“Khoảng tám hoặc chín giờ sáng, tôi trở lại chiếc ghế bằng kim loại vàng nơi tôi từng ngắm nhìn thế gian vào buổi chiều ngày đầu đặt chân tới. Tôi nhớ lại những kết luận vội vàng của mình vào buổi tối hôm đó và không khỏi bật cười cay đắng trước sự tự tin của bản thân. Trước mắt tôi vẫn là khung cảnh tươi đẹp ấy, những tán lá xum xuê ấy, những cung điện lộng lẫy và đền đài hoang phế ấy, cùng dòng sông bạc uốn lượn giữa những bờ sông màu mỡ. Bộ y phục rực rỡ của những con người xinh đẹp đang dập dìu qua lại dưới những tán cây. Vài người đang tắm ở đúng chốn tôi từng cứu Weena, và điều đó bất chợt nhói lên trong tim tôi một nỗi đau buốt giá. Và như những vết nhơ bôi hoen cảnh quan, những mái vòm vẫn nhô lên trên các lối dẫn vào Thế giới Ngầm. Giờ đây tôi đã hiểu vẻ đẹp của cư dân Thế giới Trên che giấu những gì. Ngày tháng của họ thật dễ chịu, dễ chịu chẳng khác nào bầy gia súc thảnh thơi trên đồng cỏ. Cũng như loài vật, họ chẳng biết đến kẻ thù và chẳng cần lo toan mưu tính. Và kết cục của họ cũng y như vậy.

“Tôi đau đớn khi nghĩ rằng giấc mơ của trí tuệ loài người lại ngắn ngủi biết bao. Nó đã tự sát. Nó đã cắm cúi hướng tới sự thoải mái và sung túc, tới một xã hội cân bằng với phương châm an ninh và trường tồn làm đầu; và cuối cùng thì nó đã đạt được ước nguyện—để rồi rơi vào cái kết cục này. Đã có thời, đời sống và tài sản hẳn đã đạt đến mức an toàn tuyệt đối. Giới nhà giàu được bảo đảm về tài sản và sự tiện nghi, còn người lao động được bảo đảm về cuộc sống và công việc. Chắc hẳn trong thế giới hoàn hảo đó, chẳng còn vấn đề kẻ thất nghiệp hay câu hỏi xã hội nào bỏ ngỏ. Và một sự yên tĩnh tuyệt vời đã bao trùm.

“Có một quy luật tự nhiên mà chúng ta thường bỏ quên: tính linh hoạt của trí tuệ chính là sự bù đắp cho biến đổi, hiểm nguy và gian khó. Một loài vật hoàn toàn hòa hợp với môi trường sống của nó chẳng khác nào một cỗ máy hoàn hảo. Tự nhiên sẽ không bao giờ đánh thức trí tuệ chừng nào thói quen và bản năng còn hữu dụng. Sẽ chẳng có trí tuệ ở nơi nào không có sự thay đổi và không cần sự thay đổi. Chỉ những loài vật nào phải đối mặt với muôn vàn nhu cầu và hiểm nguy đa dạng mới có được trí tuệ.

“Thế nên, theo tôi thấy, con người ở Thế giới Trên đã trượt dài về phía vẻ đẹp yểu điệu, yếu đuối, còn Thế giới Ngầm thì chìm đắm trong nền công nghiệp thuần túy máy móc. Nhưng ngay cả đối với sự hoàn hảo về mặt máy móc ấy, trạng thái hoàn mỹ kia vẫn thiếu đi một thứ—sự trường tồn tuyệt đối. Rõ ràng là theo thời gian, việc nuôi sống Thế giới Ngầm, dẫu được thực hiện bằng cách nào đi nữa, đã trở nên đứt gãy. Mẹ Tự nhiên, kẻ bị gạt ra lề trong vài ngàn năm, đã quay trở lại, và bà bắt đầu từ cõi dưới. Thế giới Ngầm vốn gắn liền với máy móc—dù hoàn hảo đến đâu thì vẫn đòi hỏi chút ít tư duy vượt ra ngoài thói quen—nên có lẽ họ buộc phải giữ lại nhiều sáng kiến hơn một chút, dù nghèo nàn hơn về mọi phẩm chất con người khác so với cư dân cõi trên. Và khi nguồn thịt khác cạn kiệt, họ đã quay sang thứ mà thói quen lâu đời từng cấm đoán. Đó là những gì tôi đã thấy trong cái nhìn cuối cùng về thế giới năm Tám trăm linh hai ngàn bảy trăm linh một. Đó có thể là một lời giải thích sai lầm như trí tuệ phàm trần có thể bịa ra. Nhưng sự việc đã hiển hiện trước mắt tôi như thế đấy, và tôi xin kể lại cho các anh nghe như vậy.

“Sau bao mệt mỏi, xôn xao và kinh hoàng của những ngày qua, bất chấp nỗi buồn đau trong lòng, chiếc ghế này cùng khung cảnh thanh bình và ánh nắng ấm áp thực sự rất dễ chịu. Tôi vô cùng mỏi mệt và buồn ngủ, chẳng mấy chốc những suy ngẫm triết lý của tôi đã chuyển thành những giấc gật gà. Chợt nhận ra điều đó, tôi liền tự nhắc mình, rồi ngả người nằm dài trên thảm cỏ để tận hưởng một giấc ngủ dài sảng khoái.

“Tôi tỉnh dậy khi trời vừa chạng vạng tối, ngay trước lúc hoàng hôn. Giờ đây tôi cảm thấy yên tâm rằng mình sẽ không bị đám Morlocks tóm gọn khi đang lơ mơ nữa. Vươn vai duỗi thể, tôi bước xuống sườn đồi hướng về phía Nhân sư Trắng. Một tay tôi cầm thanh xà beng, tay kia mân mê hộp diêm trong túi áo.

“Và rồi một điều hoàn toàn bất ngờ đã xảy ra. Khi tôi đến gần bệ tượng nhân sư, tôi phát hiện ra những cánh cửa đồng đang mở. Chúng đã trượt xuống các rãnh ngầm.

“Thấy vậy, tôi khựng lại ngay trước cửa, ngập ngừng không dám bước vào.

“Bên trong là một căn phòng nhỏ, và trên một bục cao ở góc phòng chính là Cỗ máy Thời gian. Tôi đang mang những chiếc cần gạt nhỏ trong túi. Thế là, sau bao nhiêu sự chuẩn bị công phu để vây hãm Nhân sư Trắng, tôi lại gặp một sự đầu hàng ngoan ngoãn đến thế. Tôi vứt thanh sắt đi, tiếc nuối tự hỏi sao mình chưa kịp dùng đến nó.

“Một ý nghĩ bất chợt lóe lên trong đầu khi tôi cúi người bước qua ngưỡng cửa. Ít nhất là có lúc, tôi đã nắm bắt được cách tư duy của lũ Morlocks. Nén lại một tràng cười chực bật ra, tôi bước qua khung cửa bằng đồng và tiến thẳng tới Cỗ máy Thời gian. Tôi ngạc nhiên khi thấy nó đã được lau chùi và tra dầu cẩn thận. Từ dạo đó, tôi vẫn luôn nghi ngờ rằng lũ Morlocks thậm chí đã tháo tung cỗ máy ra một phần trong lúc mày mò theo cái cách tối tăm u mê của chúng để tìm hiểu công dụng của nó.

“Lúc tôi đang đứng ngắm nghía nó, tìm thấy niềm vui chỉ bằng việc chạm vào cơ cấu của cỗ máy, thì điều tôi vẫn đinh ninh đã xảy ra. Những tấm đồng bất ngờ trượt lên và đập sầm vào khung cửa với một tiếng leng keng khô khốc. Tôi đã rơi vào bóng tối—bị sập bẫy. Lũ Morlocks hẳn đã nghĩ thế. Nghe vậy, tôi liền khúc khích cười đầy khoái chí.

“Tôi đã có thể nghe thấy tiếng cười khúc khích rì rầm của chúng khi chúng đang tiến về phía mình. Với vẻ hết sức bình tĩnh, tôi cố quẹt diêm. Tôi chỉ việc lắp các cần gạt vào rồi chuồn đi như một bóng ma. Nhưng tôi đã quên béng mất một chi tiết nhỏ. Loại diêm đó lại là cái loại oái oăm chỉ bén lửa khi quẹt vào vỏ bao.

“Các anh có thể tưởng tượng sự điềm tĩnh của tôi bay biến đi đâu sạch. Lũ quái vật nhỏ bé đã áp sát tôi. Một tên chạm vào người tôi. Tôi vung tay quất một cú thật mạnh trong bóng tối vào bọn chúng bằng những chiếc cần gạt, rồi bắt đầu lồm cồm leo lên yên cỗ máy. Hết bàn tay này đến bàn tay khác chồm tới túm lấy tôi. Rồi tôi cứ thế phải vật lộn với những ngón tay bám dai như đỉa của chúng để tranh giành mấy chiếc cần gạt, đồng thời sờ soạng tìm cho ra những cái chốt để lắp cần vào. Quả thực, có chiếc chúng suýt giật mất khỏi tay tôi. Khi nó tuột khỏi tay, tôi đành phải dùng đầu húc bừa vào bóng tối—tôi nghe rõ tiếng cái sọ của tên Morlocks kêu lốp bốp—mới giành lại được. Cuối cùng thì cuộc hỗn chiến này, tôi nghĩ, còn ngàn cân treo sợi tóc hơn cả trận chiến trong rừng.

“Nhưng rồi cuối cùng chiếc cần cũng được lắp vào và gạt mạnh sang một bên. Những bàn tay đang bám víu liền tuột khỏi người tôi. Bóng tối ngay lập tức tan biến khỏi tầm mắt. Tôi thấy mình chìm trong ánh sáng xám xịt và cảnh tượng hỗn độn mà tôi đã kể lại cho các anh nghe.”