Giải Mã Tài Năng

Lượt đọc: 89 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 2: Tài Năng Được Đánh Giá Quá Cao
Tài Năng Là Gì?

❊ ❊ ❊

Vào năm 1992, một nhóm nhỏ các nhà nghiên cứu ở Anh đã tiến hành một thử nghiệm để tìm kiếm tài năng. Nhưng họ đã thất bại.

Họ tiến hành tìm kiếm những tài năng về âm nhạc vì đây là lĩnh vực mà tài năng có thể cảm nhận được chắc chắn nhất. Họ biết tài năng có tồn tại. Họ biết lý do tại sao một số người có thể hát, một số lại không; tại sao Mozart có thể soạn nhạc giao hưởng khi mới ở tuổi thiếu niên, hay tại sao một số có thể chơi đàn dương cầm rất hay khi mới là đứa trẻ trong khi nhiều người khác đánh vật với từng nốt nhạc. Chỉ biết rằng một số cá nhân may mắn được sinh ra với năng khiếu về âm nhạc. Đó là nhân tố chính giúp họ viết hay chơi nhạc rất hay.

Khi tiến hành một nghiên cứu riêng với phần lớn các chuyên gia giáo dục, hơn 75% trong số đó tin rằng việc hát, sáng tác hay chơi nhạc cụ đòi hỏi một năng khiếu hoặc tài năng đặc biệt. Tỷ lệ này cao hơn số người tin rằng năng khiếu chỉ cần thiết ở những lĩnh vực khác.

Tiếp đó, họ tiến hành nghiên cứu trên 275 thanh thiếu niên từng học qua về nhạc lý. Họ chia thành năm nhóm năng khiếu. Dẫn đầu là nhóm các sinh viên đã thi đỗ vào trường nhạc; và sau cùng là những sinh viên chỉ mới chơi nhạc cụ trong vòng ít nhất sáu tháng nhưng đã thôi học.

Các nhà nghiên cứu đã hỏi các sinh viên và bố mẹ họ về thời lượng luyện tập hay lần đầu tiên họ có thể hát đúng một giai điệu là ở độ tuổi nào; và nhiều câu hỏi khác nữa. Các nhà nghiên cứu đã gặp may khi hệ thống giáo dục Anh quốc đã cung cấp cho họ một phương tiện độc lập khác để đánh giá các sinh viên này. Hệ thống quốc gia xếp loại các nhạc công trẻ rất đồng bộ và nghiêm ngặt. Hầu hết sinh viên âm nhạc đều phải trải qua kỳ thi xếp loại do hội đồng thẩm định quốc gia tiến hành, sau đó mỗi người được xếp vào một trong chín bậc.

Cơ cấu này giúp các nhà nghiên cứu kiểm tra kết quả theo hai cách để xác định nguyên nhân dẫn tới sự khác biệt lớn giữa năng khiếu âm nhạc và thành tích đạt được của 257 chủ thể họ đang nghiên cứu.

Kết quả đạt được rất rõ ràng. Không có dấu hiệu nào để nhận biết năng khiếu âm nhạc sớm phát triển ở nhóm có thành tích tốt nhất – bằng chứng của tài năng mà ta biết có tồn tại. Ngược lại, tất cả năm nhóm đều có những biểu hiện năng khiếu đặc biệt giống nhau. Nhóm dẫn đầu, các sinh viên trường nhạc, có biểu hiện nhỉnh hơn ở khả năng nhắc lại giai điệu. Trung bình nhóm này có thể thực hiện khả năng này khi 18 tháng tuổi, còn các nhóm khác khi 24 tháng tuổi. Nhưng khó có thể coi đây là biểu hiện của năng khiếu đặc biệt vì các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng: cha mẹ của nhóm sinh viên dẫn đầu thường chủ động hát cho con nghe hơn cha mẹ của những nhóm kia. Khi đánh giá các nhóm sinh viên khác cũng không thấy có sự khác biệt, ví dụ, họ đều bắt đầu học chơi nhạc cụ ở độ tuổi lên 8.

Tuy nhiên, thành tích của các sinh viên là hoàn toàn khác nhau. Mặc dù các buổi phỏng vấn khác cũng không cho thấy bằng chứng về năng khiếu đặc biệt, vậy bản thân mức độ thành tích khác nhau phải chăng chính là bằng chứng của tài năng? Nếu không thì là gì? Nếu vậy, nghiên cứu đã tìm ra câu trả lời cho câu hỏi này. Một nhân tố, và chỉ duy nhất một nhân tố, dự đoán được các sinh viên đã đạt được thành tích âm nhạc như thế nào và họ đã phải luyện tập nhiều ra sao.

Đặc biệt, các nhà nghiên cứu đã tiến hành tìm hiểu kết quả của các cuộc kiểm tra trình độ cấp quốc gia. Dĩ nhiên, bạn có thể hy vọng các sinh viên đã dành được một chỗ trong trường nhạc – sinh viên tốt nghiệp trường này thường chiến thắng trong các cuộc thi cấp quốc gia và đi theo con đường âm nhạc chuyên nghiệp – có thể nhanh chóng và dễ dàng đạt được bất cứ cấp độ nào so với những sinh viên khác không học trường nhạc. Đó thực sự là ý nghĩa của tài năng âm nhạc. Không phải vậy mà hoàn toàn ngược lại. Số giờ luyện tập trung bình cần thiết để đạt tới mỗi cấp độ của nhóm sinh viên dẫn đầu và các nhóm khác là như nhau. Với những sinh viên theo học trường nhạc chính quy cũng như những người chỉ học nhạc cho vui, trung bình họ đều mất 1.200 giờ luyện tập để đạt tới trình độ 5. Sinh viên trường nhạc đạt tới các cấp độ ở lứa tuổi nhỏ hơn các sinh viên khác chỉ vì một lý do đơn giản là hàng ngày họ đã luyện tập nhiều hơn.

Các nhà nghiên cứu phát hiện ra rằng, vào độ tuổi 12, sinh viên ở nhóm dẫn đầu luyện tập trung bình hai giờ một ngày so với thời lượng 15 phút một ngày của sinh viên ở nhóm khác – sự chênh lệch lên tới 800 %. Vì thế, sinh viên có thể dành ít hoặc nhiều thời gian mỗi ngày để luyện tập, nhưng nếu không dành từng đấy thời gian luyện tập thì sẽ không đạt được bất cứ cấp độ nào. Giáo sư John A. Sloboda của trường Đại học Keele đã từng nói “Chắc chắn không có ‘con đường tắt’ nào cho sự thành công“

Kết quả nghiên cứu cho thấy: Với năm nhóm sinh viên, trong đó có một nhóm thi đỗ vào trường nhạc và một nhóm không học chơi nhạc cụ, chúng ta có thể cho là: nhóm đầu tiên rõ ràng có tài năng hơn các nhóm khác. Nhưng nghiên cứu cũng cho thấy: hầu hết chúng ta hiểu rằng “tài năng” là khả năng đạt được thành công dễ dàng hơn. Điều này không đúng.

Nếu tất cả chúng ta đều hiểu sai về tài năng – và tôi sẽ đưa ra nhiều chứng cứ hơn cho việc này – thì quả là một vấn đề. Nếu ta tin rằng người không có năng khiếu về việc gì sẽ không bao giờ làm tốt việc đó, hay ít nhất cũng không thể cạnh tranh với người có tài năng, thì ta sẽ hướng họ tránh xa việc đó. Ta sẽ bảo họ thậm chí đừng nghĩ tới nữa. Ta sẽ hướng con trẻ tránh những môn học đặc biệt, bất kể đó là môn nghệ thuật, quần vợt, kinh tế hay tiếng Trung Quốc, chỉ vì ta nghĩ rằng bọn trẻ không có năng khiếu trong những lĩnh vực đó. Trong kinh doanh, ta thường thấy nhà quản lý định hướng lại nghề nghiệp của mọi người dựa trên chứng cứ ít ỏi về những gì họ “đã đạt được.” Đơn giản nhất như trong cuộc sống của chính mình, chúng ta thường thử một vài điều mới mẻ và nếu thực hiện chúng không dễ dàng, ta sẽ kết luận rằng mình không có năng khiếu và không bao giờ theo đuổi việc đó nữa.

Vì vậy, quan điểm của ta về tài năng, vốn đã ăn sâu bén rễ, là vô cùng quan trọng cho tương lai của chính chúng ta, cho cuộc sống của các con ta, công ty và những người xung quanh ta. Thấu hiểu sự thật về tài năng là vô cùng cần thiết.

Chúng ta phải hiểu rõ về thuật ngữ “tài năng”[1]. Mọi người thường sử dụng thuật ngữ này để chỉ những thành công tuyệt vời hoặc để miêu tả những người đạt được thành công phi thường. “Đội Red Sox có nhiều tài năng ở khu ngoại biên” nghĩa là các cầu thủ khu vực ngoại biên rất giỏi. “Cuộc chiến giành giật nhân tài”, một chủ đề kinh doanh được ưa thích đồng thời là tên một cuốn sách, nghĩa là cuộc chiến thu hút nhân tài. Trong các chương trình kinh doanh trên truyền hình, “tài năng” là thuật ngữ chung chỉ bất kỳ ai xuất hiện trước ống kính truyền hình. “Hãy để nhân tài ở chỗ của nhân tài” nghĩa là để những người tham gia truyền hình về đúng chỗ của họ; bất kỳ ai xem tivi nhiều sẽ nhận thấy dùng từ này trong trường hợp trên là hoàn toàn không chính xác. Các ý nghĩa trên đều không phải điều cốt yếu. Khi sử dụng thuật ngữ này theo cách thay đổi cuộc sống của con người, nó sẽ có một ý nghĩa đặc biệt. Tài năng là khả năng tự nhiên, thực hiện một số việc tốt hơn hầu hết những người khác. Nó là cái gì đó tương đối đặc biệt như chơi gôn, bán hàng, soạn nhạc hay quản lý một tổ chức. Nó có thể được nhận biết sớm trước khi bộc lộ một cách đầy đủ. Nó là bẩm sinh, bạn sinh ra đã có. Và nếu không thì bạn không thể có.

Với định nghĩa này, hầu hết chúng ta tin rằng tài năng tồn tại ở mọi lĩnh vực. Hãy thử lắng nghe cuộc nói chuyện của bạn về âm nhạc, thể thao hay các trò chơi, sẽ thật khó bàn luận quá hai câu về những người tham dự mà không nhắc đến từ “tài năng.” Ở các lĩnh vực khác, khái niệm về tài năng cũng không khác mấy. Russell Baker, người sáng lập và phụ trách của tờ Thời báo New York, tin rằng ông sinh ra để trở thành nhà văn. Trong kinh doanh, ta thường nhắc đến Bob là người bán hàng bẩm sinh, hay Jean sinh ra để thành người lãnh đạo, hay Pat là một thiên tài về con số. Warren Buffett thường nói với mọi người “tôi được sinh ra để sử dụng vốn,” nghĩa là ông đến thế giới này với khả năng phát hiện ra những khoản đầu tư sinh lời.

Chúng ta luôn khẳng định tài năng là có thật, nhưng thực sự ít suy ngẫm về việc này. Khái niệm này chỉ là một phần quan niệm của ta về thế giới xung quanh và nó đáng để đặt ra câu hỏi TẠI SAO.

Phần lớn câu trả lời tập trung trong các tác phẩm của những nhà quý tộc và thám hiểm thế kỷ XIX − những người chưa từng tốt nghiệp đại học. Francis Galton tin rằng con người khi sinh ra đều có khả năng như nhau và sẽ phát triển tới các mức khác nhau trong suốt cuộc đời. Bất chấp quan niệm cổ đại dưới cái nhìn tôn giáo và thần thoại cho rằng tài năng là do Chúa trời ban tặng, dưới thời của Galton, ý niệm khả năng con người là như nhau trở nên rất phổ biến. Nó bắt nguồn sâu xa từ quan điểm về sự bình đẳng ở thế kỷ XVIII. Chính quan niệm này đã làm dấy lên các cuộc cách mạng ở Mỹ và Pháp. Sau đó, chính Thoreau, Emerson và nhiều học giả khác đã tuyên bố với thế giới rằng con người có nhiều sức mạnh và tiềm năng hơn những gì chúng ta thường nghĩ. Minh chứng hùng hồn cho điều này chính là sự phát triển kinh tế vào thế kỷ XIX khi thương mại và công nghiệp phát triển mạnh từ châu Âu sang châu Mỹ cho tới châu Á. Con người có cơ hội làm giàu ở mọi hải cảng. Dường như mọi người đều có thể trở thành người như họ mong muốn.

Galton duy trì quan điểm này cho tới khi đọc được tác phẩm của Charles Darwin. Quan niệm của Galton đột nhiên thay đổi hoàn toàn. Ông hăng hái truyền bá học thuyết mới của mình. Quả thực, một số ảnh hưởng sâu sắc và rộng lớn của ông bắt nguồn từ sự kiên tâm của ông, ông viết “Tôi không có đủ kiên nhẫn với những giả thuyết thường được nêu ra, và hay được áp dụng, đặc biệt trong những câu chuyện dạy trẻ em trở thành người tốt; rằng trẻ em được sinh ra đều tốt đẹp như nhau; và rằng thứ duy nhất tạo nên sự khác biệt giữa con trai và con trai, giữa đàn ông và đàn ông chính là sự chuyên cần bền bỉ và nỗ lực đạo đức,” Trong tác phẩm tư tưởng của mình, Thiên tài được thừa hưởng, ông viết “Đây là thái độ thiếu đúng đắn nhất về sự kỳ vọng vào bình đẳng tự nhiên mà tôi không đồng tình.”

Quan niệm của Galton rất đơn giản: Giống như xu hướng thừa hưởng chiều cao hay đặc điểm thể chất, “sự nổi tiếng” cũng như vậy. Chứng minh học thuyết của mình, ông “chỉ ra một loạt ví dụ về những người nổi tiếng ít hay nhiều đều có họ hàng thân thích là người nổi tiếng.” Từ tiểu sử cá nhân đăng trên các tờ thời báo, ông đã thu thập hàng trăm chứng cứ chứng minh xu hướng này trong thân thế các thẩm phán, nhà thơ, sĩ quan, nhạc sĩ, họa sĩ, “nhà tiên tri,” và “các đô vật phương Bắc.” Người nổi tiếng trong những lĩnh vực đặc biệt đều xuất thân từ những gia đình đặc biệt. Vì thế, khả năng đạt đươc sự nổi tiếng chắc phải do di truyền từ khi sinh ra.

Bất chấp những hạn chế trong quan niệm của Galton, chúng ta cũng không nên bài bác ông. Bằng nỗ lực ứng dụng ý tưởng của Darwin vào những đặc điểm phi tự nhiên của con người, ông đã góp phần thúc đẩy sự phát triển của nền khoa học cũng như kỹ thuật hồi quy và tương quan vốn vô cùng quan trọng cho mọi môn khoa học ngày nay. Ông hiểu rằng mình đã nêu lên những câu hỏi sâu xa về nguồn gốc sự vĩ đại. Ông đã tạo ra cụm từ “tự nhiên chống lại sự nuôi dưỡng.” Ông cũng tạo cho điều mà ông gọi là “năng khiếu thiên bẩm” thành một chủ đề khoa học còn lại đến ngày nay và có thể được tìm thấy trong các ấn phẩm khoa học hiện đại như Tập san Đào tạo nhân tài và Quan niệm về năng khiếu.

Quan niệm về năng khiếu − giống như định nghĩa của chúng ta về tài năng − còn nhiều điều cần bàn cãi. Nhưng sẽ ra sao nếu bản thân quan niệm đó hóa ra lại không ổn?

Khảo sát các quan niệm về tài năng

Hiện nay, một số nhà nghiên cứu tranh luận rằng năng khiếu hay tài năng không như những gì ta nghĩ. Số ít lại cho rằng không có chứng cớ về sự tồn tại của tài năng.

Luận cứ của họ mạnh hơn hình dung ban đầu của chúng ta. Nhiều nghiên cứu về các cá nhân cố gắng chỉ ra những nhân tố quan trọng cho thành công của họ, một phần bằng cách phỏng vấn từng người và cha mẹ họ − giống như nghiên cứu về tài năng âm nhạc đã nói ở phần trên. Ở các nghiên cứu này, mọi chủ đề đều về những con người mà ta từng nói “Họ rất tài năng.” Tuy nhiên, hết lần này đến lần khác, các nhà nghiên cứu thấy rằng trước khi được đào tạo chuyên sâu, những người này đều không có những biểu hiện của thiên tài. Những dấu hiệu này đôi lúc cũng xuất hiện, nhưng phần lớn là không có. Có rất nhiều ví dụ về những nhân tài, nhưng khi các nhà nghiên cứu xem xét hầu hết các trường hợp này, ít nhất ở lĩnh vực nào đó, phần lớn họ đều không có biểu hiện sớm nào của năng khiếu. Nghiên cứu về các nhà soạn nhạc, cầu thủ quần vợt, nghệ sĩ, vận động viên bơi lội hay nhà toán học đều cho kết quả tương tự. Dĩ nhiên, những kết quả này không chứng minh rằng tài năng không tồn tại. Nhưng chúng gợi ý một khả năng đáng suy nghĩ: nếu có tài năng, hẳn đó là điều hoàn toàn khác.

Ngay khi bắt đầu luyện tập, ta cho rằng, tài năng sẽ tự nó sớm bộc lộ; chỉ sau ba bài học về đàn dương cầm, bé Ashley đã chơi được những bản nhạc mà các bé khác phải mất sáu tháng để học. Nhưng điều này không thực sự xảy ra với những ai muốn đạt được thành công lớn. Lấy ví dụ, trong một nghiên cứu về những nghệ sĩ đàn dương cầm vĩ đại người Mỹ, bạn không thể dự đoán được mức độ thành công họ đạt được sau sáu năm luyện tập gian khổ, vì khi đó họ vẫn không có gì nổi bật so với những bạn đồng môn. Nhìn lại, ta có thể nói tất cả họ đều “tài năng,” nhưng tài năng chỉ là khái niệm gì đó chưa thể tự bộc lộ sau sáu năm học tập khắc nghiệt.

Thậm chí ở một số trường hợp, tuy được cha mẹ phát hiện ra năng khiếu từ nhỏ nhưng các biểu hiện tài năng bộc lộ một cách tự phát cũng còn phải bàn cãi. Nhiều nghiên cứu chỉ ra các trường hợp trẻ em có thể đọc hoặc nói từ rất sớm, nhưng sau cùng họ phát hiện ra rằng cha mẹ trẻ đã can thiệp sâu vào quá trình phát triển và khuyến khích trẻ. Mặc cho mối quan hệ gần gũi lạ thường giữa cha mẹ và trẻ nhỏ, khó có thể nói rằng cái gì bắt nguồn từ đâu. Nếu thấy bé Kevin có thể vẽ trên giấy một vật gì đấy trông giống như chú thỏ, cha mẹ bé có thể cho rằng bé là một thiên tài hội họa và họ bắt đầu nuôi dưỡng ý niệm đó theo mọi cách mà họ có. Chúng ta hẳn đã thấy trường hợp này xảy ra, và trên thực tế các nghiên cứu cho thấy các tác động này tạo ra những mẫu hình khả năng khác nhau ở trẻ em. Ta sẽ tìm hiểu kỹ vấn đề này ở chương cuối cuốn sách.

Bạn có thể cho rằng trong thời đại nghiên cứu gien ngày nay sẽ không còn câu hỏi nào về thiên bẩm – chính xác nó là gì và không phải là gì. Nếu như tài năng là bẩm sinh, vậy phải có một (hay nhiều) gien quy định về nó. Khó khăn là các nhà khoa học chưa chỉ ra được đó là gien nào trong số hơn hai mươi nghìn gien của con người. Tất cả những gì ta có thể nói lúc này là không tìm thấy gien nào quy định tài năng đặc biệt cả. Có thể có gien đó, nhưng từ trước tới nay, các nhà khoa học vẫn chưa tìm ra gien chơi đàn dương cầm, gien đầu tư hay gien kế toán. Các chứng cứ chúng ta có được cho thấy phải mất rất nhiều thời gian để tìm ra gien tài năng.

Trong hơn một thế kỷ qua, sự gia tăng số lượng các vĩ nhân trong hầu hết các lĩnh vực xảy ra quá nhanh so với tốc độ thay đổi của gien, vốn đòi hỏi hàng ngàn năm. Vì vậy, không thể nói rằng gien khiến con người thực hiện tốt những gì họ làm. Nếu có thì chỉ là một phần trong toàn bộ nguyên nhân giải thích cho sự thành công lớn.

Những người hoài nghi về tài năng lại thận trọng khi cho rằng các bằng chứng có được không chứng minh được tài năng là bí ẩn. Họ thừa nhận các nghiên cứu sâu hơn mà kết quả cuối cùng cho thấy sự khác biệt gien của từng cá nhân là thứ tạo ra các vĩ nhân. Nhưng hàng trăm cuộc nghiên cứu qua nhiều thập kỷ vẫn chưa chứng minh được điều này. Trái lại, ưu thế rõ ràng cho thấy sự khác biệt về gien không quyết định mức độ thành công.

Trường hợp của Mozart thì sao?

Ở từng bước, các luận điểm phản đối tài năng có vẻ hợp lý, nhưng cuối cùng vẫn chưa lý giải được sự vĩ đại của các vĩ nhân kiệt xuất nhất trong lịch sử nhân loại. Và liệu một khả năng thiên bẩm bí ẩn có thể đại diện cho sự thành công bất diệt như thế nào? Trên thực tế, khi luận điểm phản đối tài năng lần đầu tiên ra đời, rất nhiều người ngay lập tức phản ứng lại với hai ví dụ về trường hợp của Mozart và Tiger Woods.

Mozart là ví dụ cơ bản cho học thuyết trực giác của sự vĩ đại. 5 tuổi soạn nhạc, 8 tuổi trình diễn đàn dương cầm và violon, sau đó tiếp tục sáng tác hàng trăm tác phẩm trong suốt cuộc đời ngắn ngủi trước khi ông qua đời ở tuổi 35. Nhiều tác phẩm đã trở thành những di sản vĩ đại của văn hóa phương Tây. Đó không thể gọi là gì ngoài tài năng.

Cần nhìn kỹ hơn về sự thật của vấn đề. Bố của Mozart dĩ nhiên là ông Leopold Mozart, một nhà soạn nhạc và nghệ sĩ nổi tiếng trong giới âm nhạc. Ông đồng thời là một người cha độc đoán, đã hướng con trai mình vào một chương trình đào tạo khắt khe về soạn nhạc và trình diễn khi mới ở tuổi lên 3. Leopold đã cực kỳ thành công trong vai trò người thầy của cậu bé Wolfgang, hơn cả sự thành công của chính bản thân ông. Ông thực sự đam mê việc dạy nhạc lý cho trẻ em. Là một nhạc sĩ bình thường, nhưng Leopold lại là một nhà sư phạm cực kỳ thành công. Các cuốn sách của ông về hướng dẫn cách học vi-ô-lông, xuất bản cùng vào năm Wolfgang ra đời, vẫn còn nguyên giá trị trong hàng thập kỷ qua.

Vì vậy, từ khi còn rất nhỏ, Wolfgang đã được sự huấn luyện nghiêm ngặt từ người thầy − người cha của ông. Dĩ nhiên, những tác phẩm đầu tay của ông rất xuất sắc nhưng vẫn còn nhiều câu hỏi nghi vấn. Cần lưu ý rằng các bản thảo luôn được Leopold “sửa chữa” trước khi cho bất kỳ ai nhìn thấy. Và Leopold đã dừng sáng tác nhạc khi bắt đầu dạy Wolfgang.

Rõ ràng với một số trường hợp, tác phẩm của cậu bé không phải là nguyên bản. Bốn bản công-xéc-tô dành cho đàn dương cầm đầu tiên của Wolfgang được sáng tác khi ông 11 tuổi, thực ra không bao gồm nguyên bản của ông. Ông đặt chúng cùng nhau, bên cạnh tác phẩm của các nhà soạn nhạc khác. Ông viết ba tác phẩm nữa cùng thể loại nhạc này vào năm 16 tuổi, ngày nay không được phân vào loại công-xéc-tô dành cho đàn dương cầm nữa. Ba tác phẩm này cũng không bao gồm nhạc gốc, mà thay vào đó, được Johann Christian Bach, một người thầy của Wolfgang tại London, cải biên lại. Bản giao hưởng đầu tiên của Mozart, một tác phẩm ngắn viết khi ông lên 8, giống với phong cách nhạc của Johann Christian Bach, người thầy Mozart theo học khi viết bản nhạc này.

Ngày nay, không tác phẩm nào trong số này được coi là nhạc phẩm vĩ đại, hoặc thậm chí gần như thế. Chúng hiếm khi được trình diễn hoặc thu âm, ngoại trừ được yêu thích nhờ vào danh tiếng sau này của Mozart. Chúng dường như là tác phẩm của ai đó đang được đào tạo trở thành nhà soạn nhạc, với cách thức sao chép, sắp xếp và bắt chước tác phẩm của người khác. Sản phẩm tạo ra (có lẽ được đánh bóng đôi chút) đã được người cha, vốn dành hầu hết cuộc đời mình để quảng bá cho con trai, đưa ra để thu hút sự chú ý của thế giới. Ngày nay, tác phẩm được coi là kiệt tác đầu tiên của Mozart, vị thế của nó được ghi nhận bằng số lượng đĩa phát hành, chính là bản công-xéc-tô số 9 dành cho đàn dương cầm, sáng tác năm ông 21 tuổi. Đó quả thật là một độ tuổi rất trẻ, nhưng ta phải nhớ rằng, khi đó Wolfgang đã trải qua 18 năm khổ luyện.

Cũng cần nói rằng bất cứ tài năng thiên bẩm nào của Mozart nếu có, cũng không thể giúp ông tạo ra bất cứ một tác phẩm âm nhạc tầm cỡ thế giới một cách nhanh chóng hay dễ dàng như ta vẫn thường nghĩ vậy về khả năng của thiên tài.

Phương pháp soạn nhạc của Mozart không còn là điều kỳ diệu như từ trước đến nay ta vẫn nghĩ. Trong gần 200 năm, nhiều người tin rằng ông hẳn phải có một khả năng phi thường khi soạn thảo tổng thể bản nhạc trong đầu rồi mới viết ra giấy. Quan niệm này có được dựa trên bức thư nổi tiếng của ông, trong đó ông nói nhiều đến “tổng thể, dù rất dài, cũng đã gần hoàn thiện trong trí óc tôi…chúng được viết ra giấy rất nhanh thôi… hầu như không khác biệt so với những gì trong tưởng tượng của tôi.”

Ghi chép này rõ ràng đã phác họa chân dung một thiên tài. Vấn đề ở chỗ, nhiều học giả sau này đã phát hiện ra bức thư là giả mạo. Mozart không hề hình dung hoàn chỉnh trong đầu một tác phẩm được. Các bản thảo viết tay còn lại cho thấy Mozart cũng phải liên tục chỉnh sửa, gạch xóa và viết lại toàn bộ các chương đoạn; viết dở các tác phẩm và không thể hoàn thành chúng trong vài tháng hay thậm chí vài năm. Mặc dầu cách này không làm tác phẩm kém hay nhưng cho thấy ông cũng viết nhạc theo cách mà người bình thường vẫn làm.

Các học giả gần đây nhìn nhận khả năng kỳ diệu của ông theo một góc nhìn mới. Họ xây dựng một “chỉ số phát triển sớm” cho các nghệ sĩ dương cầm; họ tính toán số năm học tập cần có theo chương trình đào tạo hiện đại của một nghệ sĩ dương cầm trước khi có thể biểu diễn; sau đó so sánh với số năm luyện tập của một vài thiên tài trong lịch sử nhân loại. Nếu sinh viên nhạc viện trung bình cần sáu năm chuẩn bị thì một thiên tài mất khoảng ba năm. Chỉ số phát triển sớm của sinh viên là hai trăm phần trăm. Chỉ số của Mozart vào khoảng một trăm ba mươi phần trăm, dẫn đầu nhóm sinh viên trung bình. Nhưng các thiên tài âm nhạc của thế kỷ XXI lại có chỉ số từ ba trăm đến năm trăm phần trăm. Điều này cũng cho thấy các tiêu chuẩn đang gia tăng. Các phương pháp đào tạo tiến bộ ngày nay rõ ràng mang lại hiệu quả hơn rất nhiều so với thời của Mozart.

Xin được nhắc lại, những sự việc này không ảnh hưởng tới sự tôn trọng mà chúng ta dành cho âm nhạc của Mozart nhưng cũng làm xói mòn tính lãng mạn và sức lôi cuốn của tài năng. Điều này làm một số người không thích. Trong một bài báo với nhan đề “Mozart là một người bình thường,” nhà nghiên cứu về Mozart − Neal Zaslaw – đã mô tả điều xảy ra tại một hội nghị về Mozart tổ chức tại Viên, khi ông cho rằng nhà soạn nhạc đã tập trung vào việc cho ra đời tác phẩm vì cần tiền và chưa từng viết một tác phẩm nào không vì tiền. “Tôi đã sửng sốt khi thấy luận điểm của mình bị phản đối kịch liệt,” ông nhớ lại. “Vị chủ tọa đã đứng bật khỏi ghế để phản đối tôi.” Luận cứ phản bác cho thấy Mo‑zart cũng chỉ là người bình thường với những động cơ rất con người, chứ không phải là thần thánh với tài năng thiên bẩm nào cả.

Sự việc này nêu lên một vấn đề quan trọng trong việc đánh giá sự vĩ đại của bất cứ cá nhân nào trong lĩnh vực sáng tạo và nghệ thuật. Chúng ta có thể đo lường chính xác thành tích của các vận động viên điền kinh, kỳ thủ và các vĩ nhân trong những lĩnh vực có thể đánh giá khách quan. Trong ngành tài chính, tiêu chí đánh giá các nhà quản lý quỹ và các nhà đầu tư có thể được tính tới vài con số lẻ. Thậm chí, nếu không cần quá chính xác, cũng có thể đánh giá tương đối khách quan các nhà khoa học dựa trên tầm ảnh hưởng từ các công trình nghiên cứu của họ sau khi được áp dụng. Nhưng tiêu chuẩn để đánh giá các nhà soạn nhạc, họa sĩ, nhà thơ và những nghệ sĩ sáng tạo khác chắc chắc sẽ thay đổi. Chính vì vậy, ta phải rất thận trọng khi đưa ra những kết luận về sự vĩ đại của họ. Một số họa sĩ được tôn vinh trong suốt quãng đời nghệ thuật của họ nhưng lại bị các thế hệ về sau quên lãng; số khác lúc sinh thời không được ai chú ý và chỉ được “phát hiện” sau đó. Bản nhạc Khát vọng của thánh Mat­thew – một tác phẩm của JS. Bach vốn chỉ được trình diễn hai lần trong suốt cuộc đời ông – ngày nay được coi là một trong những tác phẩm âm nhạc vĩ đại nhất. Mặc dù điều này thật khó tin, nhưng thực sự sau khi Bach qua đời, âm nhạc của ông không được đặc biệt chú ý, và phải đợi đến nhiều thập kỷ sau này khi được Felix Mendelssohn phát hiện và đề cao (âm nhạc của Mendelssohn từng bị coi thường sau khi ông mất, nhưng đến ngày nay nó trở nên hết sức phổ biến.) Điểm quan trọng là nếu chúng ta nghiên cứu về sự vĩ đại từ năm 1810, hẳn ta không mấy quan tâm tới trường hợp của Bach, cũng như của Mendelssohn vào năm 1910. Như với Mozart, một vị giám khảo khó tính của Hội Zaslaw đã khăng khăng rằng âm nhạc của Mozart không thể so sánh với tác phẩm của những tác giả cùng thời vì nó “chỉ thuộc về lĩnh vực sáng tạo cao nhất.” Theo đó, Zaslaw cho rằng “âm nhạc của Mozart hướng tới tầm vóc cao hơn vốn chỉ có trong thế kỷ XIX. Còn trong suốt cuộc đời của ông, nó cũng chỉ như tác phẩm của các nhà soạn nhạc cùng thời khác.”

Bất kể ông đã sáng tác ra sao, âm nhạc của ông vẫn được đánh giá cao. Nhà phê bình âm nhạc người New York, Alex Ross, đã tổng kết phần lớn các phát hiện gần đây trong cuốn Điều kỳ diệu của Salzburg: “Các bậc cha mẹ tham vọng, những người thường bật các đĩa 'Baby Mozart' cho con trẻ của mình xem, hẳn sẽ thất vọng nếu biết rằng Mozart trở thành Mozart chính nhờ vào sự khổ luyện của chính ông.”

Còn trường hợp của Tiger?

Các nhà nghiên cứu về thành công lớn thường gọi Tiger Woods là Mo­zart của môn đánh gôn vì giữa họ có nhiều điểm chung đến kinh ngạc. Cha của Woods, ông Earl, là một giáo viên chuyên dạy cho thanh thiếu niên, cả đời rất đam mê thể thao. Ông đã dành nửa thời gian đầu sự nghiệp trong quân ngũ, ở đây, như ông nói, nhiệm vụ của ông bao gồm việc dạy môn lịch sử quân đội, chiến thuật và các trò chơi chiến tranh cho các học viên trường Cao Đẳng thành phố New York. Ở trường cao đẳng và trung học (bang Kansas) ông từng là một ngôi sao bóng chày, và trong khoảng thời gian đợi vào quân ngũ, ông đã huấn luyện đội tuyển Little League và “đưa họ vào giải thi đấu quốc gia,” như ông đã viết trong cuốn Đào tạo Tiger, xuất bản không lâu trước khi Tiger trở thành vận động viên nhà nghề. “Tôi yêu việc dạy học,” ông nói.

Earl dành rất nhiều thời gian và luôn tập trung vào việc dạy dỗ con trai. Vợ ông Kultida và con trai, Tiger, là gia đình thứ hai của Earl. Trước đó, ông đã cưới một người vợ trẻ và có ba con, nhưng sau đó họ ly hôn. Lúc có thêm Tiger, các con trước của Earl cũng bắt đầu lớn, ông phải rời quân ngũ, và ở tuổi 44, ông bắt đầu về làm việc cho McDonnell Douglas ở miền Nam California. Rất say mê môn đánh gôn nên mới chỉ làm quen với môn này trong vòng vài năm trước đó nhưng ông đã chăm chỉ luyện tập và đạt trình độ chơi gôn ở bậc cao, điều này đưa ông vào số 10 phần trăm dẫn đầu. Khi sinh Tiger, Earl viết, “Tôi được đào tạo ra trò và đã sẵn sàng để tiến lên. Tôi sẽ bắt đầu rèn luyện Tiger ở lứa tuổi không tưởng tượng nổi.”

Vậy là Tiger được sinh ra trong gia đình có người cha là một tay gôn chuyên nghiệp, người đã thú nhận mình “nghiện chơi gôn”, người yêu thích việc dạy dỗ và tha thiết được bắt tay vào dạy con trai càng sớm càng tốt. Vợ của Earl không đi làm, họ không có đứa con nào khác nữa; và họ quyết định rằng “Tiger sẽ trở thành ưu tiên số một trong mối quan hệ của chúng tôi,” Earl viết. Khi Tiger mới được bảy tháng tuổi, Earl đã đưa cho Tiger cây gậy đánh gôn kim loại đầu tiên của mình. Ông đặt một chiếc ghế cao trong nhà để xe, nơi Earl đánh bóng vào lưới còn Tiger ngồi xem ông hàng giờ đồng hồ cho tới khi kết thúc. “Nó giống như một bộ phim cứ chiếu, chiếu và chiếu mãi trước mắt thằng bé,” Earl viết. Earl phát triển kỹ năng tập trung và ra cú đánh ghi điểm cho một học viên thậm chí còn chưa biết nói. Trước khi Tiger lên 2 tuổi, họ đã thường xuyên có mặt ở sân gôn và luyện tập đều đặn.

Những thành tích phi thường của Tiger bắt đầu được biết đến; anh trở thành người nổi tiếng của thành phố khi chỉ mới học tiểu học và lên đến cao đẳng thì anh đã nổi tiếng trên toàn quốc. Trong tất cả những điều viết về danh tiếng của anh, ta cần đặc biệt chú ý một số điểm sau. Thứ nhất là độ tuổi lần đầu tiên anh đạt thành tích khi tham gia thi đấu quốc tế. Đó là ở tuổi mười chín, khi anh là thành viên của đội tuyển Mỹ tranh cúp Walker (mặc dù anh không giành chiến thắng). Khi đó, anh đã luyện tập đánh gôn với cường độ rất lớn trong suốt mười bảy năm, đầu tiên là dưới sự dẫn dắt của cha mình và sau bốn tuổi là với các giáo viên chuyên nghiệp. Thứ hai, cả Tiger và cha anh đều không cho rằng Tiger đến thế giới này với một tài năng thiên bẩm về chơi gôn. Earl không tin rằng Tiger là một đứa trẻ bình thường (nhưng, sau này, các bậc cha mẹ hiếm khi tin như vậy). Ông nghĩ rằng Tiger có một khả năng khác thường để hiểu những gì ông nói và dõi theo các con số, thậm chí cả trước khi anh có thể đếm được. Tiger thường cho rằng thành công của mình là nhờ cha. Anh không cho rằng mình sinh ra đã đam mê môn đánh gôn. Hơn thế, anh từng viết, “đánh gôn với tôi là một nỗ lực để cạnh tranh với một người mà tôi tôn kính hơn ai hết: đó là cha tôi.” Khi được hỏi về cách lý giải cho thành công phi thường của Ti­ger, cả hai cha con đều đưa ra cùng một lý do: đó là sự nỗ lực tập luyện.

Một trong những giáo viên hướng dẫn Tiger từ ngày còn bé đã nhớ lại, khi lần đầu tiên nhìn thấy anh, “Tôi cảm thấy cậu ta giống như Mozart.” Quả đúng như vậy.

Tìm kiếm tài năng kinh doanh

Nếu khái niệm thiên tài trong lĩnh vực âm nhạc và thể thao vẫn còn gây nhiều tranh cãi thì trong lĩnh vực kinh doanh thậm chí còn phức tạp hơn. Ta thường cho rằng những thiên tài kinh doanh phải có một năng khiếu đặc biệt nhưng thực tế hoàn toàn không như vậy. Nghiên cứu tuổi thơ của nhiều thiên tài kinh doanh, đa phần đều cho thấy họ không hề có tài năng gì đặc biệt hoặc sớm có dấu hiệu trở thành vĩ nhân. Trường hợp của Jack Welch là một thí dụ nổi bật. Ông được tạp chí Fortune bình chọn là nhà quản lý của thế kỷ XXI. Nhưng thậm chí đến năm hơn hai mươi tuổi ông cũng không có chút thiên hướng kinh doanh đặc biệt nào. Lớn lên là một học sinh đạt thành tích học tập tốt tại trường Salem, bang Massa­chusetts, tuy vậy “không ai buộc tôi phải trở thành thiên tài,” ông viết lại sau này. Ông đã từng trở thành thủ quân của đội tuyển chơi gôn và khúc côn cầu trong trường trung học. Đây là bảng thành tích tốt để ông được nhận vào trường cao đẳng Ivy League, nhưng gia đình không đủ chu cấp việc học nên ông phải chuyển sang học ở trường Đại học bang Massachusetts. Chuyên ngành chính của ông là kinh doanh, kinh tế và cả hóa học ứng dụng. Sau đó, ông theo học tại trường Đại học Illinois, lấy bằng thạc sĩ và tiến sĩ của các chuyên ngành trên. Khi bắt đầu đi làm ở tuổi hai mươi lăm, ông vẫn chưa chắc chắn về hướng đi của mình và từng dự phỏng vấn xin làm giảng viên tại trường đại học Syracuse và Tây Virginia. Cuối cùng, ông quyết định vào làm tại công ty phát triển hóa chất của tập đoàn General Electric.

Thật khó có thể chỉ ra điều gì trong cuộc đời của Welch cho thấy ông sẽ trở thành nhà quản lý kinh doanh có tầm ảnh hưởng lớn nhất trong thời đại của ông.

Bill Gates, người giàu nhất thế giới và là biểu tượng của cuộc cách mạng kinh tế cơ bản, là một ứng viên tiềm năng hơn với những người muốn giải thích sự thành công nhờ vào tài năng. Ngay từ khi còn nhỏ, Gates đã đặc biệt yêu thích máy tính. Ở tuổi mười ba ông đã viết được phần mềm đầu tiên của mình – đó là chương trình trò chơi cờ ca-rô. Gates và bạn là Paul Allen, người cùng ông sau này sáng lập nên Microsoft, luôn tìm mọi cách dành nhiều thời gian hơn cho máy tính. Họ khởi nghiệp với việc thành lập công ty Traf-O-Data, mục tiêu là tạo ra các máy tính có thể phân tích dữ liệu thu được từ các máy ghi hình giao thông trên đường. Thiết bị hoạt động tốt nhưng không ai mua. Sau khi rời khỏi Harvard, ông vẫn đam mê với thế giới hấp dẫn và biến đổi nhanh chóng của máy tính.

Rõ ràng niềm đam mê từ sớm của Gates đã cho ra đời Microsoft. Vấn đề là ông không tỏ ra có bất cứ khả năng đặc biệt nào. Ông chỉ là người đầu tiên, từ những ngày đó, đã nhận thấy niềm đam mê của vô số trẻ em với máy tính. Trường Harvard thời điểm đó có rất nhiều lập trình viên máy tính, họ đều hiểu rằng thời đại của công nghệ thông tin đang đến. Vậy điều gì làm Gates trở thành “vua” của tất cả bọn họ? Câu trả lời là, không có gì đặc biệt cả. Trình độ về máy tính không đóng vai trò cốt tử trong sự thành công của ông. Mà đó chính là khả năng gây dựng doanh nghiệp và điều hành một tập đoàn lớn. Và mặc dù thành lập nên công ty Traf-O-Data nhưng không ai thấy bất cứ dấu hiệu tài năng nào ở chàng thanh niên Gates.

Khi nghiên cứu các doanh nhân thành đạt trên thế giới, ta thấy những ví dụ như với Welch xảy ra nhiều hơn trường hợp của Gates. Họ hầu như không có chút thiên hướng nào về lĩnh vực mà một ngày nào đó sẽ mang tới cho họ thành công và danh tiếng. Một trong số những người giàu có nhất, trước thời của Gates, là John D. Rockefeller, cũng là một minh chứng. Vốn là một cậu bé nghèo, lễ độ, chăm chỉ, ông chủ yếu được kính trọng nhờ sự nghiêm túc và cẩn thận của mình. Nhưng như Ron Chernow, người viết tiểu sử ấn tượng nhất về Rockefeller, đã nhận xét “Ở nhiều mặt, John không có gì khác biệt so với các cậu bé khác. Sau này khi ông làm sửng sốt cả thế giới, nhiều hàng xóm và bạn học cũ rất khó khi nhớ lại những hình dung mờ nhạt về cậu.” Chỉ một điều mà nhiều người còn nhớ là chàng thanh niên John luôn khẳng định chắc chắn về khát vọng trở nên giàu có của mình. Nhưng sau đó, Chernow ghi lại, “Ước mơ thời con trẻ của Rockefeller không có gì đặc biệt vì hàng triệu đứa trẻ dễ xúc cảm cũng hay tưởng tượng đến điều đó.” Đánh giá điển hình nhất có lẽ từ một giáo viên đã từng dạy kèm cho những đứa trẻ nhà Rockefeller. Bà nhớ lại “Tôi không nhớ rõ John có điểm gì đặc biệt. Chỉ nhớ rằng cậu bé làm mọi việc rất chăm chỉ; không hay nói mà chỉ chú tâm học tập.”

Càng lúc ta càng thấy các câu chuyện về thời thơ ấu của các thiên tài không nói lên điều gì, thậm chí đôi lúc dưới hình thức hoàn toàn trái ngược. David Ogilvy, được nhiều người coi là chuyên gia quảng cáo vĩ đại nhất của thế kỷ XXI, từng bị đuổi khỏi trường Oxford, làm đầu tắt mặt tối trong bếp của một khách sạn ở Paris, bán bếp ở Scotland, làm nghề nông ở Pennsylvania, và vô số các nghề ngẫu nhiên khác trong suốt mười bảy năm kiếm sống đầu tiên của ông. Khó mà đoán được ông có thể trở thành một huyền thoại về quảng cáo vì không có bất cứ dấu hiệu nào cho thấy điều đó.

Warren Buffett, một trong những người giàu nhất trên thế giới, như trên đã nói, ông được sinh ra để sử dụng vốn? Ông không chỉ có những dấu hiệu sớm của niềm đam mê vào lĩnh vực sau này ông đã thành công, giống như Gates, mà còn thật sự sớm phát triển. Khi còn nhỏ, Buffett say mê học kinh doanh và đầu tư; ông muốn kiếm ra tiền. Ông từng đi giao báo và ở tuổi mười một, ông đã mua những cổ phiếu đầu tiên của mình – cổ phiếu của Cities Service. Khi mười lăm tuổi, ông và một người bạn mua một máy chơi game cũ, đặt trong một tiệm cắt tóc; chỉ sau vài tháng, họ đã đặt thêm hai máy nữa. Buffett dùng tiền kiếm được mua bốn mươi mẫu đất nông nghiệp và cho nông dân thuê lại. Ông cũng nổi tiếng là một cậu bé có khả năng cộng nhẩm các con số trong đầu. Ông tốt nghiệp trung học khi mười sáu tuổi. Sau này, khi học tại trường Columbia, dưới sự chỉ bảo của nhà đầu tư nổi tiếng Benjamin Graham, ông chỉ nhận được duy nhất một điểm A+ từ thầy Graham.

Thành công của Buffett về phương diện đầu tư nổi tiếng trên toàn thế giới. Câu chuyện về ông đã lý giải tại sao ông và nhiều người nữa nói rằng ông sinh ra để làm làm nhà đầu tư. Nhưng cách giải thích rằng ông sinh ra để sử dụng vốn không phải là cách duy nhất hoặc dễ nhất để lý giải cho sự thành công của Buffett. Sở thích ám ảnh Buffett từ nhỏ về việc kiếm tiền dường như không làm những ai lớn lên ở vùng Midwest trong thời kỳ suy thoái ngạc nhiên. Tương tự, niềm đam mê chứng khoán và đầu tư của ông không có gì đặc biệt vì cha ông cũng là một người môi giới chứng khoán và đầu tư mà chàng trai trẻ Warren rất ngưỡng mộ. Khi mười một tuổi, Warren đến làm việc tại văn phòng của cha mình và bắt đầu học về đầu tư. Nhưng thậm chí khi hai mươi tuổi, không có nhiều bằng chứng cho thấy ông đã đặc biệt xuất sắc trong lĩnh vực này. Trong suốt thời niên thiếu, ông chỉ say mê theo dõi biểu đồ, phán đoán sự biến động của giá cổ phiếu bằng cách nghiên cứu biểu đồ biến động trong quá khứ. Các nghiên cứu chỉ ra rằng kỹ năng này không phải là cách để chiến thắng thị trường (dầu vậy, cũng như nhiều kỹ năng không hiệu quả khác, vẫn còn nhiều người tin vào chúng). Sau đó, ông cố gắng trở thành người dự đoán thị trường, lựa chọn thời điểm thích hợp để mua và bán chứng khoán. Chiến thuật này cũng không hiệu quả và Buffett không tận dụng được chúng.

Khi Buffett tốt nghiệp trường Kinh doanh Columbia, ông rất hâm mộ giáo sư Graham của mình, và tình nguyện về làm việc không lương cho công ty đầu tư của Graham. Nhưng, như Buffett kể lại, “Ben làm phép tính giá trị đơn giản theo thông lệ và nói Không.” Sau đó, Buf­fett đến làm việc cho công ty của Graham trong vòng hai năm, rồi chuyển đến Omaha để bắt đầu xây dựng công ty đầu tư của mình ở tuổi hai nhăm.

Đến đây ta thấy bức tranh toàn cảnh về một chàng thanh niên đam mê kiếm tiền và đầu tư từ khi còn nhỏ và (giống Rockefeller) bị ám ảnh bởi hối thúc mạnh mẽ phải trở nên giàu có. Ông đã nỗ lực làm việc để học hỏi các lĩnh vực yêu thích nhưng vẫn không đạt được thành tích nào, kể cả việc đến gần với thành công tột đỉnh trong thực tại. Khi Buffett tích lũy được những thành công tầm cỡ thế giới thì ông đã bước vào tuổi ba mươi, sau hơn hai mươi năm làm việc cật lực trong lĩnh vực mà ông lựa chọn.

Tuy nhiên, thời kỳ suy thoái có vô số con trai của những người môi giới chứng khoán, nhưng chỉ có một trong số đó trở thành Warren Buffett. Tại sao vậy? Đây là một câu hỏi sâu rộng mà ta sẽ nghiên cứu thêm; còn điểm mấu chốt ở đây là khái niệm về tài năng kinh doanh bẩm sinh không đơn giản như câu trả lời về việc Buffett hay bất cứ vĩ nhân kinh doanh nào khác đã làm thế nào để thành công.

Tổng quát hơn, ta cần phải xem xét lại quan điểm của mình về vai trò của tài năng thiên bẩm. Không nên chỉ áp đặt một cách nhìn về vấn đề này. Những tranh luận sôi nổi về việc có hay không có tài năng nên để dành cho các nhà nghiên cứu. Với hầu hết chúng ta, điều quan trọng là, ở mức tối thiểu, tài năng không quan trọng như ta từng nghĩ. Chúng không đóng vai trò thiết yếu như ta thường gán ghép cho nó. Ở chương 4, 5, 6, 9, và 10, tôi sẽ chia sẻ thêm nhiều bằng chứng về vấn đề này.

Nhưng thậm chí nếu ta phải thừa nhận vai trò trung tâm của tài năng đặc biệt là rất ít, thì ta vẫn tin rằng thành công lớn đòi hỏi những năng khiếu bẩm sinh đặc biệt. Bạn không thể vươn tới đỉnh cao của thành công trong bất cứ lĩnh vực nào, nếu có chỉ số thông minh thấp hơn bình thường hay không có bộ óc cỡ XXL. Hoặc chúng ta cố gắng thừa nhận điều này. Nhưng niềm tin này, từ trong sâu thẳm, cũng rất đáng để nghiên cứu thêm.

Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.