Giải Mã Tài Năng

Lượt đọc: 89 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 1: Điều Bí Ẩn
Hãy Nhìn Xung Quanh Bạn

❊ ❊ ❊

Đó là vào giữa năm 1978, trong trụ sở của “người khổng lồ” Procter & Gamble (viết tắt là P&G) ở thành phố Cincinnati, tại phòng ở chung của hai chàng trai hai mươi hai tuổi và mới ra trường. Mặc dù công việc của họ là bán bánh sô cô la hạnh nhân Duncan Hines nhưng họ dành phần lớn thời gian chỉ để viết lại các bản ghi nhớ theo những nội quy nghiêm ngặt của công ty. Rõ ràng họ rất thông minh: một người vừa tốt nghiệp trường Đại học Harvard, và người kia tốt nghiệp trường Dartmouth. Nhưng đây không phải điều để phân biệt họ với một loạt nhân viên mới khác của P&G. Điểm phân biệt họ với nhiều nhân viên trẻ tuổi nhiệt huyết khác được tuyển chọn vào công ty mỗi năm lại ở chỗ cả hai người đều không có chút tham vọng, kế hoạch hay mục tiêu nghề nghiệp đặc biệt gì mà chiều nào họ cũng chơi môn bóng rổ tẻ nhạt. Một trong hai người sau này nhớ lại: “Chúng tôi từng bị coi là hai kẻ ít có khả năng thành công nhất.”

Hiện tại, chúng ta quan tâm tới hai chàng trai trẻ này chỉ vì một lý do duy nhất: họ là Jeffrey Immelt và Steven Ballmer, những người trước 50 tuổi đã trở thành Chủ tịch kiêm Tổng giám đốc của hai tập đoàn danh giá nhất trên thế giới – General Electric và Microsoft. Trái ngược với những gì mọi người dự đoán về họ khi còn là nhân viên mới, hiện tại họ đã hoàn toàn vươn tới đỉnh cao của thành công. Vấn đề đặt ra là họ đã làm thế nào để thành công?

Nhờ vào tài năng ư? Nếu vậy, đó quả là thứ tài năng lạ lùng, đã không bộc lộ trong 20 năm đầu tiên của cuộc đời họ. Nhờ vào bộ não ư? Cả hai rõ ràng rất thông minh, nhưng không có dấu hiệu nào chứng tỏ họ thông minh hơn hàng ngàn các bạn đồng môn hoặc đồng nghiệp khác. Hay nhờ vào sự chăm chỉ làm việc? Rõ ràng họ chưa đạt đến mức đấy.

Vậy điều gì đưa họ đến tầm cao của thế giới kinh doanh. Đó quả là một câu hỏi hóc búa nhất, không chỉ dành cho Immelt và Ballmer mà cho tất cả mọi người. Vậy điều gì là gì?

Hãy quan sát những người bạn, hàng xóm, đồng nghiệp hay những người bạn gặp khi đi mua hàng hay dự tiệc. Họ dành thời gian hàng ngày để làm gì? Hầu hết họ đều làm việc. Họ còn chơi thể thao, chơi nhạc, theo đuổi sở thích, tham gia các hoạt động công ích. Bây giờ, bạn hãy thành thật tự hỏi: Họ làm những việc đó tốt đến đâu?

Câu trả lời được trông đợi nhất là họ làm tốt. Họ làm đủ tốt để tiếp tục thực hiện công việc đó. Ở công sở, họ không để bị sa thải và vài lần được thăng chức. Họ chơi thể thao hoặc theo đuổi sở thích khác của mình vừa đủ tốt để thưởng thức chúng. Nhưng kỳ lạ là chẳng mấy người xung quanh bạn thực sự thành công với những việc họ làm – hoàn hảo và xuất sắc ở tầm cỡ thế giới.

Tại sao? Tại sao họ không thể điều hành công việc kinh doanh như Jack Welch hay Andy Grove, đánh gôn giỏi như Tiger Woods, chơi đàn vi-ô-lông hay như Itzhak Perlman? Xét cho cùng, hầu hết họ đều là những người tốt, tận tâm và siêng năng làm việc. Một số đã có một thời gian rất dài trải nghiệm trong công việc – hai mươi, ba mươi hay bốn mươi năm. Tại sao chừng đấy vẫn chưa đủ để họ trở thành những người vĩ đại? Sự thật là hầu như không ai trong số họ đến gần hoặc đạt được sự vĩ đại, trừ một số ít người.

Đây là bí ẩn thông thường đến nỗi ít ai để ý, nhưng lại đặc biệt quan trọng đối với sự thành công hay thất bại của tổ chức nơi ta làm việc, với những sự nghiệp ta theo đuổi, và với cuộc sống của chính chúng ta. Trong vài trường hợp, ta có thể tự lý giải rằng mình không giỏi ở các trò chơi và sở thích riêng do không thật sự chú tâm. Vậy với công việc thì sao? Chúng ta đã học tập nhiều năm để tích lũy kiến thức và dành phần lớn thời gian cho công việc. Hầu hết hẳn sẽ bối rối khi cộng tất cả số giờ dành cho công việc và so sánh với số giờ dành cho những ưu tiên khác mà ta cho là quan trọng hơn, như gia đình. Kết quả thu được sẽ cho thấy công việc mới là ưu tiên thật sự của chúng ta. Và sau thời gian từng đấy năm, hầu hết mọi người chỉ tạm hài lòng với những gì họ đã làm.

Thực tế còn làm chúng ta hoang mang hơn. Các nghiên cứu quy mô trên nhiều lĩnh vực cho thấy nhiều người không những không làm tốt công việc của mình, bất kể đã dành ra bao nhiêu thời gian, mà còn không tiến bộ chút nào so với khi họ khởi sự. Kiểm toán viên giàu kinh nghiệm chưa chắc đã giỏi hơn nhân viên tập sự mới tốt nghiệp trong việc phát hiện gian lận của doanh nghiệp – một kỹ năng rất quan trọng của người kiểm toán. Khi đánh giá những rối loạn nhân cách, một trong những vấn đề nghiên cứu của các nhà tâm lý, thâm niên kinh nghiệm điều trị của họ không nói lên điều gì về kỹ năng, kể cả với một số bác sĩ hàng đầu. Bác sĩ phẫu thuật cũng không giỏi hơn bác sĩ nội trú trong việc tiên lượng thời gian nằm viện sau phẫu thuật của bệnh nhân. Tương tự, ở các lĩnh vực đòi hỏi những kỹ năng tập trung quan trọng như môi giới chứng khoán, dự báo sự tái phạm của tù nhân, đánh giá ứng viên nhập học – thì người giàu kinh nghiệm cũng không giỏi hơn người ít kinh nghiệm.

Nghiên cứu gần đây nhất về các nhà quản lý doanh nghiệp đã củng cố những kết quả này. Các nhà nghiên cứu từ trường kinh doanh INSEAD của Pháp và trường Hải quân Hoa Kỳ gọi đây là hiện tượng “cái bẫy kinh nghiệm.” Phát hiện chính của họ chỉ ra rằng: mặc dù các công ty thường đánh giá cao người quản lý có kinh nghiệm, nhưng theo các nghiên cứu chính xác thì trung bình, “người quản lý có kinh nghiệm cũng không hề mang lại hiệu quả cao.”

Trong một số lĩnh vực, mọi việc có vẻ còn kỳ lạ hơn. Đôi khi người giàu kinh nghiệm lại thể hiện kém hơn. Nhiều bác sĩ giàu kinh nghiệm đạt được số điểm kiểm tra kiến thức y khoa thấp hơn bác sĩ ít kinh nghiệm; qua thời gian, kỹ năng chẩn đoán nhịp tim và X-quang của các bác sĩ đa khoa cũng giảm đi. Nhiều nhân viên kiểm toán cũng không thạo một số loại định giá cơ bản.

Vấn đề đặc biệt của những phát hiện này là cách chúng nhấn mạnh, thay vì giải quyết, bí ẩn của thành công lớn. Khi được yêu cầu giải thích tại sao rất ít người thực hiện xuất sắc những việc họ làm, hầu hết chúng ta đều có hai câu trả lời. Đầu tiên là sự chăm chỉ làm việc. Mọi người sẽ thực hiện xuất sắc một việc gì đó, nếu họ chăm chỉ làm việc. Chúng ta thường bảo với con trẻ rằng nếu chăm chỉ, chúng sẽ làm tốt mọi việc. Điều này hóa ra lại hoàn toàn đúng. Bọn trẻ sẽ làm tốt mọi việc, giống như tất cả những người khác đã làm một số việc trong hầu hết cuộc đời, và đạt tới mức độ hoàn hảo chấp nhận được, nhưng chưa bao giờ thực hiện một cách đặc biệt xuất sắc. Nghiên cứu khẳng định rằng để trở thành một người thành công, không thể chỉ dựa trên thâm niên làm việc.

Vậy câu trả lời bản năng đầu tiên của chúng ta đã không chính xác.

Câu trả lời thứ hai đối nghịch với câu đầu, nhưng cũng không ngăn chúng ta nhiệt thành tin tưởng vào nó. Hãy thử quay lại ít nhất 2.600 năm trước − thời kỳ của Homer:

Mời lại đây người nghệ sĩ tài danh Demodocus. Chúa đã ban cho người năng khiếu hát ca.

Những câu này trích từ trường ca Odyssey; rất nhiều dẫn chứng trong đó và trong trường ca Illiad nói về những năng khiếu mà Chúa Trời ban tặng cho loài người. Kể từ đó, chúng ta đã thay đổi quan niệm về rất nhiều vấn đề quan trọng như vũ trụ chuyển động ra sao, bệnh tật phát sinh từ đâu; nhưng chúng ta lại chưa thay đổi quan điểm về điều gì khiến một vài người thực hiện công việc đặc biệt xuất sắc. Chúng ta vẫn nghĩ như Homer từng nghĩ: những vĩ nhân xuất chúng xung quanh ta, khi đến thế giới này, đều mang trong mình một tài năng thiên bẩm để làm chính xác điều mà họ sẽ thực hiện sau này – như trường hợp của Demodomus là sáng tác và ca hát. Chúng ta sử dụng, hay đơn giản chỉ là dịch lại những từ mà người Hy Lạp cổ đại từng dùng. Chúng ta vẫn nói, như Homer từng nói, rằng Chúa trời hay Nàng thơ đã truyền sự vĩ đại cho các vĩ nhân. Chúng ta vẫn cho rằng họ có năng khiếu – hay chính sự vĩ đại họ được trao tặng – với những lý do không giải thích được.

Chúng ta tin rằng những người như vậy có khả năng sớm phát hiện ra năng khiếu của mình. Mặc dù cách giải thích này mâu thuẫn với cách giải thích chỉ-cần-chăm-chỉ, nhưng chúng đã ăn sâu bén rễ vào lối suy nghĩ của nhiều người và ở một số chiều hướng, đem lại sự thỏa mãn hơn. Nó giải thích tại sao các vĩ nhân dường như dễ dàng thực hiện được một số việc mà hầu hết chúng ta nghĩ rằng mình không thể làm được; từ việc hoạch định chiến lược cho một công ty hàng tỉ đô, chơi bản công-xéc-tô dành cho đàn vi-ô-lông của Tchaikovsky hay đánh một cú bóng gôn xa 330 thước. Cách lý giải về năng khiếu thiên bẩm cũng giải thích tại sao các vĩ nhân lại hiếm hoi như vậy. Dù thế nào thì năng khiếu thiên bẩm có lẽ không được trao cho tất cả mọi người.

Cách lý giải này cũng khiến hầu hết chúng ta tự đặt ra giới hạn bi quan cho thành tích của bản thân. Năng khiếu thiên bẩm là một trong hàng triệu điều. Bạn có hoặc không có nó. Nếu bạn không có – và dĩ nhiên, hầu hết chúng ta không có – thì bạn cũng nên quên việc tiến gần sự vĩ đại.

Như vậy, tại sao hầu hết chúng ta không chú tâm vào bí ẩn của thành công lớn. Vì chúng ta không cho đó là một bí ẩn. Chúng ta có hai lý do giải thích việc này trong đầu, và nếu lý do đầu tiên sai thì chúng ta sẽ tin vào lý do thứ hai. Điều thú vị nhất ở cách lý giải thứ hai là nó làm cho thành công lớn nằm ngoài tầm tay của chúng ta. Nếu thực sự có năng khiếu, hẳn chúng ta sẽ nhận ra ngay. Và nếu không có thì chúng ta nên để tâm đến những việc khác.

Cách giải thích này – nếu nó không rắc rối thì thật tuyệt − là không đúng. Thành công lớn có thể trong tầm tay của chúng ta, nhiều hơn những gì ta từng nghĩ tới.

Những phát hiện mới về thành công lớn

Hóa ra kiến thức của chúng ta về thành công lớn, cũng như về mọi thứ khác, đều được biết đến từ hai thiên niên kỷ trước. Nhưng hầu hết mọi người chưa chú ý đến chúng. Các nhà khoa học chỉ bắt đầu chú ý đến chúng cách đây khoảng 150 năm và liên tục đưa ra những nghiên cứu quan trọng nhất trong 30 năm trở lại đây. Các nghiên cứu khoa học trên toàn thế giới tập trung vào những người thành công nhất ở nhiều lĩnh vực, bao gồm quản lý, cờ vua, bơi lội, phẫu thuật, hàng không, âm nhạc, bán hàng, viết tiểu thuyết và nhiều lĩnh vực khác. Hàng trăm kết quả nghiên cứu thu được lại mâu thuẫn với hầu hết những gì ta nghĩ về thành công lớn. Cụ thể như sau:

Năng khiếu của những người thành công nhất không như chúng ta tưởng. Nó không đủ để giải thích cho những thành công họ đạt được – nếu thực sự có năng khiếu. Một số nghiên cứu gần đây cho rằng không có năng khiếu thiên bẩm cho từng công việc cụ thể. Nghĩa là, bạn được sinh ra không để trở thành một nghệ sĩ bậc thầy về cla-ri-net, người bán xe ô tô, người giao dịch trái phiếu hay bác sĩ phẫu thuật não. Bởi vì không ai như vậy cả. Nhiều nhà nghiên cứu theo phái ủng hộ vai trò của tài năng không chấp nhận quan điểm này. Nhưng họ cũng khó chứng minh được năng khiếu thiên bẩm có vai trò quan trọng như thế nào trong việc đạt được thành công. Những năng lực đặc trưng được cho là tiêu biểu của người thành công cũng không như ta nghĩ. Ta thường cho rằng những cá nhân xuất chúng trong nhiều lĩnh vực như cờ vua, âm nhạc, kinh doanh, y tế, hẳn phải rất thông minh hoặc có trí nhớ phi thường. Thực tế là một số người có, nhưng phần nhiều lại không. Ví dụ, một số quán quân cờ vua quốc tế lại có chỉ số thông minh (IQ) dưới mức trung bình. Như vậy, năng lực đặc trưng không làm ta trở nên đặc biệt. Ở điểm này, ngạc nhiên thay, rất nhiều người thành công lại chỉ đạt ở mức trung bình. Nhân tố hợp lý nhất lý giải cho việc đạt được thành công lớn là điều các nhà nghiên cứu gọi là “luyện tập một cách có ý thức.” Chính xác điều này là gì hóa ra lại cực kỳ quan trọng. Nó hoàn toàn không phải những gì chúng ta thực hiện trong công việc mỗi ngày. Nó lý giải về điều bí mật nơi công sở. Đó là tại sao rất nhiều người xung quanh ta đã làm việc chăm chỉ trong nhiều thập kỷ nhưng chưa bao giờ đạt được thành công tột bậc. Luyện tập có ý thức, không giống như những gì hầu hết chúng ta thường làm khi tập chơi đánh gôn, thổi kèn ô-boa hay theo đuổi bất kỳ sở thích nào khác. Việc luyện tập có ý thức rất khó khăn. Nó đầy gian khổ nhưng rất hiệu quả. Rèn luyện có ý thức đem lại sự tiến bộ. Còn bền bỉ luyện tập hăng say mang tới thành công vĩ đại. Có rất nhiều điều để nói về luyện tập có ý thức, nhưng có một số nét chính sau:

Đây là một khái niệm rộng, cho thấy mọi thứ thật giản dị và có thể thay đổi. Câu hỏi then chốt đặt ra ở đây là: Chính xác cần luyện tập cái gì, và như thế nào? Nó đòi hỏi kỹ năng đặc biệt hay tài sản nào khác không? Tổng quát hóa trên nhiều lĩnh vực, các nghiên cứu đã tìm ra câu trả lời. Nghiên cứu không chỉ ra sự lý giải chung về sự thành công tột bậc trong lĩnh vực múa ba lê, chẩn đoán bệnh, bán bảo hiểm hay đánh bóng chày. Nhưng cho thấy một số nhân tố chính làm nên sự thành công trong các lĩnh vực này và nhiều lĩnh vực khác nữa. Hầu hết các tổ chức ứng dụng không hiệu quả các nguyên tắc đạt được thành công. Nhiều công ty dường như sắp đặt một cách hoàn hảo nhất để cản trở nhân viên ứng dụng các nguyên tắc này cho bản thân hay nhóm làm việc của họ. Nếu thấu hiểu và ứng dụng rộng rãi, chúng sẽ mang lại cơ hội tuyệt vời cho doanh nghiệp. Một trong những câu hỏi quan trọng nhất về sự vĩ đại xoay quanh những khó khăn của việc luyện tập có ý thức. Khó khăn chủ yếu là ý thức – trong bất kể lĩnh vực nào cũng vậy – ngay cả trong thể thao, lĩnh vực ta thường cho rằng yêu cầu thể lực là khắc nghiệt nhất. Lĩnh vực nào cũng đòi hỏi sự tập trung cao độ đến kiệt sức. Nếu việc luyện tập quá vất vả − nếu trong phần lớn trường hợp, nó “vốn không hề thú vị tẹo nào,” như một số nhà nghiên cứu hàng đầu từng nói – thì tại sao một số người lại tự mình hàng ngày kiên gan khổ luyện trong hàng thập kỷ trong khi hầu hết người khác lại không? Sự đam mê này có từ đâu? Đây quả là một câu hỏi khó, nhưng câu trả lời cũng dần hé lộ. Những hiểu biết mới về thành công lớn, dựa trên cơ sở tổng quát hóa có tác động đặc biệt. Các nhà nghiên cứu tiếp tục mở rộng thử nghiệm trên nhiều lĩnh vực khác. Các kết luận tiếp tục được củng cố, mở ra khả năng ứng dụng mạnh mẽ trên mọi lĩnh vực, và thật sự trở thành một nhiệm vụ cấp thiết.

Có thể nói rằng những hiểu biết mới mẻ này được đưa ra đúng lúc vì nhu cầu về chúng trong mọi lĩnh vực mạnh mẽ hơn bao giờ hết. Có rất nhiều lý do cho việc này. Lý do rõ ràng nhất là xu hướng nâng cao nhanh chóng các tiêu chuẩn trong mọi lĩnh vực. Con người ở mọi nơi đang làm mọi thứ tốt hơn trước rất nhiều. Bạn có thể thấy các ví dụ ở bất kỳ đâu, ngay trong nhà mình. Hằng năm, các đời máy tính mới đưa ra nhiều tính năng tiết kiệm chi phí hơn. Các ngành khác cũng vậy. Xe ô tô của bố mẹ bạn đã đi được bao lâu? Có được 50.000 dặm không? Trong khi, chiếc xe Toyota đời mới của bạn có thể đi được 200.000 dặm là điều không phải bàn cãi. Chất lượng lốp ô tô cũng vậy. So với 5 năm trước, chiếc máy giặt hiệu Whirlpool (hay bất cứ một nhãn hiệu lớn nào) có nhiều chức năng hơn, tốn ít nước, ít tiêu hao điện và ít tốn kém hơn. Trong mọi ngành nghề trên toàn thế giới, để có thể cạnh tranh, việc kinh doanh phải được thực hiện ở tiêu chuẩn cao nhất và liên tục phát triển tốt hơn. Thành công lớn cũng trở nên có giá trị hơn.

Thành tích của cá nhân trong hầu hết mọi lĩnh vực cũng không nằm ngoài xu hướng trên. Thể thao là một ví dụ. Qua đó ta có thể học hỏi nhiều về thành công lớn trong kinh doanh và các lĩnh vực khác – không theo lối nghĩ chiến-thắng-là-điều-duy-nhất như trước đây. Ta đều biết rằng thành tích thể thao luôn bị phá vỡ, nhưng ta thường không đánh giá cao các tiến bộ vượt bậc diễn ra như thế nào hay những lý do để đạt được nó. Ví dụ, kỷ lục Olympic của 100 năm trước – đại diện cho thành tích vĩ đại nhất của loài người trên hành tinh – thì ngày nay chỉ tương đương với thành tích của các em học sinh trung học. Thành tích cao nhất của môn chạy 200 mét nam ở Olympic 1908 là 22.6 giây nhưng kỷ lục của học sinh trung học ngày nay nhanh hơn 2 giây. Quả là một sự chênh lệch vô cùng lớn. Kỷ lục môn chạy marathon của trường trung học ngày nay đã đánh bại huy chương vàng Olympic năm 1908 tới hơn 20 phút. Nếu bạn cho rằng đó là do trẻ em ngày nay lớn hơn thì không phải. Nghiên cứu mới đây của tiến sĩ Niels H. Secher, thuộc trường Đại học Copenhagen và các nghiên cứu khác cho thấy trong môn chạy, hình thể to lớn không phải là lợi thế vì với mỗi bước chạy bạn phải nâng cả cơ thể lên. Do vậy “người càng nhỏ, chạy càng nhanh”.

Ở nhiều môn khác, thậm chí không liên quan đến hình thể và thể lực, các tiêu chuẩn cũng liên tục được nâng lên. Ví dụ như môn lặn, trong Olympic 1924, việc thực hiện cú lộn nhào hai vòng từng bị cấm vì bị cho là quá nguy hiểm. Ngày nay, chuyện này rất bình thường.

Vấn đề là tại sao có việc: Các vận động viên đương đại đạt thành tích tốt hơn nhiều, không phải vì họ có gì khác biệt mà chỉ do họ luyện tập hiệu quả hơn. Đây là một khái niệm quan trọng mà chúng ta cần ghi nhớ.

Tiêu chuẩn trong các phương pháp rèn luyện trí tuệ cũng được nâng lên nhanh chóng như trong lĩnh vực thể thao. Roger Bacon, một học giả và giảng viên lớn người Anh ở thế kỷ XIII, đã viết rằng một người cần ít nhất ba mươi đến bốn mươi năm để nghiên cứu và tinh thông môn toán học. Ngày nay, môn toán học mà ông nói tới – khi môn tích phân chưa ra đời – được giảng dạy cho hàng triệu học sinh trung học. Không ai bận tâm đến việc này, nhưng thử xem chúng có nghĩa gì. Các giáo trình với kiến thức vẫn giữ nguyên, bộ óc con người không thay đổi. Khoảng thời gian hơn bảy trăm năm là chưa đủ để nâng cao năng lực trí tuệ của con người. Thay vào đó, cũng như trong thể thao, tiêu chuẩn về những việc chúng ta làm và đạt được đã nâng lên rõ rệt.

Khi Tchaikovsky hoàn thành bản công-xéc-tô dành cho đàn vi-ô-lông vào năm 1878, ông đã đề nghị nghệ sĩ vi-ô-lông nổi tiếng Leopold Auer trình diễn bản nhạc. Auer nghiên cứu bản tổng phổ và từ chối vì ông nghĩ rằng ông không thể thực hiện được. Ngày nay, mọi nghệ sĩ vi-ô-lông trẻ tốt nghiệp trường Juilliard đều có thể chơi được bản nhạc này. Âm nhạc vẫn thế, đàn vi-ô-lông vẫn vậy và loài người không có gì thay đổi. Chỉ là con người ta đã học được cách thể hiện bản nhạc tốt hơn rất nhiều.

Các nghiên cứu mới cũng cho thấy xu hướng này vẫn tiếp tục, kể cả trong những lĩnh vực vốn áp dụng những tiêu chuẩn rất cao. Ví dụ, một nghiên cứu về các trò chơi cờ vua được thiết kế thông minh đã phát hiện ra rằng: so với thế kỷ XIX khi giải vô địch thế giới được tổ chức lần đầu tiên, trò chơi cờ vua ngày nay được chơi ở mức độ cao hơn rất nhiều. Sử dụng phần mềm cờ vua hiện đại, các nhà nghiên cứu thấy rằng: các quán quân thời trước phạm nhiều lỗi chiến thuật hơn so với bây giờ. Trên thực tế, các quán quân ngày trước so với bây giờ chỉ ở dưới mức độ tinh thông, chứ chưa đạt tới mức xuất chúng hay vô địch. Họ kết luận “những kết quả này cho thấy sự tiến bộ vượt bậc ở mức cao nhất của năng lực trí tuệ trong môn cờ vua suốt hai thế kỷ qua.” Lại một lần nữa có thể thấy, mặc dù trò chơi không thay đổi, thời gian cũng chưa đủ để bộ óc con người có thể biến đổi, nhưng con người đã làm được rất nhiều điều so với trước kia.

Trong kinh doanh, tiêu chuẩn thực hiện cũng luôn được nâng cao để làm tăng giá trị của thành công lớn. Công nghệ thông tin là nguyên nhân quan trọng nhất. Nó mang đến cho khách hàng những khả năng chưa từng có. Với những khả năng này, khách hàng ngày càng đưa ra nhiều yêu cầu hơn. Có thể hiểu điều này vì tất cả chúng ta hẳn đã từng mua hàng trên mạng. Khách hàng ngày nay nhận được nhiều luồng thông tin hơn bao giờ hết. Chúng ta có thể biết được giá gốc của xe ô tô, giá thuốc ở Canada, hay có thể đặt mua từ Anh một quyển sách giáo khoa với giá 70 đô-la (thay vì mua ở hiệu sách hết 135 đô-la.) Mặc dù doanh nghiệp đầu mối biết rõ các nguồn cung hàng hơn người tiêu dùng, nhưng việc này cũng buộc doanh nghiệp phải tìm cách cắt giảm chi phí. Như nhà tư vấn chiến lược Gary Hamel đã nói, nếu không quan tâm đến khách hàng thì doanh nghiệp của bạn sẽ gặp khó khăn.

Thách thức phải đối mặt

Không chỉ doanh nghiệp mà chính bản thân mỗi chúng ta phải luôn cải thiện thành tích của mình. Những thay đổi lịch sử của nền kinh tế đòi hỏi chúng ta luôn nỗ lực để hoàn thiện hơn trước.

Để hiểu những gì xảy ra, chúng ta cần nhìn lại một chút. Hàng ngày, bạn nhận được bao nhiêu đề nghị mở thẻ tín dụng gửi tới hòm thư của mình? Các con bạn có nhận được không? Và cả con vật nuôi cưng của bạn nữa? (điều này từng xảy ra.) Có thể bạn cũng nhận được những cuốn séc miễn phí đã in sẵn tên và địa chỉ của bạn trên góc, kèm theo một lá thư thuyết phục bạn điền vào séc để thanh toán cho các hóa đơn. Điều này xảy ra vì các định chế tài chính thế giới đang ngập trong tiền. Thật vậy, họ có quá nhiều đến nỗi không biết làm gì và họ đề nghị bạn: Vui lòng hãy cầm lấy một ít!

Không chỉ những định chế tài chính này mà các công ty cũng đang có nhiều tiền hơn mức họ cần. Số lượng tiền mặt các công ty Mỹ đang nắm giữ ở mức kỷ lục. Công ty dùng một phần tiền để mua lại cổ phiếu của mình. Khi làm việc này, công ty đang cho các cổ đông của mình thấy: chúng tôi không có sáng kiến nào hay hơn để tiêu tiền của mình, vì vậy – có lẽ bạn cũng làm như thế.

Đây chính là mọi biểu hiện của một hiện tượng ở quy mô lớn hơn. Trong khoảng 500 năm – từ thời kỳ Phục hưng với sự bùng nổ về thương mại và của cải đến cuối thế kỷ XIX – nguồn vốn là thứ khan hiếm trong kinh doanh. Nếu có vốn, bạn có công cụ để tạo ra nhiều của cải hơn. Còn nếu không thì bạn không có gì cả. Thời đó đã qua đi. Ngày nay, trước sự thay đổi nhanh chóng của lịch sử, vốn trở nên thừa thãi. Thứ khan hiếm không còn là tiền mà chính là khả năng của con người.

Những khẳng định này dễ dẫn tới những hiểu nhầm về con người vì vậy cần phải chứng minh chúng là đúng. May thay, rất dễ để đưa ra các dẫn chứng. Trong những năm gần đây, mô hình kinh doanh sử dụng ít vốn đầu tư nhưng nhiều nhân lực đã tạo ra lợi nhuận khổng lồ cho các cổ đông. Ví dụ, trong suốt quá trình hoạt động, Microsoft đã sử dụng khoảng 30 tỷ đô-la tiền vốn từ tất cả các nguồn và đã tạo ra 221 tỷ đô-la lợi nhuận. Ngược lại, Procter & Gamble, một trong những công ty được quản lý tốt và được ngưỡng mộ nhất trên thế giới, đã sử dụng số vốn nhiều hơn Microsoft – khoảng 83 tỷ đô-la – nhưng tạo được ít lợi nhuận hơn, khoảng 126 tỷ đô-la.

Đáng kinh ngạc hơn là trường hợp của Google. Họ chỉ sử dụng khoảng 5 tỷ đô-la tiền vốn nhưng đã tạo ra giá trị cổ đông lên tới 124 tỷ đô-la. Trái lại, PepsiCo – một công ty ra đời sớm hơn và được quản lý rất tốt – sử dụng nhiều vốn hơn Google, khoảng 34 tỷ đô-la, nhưng chỉ tạo ra được 73 tỷ đô-la lợi nhuận.

Microsoft và Google đã thấu hiểu rằng thành công của họ được xây dựng trên nền tảng nguồn nhân lực. Cả hai công ty nổi tiếng trong việc sử dụng tối đa chất xám của đội ngũ nhân viên và có các bài kiểm tra tuyển chọn người cực kỳ khắt khe. Bill Gates từng nói: nếu hai mươi người thông minh nhất ra khỏi Microsoft thì nó chỉ còn là một công ty bình thường. Và nếu bạn hỏi xem sức mạnh cốt lõi của công ty là gì thì đó không phải là phần mềm. Đó chính là việc tuyển chọn người. Họ hiểu đâu là nguồn lực khan hiếm.

Hiện tượng này trở nên quan trọng như vậy vì nó không chỉ áp dụng cho các công ty trong lĩnh vực công nghệ thông tin mà cho tất cả các công ty. Hãy xem xét một trường hợp ngược lại – Exxon Mobil, một công ty hầu như phụ thuộc hoàn toàn vào nguồn vốn tài chính và là công ty lớn nhất trên thế giới. Công việc kinh doanh của họ cũng cần số vốn lớn nhất thế giới. Vài năm gần đây, công ty đã đầu tư khoảng 20 tỷ đô-la vào công việc kinh doanh – một chương trình đầu tư vốn lớn nhất so với bất cứ công ty nào trên thế giới. Nhưng họ thậm chí còn mang lại cho cổ đông nhiều hơn thế − 33 tỷ đô-la vào năm 2006 – bằng việc mua lại cổ phiếu và cổ tức. Đây là minh chứng lớn nhất từ trước tới giờ cho câu “Ở đây – bạn có thể làm điều gì đó.” Tôi từng hỏi ông Rex Tillerson, Chủ tịch kiêm Tổng Giám đốc, về lý do theo đuổi chính sách này. Exxon kiếm được khoản lợi nhuận khổng lồ từ số tiền họ đầu tư. Một thành tích tốt hơn bất cứ đối thủ chính nào của họ. Vậy tại sao không xây dựng lợi nhuận cổ đông bằng cách đầu tư hơn 20 tỷ đô-la một năm? Rex Tillerson cho biết: con người chứ không phải tiền đã hối thúc ông làm việc này. “Bạn không chỉ dạo chơi trên phố mà có thể tuyển được một kỹ sư, nhà khoa học hay nhà nghiên cứu của Exxon Mobil.” Ông có thể đầu tư vào nhiều dự án khác nhưng không đủ người tài để quản lý chúng.

Ngày nay, với mọi công ty, nhân lực là điều khan hiếm nhất. Điều này lý giải tại sao nhiều công ty chịu sức ép chưa từng có để đảm bảo mọi nhân viên được phát huy đến mức cao nhất có thể. Và như ta thấy, không ai biết được ranh giới của sự phát triển.

Cùng với đó, xu thế lịch sử cũng đang đặt mọi cá nhân dưới áp lực chưa từng có trong việc phải phát triển khả năng của bản thân hơn lúc nào hết. Đây là xu hướng tất yếu của một thị trường lao động toàn cầu với quy mô lớn. Chúng ta đã có thị trường hàng hóa và vốn toàn cầu trong nhiều thế kỷ qua. Nhưng thị trường lao động thì khác. Trong phần lớn lịch sử loài người, mọi công việc đều gắn liền với địa điểm của khách hàng: nơi nào có ngựa thì nơi đó có bác sĩ thú y chữa bệnh cho ngựa; thợ làm bánh có ở những nơi có người mua bánh; nhà băng ở nơi có người gửi và rút tiền. Nhiều công việc khác lại gắn với địa điểm nguồn tài nguyên mà nó phụ thuộc. Thợ mỏ làm ở những nơi có than; thợ câu cá ở nơi có cá. Detroit trở thành thủ phủ xe ô tô nhờ có đường tầu hỏa và tầu biển qua Great Lakes, nơi đây trở thành địa điểm tốt nhất để thu gom than, thép, cao su và các bộ phận khác của xe ô tô; từ đây mọi thứ được phân phối khắp cả nước.

Vấn đề sử dụng lao động đến từ nước khác đã có từ nhiều thập kỷ nhưng không nhiều nên chưa trở thành mối quan tâm mang tính quốc gia. Trước thời đại bùng nổ thông tin, việc liên kết sản xuất với nước ngoài rất chậm chạp và cồng kềnh. Vì vậy, phần lớn người lao động cạnh tranh việc làm với các lao động khác trong cùng khu vực mà thôi. Nếu ở phạm vi rộng hơn, hầu như họ phải cạnh tranh với người lao động đến từ các vùng miền khác trên đất nước họ mà thôi.

Nhưng ngày nay, hàng triệu lao động ở các nền kinh tế phát triển phải cạnh tranh việc làm với những lao động khác trên toàn thế giới, do đang gia tăng một tỷ lệ lớn các loại hình công việc chỉ dựa trên thông tin, mà không đòi hỏi người lao động phải di chuyển hay chế tạo bất cứ thực thể nào. Chúng ta đều quen thuộc với việc người lao động ở nước khác trả lời các cuộc gọi dịch vụ khách hàng, đọc phim X-quang hay viết phần mềm cho chúng ta. Còn nhiều việc đáng ngạc nhiên hơn. Hàng năm, hơn một triệu bản khai thu nhập cá nhân của người Mỹ được thực hiện ở Ấn Độ. Để kiểm toán cho một khách hàng ở London, một công ty kế toán lớn đã đưa nhóm nhân viên của mình bay từ Ấn Độ sang, ở và làm việc tại khách sạn trong ba tuần và sau đó quay về vì việc này tiết kiệm chi phí hơn sử dụng kiểm toán người Anh.

Tất cả những điều đang xảy ra là do chi phí máy tính và thông tin liên lạc đang ngày càng rẻ. Việc xử lý và truyền thông tin gần như không tốn kém gì. Điều này làm bùng nổ xu hướng sử dụng lao động bên ngoài. Việc liên kết các nguồn cung cấp lao động toàn cầu trở nên nhanh chóng và rõ ràng đến mức người ta nhận ra nhu cầu tận dụng nguồn lao động rẻ hơn trên toàn thế giới.

Kết quả là, một lượng lớn người lao động ở mọi nơi phải có chuyên môn giỏi như những người giỏi nhất trong lĩnh vực đó ở những nơi khác trên trái đất. Thật ra vẫn có một số nghề không phải đối mặt với sự cạnh tranh khốc liệt này, nhưng không nhiều như ta nghĩ. Ví dụ, bạn cho rằng nếu gặp vấn đề về răng miệng thì ta có thể tới gặp bác sĩ nha khoa. Thực tế không phải vậy. Ở Anh, nơi chuyên ngành nha khoa bị chỉ trích nhiều nhất trong chương trình “Dịch vụ chăm sóc sức khỏe quốc gia”vì quá đắt đỏ, nhiều người phải đáp máy bay giá rẻ tới Phần Lan để được các bác sĩ chuyên khoa khám chữa răng với giá cả phải chăng.

Nếu cho rằng công việc của mình không thể bị cạnh tranh, bạn có thể đúng – nhưng hãy suy nghĩ nghiêm túc về điều này trước khi cho phép mình nghỉ ngơi.

“Đẳng cấp thế giới” là một cụm từ được nói ra một cách dễ dàng. Trong lịch sử, rất ít người quan tâm thế nào là đẳng cấp thế giới. Nhưng bây giờ, mọi việc đang thay đổi. Trong nền kinh tế kết nối toàn cầu dựa trên thông tin, các doanh nghiệp và từng cá nhân luôn không ngừng nỗ lực để đạt tới đẳng cấp thế giới. Chi phí cho việc này ngày càng tăng, và đó chính là phần thưởng cho sự vĩ đại chân chính.

Hiểu được nguồn gốc của thành công lớn sẽ có giá trị ở bất cứ thời điểm nào. Hiện tại, điều này là cốt tủy.

Cũng phải nói thêm rằng giá trị của việc thấu hiểu cặn kẽ thành công lớn không chỉ dừng ở mặt kinh tế. Không phải sự thành công về kinh tế là sai vì mọi người đều muốn kinh tế khấm khá hơn. Thành công hơn trong công việc sẽ giúp mọi người giữ được việc làm, để dành tiền khi về hưu, trả tiền học cho con cái và tránh được khó khăn. Nhưng ngoài công việc, cuộc sống còn nhiều điều khác mà ta cũng cần làm tốt.

Làm tốt bất cứ những gì ta muốn làm – chơi đàn vi‑ô-lông, chạy thi, vẽ tranh hay dẫn đầu một nhóm – là những mong ước thực hiện sâu sắc nhất mà ta từng biết. Hầu hết những gì ta muốn làm đều khó khăn. Đó mới là cuộc sống. Vì vậy, bất cứ hiểu biết nào giúp ta thực hiện tốt hơn những điều mình muốn làm – những kiến thức thực tế chứ không phải chuyện tưởng tượng hay ước đoán nào – đều có thể áp dụng được để khiến ta không chỉ giàu có mà còn hạnh phúc hơn.

Trong 30 năm qua, các nhà nghiên cứu đã phát hiện và đúc kết một loạt những kiến thức như vậy; hứa hẹn giúp chúng ta rất nhiều trong việc thực hiện tốt hơn mọi việc. Kiến thức này chưa được truyền bá rộng rãi hay thấu hiểu cặn kẽ; đây chính là cơ hội để áp dụng cho nhiều người. Nhiều nghiên cứu đem lại kết quả rất đáng kinh ngạc. Trong thực tế, mặc dầu chúng đầy hứa hẹn và thậm chí rất đáng giá nhưng mới đầu vẫn bị nhiều người phản đối.

Danh hài của thế kỷ XIX − Josh Billings − đã từng có một câu nói nổi tiếng “Tôi không sợ những thứ tôi không biết, mà tôi sợ những thứ tôi tưởng mình đã biết nhưng thực ra lại không hề biết”. Bước đầu tiên trong việc sở hữu những phát hiện mới về thành công lớn là sử dụng chúng để giúp ta xác định những thứ tưởng mình đã biết nhưng thực ra lại không phải.

Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 19 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.