Giao Tiếp Bất Bạo Động: Ngôn Ngữ Của Lòng Trắc Ẩn

Lượt đọc: 241 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 8
Sự Đồng Cảm Giúp Chữa Lành

❊ ❊ ❊

Sự đồng cảm cho phép chúng ta nhìn nhận vấn đề của mình theo một cách khác, để buông bỏ quá khứ và hướng đến tương lai.

Carl Rogers, nhà tâm lý học người Mỹ, nói về sức mạnh của không phán xét, không chịu trách nhiệm cho bạn, không cố gắng thay đổi bạn, điều đó mang lại cảm giác thật dễ chịu. Khi tôi được lắng nghe và đồng cảm, tôi có thể nhìn nhận vấn đề của mình theo cách khác để buông bỏ quá khứ và hướng đến tương lai. Thật kỳ diệu khi những điều tưởng như không thể giải quyết trở nên có thể, sự mơ hồ trở nên rõ ràng, sự tắc nghẽn trở nên thông suốt, khi ai đó đồng cảm với chúng ta.”

Một trong những câu chuyện yêu thích của tôi về sự đồng cảm đến từ hiệu trưởng một trường tiểu học:

“Một ngày nọ, đầu giờ chiều, tôi quay lại văn phòng và thấy Milly, một học sinh, đang ngồi đợi mình một cách buồn bã. Tôi đến bên Milly, và cô bé bắt đầu nói: “Cô Anderson, đã bao giờ cô trải qua một tuần lễ mà mọi việc mình làm đều khiến người khác buồn, trong khi cô chưa bao giờ có ý định làm họ buồn chưa?”

Tôi đáp: “Có, cô nghĩ rằng mình hiểu”, và Milly tiếp tục kể về tuần của mình. Lúc đó, tôi đã bị muộn một cuộc họp rất quan trọng, và lo lắng về việc có rất nhiều người đang đợi mình, nên tôi hỏi: “Milly, cô có thể làm gì cho em?” Milly chồm tới, đặt hai tay lên vai tôi, nhìn thẳng vào mắt tôi và nói: “Cô Anderson, con không muốn cô làm gì cả; con chỉ muốn cô lắng nghe thôi.”

“Đừng làm gì cả, chỉ có mặt thôi.”

Đó là một trong những khoảnh khắc học tập quan trọng nhất trong cuộc đời tôi – được dạy bởi một đứa trẻ – vậy nên tôi nghĩ: “Việc này quan trọng hơn việc có nhiều người lớn đang đợi mình!” Milly và tôi chuyển sang một không gian khác riêng tư hơn và ngồi xuống một băng ghế, tay tôi choàng qua vai cô bé, đầu cô bé dựa vào ngực tôi, tay cô bé ôm eo tôi, và cô bé kể hết câu chuyện của mình. Và bạn biết không, việc đó không mất quá nhiều thời gian.”

Trong công việc của mình, một trong những điều làm tôi vui nhất là biết có nhiều người đã áp dụng NVC để kết nối với người khác bằng sự đồng cảm. Laurence, bạn tôi, kể rằng cô ấy đã rất bực bội khi đứa con trai sáu tuổi của mình giận dữ bỏ đi trong khi cô ấy đang nói chuyện với nó. Isabelle, cô con gái 10 tuổi của Laurence, người đã cùng cô ấy tham gia khóa học NVC gần đây, nói: “Có phải mẹ bực bội vì muốn được tôn trọng?” Laurence rất ngạc nhiên khi nhận thấy sự đồng cảm của Isabelle lập tức giúp mình thấy nhẹ nhõm hơn, và cảm thông hơn với con trai.

Một giảng viên đại học chia sẻ rằng mối quan hệ giữa sinh viên và giảng viên trong khoa của mình đã được cải thiện rất nhiều khi các giảng viên thực hành lắng nghe đồng cảm. Anh ấy nói: “Các sinh viên ngày càng cởi mở hơn và chia sẻ với chúng tôi về những vấn đề cá nhân gây ảnh hưởng đến việc học của mình. Các em càng chia sẻ, các em càng học tập tốt hơn. Mặc dù kiểu lắng nghe này khá mất thời gian, nhưng nó rất hiệu quả. Thật không may, thầy trưởng khoa không thích điều này. Ông ấy nói rằng chúng tôi không phải là những nhà tư vấn tâm lý và nên tập trung giảng dạy thay vì nói chuyện với sinh viên.”

Khi tôi hỏi các giảng viên đã xử lý việc đó như thế nào, anh ấy đáp: “Chúng tôi cũng tập trung vào những cảm xúc và nhu cầu của thầy trưởng khoa. Chúng tôi hỏi có phải ông ấy lo lắng và cần sự đảm bảo rằng chúng tôi sẽ hoàn thành trách nhiệm giảng dạy của mình không. Ông ấy có vẻ nhẹ nhõm khi được lắng nghe và diễn đạt lại như vậy.”

Chúng ta khó đồng cảm hơn với những người cấp trên, so với những người đồng cấp hay cấp dưới.

Khi làm việc trong những tổ chức có cấp bậc, chúng ta có khuynh hướng nghe thấy sự phán xét và ra lệnh từ những người cấp trên. Do đó, chúng ta có thể trở nên phòng thủ, thay vì đồng cảm, khi tiếp xúc với họ, mặc dù chúng ta có thể dễ dàng đồng cảm với những người đồng cấp hay cấp dưới. Vậy nên, tôi rất vui khi các giảng viên đã đồng cảm với thầy trưởng khoa cũng như với các sinh viên.

Sự đồng cảm giúp con người mở lòng với nhau hơn

Chúng ta càng lắng nghe đồng cảm, việc mở lòng chia sẻ với người khác càng trở nên dễ dàng.

Trong NVC, nhiều khi chúng ta cảm thấy thật khó khăn khi phải mở lòng chia sẻ những cảm xúc và nhu cầu thầm kín của mình. Tuy nhiên, việc đó sẽ trở nên dễ dàng hơn nếu chúng ta bắt đầu bằng việc lắng nghe đồng cảm – kết nối với những cảm xúc và nhu cầu đằng sau lời nói của người khác – vì khi đó chúng ta nhận ra nhân tính của họ và những điểm chung của hai bên.

Lần nọ, khi tiếp xúc với một băng đảng đường phố ở Cleveland (Mỹ), tôi nói rằng mình cảm thấy tổn thương và muốn nhận được nhiều sự tôn trọng hơn. Một thành viên của băng đảng đó bèn nói: “Ôi, ông ấy tổn thương. Thật tội nghiệp!”, và phần còn lại phá lên cười. Lúc này, tôi có thể chọn lựa chọn 2 – chỉ trích họ vì đã chế nhạo mình, hoặc lựa chọn 4 – lắng nghe những cảm xúc và nhu cầu đằng sau hành vi của họ.

Nếu tôi chọn lựa chọn 2 – nghĩ rằng nhóm người này đang chế nhạo mình, thì tôi sẽ có thể trở nên tức giận đến nỗi không thể nào đồng cảm với họ. Trong tình huống đó, tôi cần tìm cách rời khỏi cuộc nói chuyện để trao cho chính mình sự đồng cảm, hoặc tìm kiếm sự đồng cảm từ một ai đó đáng tin cậy. Chỉ khi đó, tôi mới có thể sẵn sàng quay lại cuộc đối thoại và trao cho họ sự đồng cảm.

May thay, trong tình huống này, tôi đã chọn lựa chọn 4. Tôi đoán rằng, đằng sau câu nói: “Ôi, ông ấy tổn thương. Thật tội nghiệp!” và tràng cười kia, nhóm người này đang khó chịu và không muốn mình bị thao túng. Có thể trong quá khứ, ai đó đã nói “Điều đó khiến tôi tổn thương” với chủ đích khiến họ cảm thấy tội lỗi và thay đổi hành vi. Vì tôi không hỏi họ, nên tôi không biết mình đoán có đúng không. Tuy nhiên, bằng việc tập trung vào những cảm xúc và nhu cầu của họ, tôi đã có thể duy trì sự điềm tĩnh và cảm thông bên trong mình.

Một thành viên của băng đảng nói: “Những thứ ông dạy thật vớ vẩn! Giả sử một băng đảng khác đến đây với súng ống và ông không có, không lẽ ông chỉ đứng đó và nói chuyện với chúng à? Tào lao!”

Phần còn lại tiếp tục phá lên cười, và một lần nữa tôi lắng nghe những cảm xúc và nhu cầu của họ: “Có phải anh khó chịu với việc học một kiến thức không liên quan đến những tình huống mà mình gặp hàng ngày?”

“Đúng, nếu ông sống ở khu này, thì ông sẽ thấy đây là những điều nhảm nhí.”

“Có phải anh cần sự tin tưởng rằng những người muốn dạy mình một điều gì đó có sự hiểu biết về khu vực này?”

“Đúng. Mấy thằng ở quanh đây sẽ bắn chết ông trước khi ông kịp thốt ra vài lời!”

“Có phải anh cần sự tin tưởng rằng những người muốn dạy mình một điều gì đó có sự hiểu biết về sự nguy hiểm ở quanh đây?”

Chúng ta “nói rất nhiều” bằng việc lắng nghe những cảm xúc và nhu cầu của người khác.

Tôi tiếp tục lắng nghe theo cách này, đôi khi diễn đạt lại bằng lời và đôi khi không. Điều này tiếp tục trong khoảng 45 phút, và sau đó tôi cảm nhận được một sự thay đổi: nhóm người này cảm thấy tôi thực sự hiểu họ. Người tổ chức buổi làm việc nhận ra sự thay đổi này và hỏi họ nghĩ sao về tôi. Người đàn ông liên tục chất vấn tôi khi nãy đáp: “Ông ấy là người thầy giỏi nhất từng đến đây.”

Kinh ngạc, người tổ chức quay sang tôi và thì thầm: “Nhưng ông hầu như chẳng nói gì cả!” Trên thực tế, tôi đã nói rất nhiều bằng việc chứng minh rằng không có điều gì họ ném vào tôi mà không thể được diễn đạt lại dưới dạng những cảm xúc và nhu cầu phổ quát của con người.

Sự đồng cảm giúp xoa dịu sự căng thẳng

Trong những tình huống căng thẳng, sự đồng cảm có thể giúp làm giảm nguy cơ xảy ra bạo lực. Một giáo viên ở thành phố St. Louis (Mỹ) kể lại rằng một hôm nọ, sau giờ tan trường, cô ở lại lớp học để giúp một em học sinh. Một người đàn ông lạ mặt bỗng bước vào và hét lớn: “Cởi quần áo ra!”

Người giáo viên: (nhận thấy người đàn ông đang run rẩy) Anh đang rất sợ, phải không?

Người đàn ông: Mày không nghe tao nói hả? Mẹ kiếp, cởi quần áo ra!

Người giáo viên: Có phải anh điên tiết và muốn tôi làm theo điều anh nói?

Người đàn ông: Đúng, và mày sẽ bị thương nếu không làm.

Người giáo viên: Tôi muốn anh nói tôi biết liệu có cách nào khác để đáp ứng những nhu cầu của anh mà không làm hại tôi không?

Người đàn ông: Tao nói cởi quần áo ra!

Người giáo viên: Tôi có thể hiểu anh muốn điều này như thế nào. Đồng thời, tôi cũng muốn anh biết rằng tôi cảm thấy rất tồi tệ và sợ hãi, và tôi sẽ rất biết ơn nếu anh rời khỏi đây mà không làm hại tôi.

Người đàn ông: Đưa tao cái ví của mày!

Người giáo viên đưa ví cho người đàn ông, cảm thấy nhẹ nhõm vì không bị cưỡng hiếp. Cô ấy nói rằng mỗi lần cô ấy bày tỏ sự đồng cảm, cô ấy có thể cảm thấy sự quyết tâm cưỡng hiếp của anh ta giảm đi.

Một cảnh sát chia sẻ với tôi và lớp học như sau:

❝Tôi rất vui vì trong buổi học trước, ông đã cho chúng tôi thực hành đồng cảm với những người đang tức giận. Chỉ vài ngày sau hôm đó, tôi bắt giữ một người đàn ông trong một dự án nhà ở được tài trợ bởi chính phủ. Khi tôi dẫn anh ấy ra ngoài, khoảng 60 người bao quanh xe tôi và la hét những câu như: “Thả anh ấy ra! Anh ấy không làm gì cả! Cảnh sát các người là bọn phân biệt chủng tộc!” Mặc dù tôi nghi ngờ về tính hữu ích của sự đồng cảm trong tình huống này, tôi không có nhiều lựa chọn. Vậy nên, tôi diễn đạt lại những cảm xúc và nhu cầu của họ, chẳng hạn như: “Có phải các bạn không tin tưởng lý do của chúng tôi khi bắt người này? Có phải các bạn cho rằng việc này có liên quan đến chủng tộc?” Sau vài phút tôi liên tục diễn đạt lại như vậy, đám đông trở nên bớt thù địch hơn. Cuối cùng, họ tản ra để tôi có thể vào xe của mình.”❞

Cuối cùng là câu chuyện của một người phụ nữ trẻ làm việc ca đêm tại một trung tâm cai nghiện ma túy ở thành phố Toronto (Canada). Cô ấy kể câu chuyện này vào buổi học NVC thứ hai của mình. Một ngày nọ, vài tuần sau buổi học đầu tiên, khoảng 11 giờ tối ở trung tâm, một người đàn ông, rõ ràng là vừa sử dụng ma túy, bước vào và yêu cầu một phòng để ngủ. Người phụ nữ giải thích rằng không còn phòng trống, và dự định cho anh ta địa chỉ của một trung tâm cai nghiện khác. Tuy nhiên, chưa kịp làm thì anh ta đã đẩy cô xuống đất, dí dao vào cổ cô và hét lớn: “Đồ chó, mày nói dối! Mày có phòng!”

Người phụ nữ bắt đầu lắng nghe và diễn đạt lại những cảm xúc và nhu cầu của anh ta. Cảm thấy ấn tượng, tôi hỏi: “Bạn nhớ làm như vậy trong hoàn cảnh đó sao?”

Cô ấy đáp: “Tôi còn lựa chọn nào khác? Và Marshall, chính câu nói đùa của thầy trong buổi học trước đã giúp tôi. Trên thực tế, nó đã cứu mạng tôi.”

“Câu nói đùa nào?”

Thay vì ném từ “nhưng” vào mặt một người đang tức giận, hãy đồng cảm.

“Đó là: “Đừng bao giờ ném từ ‘nhưng’ vào mặt một người đang tức giận.” Tôi đã tính nói: “Nhưng tôi không còn phòng”, rồi chợt nhớ câu đùa đó. Tôi nhớ là vì chỉ một tuần trước đó, tôi cãi nhau với mẹ và bà nói: “Mẹ có thể giết con nếu con trả lời “nhưng” với mọi điều mẹ nói!” Nếu mẹ tôi còn tức giận đến thế, thì người đàn ông kia có thể đã làm gì? Nếu tôi nói: “Nhưng tôi không còn phòng”, thì có lẽ anh ta đã cắt cổ tôi.

“Vậy nên, thay vì làm như vậy, tôi hít một hơi sâu và nói: “Có phải anh rất tức giận và muốn có một phòng để ngủ?” Anh ấy hét lên: “Tao có thể là một con nghiện, nhưng tao xứng đáng được tôn trọng. Tao chán ngấy việc mọi người coi thường tao. Cha mẹ tao coi thường tao. Tao muốn được tôn trọng!” Tôi tiếp tục lắng nghe những cảm xúc và nhu cầu của anh ấy: “Có phải anh mệt mỏi và muốn nhận được nhiều sự tôn trọng hơn?”

Tôi hỏi: “Việc đó kéo dài trong bao lâu?”

Cô ấy đáp: “Khoảng 35 phút”

“Chắc cô sợ lắm.”

Khi lắng nghe những cảm xúc và nhu cầu, chúng ta không còn nhìn người khác như quái vật.

“Không, sau một lúc làm như thế, tôi không thấy sợ nữa. Khi tập trung vào những cảm xúc và nhu cầu của người đàn ông kia, tôi không còn nhìn anh ấy như một con quái vật. Như thầy nói, khi chúng ta nhìn ai đó như quái vật, thực ra họ chỉ là một con người có những ngôn ngữ và hành vi đôi khi khiến chúng ta không nhìn thấy tính người bên trong họ. Càng lắng nghe những cảm xúc và nhu cầu, tôi càng nhìn anh ấy như một con người đầy tuyệt vọng với những nhu cầu đang không được đáp ứng. Sau khi nhận được đủ sự đồng cảm, anh ấy thả tôi ra, vứt con dao đi, và tôi giúp anh ấy tìm một phòng ở một trung tâm khác.”

Vui mừng vì học viên đã lắng nghe đồng cảm trong một tình huống cực kỳ khó khăn như vậy, tôi tò mò hỏi: “Vậy bạn đang làm gì ở đây? Bạn đã thông thạo NVC rồi và nên ra ngoài kia dạy người khác mới phải.”

Cô ấy đáp: “Bây giờ tôi cần ông giúp với một vấn đề khó hơn.”

“Vấn đề nào có thể khó hơn tình huống đó?”

Việc đồng cảm với những người gần gũi nhất với chúng ta lại có thể là việc khó khăn nhất.

“Tôi cần học cách đồng cảm với mẹ mình. Mặc dù qua trải nghiệm đó, tôi đã hiểu rõ tác hại của việc nói từ “nhưng” với một người đang tức giận, ông biết chuyện gì xảy ra không? Vào buổi tối hôm sau, khi tôi kể với mẹ về sự việc, bà nói: “Con sẽ làm bố mẹ đau tim nếu giữ công việc đó. Con phải tìm công việc khác đi!” Đoán xem tôi nói gì? “Nhưng mẹ ơi, đó là cuộc đời con!”

Bạn thấy đấy, việc đồng cảm với những người gần gũi nhất với chúng ta lại có thể là việc khó khăn nhất.

Đồng cảm khi người khác nói “Không”

Việc đồng cảm với sự từ chối của người khác giúp chúng ta không thấy mình bị bác bỏ.

Khi chúng ta đưa ra một đề nghị với ai đó và họ từ chối làm theo, chúng ta có thể thấy mình bị bác bỏ. Tuy nhiên, nếu chúng ta lắng nghe những cảm xúc và nhu cầu đằng sau sự từ chối ấy, thì chúng ta có thể nhận ra những mong muốn chính đáng của người kia khiến họ không sẵn lòng làm theo đề nghị của chúng ta.

Lần nọ, trong giờ giải lao của một khóa học, tôi rủ một người phụ nữ đi ăn kem cùng tôi và các học viên khác. Cô ấy hằn học nói: “Không!” Mặc dù thoáng thấy khó chịu, tôi nhắc mình kết nối với những cảm xúc và nhu cầu của cô ấy. Tôi nói: “Có phải bạn đang tức giận?”

Cô ấy đáp: “Không. Chỉ là vì tôi không muốn bị chỉnh sửa mỗi lần tôi nói một điều gì đó.”

Bây giờ, tôi cảm thấy cô ấy đang lo sợ hơn là tức giận. Tôi hỏi: “Có phải bạn lo sợ và không muốn bị phán xét về những lời nói của mình?”

Cô ấy thừa nhận: “Đúng. Tôi tưởng tượng đến việc ngồi trong quán kem và thầy liên tục chỉnh sửa tôi trước mặt mọi người.”

Tôi nhận ra cách mình cho phản hồi trong khóa học đã khiến người phụ nữ này lo sợ, và cô ấy không muốn nhận sự phản hồi tương tự ở nơi công cộng. Tôi nói rằng tôi sẽ không làm như vậy, và hỏi xem tôi có thể cho phản hồi như thế nào để giúp cô ấy cảm thấy an toàn. Cuối cùng, cô ấy đã vui vẻ đi ăn kem cùng mọi người.

Sự đồng cảm giúp mang lại sức sống cho cuộc nói chuyện

Thỉnh thoảng, chúng ta sẽ thấy mình ở trong một cuộc nói chuyện thiếu sức sống, khi chúng ta không hề cảm thấy kết nối với người nói. Hiện tượng này thường xuyên xảy ra khi người ta nói mà không ý thức về những cảm xúc và mong muốn của mình. Khi đó, người nghe sẽ có cảm giác như mình là cái thùng rác cho những lời nói lan man, dông dài của họ.

Trong những tình huống đó, khi nào và làm thế nào chúng ta ngắt lời người kia để mang lại sức sống cho cuộc nói chuyện? Tôi cho rằng thời điểm tốt nhất để ngắt lời là ngay khi chúng ta có cảm giác rằng họ đã nói nhiều hơn chúng ta muốn nghe. Chúng ta càng đợi lâu, việc ngắt lời một cách lịch sự càng khó. Khi ngắt lời, chủ đích của chúng ta không phải là giành quyền nói cho bản thân, mà là giúp người kia kết nối với những cảm xúc và nhu cầu của mình.

Ngắt lời bằng sự đồng cảm để mang lại sức sống cho cuộc nói chuyện.

Ví dụ, khi một người dì đang kể đi kể lại câu chuyện 20 năm trước, chồng mình đã bỏ rơi mình và hai đứa con nhỏ như thế nào, chúng ta có thể ngắt lời bằng cách nói: “Dì ơi, có phải dì vẫn cảm thấy tổn thương và ước gì mình đã được đối xử công bằng hơn?” Người ta thường không nhận ra rằng sự đồng cảm mới là điều mình cần. Họ càng không nhận ra rằng họ sẽ có nhiều khả năng nhận được sự đồng cảm ấy hơn nếu bày tỏ những cảm xúc và nhu cầu một cách trực tiếp, thay vì kể những câu chuyện về sự bất công và gian khổ một cách dông dài, lan man.

Một cách khác để mang lại sức sống cho cuộc nói chuyện là mở lòng bày tỏ nhu cầu được kết nối của mình, và đề nghị người kia nói thông tin có thể giúp tạo ra sự kết nối đó. Lần nọ, trong một buổi tiệc rượu, một nhóm 10 người, trong đó có tôi, nói chuyện với nhau. Khi thấy cuộc đối thoại đã trở nên lan man và thiếu sức sống, tôi xen vào: “Thứ lỗi cho tôi. Tôi cảm thấy thiếu kiên nhẫn vì muốn kết nối nhiều hơn với các bạn, nhưng đối với tôi, cuộc nói chuyện này đang không tạo ra sự kết nối đó. Tôi muốn biết liệu các bạn có thấy cuộc đối thoại này có ý nghĩa không, và nếu có, thì những nhu cầu nào của các bạn đang được đáp ứng?”

Chín người còn lại nhìn tôi như thể tôi vừa ném một con chuột vào ly rượu. May thay, tôi nhớ đến việc kết nối với những cảm xúc và nhu cầu đằng sau sự im lặng của họ và hỏi: “Có phải các bạn khó chịu khi tôi xen vào vì các bạn muốn tiếp tục cuộc nói chuyện?”

Sau một khoảng im lặng nữa, một người đàn ông đáp: “Không, tôi không khó chịu. Tôi đang suy nghĩ về điều bạn nói. Và không, tôi không thấy cuộc đối thoại này có ý nghĩa. Trên thực tế, tôi đang thấy rất chán.”

Những cuộc nói chuyện nhàm chán đối với người nghe thì cũng tẻ nhạt đối với người nói.

Lúc đó, tôi rất ngạc nhiên với câu trả lời này vì anh ấy là người nói nhiều nhất! Bây giờ, tôi không còn ngạc nhiên nữa: tôi đã khám phá ra rằng những cuộc nói chuyện nhàm chán đối với người nghe thì cũng tẻ nhạt đối với người nói.

Người nói muốn được người nghe ngắt lời hơn là giả vờ lắng nghe.

Bạn có thể tự hỏi làm thế nào chúng ta có thể có lòng can đảm để ngắt lời người khác. Lần nọ, tôi thực hiện một cuộc khảo sát không chính thức với câu hỏi: “Nếu người khác thấy bạn đã nói nhiều hơn họ muốn nghe, thì bạn muốn họ giả vờ lắng nghe hay dừng bạn lại?” Trong những người mà tôi đã hỏi, chỉ có một người muốn được giả vờ lắng nghe, số còn lại đều muốn người kia dừng mình lại. Kết quả này thuyết phục tôi rằng việc ngắt lời thì tử tế hơn việc giả vờ lắng nghe. Tất cả chúng ta đều muốn những điều mình nói giúp ích cho người khác, thay vì khiến họ thấy nặng nề.

Đồng cảm với sự im lặng

Đồng cảm với sự im lặng bằng cách lắng nghe những cảm xúc và nhu cầu đằng sau hành vi đó.

Đối với nhiều người trong chúng ta, sự im lặng là một trong những thông điệp khó để đồng cảm nhất. Điều này đặc biệt đúng khi chúng ta mở lòng bày tỏ những suy nghĩ và cảm xúc thầm kín của mình và muốn biết người kia phản ứng như thế nào với những điều đó. Khi ấy, chúng ta có thể dễ dàng suy diễn sự im lặng của họ, thay vì kết nối với những cảm xúc và nhu cầu đằng sau hành vi đó.

Lần nọ, tôi được mời đến giảng cho một doanh nghiệp. Đoạn, tôi nói về một điều gì đó gây xúc động mạnh và bắt đầu khóc. Khi nhìn lên, tôi thấy người giám đốc quay mặt đi và im lặng. Đây là một thông điệp không dễ để đón nhận đối với tôi, và trong một thoáng, tôi đã suy diễn rằng ông ấy thấy khó chịu với hành vi của mình. May thay, tôi nhớ đến việc kết nối với những cảm xúc và nhu cầu của ông ấy và hỏi: “Có phải ông khó chịu khi tôi khóc vì ông muốn giảng viên có thể kiểm soát cảm xúc của mình tốt hơn?”

Nếu người giám đốc trả lời “Đúng”, thì tôi sẽ chấp nhận rằng chúng tôi có những giá trị khác nhau xung quanh việc bày tỏ cảm xúc, mà không nghĩ rằng mình đã sai khi khóc. Tuy nhiên, thay vì vậy, ông ấy đáp: “Không, hoàn toàn không phải. Tôi chỉ đang nghĩ về việc vợ tôi mong ước tôi có thể khóc như thế nào.” Rồi người giám đốc giải thích rằng vợ mình, người đã ly dị ông ấy, luôn phàn nàn rằng sống với ông ấy chẳng khác gì sống với một cục đá.

Trong quãng thời gian tôi hành nghề trị liệu tâm lý, lần nọ, một cặp vợ chồng liên hệ tôi, nhờ tôi giúp cô con gái 20 tuổi của họ. Cô bé được chẩn đoán bệnh tâm thần, đã phải nhập viện, điều trị bằng thuốc và liệu pháp sốc điện trong nhiều tháng, và đã trở nên câm lặng trong ba tháng. Khi đến văn phòng của tôi, cặp vợ chồng phải hỗ trợ con mình, vì cô bé không chịu di chuyển.

Trong văn phòng của tôi, cô bé ngồi co mình, run rẩy, dán mắt trên sàn nhà. Tôi cố gắng kết nối với những cảm xúc và nhu cầu của em: “Có phải em sợ và muốn cảm thấy an toàn?” Cô bé không phản ứng, nên tôi bày tỏ cảm xúc và mong muốn của chính mình: “Thầy rất lo lắng cho em. Em có thể cho thầy biết thầy có thể nói hay làm gì để giúp em thấy an toàn hơn không?” Vẫn im lặng. Trong 40 phút tiếp theo, tôi tiếp tục kết nối với cô bé, nhưng em ấy không thể hiện bất kỳ dấu hiệu nào. Cuối cùng, tôi nói rằng mình đã mệt và muốn em ấy quay lại vào hôm sau.

Hai ngày tiếp theo, mọi thứ diễn ra tương tự ngày đầu tiên. Tôi tiếp tục kết nối với những cảm xúc và nhu cầu của cô bé, đôi lúc bằng lời nói và đôi lúc bằng sự im lặng. Thỉnh thoảng, tôi lại bày tỏ những điều diễn ra bên trong mình. Em ấy vẫn ngồi run rẩy, không nói gì.

Ngày thứ tư, khi cô bé vẫn không trả lời, tôi hướng người về phía trước và nhẹ nhàng nắm bàn tay em. Tôi hy vọng sự tiếp xúc cơ thể sẽ giúp ích. Ban đầu, cơ thể cô bé trở nên căng thẳng và nép nhiều hơn vào ghế, nên tôi tính thả tay em ấy ra. Tuy nhiên, cô bé bắt đầu thả lỏng, nên tôi tiếp tục nắm tay, trong khi tiếp tục nói chuyện với em ấy như những ngày đầu tiên. Cô bé vẫn không nói gì.

Hôm sau, cô bé có vẻ còn căng thẳng hơn những ngày trước, nhưng có một sự khác biệt: em ấy giơ nắm tay siết chặt về phía tôi, trong khi hướng mặt ra khỏi tôi. Ban đầu, tôi hơi bối rối, nhưng rồi cảm nhận được rằng cô bé muốn đưa mình một thứ gì đó. Tôi nhẹ nhàng nắm bàn tay em, cạy các ngón tay ra, và thấy một mảnh giấy nhàu nát với câu:“Xin hãy giúp em nói ra những điều bên trong mình.”

Tôi rất vui khi đọc điều đó. Cuối cùng, sau một giờ được khuyến khích, cô bé nói ra câu đầu tiên, một cách chậm rãi và sợ hãi. Khi tôi diễn đạt lại điều cô bé nói, em ấy có vẻ nhẹ nhõm và tiếp tục nói, một cách chậm rãi và sợ hãi. Một năm sau, cô bé gửi tôi một đoạn trong nhật ký của mình:

❝Tháng Tư năm ngoái, tôi ra viện, rời xa liệu pháp sốc điện và những liều thuốc mạnh. Tâm trí tôi hoàn toàn trống rỗng. Người ta nói rằng, sau khi về nhà, tôi trải qua một quãng thời gian không ăn uống, không nói chuyện, chỉ muốn nằm trên giường vào mọi lúc. Bố mẹ dẫn tôi đến gặp bác sĩ Rosenberg. Tôi không nhớ nhiều lắm về quãng thời gian đó, ngoại trừ những lần ở trong văn phòng của bác sĩ và nói chuyện với thầy ấy.

Khi gặp bác sĩ Rosenberg, tôi bắt đầu “thức tỉnh.” Tôi bắt đầu chia sẻ với thầy ấy về những điều khiến tôi khó chịu – những điều mà tôi chưa bao giờ nghĩ rằng mình có thể nói với bất kỳ ai. Tôi nhớ rằng việc đó có ý nghĩa như thế nào đối với mình. Mặc dù việc nói ra thật khó khăn, nhưng bác sĩ thực sự quan tâm, và tôi muốn chia sẻ với thầy ấy. Mỗi lần nói ra một thứ gì đó, tôi lại cảm thấy nhẹ nhõm hơn. Tôi nhớ rằng mình đã đếm từng ngày, thậm chí từng giờ, đến cuộc gặp tiếp theo với bác sĩ.

Tôi đã học được rằng việc đối mặt với thực tại không hoàn toàn tồi tệ. Bên cạnh những thứ khó khăn, đáng sợ và những lúc nản lòng, tôi nhận thấy thực tại cũng bao gồm nhiều điều tốt đẹp. Và một trong những điều tốt đẹp nhất chính là việc bạn có thể chia sẻ với người khác và được họ thực sự lắng nghe và thấu hiểu.”❞

Sự đồng cảm nằm trong khả năng có mặt của chúng ta.

Tôi không ngừng ngạc nhiên về sức mạnh chữa lành của sự đồng cảm. Rất nhiều lần, tôi nhìn thấy người ta vượt qua nỗi đau tâm lý và những ảnh hưởng của nó khi họ nhận được đủ sự đồng cảm từ người khác. Là người nghe, chúng ta không nhất thiết phải hiểu về cách hoạt động của tâm lý hoặc được đào tạo về các phương pháp trị liệu. Điều thiết yếu là chúng ta có mặt và kết nối với những cảm xúc và nhu cầu mà người nói đang trải qua.

Tổng kết

Sự đồng cảm giúp chúng ta mở lòng với người khác, xoa dịu sự căng thẳng, mang lại sức sống cho cuộc nói chuyện, lắng nghe sự từ chối và sự im lặng. Rất nhiều lần, người ta vượt qua nỗi đau tâm lý và những ảnh hưởng của nó khi họ nhận được đủ sự đồng cảm từ người khác.

Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 18 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.