Lời đề nghị giúp cải thiện chất lượng cuộc sống
Chúng ta đã đi qua ba yếu tố đầu tiên của NVC: quan sát, cảm xúc và nhu cầu. Chúng ta đã học cách bày tỏ những điều này mà không trộn lẫn với sự suy diễn, đổ lỗi, phán xét, chỉ trích. Yếu tố thứ tư của NVC là đưa ra đề nghị – hành động cụ thể mà chúng ta muốn yêu cầu người khác làm để giúp cuộc đời chúng ta trở nên tươi đẹp hơn. Vậy làm thế nào để nói lời đề nghị mà người khác dễ dàng tiếp nhận và sẵn lòng đáp lại với lòng trắc ẩn?
Đề nghị điều mình muốn, thay vì chỉ nói điều mình không muốn.
Đầu tiên, chúng ta cần đề nghị điều mình muốn, thay vì chỉ nói điều mình không muốn. Khi chúng ta chỉ nói điều mình không muốn, có hai vấn đề thường nảy sinh: (1) người kia cảm thấy bối rối vì không hiểu rõ chúng ta thực sự muốn gì, và (2) việc đó có khuynh hướng tạo ra sự phản kháng. Ruth Bebermeyer, một đồng nghiệp của tôi, sáng tác một bài hát với những câu sau để nói về điều này: “Khi bạn bảo tôi đừng làm gì, thì tôi biết làm gì?” và “Tất cả những gì tôi biết là khi bạn bảo tôi đừng làm, tôi cảm thấy cứ muốn tiếp tục làm.”
Có lần, tại một khóa học NVC, một người phụ nữ chia sẻ: “Tháng trước, tôi bực tức đề nghị chồng đừng dành quá nhiều thời gian cho công việc. Ba tuần sau, anh ấy đáp trả bằng việc thông báo rằng mình vừa đăng ký một giải đấu golf.” Bạn thấy đấy, cô ấy chỉ nói điều mình không muốn mà không làm rõ điều mình muốn, và điều đó đã tạo ra tác dụng ngược. Cô ấy nói: “Tôi ước gì mình đã đề nghị anh ấy dành ít nhất một buổi tối trong tuần để ở nhà với tôi và bọn trẻ.”
Trong giai đoạn diễn ra cuộc chiến tranh ở Việt Nam, một lần nọ, tôi được mời lên tivi tranh luận về đề tài chiến tranh với một người đàn ông có quan điểm khác với mình. Chương trình được ghi hình, nên tôi có thể xem lại vào buổi tối hôm đó. Khi thấy cách mình giao tiếp trên màn ảnh, tôi rất không hài lòng: “Lần sau, nhất định mình sẽ không trở nên phòng thủ, và không để anh ta khiến mình trông ngu ngốc giống vậy.”
Phần hai của cuộc tranh luận diễn ra một tuần sau đó. Trên suốt chặng đường đến trường quay, tôi liên tục nhắc bản thân về những điều mình sẽ không làm. Khi chương trình bắt đầu, người đàn ông kia chia sẻ quan điểm trước. Khoảng 10 giây sau khi anh ta nói xong, tôi đã làm được theo lời nhắc bản thân của mình: tôi ngồi cứng đơ và không nói gì cả. Tuy nhiên, ngay khi tôi bắt đầu mở miệng, tôi lại nói chính những điều mà mình cố tránh! Tôi đã học được một bài học đau đớn về điều gì sẽ xảy ra khi tôi chỉ xác định điều mình không muốn làm mà không làm rõ điều mình muốn làm.
Nhiều năm trước, tại một trường trung học, có một nhóm học sinh da màu bất bình với thầy hiệu trưởng, chỉ trích ông “phân biệt chủng tộc”, và đang tìm cách trả đũa. Một giáo viên trong trường rất lo lắng về khả năng xảy ra bạo lực nên đề nghị các em gặp tôi. Vì tôn trọng thầy của mình, các em đồng ý.
Trong cuộc gặp, nhóm học sinh bắt đầu bằng việc nói về những hành vi của thầy hiệu trưởng mà mình xem là “phân biệt chủng tộc.” Sau một hồi lắng nghe, tôi hỏi các em muốn đề nghị thầy hiệu trưởng làm gì.
Một em học sinh mỉa mai nói: “Chẳng có ích gì. Chúng em đã nói với ông ta rồi. Câu trả lời của ông ta là: “Đi ra khỏi đây! Tôi không cần bọn người các em bảo tôi làm gì!”
Tôi hỏi nhóm học sinh đã đề nghị thầy hiệu trưởng những điều gì. Các em đáp rằng mình đã yêu cầu ông ấy đừng can thiệp vào cách ăn mặc của các em. Tôi giải thích rằng nếu các em làm rõ thêm điều mình muốn, thay vì chỉ nói điều mình không muốn, thì lời đề nghị sẽ trở nên hiệu quả hơn. Một điều khác mà nhóm học sinh đã yêu cầu thầy hiệu trưởng là “đối xử công bằng.” Khi nghe điều này, ông ấy trở nên phòng thủ và nói mình chưa bao giờ đối xử bất công với bất kỳ ai. Tôi giải thích rằng các em cần đề nghị một cách cụ thể và rõ ràng, vì “đối xử công bằng” là một yêu cầu rất trừu tượng, mơ hồ.
Làm rõ điều mình thực sự muốn bằng “ngôn ngữ hành động.”
Vào cuối buổi họp, với sự hướng dẫn của tôi, nhóm học sinh đã đề ra danh sách 38 hành động cụ thể mà mình muốn đề nghị thầy hiệu trưởng, bao gồm “Chúng em muốn thầy thảo luận và thống nhất với ban đại diện học sinh da màu về trang phục của học sinh da màu” và “Chúng em muốn thầy gọi chúng em là học sinh da màu thay vì bọn người các em.” Sáng hôm sau, nhóm học sinh trình bày danh sách này với thầy hiệu trưởng và kết quả là ông ấy đồng ý với tất cả 38 đề nghị!
Từ câu chuyện trên, chúng ta thấy rằng bên cạnh việc đề nghị điều mình muốn thay vì chỉ nói điều mình không muốn, chúng ta cần sử dụng “ngôn ngữ hành động” – chỉ rõ hành động cụ thể mà người kia có thể làm – thay vì yêu cầu một cách mơ hồ, chung chung. Có một bức tranh biếm họa, khung ảnh đầu tiên vẽ một người đàn ông bị rớt xuống sông. Anh ta vùng vẫy và hét lớn với con chó trên bờ: “Lassie, mau tìm sự giúp đỡ!” Khung ảnh tiếp theo vẽ con chó đang nằm trong văn phòng của một bác sĩ tâm thần. Qua đó, chúng ta thấy rằng “giúp đỡ” là một yêu cầu mơ hồ, trừu tượng, khiến những người khác nhau có những suy nghĩ khác nhau.
Nhiều năm trước, một cặp vợ chồng đang xích mích với nhau đến tham dự khóa học NVC. Người vợ đề nghị chồng: “Em muốn anh để em được là chính mình.” Người chồng lập tức đáp: “Nhưng anh có làm điều đó!.” Người vợ tức tối nói: “Không có!” Khi tôi khuyến khích người vợ sử dụng “ngôn ngữ hành động”, cô ấy nói: “Em muốn anh cho em sự tự do để phát triển và trở thành chính mình.” Tuy nhiên, lời đề nghị này cũng mơ hồ và có khuynh hướng tạo ra sự phản kháng. Cuối cùng, sau một hồi chật vật, người vợ thừa nhận: “Nghe có vẻ kỳ cục, nhưng em đoán là em muốn anh mỉm cười và nói rằng mọi thứ em làm đều ổn.”
Ngôn ngữ mơ hồ, trừu tượng sẽ tạo ra sự bối rối ở người nghe.
Lần khác, trong một khóa học NVC, một người bố đề nghị đứa con trai 15 tuổi của mình: “Bố muốn con thể hiện sự trách nhiệm hơn. Điều đó là đòi hỏi quá nhiều sao?” Tôi giải thích rằng người bố cần làm rõ đâu là những hành động cụ thể mà ông ấy muốn con mình làm để “thể hiện sự trách nhiệm.” Sau một hồi ngẫm nghĩ, ông ấy ngượng ngùng đáp: “Nghe có vẻ không ổn lắm, nhưng khi tôi nói về sự trách nhiệm, điều tôi thực sự muốn nói là tôi muốn thằng bé làm theo mọi yêu cầu của tôi mà không được thắc mắc – nhảy khi tôi bảo nó nhảy, cười khi tôi bảo nó cười.” Sau đó, ông ấy đồng ý rằng nếu con trai mình làm theo như vậy, thì đó là sự phục tùng chứ không phải sự trách nhiệm. Bạn thấy đấy, đôi khi người ta sử dụng ngôn ngữ mơ hồ, trừu tượng để che đậy ý muốn đàn áp người kia của mình.
Trầm cảm là cái giá phải trả nếu nếu chúng ta cố gắng để trở nên “dễ thương”...
Chúng ta cũng đang sử dụng ngôn ngữ mơ hồ, trừu tượng khi đề nghị người khác cảm thấy hay trở nên, trở thành như thế nào mà không chỉ rõ hành động cụ thể mà họ có thể làm để đạt được trạng thái đó. Ví dụ, một người quản lý đề nghị nhân viên: “Tôi muốn các bạn cảm thấy thoải mái chia sẻ quan điểm với tôi.” Trong câu nói này, người quản lý đã bày tỏ mong muốn nhân viên “cảm thấy thoải mái” nhưng không chỉ rõ hành động cụ thể mà họ có thể làm để cảm thấy như thế. Người quản lý có thể sử dụng “ngôn ngữ hành động” bằng cách nói: “Tôi muốn các bạn nói tôi biết tôi có thể làm gì để giúp các bạn cảm thấy thoải mái chia sẻ quan điểm với tôi hơn.”
Một tác hại khác của việc thiếu ý thức về điều mình thực sự muốn là nó góp phần khiến người ta bị trầm cảm. Trong các buổi trị liệu của tôi với những khách hàng bị trầm cảm, sau khi họ đã thấy nhẹ nhõm hơn vì được giãi bày tâm sự, cuộc đối thoại sẽ thường diễn ra như sau:
Tôi: Bạn muốn điều gì mà chưa có được?
Khách hàng: Tôi cũng không biết mình muốn gì.
Tôi: Tôi cũng đoán bạn sẽ nói thế.
Khách hàng: Tại sao?
Tôi: Giả thuyết của tôi là chúng ta bị trầm cảm vì chúng ta không có thứ mình muốn. Và chúng ta không có thứ mình muốn vì chúng ta chưa bao giờ được dạy cách xác định và bày tỏ những mong muốn của mình. Thay vào đó, chúng ta được dạy để trở thành những đứa trẻ “ngoan”, những bố mẹ “tốt”, những người “dễ thương.” Và nếu chúng ta cố gắng để trở nên “dễ thương” và kìm nén những nhu cầu của mình, thì trầm cảm là cái giá mà chúng ta phải trả. Vậy nên, nếu bạn muốn cảm thấy tốt hơn, thì bạn cần học cách xác định và bày tỏ những mong muốn của mình.
Khách hàng: Tôi chỉ muốn có ai đó yêu tôi.
Tôi: Đó là một khởi đầu tốt. Bây giờ, bạn hãy làm rõ hành động cụ thể mà bạn muốn đề nghị người khác làm để đáp ứng nhu cầu được yêu thương của bạn. Ví dụ, trong lúc này, bạn muốn đề nghị tôi làm gì?
Khách hàng: Ôi, ông biết mà...
Tôi: Tôi không chắc là mình biết. Tôi muốn bạn làm rõ cho tôi, hoặc người khác, biết rằng họ có thể làm gì để đáp ứng nhu cầu được yêu thương của bạn.
Khách hàng: Khó xác định lắm!
Tôi: Vâng, đúng là khó. Nhưng bạn nghĩ xem, nếu bạn còn chưa rõ về điều mình muốn, thì làm sao người khác đáp ứng được?
Khách hàng: Tôi bắt đầu nhận ra tôi muốn người khác làm gì để đáp ứng nhu cầu được yêu thương của mình rồi. Nhưng nói ra xấu hổ lắm!
Tôi: Vâng, chuyện đó là bình thường. Vậy bạn muốn người khác làm gì?
Khách hàng: Tôi nghĩ rằng tôi muốn người khác đoán xem tôi muốn gì ngay cả trước khi tôi biết mình muốn gì. Và tôi muốn họ luôn làm điều đó.
Tôi: Tôi vui vì bạn đã làm rõ. Và tôi hy vọng giờ đây bạn đã có thể nhận ra tại sao bạn khó có thể tìm ra bất kỳ ai có thể đáp ứng những nhu cầu của mình.
Đề nghị một cách có ý thức
Đôi khi, chúng ta có thể đưa ra một đề nghị rõ ràng mà không cần nói quá nhiều lời. Ví dụ, bạn đang ở trong phòng bếp và chị của bạn, người đang xem tivi trong phòng khách, nói to: “Em ơi, chị khát.” Trong trường hợp này, rõ ràng là chị đang nhờ bạn lấy cho mình một ly nước.Nếu chúng ta chỉ bày tỏ cảm xúc của mình, thì người nghe có thể không hiểu rõ chúng ta muốn họ làm gì.
Tuy nhiên, trong những trường hợp khác, chúng ta có thể bày tỏ cảm xúc khó chịu của mình và giả định một cách sai lầm rằng người kia đã hiểu lời đề nghị ẩn đằng sau đó. Ví dụ, một người vợ nói với chồng: “Em bực mình vì anh đã quên mua bơ và hành mà em dặn anh mua để nấu bữa tối.” Trong khi người vợ có ý muốn nói người chồng hãy quay lại cửa hàng, anh ấy lại có thể nghĩ rằng cô ấy đơn thuần chỉ đang phàn nàn thôi.
Nhiều lúc khi nói, chúng ta còn không hiểu rõ mình muốn nhận lại điều gì từ người kia.
Một vấn đề khác thường xảy ra hơn là nhiều lúc khi nói, chúng ta còn không hiểu rõ mình muốn nhận lại điều gì từ người kia. Điều này có thể khiến họ cảm thấy bối rối và căng thẳng, như việc xảy ra trong câu chuyện dưới đây.
Nhiều năm trước, tại sân bay quốc tế Dallas-Fort Worth (Mỹ), trên một chiếc xe điện nhỏ chuyên chở hành khách đến các cửa ra máy bay, tôi ngồi đối diện một cặp vợ chồng. Đối với những hành khách sắp bị trễ giờ bay, tốc độ rùa bò của con tàu có thể khiến họ sốt ruột. Người chồng quay sang vợ và bực tức nói: “Anh chưa từng thấy chiếc xe nào chạy chậm đến thế.” Người vợ ngồi im, tỏ ra bối rối vì không biết chồng muốn mình đáp lại như thế nào. Rồi người chồng làm điều mà nhiều người trong chúng ta làm khi không nhận được phản hồi mà mình muốn – anh ấy lặp lại điều mình đã nói – với giọng còn lớn hơn: “Anh chưa từng thấy chiếc xe nào chạy chậm đến thế!”
Người vợ có vẻ còn căng thẳng hơn. Trong sự tuyệt vọng, cô ấy quay sang chồng và nói: “Mấy chiếc xe điện này được cài tốc độ tự động mà.” Tôi không nghĩ mẩu thông tin này sẽ làm người chồng hài lòng, và đúng là như vậy, anh ấy lặp lại lần thứ ba với giọng còn lớn hơn nữa: “ANH CHƯA TỪNG THẤY CHIẾC XE NÀO CHẠY CHẬM ĐẾN THẾ!” Sự kiên nhẫn của người vợ đã đi đến giới hạn, cô ấy tức giận đáp trả: “Thế anh muốn em làm gì? Đi ra và đẩy con tàu hả?” Giờ đây, cả hai người đều bị tổn thương.
Nếu chúng ta đưa ra đề nghị mà không bày tỏ những cảm xúc và nhu cầu đằng sau đó, thì người nghe có thể nghe thấy một sự ra lệnh, và do đó thể hiện sự chống đối.
Vậy trong trường hợp này, người chồng muốn nhận lại điều gì từ vợ mình? Tôi tin rằng anh ấy muốn cô ấy bày tỏ sự đồng cảm với sự sốt ruột của mình. Nếu biết điều này, thì người vợ có thể đáp lại bằng cách nói: “Có phải anh lo lắng rằng chúng ta có thể bị lỡ chuyến bay và bực bội vì muốn chiếc xe chạy nhanh hơn?”
Ngược lại, nếu người ta đưa ra đề nghị mà không bày tỏ những cảm xúc và nhu cầu đằng sau đó, thì vấn đề cũng sẽ dễ dàng xảy ra. Điều này đặc biệt đúng khi lời đề nghị được đưa ra dưới dạng câu hỏi “Tại sao...?.” Ví dụ, khi bố mẹ nói: “Sao con không đi cắt tóc đi?”, đứa trẻ có thể nghe thấy một sự ra lệnh và do đó thể hiện sự chống đối, trừ khi bố mẹ bày tỏ những cảm xúc và nhu cầu của mình trước tiên: “Bố mẹ lo rằng mái tóc dài của con có thể khiến con khó quan sát mọi thứ, nhất là khi con đi xe đạp. Con nghĩ sao về việc đi cắt tóc?”
Chúng ta càng rõ ràng về điều mình muốn nhận lại, những nhu cầu của chúng ta càng có nhiều khả năng được đáp ứng.
Tuy nhiên, việc người ta nói mà không ý thức về điều mình muốn nhận lại từ người kia vẫn là phổ biến hơn. Họ nói: “Tôi chẳng đang đề nghị gì cả, tôi chỉ muốn nói thế thôi.” Tôi tin rằng, bất cứ khi nào chúng ta nói một điều gì đó với người khác, chúng ta đang đề nghị họ đáp lại theo một cách nào đó. Có thể chúng ta muốn họ bày tỏ sự thấu hiểu và đồng cảm với điều mình nói, như trong trường hợp của người đàn ông trên xe điện ở sân bay. Hoặc chúng ta muốn họ chia sẻ những suy nghĩ, cảm nhận của mình. Hoặc chúng ta muốn họ có một hành động nào đó để đáp ứng những nhu cầu của chúng ta. Chúng ta càng rõ ràng về điều mình muốn nhận lại, những nhu cầu của chúng ta càng có nhiều khả năng được đáp ứng.
Đề nghị người kia diễn đạt lại
Để đảm bảo người kia thực sự hiểu điều chúng ta đã nói, chúng ta có thể đề nghị họ diễn đạt lại.
Bạn biết đấy, nhiều khi chúng ta nói một đằng, nhưng người kia lại hiểu một nẻo. Vậy nên, nếu chúng ta không chắc rằng người kia đã thực sự hiểu mình, thì chúng ta cần hỏi họ. Đôi khi, một câu hỏi đơn giản như “Bạn đã hiểu chưa?” là đủ. Trong những trường hợp khác, ngay cả khi họ nói: “Tôi hiểu rồi”, chúng ta vẫn có thể chưa cảm thấy tự tin rằng họ đã thực sự hiểu. Khi đó, chúng ta cần đề nghị họ diễn đạt lại điều chúng ta đã nói, để chúng ta có cơ hội làm rõ hơn nếu họ chưa hoàn toàn hiểu đúng.
Ví dụ, một giáo viên gọi một học sinh và nói: “Peter, cô kiểm tra thì thấy em chưa làm xong một phần trong bài tập về nhà. Sau giờ học, em ghé văn phòng cô được không?” Peter lầm bầm: “Dạ được”, khiến người giáo viên ngờ rằng em ấy chưa thực sự hiểu ý mình muốn nói. Cô ấy đề nghị Peter diễn đạt lại: “Em có thể cho cô biết em vừa nghe cô nói gì không?” Em ấy đáp: “Cô nói rằng em phải bỏ lỡ trận bóng sau giờ học vì cô không hài lòng với phần bài tập về nhà của em.” Đã chắc chắn rằng Peter chưa hoàn toàn hiểu ý mình, người giáo viên cố gắng làm rõ hơn, nhưng trước tiên cô ấy cần cẩn thận với câu nói tiếp theo của mình.
Bày tỏ lòng biết ơn khi người kia diễn đạt lại theo đề nghị của bạn.
Nếu người giáo viên nói: “Đó không phải điều cô đã nói”, “Em không nghe kỹ rồi”, hay “Em hiểu sai rồi”, thì Peter sẽ dễ dàng nghĩ rằng mình đang bị chỉ trích. Thay vì vậy, cô ấy có thể bày tỏ lòng biết ơn vì Peter đã cố gắng diễn đạt lại: “Cảm ơn em vì đã cho cô biết điều em nghe thấy. Cô có thể thấy rằng mình chưa nói rõ ràng, nên để cô thử lại nhé.”
Bày tỏ sự đồng cảm khi người kia không muốn diễn đạt lại.
Việc đề nghị người kia diễn đạt lại có thể tạo ra cảm giác lúng túng, ngượng nghịu vì chúng ta hiếm khi đề nghị người khác làm như vậy. Thậm chí, nhiều người còn lo rằng người kia có thể phản ứng tiêu cực, chẳng hạn như: “Bạn nghĩ tôi điếc hả?” hay “Dừng cái trò tâm lý ấy đi.” Để tránh những phản ứng như thế, chúng ta có thể bày tỏ nhu cầu của mình đằng sau lời đề nghị đó, bằng cách giải thích rằng chúng ta chỉ muốn đảm bảo là mình đã nói rõ ràng. Tuy nhiên, nếu người kia đáp trả: “Tôi hiểu rồi; tôi không phải thằng ngốc!”, thì chúng ta hãy chọn cách kết nối với những cảm xúc và nhu cầu của họ, chẳng hạn bằng cách nói: “Có phải bạn khó chịu vì muốn nhận được sự tôn trọng đối với khả năng hiểu vấn đề của mình?”
Đề nghị người kia chia sẻ những phản ứng của mình
Sau khi bày tỏ những cảm xúc, nhu cầu, mong muốn của mình, chúng ta thường muốn biết:
1. Người kia cảm thấy thế nào;
2. Người kia suy nghĩ thế nào;
3. Người kia có sẵn lòng làm theo một hành động mà chúng ta muốn không.
Sau khi bày tỏ những cảm xúc, nhu cầu, mong muốn của mình và thấy người kia đã thực sự hiểu, chúng ta thường muốn biết họ phản ứng như thế nào về những điều chúng ta nói, thông thường theo một trong ba hướng sau:
Đôi khi, chúng ta muốn biết người kia cảm thấy thế nào khi nghe điều chúng ta nói và lý do của những cảm xúc đó. Chúng ta có thể đề nghị họ chia sẻ điều này bằng cách hỏi: “Bạn có thể chia sẻ bạn cảm thấy thế nào về điều tôi vừa nói, và lý do của những cảm xúc đó không?” Đôi khi, chúng ta muốn biết người kia suy nghĩ thế nào khi nghe điều chúng ta nói. Trong trường hợp này, chúng ta cần làm rõ những suy nghĩ cụ thể mà chúng ta muốn nghe từ họ. Ví dụ, chúng ta có thể hỏi: “Bạn nghĩ bản đề xuất này có thành công không, và nếu không thì tại sao?”, thay vì hỏi chung chung: “Bạn nghĩ sao về điều tôi vừa nói?.” Nếu chúng ta không hỏi cụ thể, thì người kia có thể chia sẻ một tràng dài những suy nghĩ không liên quan đến thứ chúng ta đang tìm kiếm. Đôi khi, chúng ta muốn biết liệu người kia có sẵn lòng làm theo một hành động mà chúng ta muốn không. Chúng ta có thể đề nghị họ chia sẻ điều này bằng cách hỏi: “Bạn có sẵn lòng hoãn cuộc họp lại một tuần như tôi đề xuất không?” Tóm lại, NVC đòi hỏi chúng ta ý thức về điều mình muốn nhận lại từ người khác, và đề nghị điều đó một cách rõ ràng bằng “ngôn ngữ hành động.”
Đưa ra đề nghị trong nhóm
Việc ý thức về điều mình muốn nhận lại từ người khác khi nói đặc biệt quan trọng trong một nhóm, vì nếu không thì chúng ta có thể khởi đầu những cuộc thảo luận vô ích, không đáp ứng được nhu cầu của bất kỳ ai.Thỉnh thoảng, tôi được mời đến tư vấn cho những nhóm được lập ra để kiến tạo sự thay đổi trong cộng đồng của họ. Một vấn đề thường xuyên xuất hiện trong các nhóm này là những cuộc họp của họ nhàm chán, vô bổ và kéo dài lê thê. Trong khi đó, các thành viên phải hy sinh rất nhiều thời gian, tiền bạc, công sức để đến tham dự. Do đó, nhiều người quyết định rời khỏi nhóm, tuyên bố rằng các cuộc họp chỉ phí thời gian.
Lần nọ, tôi được mời đến làm việc với một nhóm được lập ra để tìm phương án cho vấn đề phân biệt chủng tộc trong một hệ thống trường học. Họ mời tôi đến tư vấn vì các cuộc họp của họ không hiệu quả và nhiều thành viên đã rời khỏi nhóm. Tôi đề nghị họ cứ tổ chức họp như bình thường và tôi sẽ quan sát.
Một người đàn ông bắt đầu cuộc họp bằng việc chia sẻ một bài báo mà mình vừa đọc về một người mẹ da màu chỉ trích cách thầy hiệu trưởng đối xử với con gái mình. Một người phụ nữ đáp lại bằng việc kể một tình huống tương tự xảy ra với mình thời cô ấy còn là học sinh của chính ngôi trường ấy. Sau đó, những thành viên khác lần lượt kể câu chuyện cá nhân của mình. Sau khoảng 20 phút, tôi hỏi có ai thấy cuộc họp đang diễn ra hiệu quả không. Không một ai giơ tay. Một người đàn ông gắt gỏng nói: “Đây là điều luôn xảy ra. Tôi thà làm việc khác hơn là ngồi đây nghe những thứ vớ vẩn cũ rích này.”
Tôi hỏi người đàn ông đã mở đầu cuộc họp: “Khi nói về bài báo đó, điều anh muốn nhận lại từ nhóm là gì?” Anh ấy đáp: “Tôi nghĩ rằng nó thú vị.” Tôi giải thích rằng tôi hỏi anh ấy muốn gì, thay vì nghĩ gì về bài báo. Anh ấy trầm tư một lúc và thừa nhận: “Tôi cũng không chắc mình muốn gì.”
Trong một nhóm, rất nhiều thời gian bị lãng phí khi người ta nói mà không hiểu rõ mình muốn nhận lại điều gì.
Và đó là lý do tại sao 20 phút quý giá của cả nhóm đã bị lãng phí. Khi người ta nói mà không hiểu rõ mình muốn nhận lại điều gì, việc đó có khuynh hướng tạo ra những cuộc thảo luận vô ích. Tuy nhiên, chỉ cần một thành viên trong nhóm nhận thức được điều này, người đó có thể nâng cao sự nhận thức của cả nhóm bằng cách nói xen vào: “Xin lỗi, nhưng tôi muốn hỏi điều anh muốn là gì khi kể câu chuyện đó?” Sự can thiệp như vậy có thể giúp tiết kiệm thời gian của tất cả mọi người.
Ở Ấn Độ, khi nói chuyện mà người ta hiểu rõ mình muốn nhận lại điều gì từ người khác và đã nhận được điều đó, họ sẽ nói: “bas” (phát âm như từ “bus” trong tiếng Anh), có nghĩa là “Bạn không cần nói thêm nữa. Tôi cảm thấy thỏa mãn và sẵn sàng chuyển sang chủ đề khác.” Mặc dù không có một từ giống vậy trong ngôn ngữ của mình, chúng ta cũng cần phát triển “nhận thức bas” nếu muốn có những cuộc thảo luận hiệu quả.
Phân biệt Đề nghị và Mệnh lệnh
Khi người ta nghe thấy một mệnh lệnh, họ chỉ thấy hai lựa chọn: phục tùng hoặc chống đối.
Người khác sẽ hiểu lời đề nghị của chúng ta là mệnh lệnh khi họ tin rằng mình sẽ bị trách móc, chỉ trích hoặc trừng phạt nếu không làm theo. Khi người ta nghe thấy một mệnh lệnh, họ chỉ thấy hai lựa chọn: phục tùng hoặc chống đối. Họ thấy mình bị cưỡng ép và do đó không muốn đáp lại lời đề nghị của chúng ta với lòng trắc ẩn.
Để phân biệt giữa một đề nghị và một mệnh lệnh, chúng ta cần xem người đưa ra đề nghị làm gì khi người kia không đồng ý làm theo.
Trong quá khứ, nếu chúng ta càng trách móc, chỉ trích, trừng phạt người khác khi họ không đồng ý làm theo những đề nghị của chúng ta, thì trong hiện tại, họ càng có khuynh hướng hiểu lời đề nghị của chúng ta là mệnh lệnh. Chúng ta cũng phải trả giá cho hành vi tương tự của người khác.
Nếu người đưa ra đề nghị phán xét và chỉ trích người kia, thì đó là một mệnh lệnh.
Để phân biệt giữa một đề nghị (request) và một mệnh lệnh (demand), chúng ta cần xem người đưa ra đề nghị làm gì khi người kia không đồng ý làm theo. Ví dụ, Jack đề nghị bạn gái mình, Jane: “Anh cảm thấy cô đơn. Em có thể dành thời gian tối nay với anh không?”, và Jane trả lời: “Em cảm thấy mệt. Anh có thể tìm ai đó khác không?” Nếu sau đó Jack nói: “Em thật ích kỷ!”, thì lời đề nghị của anh ấy thực ra là một mệnh lệnh, vì anh ấy đã phán xét và chỉ trích Jane thay vì đồng cảm với nhu cầu được nghỉ ngơi của cô ấy.
Hãy xem một kịch bản thứ hai:
Jack: Anh cảm thấy cô đơn. Em có thể dành thời gian tối nay với anh không?
Jane: Em cảm thấy mệt. Anh có thể tìm ai đó khác không?
Jack: (im lặng, quay lưng đi)
Jane: (cảm thấy Jack không vui) Có vấn đề gì sao, Jack?
Jack: Không có gì.
Jane: Thôi nào, em cảm thấy có chuyện gì đó. Sao vậy, Jack?
Jack: Em biết anh cô đơn như thế nào mà. Nếu em thực sự yêu anh, thì em sẽ dành thời gian tối nay với anh.
Nếu người đưa ra đề nghị trách móc người kia, thì đó là một mệnh lệnh.
Bây giờ, thay vì đồng cảm, Jack lại suy diễn rằng Jane không yêu mình, bỏ rơi mình, và do đó anh trách móc cô. Chúng ta càng suy diễn và trách móc như vậy, người kia càng có khuynh hướng hiểu lời đề nghị của chúng ta là mệnh lệnh. Điều này dẫn đến hiện tượng tâm lý “lời tiên tri tự hoàn thành”, vì nếu Jane càng nghe thấy một mệnh lệnh, thì cô càng không muốn ở bên Jack.
Nếu người đưa ra đề nghị bày tỏ sự đồng cảm với người kia, thì đó là một đề nghị.
Mặt khác, câu nói của Jack là một đề nghị chân thành, thay vì một mệnh lệnh, nếu anh ấy bày tỏ sự đồng cảm với những cảm xúc và nhu cầu của Jane, chẳng hạn như: “Có phải em cảm thấy mệt và cần được nghỉ ngơi tối nay?”
Chúng ta có thể giúp người khác tin rằng chúng ta đang đề nghị, thay vì ra lệnh, bằng cách chỉ ra rằng chúng ta chỉ muốn họ làm theo nếu họ sẵn lòng. Ví dụ, chúng ta có thể hỏi: “Con có sẵn lòng dọn bàn ăn giúp mẹ không?”, thay vì “Nè con, dọn bàn ăn cho mẹ!” Tuy nhiên, cách tốt nhất vẫn là bày tỏ sự đồng cảm với người kia khi họ không đồng ý với đề nghị của chúng ta.
Lựa chọn đề nghị, thay vì mệnh lệnh, không có nghĩa là chúng ta từ bỏ khi người kia nói “Không” với đề nghị của chúng ta. Điều đó chỉ có nghĩa là chúng ta bày tỏ sự đồng cảm với nhu cầu đằng sau sự từ chối của họ trước, rồi sau đó mới cố gắng thuyết phục họ nếu cần.
Xác định chủ đích khi đưa ra đề nghị
Trong NVC, chủ đích của chúng ta là tạo ra sự kết nối dựa trên sự trung thực và đồng cảm, và tìm cách đáp ứng nhu cầu của tất cả mọi người.
Việc đưa ra đề nghị chân thành đòi hỏi chúng ta ý thức về chủ đích của mình. Nếu chủ đích của chúng ta là bắt ép người khác làm theo ý mình, thì NVC không phải là công cụ phù hợp. Trong NVC, chủ đích của chúng ta là tạo ra sự kết nối dựa trên sự trung thực và đồng cảm, và tìm cách đáp ứng nhu cầu của tất cả mọi người. Chúng ta muốn người khác làm theo đề nghị của mình, nhưng chỉ khi họ sẵn lòng làm thế. Khi người khác tin rằng đó là chủ đích chính của chúng ta, họ mới có thể tin rằng lời đề nghị của chúng ta là một đề nghị thực sự, thay vì một mệnh lệnh được ngụy trang.
Việc duy trì sự ý thức về chủ đích trên là không dễ dàng, đặc biệt đối với những người tin rằng công việc của họ là thay đổi hành vi của người khác như cha mẹ, thầy cô, nhà quản lý... Ví dụ, sau một buổi học NVC, một người mẹ quay lại lớp và nói: “Tôi đã thử áp dụng phương pháp này. Nó không hiệu quả.” Cô ấy kể: “Tôi về nhà và bày tỏ những quan sát, cảm xúc, nhu cầu của mình với thằng con trai mà không trộn lẫn với bất kỳ sự phán xét, chỉ trích nào. Tôi đơn giản nói: “Khi mẹ thấy con chưa lau nhà như con nói mình sẽ làm, mẹ rất thất vọng, vì mẹ muốn về và thấy nhà cửa sạch sẽ.” Rồi tôi đưa ra đề nghị: Tôi yêu cầu thằng bé lau nhà ngay lập tức.”
Tôi nói: “Có vẻ chị đã bày tỏ bốn yếu tố một cách rõ ràng rồi. Vậy sau đó chuyện gì xảy ra?” Cô ấy đáp: “Thằng bé không làm theo.” Tôi hỏi: “Rồi chị phản ứng như thế nào?” Cô ấy trả lời: “Tôi nói với thằng bé rằng nó không thể sống mà cứ lười biếng và vô trách nhiệm như thế.”
Tôi có thể thấy rằng người mẹ này chưa phân biệt được giữa một đề nghị và một mệnh lệnh. Cô ấy vẫn cho rằng mục đích của NVC là thao túng người khác làm theo ý mình. Trong giai đoạn đầu của việc học NVC, chúng ta có thể nhận ra mình đang áp dụng phương pháp này một cách máy móc mà quên mất mục đích nền tảng của nó.
Tuy nhiên, thỉnh thoảng, ngay cả khi chúng ta ý thức về chủ đích của mình và cẩn thận đưa ra một đề nghị, người kia vẫn nghe thấy một mệnh lệnh. Điều này đặc biệt đúng khi chúng ta nắm giữ vị trí quyền lực và người kia đã nhiều lần bị ra lệnh bởi những người nắm giữ vị trí quyền lực trong quá khứ.
Có lần, một trường trung học mời tôi đến để làm việc với 40 học sinh bị xem là “bất trị về mặt cảm xúc và xã hội.” Như bạn đã biết, khi chúng ta “dán nhãn” cho ai đó, họ có khuynh hướng hành xử theo đúng cái “nhãn” đó, dẫn đến hiện tượng tâm lý “lời tiên tri tự ứng nghiệm.” Ví dụ, nếu bạn bị dán nhãn “bất trị về mặt cảm xúc và xã hội”, thì chẳng phải là bạn vừa được cấp quyền để quậy phá và chống đối trong trường hay sao? Vậy nên, tôi không ngạc nhiên khi bước vào lớp và thấy hầu hết các học sinh này đang đu trên cửa sổ, la hét những câu tục tĩu với đám bạn dưới sân.
Tôi bắt đầu bằng lời đề nghị: “Thầy muốn các em đến đây và ngồi xuống để thầy có thể cho các em biết thầy là ai và thầy muốn chúng ta làm gì hôm nay.” Khoảng một nửa số học sinh bước đến. Không chắc là cả lớp đã nghe rõ, tôi lặp lại lời đề nghị. Lần này, phần còn lại bước đến, ngoại trừ hai chàng trai vẫn ngồi trên bệ cửa sổ. Không may cho tôi, chúng là những học sinh to con nhất lớp.
Tôi hỏi: “Một trong hai em có thể cho thầy biết hai em vừa nghe thầy nói gì không?” Một em, với hình xăm trên bắp tay, bĩu môi đáp: “Ông bảo chúng tôi phải bước đến đó và ngồi xuống.” Bạn thấy đấy, tôi đưa ra một đề nghị, nhưng em ấy nghe thấy một mệnh lệnh.
Tôi nói: “Em có thể cho thầy biết làm thế nào để thầy cho em biết điều thầy muốn mà không nghe như thầy đang ra lệnh cho em không?” Thằng bé bối rối đáp: “Hả?” Đã nhiều lần bị ra lệnh bởi những người nắm giữ vị trí quyền lực trong quá khứ, nó chưa quen với cách tiếp cận của tôi. Tôi lặp lại: “Làm thế nào để thầy cho em biết điều thầy muốn mà không nghe như thầy không quan tâm đến điều em muốn?” Thằng bé ngập ngừng một chút và nhún vai: “Em không biết.”
Tôi nói: “Việc đang diễn ra giữa thầy và em lúc này là một ví dụ tốt về chủ đề mà thầy muốn lớp mình thảo luận hôm nay. Thầy tin rằng mối quan hệ giữa con người với nhau sẽ trở nên tốt hơn rất nhiều nếu chúng ta có thể cho người khác biết điều mình muốn mà không nghe như chúng ta đang ra lệnh cho họ. Khi thầy cho em biết điều thầy muốn, thầy không nói rằng em sẽ bị trừng phạt nếu không làm theo. Thầy không biết nói điều đó như thế nào để em có thể tin tưởng.” Hai chàng trai có vẻ hiểu, quan tâm đến những điều tôi nói, và bước đến tham gia cùng cả lớp. Trong nhiều tình huống, chẳng hạn như tình huống này, chúng ta có thể cần một lúc để người kia tin rằng chúng ta đang đề nghị, thay vì ra lệnh cho họ.
Khi đưa ra đề nghị, chúng ta cũng cần ý thức xem trong tâm trí mình có những suy nghĩ với hàm ý ra lệnh không:
Thằng bé nên dọn phòng. Cô ấy phải / có bổn phận làm theo điều mình yêu cầu. Mình xứng đáng được tăng lương. Mình có lý do chính đáng để yêu cầu họ ở lại muộn hơn. Mình có quyền được nghỉ nhiều hơn. Khi trong tâm trí chúng ta có những suy nghĩ này, chúng ta có khuynh hướng phán xét người khác khi họ không làm theo đề nghị của chúng ta. Nhiều năm trước, tôi có những suy nghĩ như vậy đối với con trai mình, Brett. Trước đó, chúng tôi đã phân chia việc nhà và thống nhất rằng Brett sẽ đảm nhận nhiệm vụ đổ rác. Tuy nhiên, cả tuần sau đó, thằng bé không làm và mỗi ngày tôi đều bực bội phàn nàn: “Con có bổn phận đổ rác. Chúng ta đều có những bổn phận của mình” với mục tiêu duy nhất là bắt Brett đổ rác. Thế nhưng, tôi càng nói như vậy, thằng bé càng thể hiện sự chống đối.
Một đêm nọ, chúng tôi ngồi lại nói chuyện với nhau và tôi cố gắng lắng nghe những cảm xúc và nhu cầu đằng sau sự chống đối của con mình. Sau khi Brett đã thấy mình được đồng cảm, thằng bé bắt đầu đổ rác mà không cần tôi nhắc nhở nữa. Từ sự việc này, tôi đã sáng tác bài hát sau, đặt tên là “Bài hát từ Brett”:
Nếu con thực sự hiểu
rằng bố không có ý ra lệnh,
thì con sẽ đáp lại khi bố gọi.
Nhưng nếu bố tỏ vẻ
như một ông sếp trịch thượng,
thì bố sẽ thấy mình đụng phải một bức tường.
Và nếu bố giở giọng lên lớp
về những điều mình đã làm cho con,
thì tốt hơn là bố hãy sẵn sàng
cho một cuộc chiến khác!
Rồi bố có thể càu nhàu, phàn nàn, la hét;
con cũng sẽ không đổ rác đâu.
Thậm chí nếu bố thay đổi thái độ của mình,
thì con cũng cần một lúc
để có thể tha thứ và quên đi.
Vì con thấy
bố không xem con là một con người
cho đến khi con đáp ứng mọi tiêu chuẩn của bố.[1]
Tổng kết
Yếu tố thứ tư của NVC là đưa ra đề nghị – hành động cụ thể mà chúng ta muốn yêu cầu người khác làm để giúp cải thiện chất lượng cuộc đời chúng ta. Chúng ta cần đề nghị điều mình muốn, thay vì chỉ nói điều mình không muốn. Bên cạnh đó, chúng ta cần sử dụng“ngôn ngữ hành động”, thay vì yêu cầu một cách mơ hồ, chung chung.Mỗi khi nói, chúng ta càng rõ ràng về điều mình muốn nhận lại từ người khác, những nhu cầu của chúng ta càng có nhiều khả năng được đáp ứng. Để đảm bảo người kia thực sự hiểu điều chúng ta đã nói, chúng ta có thể đề nghị họ diễn đạt lại. Chúng ta cũng có thể đề nghị họ chia sẻ những phản ứng của mình khi nghe điều chúng ta nói. Việc ý thức về điều mình muốn nhận lại khi nói đặc biệt quan trọng trong một nhóm, vì nếu không thì chúng ta có thể khởi đầu những cuộc thảo luận vô ích, gây lãng phí thời gian của mọi người.
Người khác sẽ hiểu lời đề nghị của chúng ta là mệnh lệnh khi họ tin rằng mình sẽ bị trách móc, chỉ trích hoặc trừng phạt nếu không làm theo. Chúng ta có thể giúp người khác tin rằng chúng ta đang đề nghị, thay vì ra lệnh, bằng cách chỉ ra rằng chúng ta chỉ muốn họ làm theo nếu họ sẵn lòng. Trong NVC, chủ đích của chúng ta không phải là bắt ép người khác làm theo ý mình, mà là xây dựng mối quan hệ dựa trên sự trung thực và đồng cảm, và tìm cách đáp ứng nhu cầu của tất cả mọi người.
NVC trong thực tế
Bày tỏ nỗi lo sợ về việc người bạn thân hút thuốcAl và Burt đã là bạn thân trong hơn 30 năm. Trong nhiều năm, Al, một người không hút thuốc, đã làm mọi cách để thuyết phục Burt từ bỏ thói quen hút hai gói thuốc mỗi ngày của mình. Trước đây, khi Al cố gắng khuyên nhủ, Burt thường trở nên phòng thủ vì thấy mình bị phán xét.
Nhận thấy chứng ho khan của bạn mình trong năm qua ngày càng nghiêm trọng, một ngày nọ, Al quyết định bày tỏ lại nỗi lo sợ của mình, nhưng lần này bằng NVC:
Al: Burt, tớ biết chúng ta đã nói về việc này hàng chục lần, nhưng nghe này, tớ rất sợ những điếu thuốc sẽ giết cậu! Cậu là bạn thân nhất của tớ và tớ muốn được ở bên cậu càng lâu càng tốt. Xin đừng nghĩ rằng tớ đang phán xét. Tớ chỉ muốn bày tỏ nỗi lo sợ của mình.
Burt: Tớ hiểu mà... Tụi mình là bạn bè cũng lâu rồi...
Al: (đưa ra đề nghị) Cậu có sẵn lòng thử bỏ thuốc lại không?
Burt: Tớ ước gì mình có thể.
Al: (lắng nghe những cảm xúc và nhu cầu khiến Burt không sẵn lòng làm theo đề nghị) Có phải cậu sợ việc thử lại vì cậu không muốn thất bại?
Burt: Ừ... Cậu biết tớ đã thử bao nhiêu lần trước đây mà... Tớ biết mọi người rất coi thường mình.
Al: (đoán rằng Burt có thể đang cần nhận được sự trấn an) Tớ không coi thường cậu. Và nếu cậu thử và thất bại một lần nữa, thì tớ vẫn sẽ không coi thường cậu. Tớ chỉ mong cậu sẽ thử lại.
Burt: Cảm ơn cậu. Nhưng cậu không phải là người duy nhất... Mọi người đều coi thường tớ. Tớ có thể thấy điều đó trong ánh mắt họ. Họ nghĩ tớ là thằng thất bại.
Al: (đồng cảm với cảm xúc và nhu cầu của Burt) Có phải cậu mệt mỏi với những suy nghĩ của người khác về mình, trong khi chỉ việc bỏ thuốc thôi đã khó khăn lắm rồi?
Burt: Ừ. Tớ thực sự ghét suy nghĩ rằng mình là một con nghiện, rằng có một thứ gì đó mà mình không thể kiểm soát...
Al: (tiếp tục thể hiện sự đồng cảm thông qua ánh mắt, cơ thể và sự im lặng của mình)
Burt: Thực ra, tớ không thích hút thuốc nữa. Khi hút thuốc, tớ có cảm giác như mình là người sống ngoài lề xã hội. Xấu hổ lắm!
Al: (tiếp tục bày tỏ sự đồng cảm) Có phải cậu thực sự muốn bỏ, nhưng lo rằng mình có thể lại thất bại, và sợ việc đó sẽ ảnh hưởng đến sự tự tin và hình ảnh bản thân của mình?
Burt: Ừ, tớ đoán vậy... Thường thì khi người ta khuyên tớ bỏ thuốc, tớ chỉ muốn nói họ hãy để tớ yên. Tớ muốn bỏ, nhưng tớ không muốn người khác gây áp lực cho mình.
Al: Tớ không muốn gây áp lực cho cậu. Tớ chỉ muốn hỗ trợ cậu, nếu cậu cho phép...
Burt: Có, tớ muốn cậu hỗ trợ tớ. Tớ rất cảm động với sự quan tâm và hỗ trợ của cậu. Nhưng... giả sử tớ chưa sẵn sàng thử lại, thì cậu cũng sẽ không chê trách tớ chứ?
Al: Dĩ nhiên rồi, Burt. Dẫu cho cậu có quyết định thế nào đi nữa, tớ vẫn sẽ tôn trọng và yêu mến cậu. Tớ chỉ muốn thấy cậu khỏe mạnh để được ở bên cậu lâu hơn.
Qua câu nói: “Dẫu cho cậu có quyết định thế nào đi nữa, tớ vẫn sẽ tôn trọng và yêu mến cậu”, chúng ta thấy rằng lời đề nghị của Al là một đề nghị chân thành, không phải một mệnh lệnh. Đồng thời, anh ấy cũng bày tỏ nhu cầu của mình: “Tớ chỉ muốn thấy cậu khỏe mạnh để được ở bên cậu lâu hơn.”
Burt: Ừ, vậy có thể tớ sẽ thử lại. Nhưng cậu đừng nói với ai, được không?
Al: Chắc chắn. Cậu cứ xem khi nào mình sẵn sàng. Tớ sẽ không nói với ai đâu.
Bài tập 4
ĐƯA RA ĐỀ NGHỊ Trong bài tập sau, bạn hãy khoanh tròn các câu nói mà người nói đang đề nghị một cách rõ ràng, cụ thể bằng “ngôn ngữ hành động.”
“Tôi muốn bạn hiểu tôi.” “Tôi muốn bạn nói tôi biết một điều tôi đã làm mà bạn đánh giá cao.” “Anh muốn em trở nên tự tin hơn.” “Em muốn anh đừng uống rượu nữa.” “Em muốn anh để em được là chính mình.” “Tôi muốn bạn thành thật với tôi về cuộc họp hôm qua.” “Bố muốn con lái xe bằng hoặc dưới tốc độ quy định.” “Tôi muốn hiểu về bạn hơn.” “Con muốn mẹ tôn trọng quyền riêng tư của con.” “Anh muốn em chuẩn bị bữa ăn khuya thường xuyên hơn.”
Dưới đây là câu trả lời của tôi cho Bài tập 4:
Nếu bạn khoanh tròn câu này, thì chúng ta không có cùng quan điểm. Đối với tôi, “hiểu” không phải là một đề nghị rõ ràng, cụ thể. Người nói có thể làm rõ lời đề nghị của mình bằng cách nói: “Bạn có thể nói tôi biết bạn vừa nghe tôi nói gì không?” Nếu bạn khoanh tròn câu này, thì chúng ta có cùng quan điểm rằng đây là một lời đề nghị rõ ràng, cụ thể. Nếu bạn khoanh tròn câu này, thì chúng ta không có cùng quan điểm. Đối với tôi, “trở nên tự tin hơn” không phải là một đề nghị rõ ràng, cụ thể. Người nói có thể làm rõ lời đề nghị của mình bằng cách nói: “Anh muốn em đăng ký tham gia một khóa học về sự tự tin.” Nếu bạn khoanh tròn câu này, thì chúng ta không có cùng quan điểm. Đối với tôi, “đừng uống rượu nữa” không phải là một đề nghị rõ ràng, cụ thể. Người nói có thể làm rõ lời đề nghị của mình bằng cách nói: “Anh có thể nói em biết uống rượu đáp ứng nhu cầu gì của anh và thảo luận cùng em để tìm ra những cách khác có thể đáp ứng nhu cầu ấy không?” Nếu bạn khoanh tròn câu này, thì chúng ta không có cùng quan điểm. Đối với tôi, “để em được là chính mình” không phải là một đề nghị rõ ràng, cụ thể. Người nói có thể làm rõ lời đề nghị của mình bằng cách nói: “Em muốn anh nói với em rằng anh sẽ không rời khỏi mối quan hệ của chúng ta, ngay cả khi em làm một vài điều mà anh không thích.” Nếu bạn khoanh tròn câu này, thì chúng ta không có cùng quan điểm. Đối với tôi, “thành thật” không phải là một đề nghị rõ ràng, cụ thể. Người nói có thể làm rõ lời đề nghị của mình bằng cách nói: “Bạn có thể chia sẻ suy nghĩ của mình về điều tôi đã làm trong cuộc họp hôm qua và nói tôi biết tôi có thể làm gì khác đi không?” Nếu bạn khoanh tròn câu này, thì chúng ta có cùng quan điểm rằng đây là một lời đề nghị rõ ràng, cụ thể. Nếu bạn khoanh tròn câu này, thì chúng ta không có cùng quan điểm. Đối với tôi, “hiểu về bạn hơn” không phải là một đề nghị rõ ràng, cụ thể. Người nói có thể làm rõ lời đề nghị của mình bằng cách nói: “Bạn có sẵn lòng đi ăn trưa với tôi một lần mỗi tuần không?” Nếu bạn khoanh tròn câu này, thì chúng ta không có cùng quan điểm. Đối với tôi, “tôn trọng quyền riêng tư” không phải là một đề nghị rõ ràng, cụ thể. Người nói có thể làm rõ lời đề nghị của mình bằng cách nói: “Con muốn mẹ gõ cửa trước khi vào phòng con.” Nếu bạn khoanh tròn câu này, thì chúng ta không có cùng quan điểm. Đối với tôi, “thường xuyên hơn” không phải là một đề nghị rõ ràng, cụ thể. Người nói có thể làm rõ lời đề nghị của mình bằng cách nói: “Anh muốn em chuẩn bị bữa ăn khuya vào mỗi tối thứ Hai.”
❀ ❀ ❀
[1] Bạn có thể nghe tiến sĩ Marshall Rosenberg hát bài hát này tại: https:// www.youtube.com/watch?v=Ljh6cwo0Jyw, tại 1:24:30 (ND)