ngũ lãnh đạo của Thụy sỹ, đã phát triển câu ẩn dụ này theo một cách đặc biệt hay: “Đặt con cá lên bàn,” ông nói. Con cá rất tanh, dọn dẹp chúng rất mệt, nhưng cuối cùng bạn sẽ có một bữa ăn ngon.
Hầu hết mọi người không muốn mình là người đặt con cá lên bàn, đặc biệt đối với những nhóm vốn không ưa gì nhau. David Nadler nói: “Đó là bề ngoài của sự lịch sự hay việc nhân nhượng không nói ra sự thật − chúng ta sẽ không nêu những khác biệt của mình trước người quản lý.” Nhà cố vấn Ram Charan mô tả về khoản tiền 12 tỷ đô-la của ABB − đã gây ra tình trạng phá sản của ngân hàng. “Một lý do,” ông nói, “chính là văn hóa của sự gò bó về phép lịch sự. Mọi người không thể hiện cảm xúc thật của mình về những vấn đề quan trọng.” Người lãnh đạo nhóm quay ra khẳng định rằng các thành viên trong nhóm nói thật những gì họ suy nghĩ − trong khi trước đó anh đã phải chịu đựng một phút im lặng trong căng thẳng, giận dữ khi gọi một thành viên lên để lý giải tại sao người đó lại làm rối tung lên mọi việc.
Jack Welch là một trong những người thành công trong việc đặt con cá lên bàn − hay chính là đối diện sự thật, như ông thường nói. Ông luôn chú ý để nhóm đội ngũ lãnh đạo có thể thực hiện việc này dễ dàng hơn. Nhóm làm việc mơ ước trước đây và hiện tại của GE chính là Ban Lãnh đạo Doanh nghiệp. Thay vì tổ chức các cuộc họp chính thức tại hội sở với chủ yếu là các bài diễn thuyết và rất ít cuộc thảo luận, Welch chuyển sang các buổi gặp mặt không chính thức, không cần những bài diễn văn chuẩn bị sẵn, bỏ qua áo complet và cà vạt, và luôn kéo dài các buổi uống cà phê giữa giờ để khuyến khích mọi người thảo luận thân mật với nhau. Ở GE mọi người gọi những buổi như thế này là xây dựng mối quan hệ. Các học giả về kinh doanh tin rằng đây là nhân tố cốt yếu cho thành công của “cuộc cách mạng” về phương pháp lãnh đạo của Welch.
Áp dụng những nguyên tắc của thành công lớn vào một doanh nghiệp khó hơn thực hiện bất cứ việc gì khác trong doanh nghiệp. Nhưng trong nền kinh tế toàn cầu ngày càng cạnh tranh, muốn tồn tại và phát triển thì doanh nghiệp không còn sự lựa chọn nào khác. Giả sử nếu mọi doanh nghiệp đều muốn áp dụng những nguyên tắc này thì nên nhớ rằng bắt đầu càng sớm sẽ càng có nhiều lợi thế. Hiệu quả của luyện tập có ý thức sẽ được tích lũy trong nhiều năm. Nếu người lãnh đạo bắt đầu càng sớm việc phát triển nhân lực và nhóm làm việc thì các đối thủ cạnh tranh sẽ càng khó để theo kịp doanh nghiệp của bạn.