Giao Tiếp Bất Bạo Động: Ngôn Ngữ Của Lòng Trắc Ẩn

Lượt đọc: 241 | 0 Đánh giá: 0/10 Sao
★★★★★★★★★★
★★★★★★★★★★
« Lùi Tiến »
Chương 9
Nhớ Lại Sự Đặc Biệt Của Con Người Mình

❊ ❊ ❊

Ứng dụng quan trọng nhất của NVC có lẽ là trong cách chúng ta đối xử với chính mình.

Chúng ta đã thấy NVC giúp cải thiện chất lượng các mối quan hệ như thế nào, dù là trong gia đình, công việc hay chính trị. Tuy nhiên, sự ứng dụng quan trọng nhất của nó có lẽ là trong cách chúng ta đối xử với chính mình. Nếu chúng ta đối xử với bản thân bằng bạo lực, thì chúng ta khó lòng thành thật đối xử với người khác bằng lòng trắc ẩn.

Trong vở kịch A Thousand Clowns (Một ngàn chú hề) của tác giả Herb Gardner, nhân vật chính từ chối trao đứa cháu trai 12 tuổi của mình cho trung tâm bảo trợ trẻ em, nói rằng: “Tôi muốn ở bên cậu bé cho đến khi đảm bảo rằng cậu bé nhận ra sự đặc biệt của con người mình. Tôi muốn cậu bé tỉnh táo, nhìn thấy mọi khả năng, và dám hành động để góp phần thay đổi thế giới. Và tôi muốn cậu bé nhớ rằng mình sinh ra là một con người với bản chất cao đẹp, thay vì một chiếc ghế vô tri vô giác.”

Tôi rất buồn khi thấy nhiều người trong chúng ta đã quên mất “sự đặc biệt” và “bản chất cao đẹp” của con người mình, điều mà người cậu trong vở kịch thực sự muốn đứa cháu trai của mình nhận ra. Những khái niệm mang tính phán xét về bản thân khiến chúng ta đánh mất sự kết nối với nguồn năng lượng thiêng liêng bên trong và không nhìn thấy vẻ đẹp của con người mình. Đã được dạy để nhìn nhận bản thân như những đồ vật – với đầy thiếu sót – liệu có ngạc nhiên khi nhiều người trong chúng ta đối xử với chính mình một cách bạo lực?

Chúng ta sử dụng NVC để đánh giá bản thân theo cách giúp tạo ra sự học hỏi và trưởng thành, thay vì sự thù ghét bản thân.

Một khía cạnh quan trọng của việc thay thế sự bạo lực này bằng lòng trắc ẩn là cách chúng ta đánh giá bản thân trong mỗi khoảnh khắc. Vì chúng ta muốn bất kỳ điều gì mình làm đều góp phần làm giàu đẹp cuộc sống, điều quan trọng là chúng ta biết cách đánh giá bản thân theo cách giúp chúng ta học hỏi và trưởng thành từ những trải nghiệm của mình. Không may, thay vì như vậy, cách chúng ta đã được dạy để đánh giá bản thân lại thường tạo ra sự thù ghét bản thân.

Trắc ẩn với mình khi mắc lỗi

Trong các khóa đào tạo, tôi thường yêu cầu học viên nhớ lại một việc họ đã làm mà họ ước gì mình đã không làm. Sau đó, họ được yêu cầu nghĩ về điều mình đã nói với bản thân khi thực hiện hành động mà chúng ta thường gọi là “lỗi lầm” đó. Những câu trả lời phổ biến là: “Mình thật ngu ngốc”, “Mình thật ích kỷ”, “Có vấn đề gì với mình vậy?”, “Mình luôn làm mọi chuyện rối tung lên”, vv...

Những câu trả lời này cho thấy nhiều người trong chúng ta đã được dạy để phán xét hành vi của mình là xấu xa, hay sai trái, và rằng chúng ta xứng đáng bị trừng phạt vì đã thực hiện hành vi đó. Thay vì học hỏi và trưởng thành từ lỗi lầm của mình, chúng ta lại trở nên thù ghét bản thân. Thật bi kịch!

Ngay cả khi chúng ta “học được một bài học” từ việc phán xét bản thân một cách cay nghiệt, tôi cũng quan ngại về bản chất của nguồn năng lượng đằng sau sự học hỏi và thay đổi đó. Tôi muốn con người chúng ta thay đổi bởi chúng ta có sự nhận thức rõ ràng về lợi ích của sự thay đổi đối với cuộc sống của mình và của người khác, thay vì bởi những năng lượng tiêu cực như cảm giác xấu hổ hay tội lỗi.

Nếu đánh giá bản thân theo cách khiến mình cảm thấy xấu hổ, và chúng ta thay đổi hành vi của mình, thì chúng ta đang để sự học hỏi và trưởng thành của mình được dẫn dắt bởi lòng thù ghét bản thân. Cảm giác xấu hổ là một loại của lòng thù ghét bản thân, và những hành động xuất phát từ cảm giác này không phải là những hành động tự do và vui vẻ. Ngay cả khi chủ đích của chúng ta là hành xử với nhiều sự quan tâm và tử tế hơn, nếu người khác cảm nhận được sự tội lỗi hay xấu hổ đằng sau những hành động của chúng ta, thì họ ít có khả năng đón nhận chúng một cách trọn vẹn như khi động lực của chúng ta đơn thuần là mong muốn làm giàu đẹp cuộc sống.

Trong ngôn ngữ của chúng ta, có một vài từ có sức mạnh tạo ra cảm giác xấu hổ và tội lỗi. Những từ này đã ăn sâu vào tâm thức của chúng ta đến nỗi nhiều người không thể tưởng tượng được làm thế nào để sống mà không có chúng. Một là từ “nên”, như trong “Mình nên hiểu biết hơn” hay “Mình không nên làm điều đó.” Phần lớn thời gian khi chúng ta dùng từ này với bản thân, chúng ta cảm thấy phản kháng đối với việc học hỏi, vì “nên” hàm ý rằng không có sự lựa chọn. Con người chúng ta, khi nghe thấy bất kỳ một loại mệnh lệnh nào, có khuynh hướng cảm thấy phản kháng vì nó đe dọa nhu cầu về sự tự trị – một nhu cầu lớn về sự lựa chọn – của chúng ta. Chúng ta có phản ứng này ngay cả khi đó là một mệnh lệnh mà chúng ta tự đưa ra cho chính mình bằng từ “nên.”

Tránh nói với bản thân “nên” hay “phải” làm gì.

Một loại mệnh lệnh tương tự mà chúng ta tự đưa ra cho chính mình xuất hiện trong câu: “Điều mình làm thật tồi tệ. Mình thực sự phải làm một điều gì đó về việc này!”. Dành một khoảnh khắc để nghĩ về tất cả những người mà bạn đã từng nghe họ nói: “Mình nên bỏ thuốc lá” hay “Mình phải tập thể dục nhiều hơn.” Họ cứ nói điều họ “phải” làm và họ cứ cảm thấy phản kháng đối với chính điều đó, vì con người chúng ta không muốn trở thành những nô lệ. Chúng ta không muốn làm theo những mệnh lệnh dưới dạng “nên” và “phải”, dù cho chúng đến từ bên ngoài hay bên trong chính chúng ta. Ngay cả khi chúng ta miễn cưỡng làm theo chúng, hành động ấy cũng xuất phát từ nguồn năng lượng không có sự vui vẻ và tự do.

Chuyển hóa những lời phán xét và ra lệnh cho bản thân

Những lời phán xét bản thân, tương tự như mọi lời phán xét khác, là cách thể hiện đầy “bi kịch” của những nhu cầu không được đáp ứng.

Việc chúng ta thường xuyên giao tiếp với bản thân dưới dạng những lời phán xét, chỉ trích và ra lệnh là dấu hiệu cho thấy chúng ta đang nhìn nhận chính mình như một đồ vật, hơn là một con người. Một tiền đề cơ bản của NVC là: bất cứ khi nào chúng ta phán xét ai đó là sai trái hay xấu xa, thì điều chúng ta thực sự đang nói là người đó đang hành xử không hòa hợp với những nhu cầu và giá trị của chúng ta. Nếu người mà chúng ta đang phán xét là chính bản thân, thì điều chúng ta đang nói là: “Tôi đang hành xử không hòa hợp với những nhu cầu và giá trị của chính mình.” Tôi tin rằng nếu chúng ta học cách đánh giá bản thân dựa trên việc liệu những nhu cầu và giá trị của chúng ta có đang được đáp ứng hay không, thì chúng ta sẽ có nhiều khả năng học hỏi từ sự đánh giá đó hơn.

Do đó, khi chúng ta mắc một lỗi lầm nào đó, thách thức của chúng ta là đánh giá bản thân theo cách (1) tạo ra sự thay đổi theo hướng tích cực hơn, và (2) làm điều đó từ sự tôn trọng và lòng trắc ẩn đối với bản thân, thay vì từ lòng thù ghét chính mình, cảm giác xấu hổ hay tội lỗi.

Sự hối tiếc trong NVC

Sau một quãng thời gian dài bị xã hội dạy để phán xét mọi thứ là tốt – xấu, đúng – sai, có lẽ đã quá trễ để hầu hết chúng ta có thể rèn luyện tâm trí mình suy nghĩ đơn thuần dựa trên những nhu cầu và giá trị. Tuy nhiên, nếu chúng ta có thể học cách lắng nghe những cảm xúc và nhu cầu đằng sau những lời phán xét khi giao tiếp với người khác, thì chúng ta cũng có thể học cách làm điều tương tự khi giao tiếp với chính mình.

Ví dụ, khi mắc lỗi lầm và nhận ra mình đang phán xét bản thân (“Mình lại làm mọi thứ rối tung lên!”), chúng ta có thể dừng lại và tự hỏi: “Đằng sau lời phán xét này, nhu cầu nào của mình đang không được đáp ứng?” Khi kết nối với nhu cầu – có thể là nhiều tầng nhu cầu, chúng ta sẽ nhận ra một sự chuyển biến lớn trong cơ thể. Thay vì sự xấu hổ, tội lỗi, hay trầm cảm, những cảm xúc với năng lượng tiêu cực thường xuất hiện khi tự chỉ trích bản thân, chúng ta sẽ trải nghiệm những cảm xúc khác. Đó có thể là buồn bã, thất vọng, sợ hãi..., những cảm xúc mà Tạo hóa đã ban cho chúng ta với mục đích để chúng ta theo đuổi và đáp ứng những nhu cầu và giá trị của mình. Tác động của những cảm xúc này đối với tâm hồn và cơ thể chúng ta tích cực hơn rất nhiều so với tác động của sự xấu hổ, tội lỗi, và trầm cảm.

Sự hối tiếc trong NVC: kết nối với những cảm xúc và nhu cầu đằng sau những lời phán xét bản thân liên quan đến lỗi lầm mà chúng ta đã mắc phải.

Tóm lại, sự hối tiếc trong NVC là quá trình kết nối với những cảm xúc và nhu cầu đằng sau những lời phán xét bản thân liên quan đến lỗi lầm mà chúng ta đã mắc phải. Đó là sự hối tiếc giúp chúng ta học hỏi và trưởng thành từ trải nghiệm của mình mà không chỉ trích hay thù ghét bản thân. Chúng ta nhận ra mình đã hành xử không hòa hợp với những nhu cầu và giá trị của chính mình, và chúng ta sẵn lòng cảm nhận những cảm xúc sinh ra từ sự nhận thức đó. Khi tập trung vào nhu cầu của bản thân, một cách tự nhiên, chúng ta sẽ hướng đến việc tìm những cách thức sáng tạo để đáp ứng nhu cầu ấy. Ngược lại, khi chúng ta chỉ trích bản thân, việc đó có khuynh hướng chỉ khiến chúng ta bị mắc kẹt trong sự thù ghét chính mình.

Tha thứ cho bản thân

Sự tha thứ cho bản thân trong NVC: kết nối với nhu cầu đã khiến chúng ta có hành vi trong quá khứ mà giờ đây chúng ta hối hận.

Sau khi đã kết nối với những cảm xúc và nhu cầu đằng sau những lời phán xét bản thân liên quan đến lỗi lầm mà chúng ta đã mắc phải, cần đi thêm một bước nữa: kết nối với nhu cầu đã khiến chúng ta có hành vi trong quá khứ mà giờ đây chúng ta hối hận. Chúng ta tự hỏi: “Khi lựa chọn hành xử như vậy, tôi đã cố gắng đáp ứng nhu cầu nào của bản thân?” Tôi tin rằng mọi hành vi của con người đều xuất phát từ mong muốn đáp ứng một nhu cầu hoặc giá trị nào đó, dù cho đôi khi hành vi ấy lại không đáp ứng được một nhu cầu hoặc giá trị khác và khiến chúng ta hối hận. Khi chúng ta có thể kết nối với những nhu cầu và giá trị khác nhau đó, sự tha thứ cho bản thân (self-forgiveness) sẽ diễn ra một cách tự nhiên.

Tóm lại, một khía cạnh quan trọng của lòng trắc ẩn với bản thân là khả năng đồng cảm với những phần khác nhau bên trong mình: (1) phần đang hối hận về một hành vi trong quá khứ, và (2) phần đã lựa chọn hành vi đó. Toàn bộ quá trình này giúp giải phóng chúng ta khỏi sự thù ghét bản thân để có thể học hỏi và trưởng thành từ trải nghiệm của mình.

Bài học từ bộ com-lê chấm bi

Tôi muốn kể một câu chuyện cá nhân để minh họa những điều trên. Một ngày trước một buổi nói chuyện quan trọng, tôi đã mua một bộ com-lê màu xám nhạt để mặc. Vào cuối buổi nói chuyện, tôi đã bị bao quanh bởi rất nhiều người tham dự, hỏi xin địa chỉ, chữ ký và những thông tin khác của tôi. Do còn có một cuộc hẹn khác, tôi nguệch ngoạc ký và viết lên những mảnh giấy được dúi trước mặt mình. Khi vội vàng chạy ra cửa, tôi cắm cây viết – chưa đậy nắp – vào túi chiếc áo vest. Khi đã ra ngoài, tôi nhận ra một điều kinh khủng: bộ com-lê đẹp đẽ giờ đây có đầy những vết chấm bi!

Hai mươi phút sau đó, tôi dằn vặt chính mình: “Sao mày lại bất cẩn như thế? Mày thật ngu ngốc!”. Càng chỉ trích bản thân, tôi càng cảm thấy tức giận, xấu hổ và tội lỗi. May thay, sau 20 phút, tôi nhận ra mình đang làm gì. Tôi dừng lại và tự hỏi: “Đằng sau lời phán xét bản thân là ‘bất cẩn’ và ‘ngu ngốc’, nhu cầu nào của mình đang không được đáp ứng?”

Ngay lập tức, tôi nhận ra mình có nhu cầu chăm sóc tốt hơn cho bản thân: để ý nhiều hơn đến nhu cầu của chính mình trong khi cố gắng đáp ứng nhu cầu của người khác. Ngay khi tôi kết nối với nhu cầu này của mình, những cảm xúc bên trong tôi thay đổi. Tôi cảm thấy buồn, nhưng không còn cảm thấy tức giận, xấu hổ và tội lỗi. Cơ thể tôi vì thế mà cũng trở nên nhẹ nhõm hơn.

Tiếp theo, tôi chuyển sự chú tâm vào nhu cầu mà tôi đã cố gắng đáp ứng khi cắm cây bút chưa đậy nắp vào túi chiếc áo vest. Tôi nhận ra mình làm thế bởi sự quan tâm đến nhu cầu của người khác: tôi muốn đến đúng giờ cho cuộc hẹn tiếp theo. Và khi quan tâm đến nhu cầu của người khác, tôi lại không dành thời gian làm điều tương tự cho chính mình. Lúc này, thay vì tự chỉ trích như ban đầu, tôi cảm thấy một lòng trắc ẩn lớn đối với bản thân dâng đầy trong cơ thể.

Lòng trắc ẩn với bản thân: ý thức về tất cả những phần khác nhau bên trong mình, nhận ra những nhu cầu và giá trị của mỗi phần.

Trong lòng trắc ẩn ấy, tôi có thể ý thức về cả hai nhu cầu: (1) quan tâm và chăm sóc nhu cầu của chính mình, và (2) quan tâm và chăm sóc nhu cầu của người khác. Từ đó, tôi có thể nghĩ ra những cách hành xử khác hiệu quả hơn trong những tình huống tương tự. Việc rút kinh nghiệm như vậy sẽ trở nên khó khăn hơn nếu tôi vẫn bị mắc kẹt trong lòng thù ghét chính mình.

Đừng làm bất cứ điều gì không mang tính vui chơi!

Chúng ta muốn đưa ra những lựa chọn xuất phát từ động lực làm giàu đẹp cho cuộc sống, thay vì từ sự sợ hãi, tội lỗi, xấu hổ, hoặc cảm giác về nghĩa vụ.

Bên cạnh việc trắc ẩn với chính mình khi chúng ta mắc lỗi lầm, một khía cạnh khác của lòng trắc ẩn với bản thân mà tôi muốn nhấn mạnh là năng lượng đằng sau mọi hành động của chúng ta. Khi tôi nói: “Đừng làm bất cứ điều gì không mang tính vui chơi!”, một vài người xem điều đó là cực đoan, thậm chí điên rồ. Tuy nhiên, tôi thực sự tin rằng chúng ta cần học cách đưa ra những lựa chọn đơn thuần xuất phát từ mong muốn làm giàu đẹp cho cuộc sống, thay vì từ sự sợ hãi, tội lỗi, xấu hổ, hoặc cảm giác về nghĩa vụ. Khi động lực duy nhất đằng sau một hành động của chúng ta là làm cuộc đời trở nên tươi đẹp hơn cho bản thân và người khác, thì ngay cả công việc vất vả nhất cũng có yếu tố vui chơi trong đó. Ngược lại, một hoạt động mang tính vui chơi nhưng nếu xuất phát từ sự sợ hãi, tội lỗi, xấu hổ, hoặc cảm giác về nghĩa vụ thì sẽ mất đi niềm vui và tạo ra sự phản kháng.

Trong Chương 2, chúng ta đã xem xét việc thay thế ngôn ngữ phủ nhận sự lựa chọn bằng ngôn ngữ thừa nhận sự lựa chọn. Nhiều năm trước, tôi bắt đầu làm một hoạt động giúp gia tăng đáng kể sự hạnh phúc trong cuộc đời mình, đồng thời giảm bớt sự xấu hổ, tội lỗi và trầm cảm. Tôi sẽ chia sẻ nó ở đây để giúp bạn cũng có thể sống cuộc đời mình với nhiều niềm vui hơn, bằng cách luôn ý thức rõ về nhu cầu làm giàu đẹp cho cuộc sống đằng sau mọi việc mình làm.

Chuyển từ “Tôi phải...” sang “Tôi lựa chọn ...”

Bước 1

Đầu tiên, bạn hãy viết ra trên một tờ giấy tất cả những công việc trong cuộc đời mình mà bạn thấy chán ghét khi thực hiện, nhưng bạn vẫn làm vì bạn thấy mình “không có lựa chọn” và “phải” làm chúng.

Khi nhìn vào danh sách dài của riêng mình, tôi nhận ra tại sao mình không hạnh phúc trong rất nhiều thời gian. Chẳng hạn, hoạt động đầu tiên trong danh sách là “viết báo cáo lâm sàng.” Hồi ấy, tôi ghét việc này, nhưng vẫn dành ít nhất một giờ mỗi ngày để làm nó. Hoạt động thứ hai là “lái xe đưa bọn trẻ đến trường.”

Bước 2

Sau khi hoàn thành danh sách, bạn hãy thừa nhận với bản thân rằng bạn đang làm những công việc này vì bạn lựa chọn làm chúng, thay vì bạn phải làm. Bạn hãy thêm những chữ “Tôi lựa chọn...” đằng trước mỗi hoạt động.

Có thể bạn sẽ thấy phản kháng với bước này như tôi. Tôi đã nói với bản thân: “Viết báo cáo lâm sàng không phải là việc mình lựa chọn làm! Mình phải làm nó. Mình là một nhà tâm lý lâm sàng. Mình phải viết những báo cáo này.”

Bước 3

Sau khi đã thừa nhận rằng bạn lựa chọn làm một công việc cụ thể, hãy kết nối với chủ đích / động lực đằng sau lựa chọn ấy bằng cách hoàn thành câu sau: “Tôi lựa chọn... vì tôi muốn...”

Ban đầu, tôi gặp khó khăn trong việc xác định động lực của mình đằng sau việc viết báo cáo lâm sàng. Tôi thấy rõ rằng những báo cáo này không hề phục vụ cho bệnh nhân của mình, vậy tại sao tôi vẫn tiếp tục dành rất nhiều công sức cho chúng? Cuối cùng, tôi nhận ra mình lựa chọn viết chỉ vì số tiền mà tôi có từ chúng. Ngay khi nhận ra điều này, tôi không bao giờ viết một bản báo cáo lâm sàng nào nữa. Tôi không thể mô tả được niềm vui mà mình cảm thấy khi nghĩ về bao nhiêu bản báo cáo mà mình đã không viết kể từ khoảnh khắc ấy 35 năm trước! Khi nhận ra tiền là động lực chính của mình, tôi lập tức thấy rằng mình có thể tìm những cách khác để chăm sóc bản thân về mặt tài chính. Trên thực tế, tôi thà moi đồ ăn trong thùng rác còn hơn viết một bản báo cáo lâm sàng nào khác.

Với mỗi lựa chọn mà bạn đưa ra, hãy ý thức về nhu cầu mà nó phục vụ.

Hoạt động tiếp theo trong danh sách của tôi là “lái xe đưa bọn trẻ đến trường.” Tuy nhiên, khi xem xét lý do đằng sau công việc này, tôi lại cảm thấy biết ơn. Các con tôi có thể dễ dàng đi bộ đến trường học gần nhà, nhưng trường học mà chúng đang theo học thì phù hợp với những giá trị giáo dục của tôi hơn rất nhiều. Kể từ đó, tôi tiếp tục lái xe đưa bọn trẻ đến trường, nhưng với một năng lượng hoàn toàn khác. Thay vì “Chết tiệt, mình lại phải đưa chúng đến trường”, tôi cảm thấy vui vì nhu cầu muốn các con nhận được chất lượng giáo dục tốt nhất của mình được đáp ứng. Dĩ nhiên, thỉnh thoảng trong lúc lái xe, tôi vẫn cần nhắc nhớ bản thân hai hoặc ba lần về động lực của mình.

Phát triển sự ý thức về động lực đằng sau những hành động của chúng ta

Khi xem xét câu: “Tôi lựa chọn... vì tôi muốn...”, bạn có thể khám phá ra những nhu cầu và giá trị quan trọng đằng sau những lựa chọn của mình, như tôi đã khám phá ra đối với việc lái xe đưa con đi học. Tôi tin rằng một khi chúng ta đã thấy rõ nhu cầu được đáp ứng bởi những hành động của mình, chúng ta sẽ tìm thấy niềm vui ngay trong những công việc khó khăn, vất vả nhất.

Tuy nhiên, đối với một vài hoạt động trong danh sách của mình, thay vì những nhu cầu và giá trị nội tại, bạn có thể khám phá ra một hoặc một số động lực bên ngoài sau:

A. VÌ TIỀN

Tiền là một loại phần thưởng bên ngoài thường gặp trong xã hội chúng ta. Trong NVC, tiền không được định nghĩa là một “nhu cầu”, mà chỉ là một trong vô số những cách thức để đáp ứng một nhu cầu nào đó. Những lựa chọn với động lực đơn thuần là tiền sẽ mất đi ý nghĩa và niềm vui.

B. VÌ SỰ CHẤP NHẬN CỦA NGƯỜI KHÁC

Giống như tiền, “sự chấp nhận của người khác” là một loại phần thưởng bên ngoài. Từ nhỏ, chúng ta đã được dạy để tìm kiếm loại phần thưởng này. Ở trường, thầy cô khen thưởng khi chúng ta đạt điểm cao và trừng phạt khi chúng ta đạt điểm thấp. Ở nhà, bố mẹ khen thưởng khi chúng ta là “con ngoan” và trừng phạt khi chúng ta là “con hư”. Do vậy, khi lớn lên, chúng ta tin rằng ý nghĩa của cuộc sống là được người khác chấp nhận, mỉm cười, đề cao, khen ngợi. Từ đó, chúng ta cố gắng làm mọi thứ để người khác thích mình và tránh làm những việc khiến họ không thích mình.

Thật bi kịch khi nhiều người trong chúng ta cố gắng rất nhiều để “mua” tình yêu của người khác, thậm chí bằng cách phủ nhận những nhu cầu và giá trị của chính mình. Trên thực tế, khi chúng ta sống đúng với những giá trị của chính mình, chúng ta sẽ thấy người khác tôn trọng chúng ta. Và việc làm đó mang lại cho chúng ta niềm vui mà sự chấp nhận của người khác không bao giờ có thể mang lại.

C. ĐỂ TRÁNH BỊ TRỪNG PHẠT

Một vài người trong chúng ta đóng thuế chủ yếu để tránh bị trừng phạt, và do đó, chúng ta cảm thấy có phần bực bội khi làm công việc này hàng năm. Tuy nhiên, khi còn nhỏ, tôi nhớ ông nội mình và bố mình cảm thấy rất khác về việc đóng thuế. Họ là dân nhập cư vào Mỹ từ Nga và mong muốn hỗ trợ một chính phủ mà họ tin rằng đang phục vụ người dân, thay vì đàn áp, bóc lột như cách mà Sa hoàng đã làm. Tưởng tượng số tiền đóng thuế của mình được sử dụng để mang lại lợi ích cho nhiều người, họ thực sự cảm thấy vui khi làm việc đó.

D. ĐỂ TRÁNH CẢM GIÁC TỘI LỖI

Có thể có một vài công việc mà chúng ta làm chỉ để tránh cảm giác tội lỗi. Chúng ta sợ rằng nếu không làm chúng, thì chúng ta sẽ phải nghe những lời phán xét cay nghiệt từ chính mình, chẳng hạn như: “Mình thật ngu ngốc”, hay “Mình thật tồi tệ.” Nếu chúng ta làm một việc gì đó chỉ để tránh cảm giác tội lỗi, thì sớm hay muộn chúng ta cũng sẽ chán ghét nó.

E. ĐỂ TRÁNH CẢM GIÁC XẤU HỔ

Ý thức về những hành động với động lực là tiền, sự chấp nhận của người khác, nỗi sợ hãi, cảm giác xấu hổ và tội lỗi. Ý thức về cái giá mà bạn phải trả cho chúng.

Đồng thời, có thể có những công việc mà chúng ta làm chỉ để tránh cảm giác xấu hổ. Trong trường hợp này, chúng ta sợ bị người khác phán xét nếu không làm chúng. Khi chúng ta làm một việc gì đó cho người khác, động lực của chúng ta sẽ tạo ra mọi sự khác biệt. Nếu động lực của chúng ta là để tránh cảm giác xấu hổ, thì việc đó sẽ chứa đầy đau khổ. Nếu động lực của chúng ta là mong muốn đóng góp vào sự hạnh phúc của người khác, thì việc đó sẽ chứa đầy niềm vui.

F. VÌ CẢM GIÁC VỀ NGHĨA VỤ

Việc chúng ta làm một việc gì đó chỉ vì “nó là bổn phận của tôi” có thể là hành vi nguy hiểm nhất.

Khi chúng ta sử dụng ngôn ngữ phủ nhận sự lựa chọn (ví dụ, những từ như không thể, nên, phải, bắt buộc...), điều đó cho thấy hành vi của chúng ta đang xuất phát từ cảm giác về nghĩa vụ. Tôi cho rằng đây là điều nguy hiểm và bất hạnh nhất đối với xã hội và mỗi cá nhân chúng ta. Trong Chương 2, chúng ta thấy tư duy Amtssprache đã cho phép Adolf Eichmann và các sĩ quan Đức Quốc Xã đẩy hàng chục ngàn người đến cái chết một cách vô cảm như thế nào. Khi mang trong mình thứ tư duy này, chúng ta đang sống như một đồ vật vô tri vô giác, thay vì một con người với những nhu cầu và giá trị của riêng mình.

Sau khi xem xét danh sách của mình, bạn có thể quyết định dừng lại một vài công việc, như tôi đã làm đối với việc viết báo cáo lâm sàng. Mặc dù nghe có vẻ cực đoan, việc tìm thấy niềm vui trong mọi việc chúng ta làm là có thể. Tôi tin rằng chúng ta càng sống với động lực làm giàu đẹp cho cuộc sống, chúng ta càng đang thể hiện lòng trắc ẩn đối với chính mình.

Tổng kết

Sự ứng dụng quan trọng nhất của NVC có lẽ là trong cách chúng ta đối xử với chính mình. Khi mắc lỗi lầm, thay vì bị mắc kẹt trong sự phán xét bản thân, chúng ta có thể áp dụng NVC để chấp nhận, tha thứ cho chính mình và học hỏi, trưởng thành. Bằng việc đánh giá bản thân dựa trên những nhu cầu và giá trị của mình, chúng ta có thể tạo ra sự thay đổi xuất phát từ mong muốn làm giàu đẹp cho cuộc sống của bản thân và của người khác, thay vì từ sự xấu hổ, tội lỗi, tức giận hay trầm cảm.

Chúng ta cũng nuôi dưỡng lòng trắc ẩn với bản thân bằng cách mỗi ngày lựa chọn hành động với động lực là mong muốn làm giàu đẹp cho cuộc sống, thay vì là những phần thưởng bên ngoài, nỗi sợ bị trừng phạt, sự tội lỗi, xấu hổ, hoặc cảm giác về nghĩa vụ. Nếu chúng ta xem lại những hoạt động mà mình chán ghét và thực hiện bước chuyển từ “Tôi phải làm” sang “Tôi lựa chọn làm”, chúng ta có thể tìm thấy nhiều niềm vui và sự trọn vẹn hơn trong cuộc đời mình.

Nguồn: TVE-4U
Được bạn: Mọt Sách đưa lên
vào ngày: 18 tháng 11 năm 2026

« Lùi Tiến »

💬 Thảo luận

Chưa có bình luận nào — hãy là người đầu tiên chia sẻ cảm nhận của bạn!

Đăng nhập để tham gia bình luận.