Tôi không phải là người Pháp “gốc”. “Gốc” của tôi, tôi tìm kiếm đã lâu, tôi từng mơ được có gốc từ vùng Bretagne hay Perigord. Bây giờ thì tôi biết gốc của tôi ở đâu. Cách trung tâm Hà Nội 20 phút, có một làng nhỏ, nơi ấy tất cả mọi người hoặc gần như tất cả đều mang họ như tôi: làng họ Bùi. Làng có tên là làng Sét. Tổ tiên của tôi đã sinh ra ở đây, cưới nhau ở đây rồi cũng được chôn ở đây. Trước khi tới đây tôi đã tưởng đó là một ngoại ô vô hồn. Giờ đây tôi lại phát hiện một nơi chốn thuộc về thời đại khác. Gần chùa, cây đa thiêng rễ ngoằn ngoèo giống cây baobab được vẽ cho Hoàng Tử Bé. Những cây bưởi hoa nở như mây. Một con gà trống uể oải bước đi trong những ngõ nhỏ đầy bụi và cỏ dại mọc từ kẽ gạch lát đường. Một người ông họ mở cửa đón tôi, mặt nhọn, tay khô và xương xẩu, mỉm cười như thể đã đợi tôi từ lâu lắm rồi. Ông đưa cho tôi cuốn gia phả. Tôi nhận ra tên cha tôi và tên của chị em chúng tôi. Rồi bao nhiêu cành, nhánh, đất nước: Canada, Mỹ, Pháp, Úc. Trong số bộ tộc khổng lồ này chỉ còn bốn người hiện đang sống ở Hà Nội. Tôi là người đầu tiên của nhánh gia đình phân tán ấy quay về làng. Ông dẫn tôi ra mộ của cụ tôi. Chúng tôi cùng đốt hương. Trước mắt tôi, khói bay thành những cuộn mảnh mai, và tôi nhấm nháp mùi thơm ấy, thật dịu dàng, quyện làm một với mùi của bà ngoại tôi và ngôi nhà của ông bà ở Les Ulis. Mùi thơm ấy, đó là ký ức về những người quá cố trong gia đình chúng tôi.

“Theo lẽ thường thì cha cháu, con trai duy nhất trong nhà, có trách nhiệm thờ cúng tổ tiên. Nhưng hôm nay cháu thay mặt bố cháu”.