Felix Young đã vẽ xong bức chân dung của Gertrude, và sau đó anh tiếp tục chuyển lên vải vóc những đường nét của nhiều thành viên trong vòng tròn xã giao mà có thể nói, anh đã tạm thời trở thành tâm điểm và trục xoay của họ. Tôi e rằng phải thừa nhận anh là một họa sĩ rất biết nịnh nọt người mẫu, đồng thời truyền cho họ một vẻ duyên dáng lãng mạn có được một cách quá dễ dàng và rẻ mạt chỉ với một trăm đô-la trả cho một chàng trai trẻ khiến cho việc “làm mẫu ngồi” trở nên vô cùng thú vị. Bởi vì Felix nhận tiền công cho các bức họa của mình, và anh chẳng hề giấu giếm sự thật rằng khi hướng bước chân về thế giới phương Tây, lòng tò mò đầy thiện chí đã song hành cùng mong muốn cải thiện hoàn cảnh sống của bản thân. Anh vẽ chân dung ông chú hệt như thể ông Wentworth chưa bao giờ tỏ ra ngần ngại trước thử nghiệm đó; và vì anh đạt được mục đích của mình chỉ bằng sự dịu dàng pha chút cương quyết, thiết tưởng cũng công bằng khi nói thêm rằng anh không để cho cụ già cho mình bất cứ thứ gì ngoài thời gian. Một buổi sáng mùa hè, anh luồn tay mình vào tay ông Wentworth — rất ít cánh tay từng được luồn vào tay ông Wentworth — rồi dẫn ông băng qua khu vườn, dọc theo con đường mòn để đến căn studio mà anh đã dựng tạm trong ngôi nhà nhỏ giữa những tán cây táo.
Người đàn ông nghiêm nghị cảm thấy bản thân ngày càng bị mê hoặc bởi người cháu trai tài hoa của mình, người có tuổi trẻ tươi mới và cởi mở mang trong mình cả một kho tàng trải nghiệm vô cùng phong phú. Ông có cảm giác rằng Felix hẳn phải biết rất nhiều điều; ông rất muốn tìm hiểu xem chàng trai nghĩ gì về những vấn đề mà từ trước đến nay, những cuộc trò chuyện của chính ông luôn mang tính hình thức còn kiến thức lại mơ hồ. Felix có lối đánh giá các hành vi con người một cách tự tin và sắc sảo đến vui tai, khiến ông Wentworth dần dần sinh lòng ghen tỵ; nó tựa như việc chỉ trích người khác đã trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết. Đối với ông Wentworth, việc đưa ra một nhận định — chẳng hạn như về hạnh kiểm của ai đó — cũng giống như việc hì hục dò dẫm ổ khóa với một chiếc chìa được chọn một cách ngẫu nhiên. Ông có cảm giác mình đang đi khắp thế gian với một chùm những công cụ vô tích sự ấy giắt bên hông. Trái lại, người cháu trai của ông chỉ cần một cái xoay cổ tay là có thể mở toang bất kỳ cánh cửa nào khéo léo như một tên trộm ngựa. Ông cảm thấy buộc phải duy trì cái khuôn phép xã hội rằng người chú bao giờ cũng thông thái hơn đứa cháu, dẫu cho ông chỉ có thể duy trì nó bằng cách ngồi im lặng lắng nghe dòng trò chuyện nhanh nhạy, nhẹ nhàng và liên tục của Felix. Thế nhưng rồi cũng đến ngày ông phá vỡ sự nhất quán ấy và suýt nữa thì cất lời xin lời khuyên từ người cháu.
“Cháu đã bao giờ nghĩ đến chuyện định cư ở Hoa Kỳ chưa?” ông hỏi vào một buổi sáng, khi Felix đang say sưa múa cọ.
“Thưa chú kính yêu,” Felix đáp, “xin lỗi chú nếu câu hỏi của chú làm cháu mỉm cười đôi chút. Trước hết, cháu chưa bao giờ ấp ủ một ý niệm nào cả. Những ý niệm thường hay đến ‘giải khuây’ cho cháu; nhưng cháu e rằng mình chưa bao giờ thực sự vạch ra một kế hoạch nào. Cháu biết chú định nói gì; hay đúng hơn, cháu biết chú đang nghĩ gì, vì cháu không nghĩ là chú sẽ thốt ra điều đó — rằng đây là một thái độ rất phù phiếm và lỏng lẻo trong tư tưởng của cháu. Quả thực là vậy; nhưng bản tính cháu vốn dĩ thế; cháu đón nhận mọi thứ theo cách chúng đến, và thế nào cũng có cái mới nối tiếp cái cũ. Thứ hai, cháu chưa bao giờ có ý định định cư cả. Cháu không thể định cư được, thưa chú; cháu không phải là một kẻ đi khai hoang lập nghiệp. Cháu biết đó là điều mà những người tha hương thường làm khi đến đây; họ luôn định cư. Nhưng cháu thì — để trả lời câu hỏi của chú — chưa hề ấp ủ ý niệm đó.”
“Ý cháu là sẽ trở về châu Âu và tiếp tục lối sống lang bạt kỳ hồ của mình sao?” ông Wentworth hỏi.
“Cháu không dám chắc là mình có ý định đó hay không. Nhưng khả năng cháu quay lại châu Âu là rất cao. Suy cho cùng, cháu là một người châu Âu. Cháu cảm nhận rõ điều đó, chú biết đấy. Nó phần lớn sẽ phụ thuộc vào em gái cháu. Em ấy thậm chí còn mang chất châu Âu nhiều hơn cả cháu; ở đây, chú biết đấy, em ấy chẳng khác nào một bức tranh bị lạc mất khung cảnh vốn có của nó. Còn về việc ‘tiếp tục’ lối sống cũ, thưa chú kính yêu, thực tình cháu chưa bao giờ từ bỏ lối sống lang bạt của mình. Đối với cháu, còn gì có thể bất định hơn thế này cơ chứ?”
“Hơn thế này là hơn cái gì?” ông Wentworth hỏi, với vẻ nghiêm nghị nhạt nhòa quen thuộc.
“Chà, hơn tất cả mọi thứ chứ sao! Sống giữa mọi người theo cách thế này; cuộc sống gia đình đầy quyến rũ, tĩnh lặng và nghiêm cẩn này; kết thân với Charlotte và Gertrude; đến thăm hai mươi cô thiếu nữ rồi đi dạo cùng họ; buổi tối ngồi với chú ngoài hiên lắng nghe tiếng dế kêu, và đi ngủ lúc mười giờ.”
“Những lời miêu tả của cháu thật sinh động,” ông Wentworth nói; “nhưng ta chẳng thấy có điều gì là không đúng mực trong những gì cháu vừa kể.”
“Cháu cũng thấy vậy, thưa chú. Mọi thứ vô cùng tuyệt diệu; cháu sẽ chẳng thích thú gì nếu nó bất cứa. Cháu đảm bảo với chú rằng cháu không thích những thứ không đàng hoàng; dù cháu dám chắc là chú nghĩ ngược lại,” Felix vừa nói vừa tiếp tục miệt mài tô vẽ.
“Ta chưa bao giờ buộc tội cháu điều đó.”
“Xin chú đừng làm thế,” Felix nói, “bởi vì, chú thấy đấy, suy cho cùng thì cháu lại là một gã Philistine chính hiệu.”
“Một kẻ thực dụng hẹp hòi sao?” ông Wentworth lặp lại.
“Ý cháu là, theo cách gọi dân gian, một con người chất phác và kính sợ Chúa.” Ông Wentworth nhìn anh với vẻ dè dặt, hệt như một bậc hiền triết bị bỏ bùa mê, và Felix tiếp tục: “Cháu hy vọng mình sẽ có một tuổi già đáng kính và được tôn kính. Cháu dự định sẽ sống thật lâu. Có lẽ khó mà gọi đó là một kế hoạch; nhưng đó là một khát khao mãnh liệt — một viễn cảnh tươi hồng. Cháu sẽ là một ông già hoạt bát, thậm chí có thể hơi phù phiếm nữa là khác!”
“Thật là tự nhiên,” người chú nói với giọng điệu lên lớp, “khi con người ta khao khát kéo dài một cuộc sống dễ chịu. Có lẽ chúng ta đều có một sự ích kỷ ngầm là không muốn để niềm vui của mình phải kết thúc sớm. Nhưng ta đoán rằng,” ông nói thêm, “cháu cũng mong đợi được kết hôn chứ.”
“Đó cũng là một niềm hy vọng, một khát khao, một viễn cảnh, thưa chú kính yêu,” Felix đáp. Có khoảnh khắc anh thoáng nghĩ rằng đây có lẽ là lời dạo đầu cho nhã ý trao gửi bàn tay của một trong những cô con gái tuyệt vời của ông Wentworth. Nhưng nhân danh sự khiêm nhường đứng đắn và ý thức rõ ràng về những thực tế khắc nghiệt ở cõi đời này, Felix liền xua tan ý nghĩ đó ngay lập tức. Ông chú của anh quả thực là hiện thân của lòng nhân ái; nhưng từ lòng nhân ái đó cho đến việc chấp nhận — hay thậm chí là đặt giả thiết về — một cuộc hôn nhân giữa một tiểu thư có của hồi môn chắc chắn là rất rạng rỡ và một họa sĩ nghèo kiết xác chẳng có chút triển vọng danh vọng nào, thì khoảng cách còn xa vời vợi. Gần đây, Felix đã bắt đầu nhận ra một sở thích xa xỉ dành cho bầu không khí bầu bạn — nếu có thể thì không muốn san sẻ với ai — của Gertrude Wentworth; nhưng anh đã tạm gạt cô thiếu nữ ấy sang một bên, vào cái ngăn tủ lạnh lùng rực rỡ của những thứ không với tới được. Cô không phải là người phụ nữ đầu tiên khiến anh nuôi dưỡng một thứ tình cảm ngưỡng mộ viển vông. Anh từng say đắm các nữ công tước và nữ bá tước, và đã có lần hoặc hai lần, anh suýt nữa rơi vào chủ nghĩa hoài nghi khi tuyên bố rằng lòng vị tha của phụ nữ đã bị thổi phồng quá mức. Nhìn chung, anh luôn biết cách kìm hãm sự táo bạo bằng sự khiêm nhường; và giờ đây, thiết tưởng cũng công bằng khi nói thẳng rằng anh sẽ không bao giờ lợi dụng sự cởi mở và thân mật hiện tại để tán tỉnh người em họ xinh đẹp của mình. Felix lớn lên giữa những nền tảng truyền thống mà dưới ánh sáng của chúng, một hành động như vậy chẳng khác nào sự vi phạm nghiêm trọng phép lịch sự tối thiểu của đạo làm khách. Tôi đã nói rằng anh lúc nào cũng hạnh phúc, và có thể kể đến trong số những nguồn cội mang lại hạnh phúc cho anh lúc này là việc anh có một lương tâm trong sạch đến tuyệt vời đối với mối quan hệ giữa anh với Gertrude. Phẩm hạnh của chính anh dường như được bao phủ bởi vẻ đẹp của đức hạnh — một dạng thức cái đẹp mà anh ngưỡng mộ với cùng một nguồn năng lượng sống động hệt như khi anh chiêm ngưỡng mọi dạng thức cái đẹp khác.
“Ta nghĩ rằng nếu cháu kết hôn,” ông Wentworth nói sau một lúc im lặng, “điều đó sẽ mang lại hạnh phúc cho cháu.”
“Sicurissimo!” Felix thốt lên; rồi dừng tay cọ lại, anh mỉm cười nhìn chú mình. “Cháu có điều này muốn nói mà cứ thấy bứt rứt không yên. Cháu có thể liều nói ra được không?”
Ông Wentworth hơi ưỡn ngực lên một chút. “Ta rất kín miệng; ta không đi kể lại chuyện của người khác đâu.” Nhưng trong thâm tâm, ông vẫn mong Felix đừng liều lĩnh đi quá giới hạn.
Felix bật cười trước câu trả lời đó.
“Thật là buồn cười khi nghe chú dạy cháu cách để được hạnh phúc. Cháu không nghĩ là tự bản thân chú cũng biết điều đó đâu, thưa chú. Nghe có vẻ lỗ mãng quá phải không ạ?”
Cụ già im lặng giây lát, rồi với một vẻ uy nghi khô khan bất chợt chạm đến cõi lòng người cháu: “Đôi khi chúng ta chỉ có thể chỉ ra con đường mà bản thân ta không tài nào bước đi nổi.”
“Ôi, xin chú đừng nói là chú từng trải qua đau khổ nhé,” Felix tiếp lời. “Cháu vốn không nghĩ thế, và cháu cũng chẳng có ý định khơi lại những chuyện đó. Cháu chỉ muốn nói rằng tất cả mọi người ở đây đều không biết tự làm cho mình vui vẻ thôi.”
“Làm cho mình vui vẻ ư? Chúng ta đâu phải là trẻ con.”
“Chính xác là không phải! Cháu đã đạt đến độ tuổi thích hợp rồi. Hôm trước cháu vừa nói điều đó với Gertrude,” Felix nói thêm. “Cháu hy vọng điều đó không có gì là bất lịch sự.”
“Nếu có,” ông Wentworth nói, với một vẻ mỉa mai sâu cay hơn nhiều so với những gì Felix từng nghĩ là ông có khả năng thể hiện, “thì đó cũng chỉ là cách cháu tự mua vui cho mình mà thôi. Ta e rằng cháu chưa từng phải phiền muộn bao giờ.”
“Ồ, có chứ, cháu đã từng chứ!” Felix quả quyết với một chút hào hứng; “trước khi cháu kịp khôn lớn. Nhưng chú đừng hòng bắt gặp cháu lặp lại điều đó lần thứ hai.”
Ông Wentworth duy trì sự im lặng trong chốc lát, một sự im lặng còn biểu cảm hơn cả một tiếng thở dài não nề. “Cháu không có con,” cuối cùng ông nói.
“Xin chú đừng nói,” Felix thốt lên, “rằng đám thanh niên tuấn tú tuyệt vời nhà chú lại là nguồn cơn gây đau khổ cho chú đấy nhé!”
“Ta không nói đến Charlotte.” Và rồi, sau một khoảng lặng, ông Wentworth tiếp tục, “Ta không nói đến Gertrude. Nhưng ta đang vô cùng lo lắng cho Clifford. Ta sẽ kể cho cháu nghe vào dịp khác.”
Lần tiếp theo ông đến làm mẫu cho Felix, người cháu đã nhắc nhở ông về việc ông đã từng tâm sự với mình. “Hôm nay Clifford thế nào rồi ạ?” Felix hỏi. “Cậu ấy vẫn luôn tỏ ra là một thanh niên vô cùng cẩn trọng trong mắt cháu. Thậm chí, cậu ấy còn quá cẩn trọng nữa là khác; cậu ấy luôn tỏ ra đề phòng cháu — cứ như thể cậu ấy nghĩ cháu là một kẻ có lối sống nông nổi vậy. Hôm trước cậu ấy nói với em gái mình — Gertrude đã kể lại cho cháu nghe — rằng cháu lúc nào cũng cười cợt cậu ấy. Nếu cháu có cười thì đơn thuần chỉ vì muốn khơi gợi sự tự tin ở cậu ấy mà thôi. Cháu chỉ có mỗi cách đó.”
“Hoàn cảnh của Clifford không phải là chuyện để cười cợt,” ông Wentworth nói. “Nó rất kỳ quặc, và ta cho là cháu đã đoán ra phần nào.”
“À, ý chú là chuyện tình ái của cậu ấy với cô em họ sao?”
Ông Wentworth trợn tròn mắt, đỏ bừng mặt. “Ý ta là việc cậu ấy vắng mặt ở trường đại học. Nó đã bị đình chỉ học. Chúng ta đã quyết định không nhắc đến chuyện này trừ khi có ai hỏi tới.”
“Bị đình chỉ học ư?” Felix lặp lại.
“Nó đã được giới chức trách Harvard yêu cầu tạm nghỉ học trong sáu tháng. Trong thời gian này, nó đang theo học với mục sư Brand. Chúng ta nghĩ rằng mục sư Brand sẽ giúp đỡ nó; ít nhất là chúng ta hy vọng thế.”
“Đã có chuyện gì xảy ra với cậu ấy ở trường vậy chú?” Felix hỏi. “Cậu ấy quá ham chơi chăng? Mục sư Brand chắc chắn sẽ không dạy cậu ấy những bí quyết đó đâu!”
“Nó quá ham mê một thứ lẽ ra không nên ham mê. Ta cho rằng người ta coi đó là một trò vui.”
Felix nở nụ cười nhẹ quen thuộc. “Thưa chú kính yêu, có gì phải nghi ngờ về việc đó là một trò vui nữa chứ? C’est de son âge [Đúng với tuổi của nó], như người Pháp hay nói.”
“Ta lại cho rằng đó là một thói hư tật xấu của tuổi xế chiều — của một tuổi già đầy thất vọng.”
Felix liếc nhìn chú, với đôi chân mày khẽ nhướng lên, rồi mỉm cười hỏi: “Chú đang nói về điều gì thế ạ?”
“Về hoàn cảnh mà người ta phát hiện ra Clifford.”
“À, nghĩa là cậu ấy bị phát hiện — bị tóm quả tang?”
“Tất nhiên là bị tóm rồi. Nó không thể đi nổi; nó cứ lảo đảo.”
“Ồ,” Felix thốt lên, “thì ra cậu ấy nghiện rượu! Cháu cũng hơi ngờ ngợ điều đó qua một vài biểu hiện mà cháu quan sát được trong ngày đầu tiên đặt chân đến đây. Cháu hoàn toàn đồng ý với chú rằng đó là một thứ sở thích thấp hèn. Nó không phải là thói quen của một quý tộc. Cậu ấy nên từ bỏ nó đi.”
“Chúng ta hy vọng rất nhiều vào sức ảnh hưởng của mục sư Brand,” ông Wentworth tiếp lời. “Thầy ấy đã nói chuyện với nó ngay từ đầu. Bản thân thầy ấy cũng chưa bao giờ chạm môi vào bất kỳ thứ đồ uống có cồn nào.”
“Cháu sẽ nói chuyện với cậu ấy — cháu sẽ nói chuyện với cậu ấy cho ra ngô ra khoai!” Felix hào hứng tuyên bố.
“Cháu định nói gì với nó?” ông Wentworth hỏi với chút ít lo âu.
Felix im lặng mất một lúc lâu. “Ý chú là có muốn gả cậu ấy cho cô em họ không?” cuối cùng anh hỏi.
“Gả nó á?” ông Wentworth lặp lại vẻ sửng sốt. “Ta không nghĩ là con bé em họ lại muốn lấy nó.”
“Thế hóa ra chú chưa có sự đồng thuận nào với bà Acton sao?”
Ông Wentworth trợn tròn mắt, gần như ngẩn người ra. “Ta chưa bao giờ bàn bạc những chủ đề như vậy với bà ấy.”
“Cháu nghĩ đã đến lúc rồi đấy,” Felix nói. “Lizzie Acton xinh đẹp tuyệt trần, và nếu Clifford cứ tiếp tục gây nguy hiểm...”
“Chúng nó chưa đính hôn,” ông Wentworth nói. “Ta không có lý do gì để cho là chúng đã đính hôn cả.”
“Par exemple! [Thật là nực cười!]” Felix kêu lên. “Một cuộc đính hôn lén lút ư? Hãy tin cháu đi, như cháu đã nói, Clifford là một chàng trai vô cùng quyến rũ. Cậu ấy không đời nào làm thế. Vậy thì Lizzie Acton sẽ chẳng có lý do gì để ghen tuông với người phụ nữ khác.”
“Ta thực sự hy vọng là thế,” cụ già nói, với một ý niệm mơ hồ rằng ghen tuông còn là một thói hư tật xấu thấp kém hơn cả việc nghiện rượu.
“Vậy thì điều tốt nhất cho Clifford lúc này,” Felix đề xuất, “là hãy tạo cho cậu ấy sự hứng thú với một người phụ nữ thông minh, sắc sảo.” Và anh dừng tay cọ vẽ, chống hai khuỷu tay lên đầu gối, nhìn chú mình bằng ánh mắt đầy hào hứng và cởi mở. “Chú thấy đấy, cháu rất tin tưởng vào sức ảnh hưởng của phụ nữ. Sống cùng phụ nữ sẽ giúp một người đàn ông trở thành quý ông thực thụ. Đành rằng Clifford có các chị, những người vô cùng đáng yêu. Nhưng ở đây cần phải có một thứ tình cảm khác biệt chứ không chỉ là tình cảm ruột thịt anh em, chú hiểu chứ? Cậu ấy đã có Lizzie Acton; nhưng có lẽ cô bé ấy vẫn còn quá non nớt.”
“Ta nghi là Lizzie đã nói chuyện, đã khuyên bảo nó rồi,” ông Wentworth nói.
“Về sự bất lịch sự của việc say xỉn — về vẻ đẹp của sự điều độ á? Đó là một công việc thật tẻ nhạt đối với một thiếu nữ xinh đẹp. Không,” Felix tiếp tục; “Clifford nên năng lui tới với một người phụ nữ thú vị nào đó, người mà không cần phải nhắc đến những chủ đề khó ngửi kia, cũng có thể mang lại cho cậu ấy cảm giác rằng việc say mèm là một điều vô cùng ngớ ngẩn. Nếu cậu ấy có thể đem lòng yêu cô ấy một chút thì lại càng tuyệt vời hơn. Chuyện đó sẽ hoạt động như một liều thuốc chữa bệnh vậy.”
“Thế bây giờ, theo cháu thì ta nên gợi ý quý cô nào?” ông Wentworth hỏi.
“Ngay trước mũi chú đây đang có một người phụ nữ rất thông minh đấy thôi. Em gái cháu.”
“Em gái cháu — ngay trước mũi ta á?” ông Wentworth lặp lại.
“Hãy nói một tiếng với Clifford. Bảo cậu ấy mạnh dạn lên. Cậu ấy vốn đã có sẵn thiện cảm rồi; cậu ấy đã mời em ấy đi dạo bằng xe ngựa hai ba lần gì đó rồi đấy. Nhưng cháu không nghĩ là cậu ấy chịu sang thăm em ấy thường xuyên. Hãy ra hiệu cho cậu ấy sang — sang chơi thường xuyên vào. Cậu ấy sẽ ngồi đó suốt một buổi chiều, và họ sẽ trò chuyện. Điều đó sẽ rất tốt cho cậu ấy.”
Ông Wentworth trầm ngâm suy nghĩ. “Cháu nghĩ con bé Eugenia sẽ mang lại ảnh hưởng tích cực chứ?”
“Em ấy sẽ mang lại một sức ảnh hưởng mang tính văn minh — cháu có thể gọi là làm dịu tính khí đi chăng nữa. Một người phụ nữ quyến rũ, thông minh và dí dỏm luôn làm được điều đó — nhất là khi cô ấy lại có chút bản tính lẳng lơ nữa. Thưa chú kính yêu, bầu không khí xã giao bên cạnh những người phụ nữ như thế đã chiếm một nửa nền giáo dục của đời cháu rồi đấy. Nếu Clifford đã bị đình chỉ học ở trường như chú nói, thì cứ để Eugenia làm cô giáo của nó đi.”
Ông Wentworth tiếp tục chìm đắm trong suy tư. “Cháu nghĩ Eugenia là một người phụ nữ lẳng lơ ư?” ông hỏi.
“Nào có người phụ nữ xinh đẹp nào mà lại không?” Felix vặn lại. Nhưng với ông Wentworth, điều này xét cho cùng chẳng thể coi là một câu trả lời, bởi vì ông không hề thấy cô cháu gái của mình xinh đẹp chút nào. “Với Clifford,” chàng trai tiếp tục thuyết phục, “Eugenia sẽ chỉ tỏ ra lẳng lơ vừa đủ để mang một chút ý mỉa mai mà thôi. Đó chính xác là những gì cậu ấy đang cần. Cho nên chú hãy khuyên cậu ấy nên đối xử thật nhã nhặn với em ấy nhé. Gợi ý đó nếu xuất phát từ miệng chú thì sẽ là tuyệt nhất.”
“Có phải ta hiểu rằng,” cụ già hỏi, “ta phải gợi ý con trai ta đến thể hiện — thể hiện tình cảm — với Bá tước phu nhân Münster hay sao?”
“Vâng, vâng — thể hiện tình cảm đấy ạ!” Felix nhiệt tình kêu lên.
“Nhưng theo như ta được biết, Bá tước phu nhân Münster là một người phụ nữ đã có chồng.”
“À,” Felix mỉm cười đáp, “dĩ nhiên là em ấy không thể cưới cậu ấy được rồi. Nhưng em ấy sẽ làm những gì có thể.”
Ông Wentworth ngồi im lặng một hồi lâu, mắt dán xuống sàn nhà; cuối cùng ông đứng dậy. “Ta không nghĩ,” ông nói, “rằng mình có thể đảm nhận việc khuyên nhủ con trai ta theo cái hướng đó.” Và không thèm nhìn ánh mắt ngạc nhiên của Felix, ông bèn bãi buổi vẽ, và mãi nửa tháng sau mới bắt đầu trở lại.
Felix rất thích hồ nước nhỏ nằm trên phần đất rộng lớn của ông Wentworth, cùng với một rừng thông đặc biệt nằm ở bờ bên kia, mọc trên một bờ kè dốc đứng và luôn lơ lửng những cơn gió mùa hè thoáng qua. Tiếng rì rào của ngọn gió qua những tán cây tít trên cao mang một sự rành mạch kỳ lạ; tưởng chừng như chúng có thể cất thành lời. Một buổi chiều nọ, chàng trai bước ra khỏi phòng vẽ và đi ngang qua căn phòng khách nhỏ đang mở cửa của Eugenia. Bên trong, giữa không gian mát mẻ và mờ ảo, anh nhìn thấy em gái mình đang mặc chiếc váy trắng, chìm sâu vào chiếc ghế bành, tay áp vào mặt một bó hoa khổng lồ. Ngồi đối diện với cô là Clifford Wentworth, đang cầm chiếc mũ quay vòng vòng trong tay. Hiển nhiên cậu vừa mới tặng bó hoa đó cho Nữ bá tước, người có đôi mắt đẹp đang nhìn cậu qua lớp hoa hồng và hoa phong lữ lớn, nở một nụ cười xã giao. Đứng ở ngưỡng cửa ngôi nhà tranh, Felix do dự giây lát không biết nên quay lại hay bước thẳng vào phòng khách. Rồi anh bỏ đi và rảo bước vào khu vườn của ông Wentworth. Quá trình khai sáng văn minh mà anh từng gợi ý nên áp dụng cho Clifford dường như đã tự vận hành rồi thì phải. Ít nhất thì Felix cũng chắc chắn một điều rằng ông Wentworth đã không áp dụng cái kế hoạch thông minh của anh nhằm kích thích nhận thức thẩm mỹ của chàng trai trẻ. “Chắc hẳn ông chú nghĩ rằng,” anh tự nhủ sau cuộc trò chuyện vừa được kể lại, “rằng tôi muốn, vì lòng nhân ái của tình anh em, mang lại cho Eugenia niềm vui của một cuộc flirty — hay theo cách gọi của ông ấy là một mối tình lén lút — với một tên Clifford quá đỗi nhạy cảm. Phải thừa nhận rằng — và tôi đã từng nhận thấy điều này trước đây — không có gì vượt qua được trí tưởng tượng của những con người quá đỗi cứng nhắc.” Về phần mình, tất nhiên Felix chưa hề nói một lời nào với Clifford; nhưng anh từng nhận xét với Eugenia rằng ông Wentworth rất hổ thẹn về những sở thích thấp kém của con trai mình. “Dù sao thì chúng ta cũng nên làm điều gì đó để giúp họ sau tất cả những gì họ đã đối xử tốt với chúng ta,” anh nói thêm lúc bấy giờ. “Hãy khuyến khích Clifford đến thăm em và truyền cho cậu ấy niềm say mê trò chuyện. Điều đó sẽ đánh gạt đi cái sở thích kia vốn chỉ xuất phát từ sự non nớt, từ việc cậu ấy không coi trọng vị thế của mình trên thế giới này — vị thế của một chàng trai giàu có thuộc dòng dõi danh gia vọng tộc. Hãy làm cho cậu ấy trở nên nghiêm túc hơn một chút. Ngay cả khi cậu ấy có tỏ tình với em thì cũng chẳng có vấn đề gì to tát cả.”
“Em phải tự hiến mình như một thứ hơi men cao cấp — một sự thay thế cho chai rượu mạnh chứ gì?” Nữ bá tước hỏi. “Thật tình mà nói, đến đất nước này người ta mới phải dùng đến những thứ công dụng kỳ quặc thật đấy.”
Nhưng cô đã không từ chối thẳng thừng việc đảm nhận nền giáo dục bậc cao cho Clifford, và Felix, người đã không còn tơ tưởng gì đến vấn đề này nữa vì mải bận tâm với những viễn cảnh mang lại lợi ích cá nhân hơn, giờ đây suy ngẫm rằng công cuộc cứu rỗi đã thực sự bắt đầu. Ý tưởng lúc đầu nghe có vẻ vô cùng tuyệt diệu, nhưng khi đi vào thực tế thì nó lại khiến anh cảm thấy đôi chút bất an. “Lỡ như Eugenia — lỡ như Eugenia thì sao nhỉ” — anh tự hỏi mình bằng giọng khẽ khàng; câu hỏi cứ thế chìm dần vào trong sự thấu hiểu của anh về năng lực bất định của Eugenia. Nhưng trước khi Felix kịp chấp nhận hay bác bỏ lời cảnh tỉnh đó, dẫu cho nó chỉ mang hình thức mơ hồ như thế, anh đã nhìn thấy Robert Acton rẽ ra khỏi khuôn viên nhà ông Wentworth từ một chiếc cổng ở phía xa và đang tiến về phía ngôi nhà tranh trong vườn cây ăn trái. Hiển nhiên Acton đã đi bộ từ nhà mình dọc theo con đường mòn râm mát và có ý định đến thăm Bá tước phu nhân Münster. Felix đứng quan sát anh ta trong giây lát; rồi anh quay bước đi. Có thể để mặc Acton đóng vai vị cứu tinh để ngắt quãng — nếu cần thiết — mối quan hệ rắc rối của Clifford với Eugenia.
Felix băng qua khu vườn hướng về phía ngôi nhà và tiến đến chiếc cửa hậu mở ra một lối đi dẫn băng qua các cánh đồng, sát bên một khu rừng nhỏ, đi đến hồ nước. Anh dừng chân ngước nhìn lên ngôi nhà; ánh mắt anh dừng lại lâu hơn ở một khung cửa sổ đang mở nào đó ở phía râm mát. Chẳng mấy chốc Gertrude xuất hiện ở đó, phóng tầm mắt ra khoảng không gian ngập tràn ánh nắng mùa hè. Anh cất mũ chào cô và chúc cô một ngày tốt lành; anh bày tỏ rằng mình chuẩn bị chèo thuyền sang bờ bên kia, và khẩn khoản mời cô ban ơn cho anh được tùng chinh. Cô nhìn anh một giây; rồi chẳng nói chẳng rằng, cô quay người bước đi. Nhưng chẳng bao lâu sau cô đã xuất hiện trở lại ở tầng dưới, đội một trong những chiếc mũ rơm Leghorn kỳ lạ và duyên dáng được buộc bằng những dải nơ satin trắng thịnh hành vào thời kỳ đó; cô cũng mang theo một chiếc ô che nắng màu xanh lá. Cô đi cùng anh ra tận mép hồ, nơi có đôi chiếc thuyền vẫn luôn được thả neo sẵn; họ bước lên một chiếc, và bằng những nhịp chèo uyển chuyển, Felix điều khiển chiếc thuyền lướt sang bờ bên kia. Hôm nay là một ngày thời tiết mùa hè hoàn mỹ; hồ nước nhỏ mang màu của ánh nắng; tiếng mái chèo khua nước là âm thanh duy nhất vang lên, và họ cứ thế đắm chìm trong việc lắng nghe nó. Họ cập bờ, và theo một lối đi quanh co, họ bước lên gò đất phủ đầy thông nhìn xuống mặt nước, nơi khoảng không gian trắng xóa lấp lánh giữa những tán cây. Nơi đây mát lạnh một cách tuyệt diệu, lại có thêm cái thú vị là — qua tiếng cành thông reo vi vu dìu dịu — người ta có thể cảm nhận được cái mát mẻ bằng cả thính giác lẫn xúc giác. Felix và Gertrude ngồi xuống tấm thảm màu đỏ rỉ sắt làm bằng những chiếc lá thông khô và trò chuyện về muôn vàn thứ chuyện. Cuối cùng, trong lúc trò chuyện, Felix đã đề cập đến chuyện anh sắp rời đi; đây là lần đầu tiên anh bóng gió nhắc đến chuyện đó.
“Cháu sắp đi rồi sao?” Gertrude nhìn anh hỏi.
“Vào một ngày nào đó — khi những chiếc lá bắt đầu rụng. Cháu biết là mình không thể ở lại đây mãi được mà.”
Gertrude chuyển hướng nhìn ra khung cảnh bên ngoài, và rồi sau một khoảng lặng, cô nói: “Em sẽ không bao giờ được gặp lại anh nữa.”
“Tại sao lại không?” Felix hỏi. “Chắc là cả hai chúng ta đều sẽ sống sót sau cuộc chia tay này chứ.”
Nhưng Gertrude chỉ lặp lại: “Em sẽ không bao giờ được gặp lại anh nữa. Em cũng sẽ chẳng bao giờ nghe tin gì về anh,” cô nói tiếp. “Em sẽ chẳng biết một chút gì về anh cả. Trước kia em cũng chẳng biết gì về anh, và rồi mọi chuyện cũng sẽ lặp lại y như thế thôi.”
“Thật không may là hồi đó anh chẳng biết gì về em cả,” Felix nói. “Nhưng lần này anh sẽ viết thư cho em.”
“Đừng viết thư cho em. Em sẽ không trả lời đâu,” Gertrude quả quyết.
“Tất nhiên là anh sẽ đốt những bức thư của em rồi,” Felix đáp.
Gertrude lại nhìn anh. “Đốt thư của em á? Thỉnh thoảng anh hay nói những điều kỳ quặc thật đấy.”
“Bản thân chúng không hề kỳ quặc,” chàng trai đáp. “Chúng chỉ kỳ quặc khi được nói với em mà thôi. Rồi em sẽ đến châu Âu cho mà xem.”
“Em sẽ đi cùng với ai cơ chứ?” Cô hỏi câu này một cách rất ngây thơ; cô hoàn toàn nghiêm túc. Felix cảm thấy vô cùng hứng thú trước sự nghiêm túc của cô; anh chần chừ trong giây lát. “Anh không thể trả lời được câu hỏi đó đâu,” cô tiếp tục dồn dập. “Anh không thể nói rằng em sẽ đi cùng cha và chị em được; chính anh cũng chẳng tin vào điều đó.”
“Anh sẽ giữ lại những bức thư của em,” Felix nói sau đó một lát, như một cách để trả lời.
“Em chẳng bao giờ viết thư cả. Em không biết cách viết.” Gertrude im lặng một hồi lâu; và người bạn đồng hành của cô, khi ngắm nhìn cô, bỗng thầm ước rằng việc “phải lòng” con gái của một vị hào chủ từng mở cửa đón tiếp mình hóa ra lại không phải là một điều “bất nghĩa”. Buổi chiều dần tàn; những chiếc bóng trải dài; ánh sáng ngày càng sâu thẳm trên bầu trời phía tây. Có hai bóng người xuất hiện ở bờ bên kia hồ, đi từ ngôi nhà ra và băng qua đồng cỏ. “Là chị Charlotte và mục sư Brand,” Gertrude nói. “Họ đang sang bên này kìa.” Nhưng Charlotte và mục sư Brand chỉ đi ra tận mép nước rồi đứng đó nhìn sang; họ không có động thái nào muốn bước lên chiếc thuyền mà Felix đã để lại ở bến neo. Felix vẫy vẫy chiếc mũ chào họ; khoảng cách quá xa để có thể gọi với sang. Họ không có phản ứng nào rõ ràng, rồi chẳng mấy chốc họ quay người bỏ đi và tản bộ dọc theo bờ hồ.
“Mục sư Brand không phải là người hay biểu lộ cảm xúc,” Felix nhận xét. “Thầy ấy chẳng bao giờ biểu lộ cảm xúc với anh cả. Thầy ấy cứ ngồi im lặng, cằm chống tay, nhìn anh chằm chằm. Thỉnh thoảng thầy ấy lại nhìn đi chỗ khác. Cha em bảo rằng thầy ấy rất hùng biện; và anh rất muốn được nghe thầy ấy nói chuyện. Trông thầy ấy cứ như một chàng trai trẻ vô cùng cao thượng vậy. Nhưng với anh thì thầy ấy chẳng bao giờ chịu mở miệng. Thế mà anh lại rất thích lắng nghe những hình ảnh ví von rực rỡ cơ chứ!”
“Thầy ấy rất hùng biện,” Gertrude nói; “nhưng thầy ấy chẳng có hình ảnh ví von rực rỡ nào cả. Em đã được nghe thầy ấy nói chuyện rất nhiều lần. Em biết ngay từ đầu là khi họ nhìn thấy chúng ta, họ sẽ không thèm sang đây đâu.”
“À, hay là thầy ấy đang la cour [tán tỉnh], như người ta hay gọi, với chị em? Họ muốn có không gian riêng tư chăng?”
“Không,” Gertrude đáp với vẻ nghiêm nghị, “họ chẳng có lý do gì như thế để mà phải ở riêng cả.”
“Nhưng tại sao thầy ấy lại không la cour với Charlotte nhỉ?” Felix thắc mắc. “Cô ấy xinh đẹp thế cơ mà, lại dịu dàng và tốt bụng nữa.”
Gertrude liếc nhìn anh, rồi cô nhìn về phía cặp đôi đang được nhắc tới ở xa xa. Mục sư Brand và Charlotte đang bước đi song song bên nhau. Họ trông có vẻ giống một đôi tình nhân, mà cũng có thể là không. “Họ nghĩ là em không nên ở đây,” Gertrude nói.
“Cùng với anh á? Anh cứ tưởng em không quan tâm đến những chuyện tư duy kiểu đó chứ.”
“Anh không hiểu đâu. Có rất nhiều điều anh không thể hiểu nổi.”
“Anh hiểu sự ngốc nghếch của mình mà. Nhưng nếu vậy, tại sao Charlotte và mục sư Brand — với tư cách là một người chị cả và một mục sư, những người hoàn toàn tự do đi dạo cùng nhau — lại không sang đây để làm cho anh trở nên thông thái hơn bằng cách phá vỡ cái cuộc gặp gỡ bất hợp pháp mà anh đã lừa em bén mảng tới nhỉ?”
“Đó là điều cuối cùng mà họ muốn làm,” Gertrude đáp.
Felix trợn tròn mắt nhìn cô giây lát, đôi chân mày khẽ nhướng lên. “Je n’y comprends rien! [Tôi chẳng hiểu gì sất!]” anh thốt lên; rồi ánh mắt anh tiếp tục dõi theo bóng dáng đang khuất dần của cặp đôi đầy phán xét này. “Em muốn nói gì thì tùy em nhé,” anh tuyên bố; “đối với anh thì rõ ràng là chị em không hề dửng dưng với người bạn đồng hành tài hoa kia đâu. Chị ấy cảm thấy rất dễ chịu khi được tản bộ ở đó cùng thầy ấy. Anh có thể nhìn thấy điều đó ngay từ đây.” Và trong niềm hưng phấn của sự quan sát, Felix đứng phắt dậy.
Gertrude cũng đứng lên theo, nhưng cô chẳng có chút ý định bắt chước khám phá của người bạn đồng hành; cô nhìn về một hướng khác. Những lời của Felix đã chạm đến cô; nhưng một sự tinh tế ngầm nào đó đã kìm hãm cô lại. “Chị ấy chắc chắn không dửng dưng với mục sư Brand; chị ấy dành sự đánh giá cao nhất cho thầy ấy.”
“Người ta nhìn là thấy ngay — nhìn là thấy ngay thôi,” Felix nói với giọng điệu trầm ngâm đầy thú vị, đầu nghiêng sang một bên. Gertrude quay lưng về phía bờ bên kia; cô thấy không thoải mái khi nhìn ngắm cảnh tượng đó, nhưng trong thâm tâm cô vẫn hy vọng Felix sẽ nói thêm điều gì đó nữa. “À, họ đã tản bộ sâu vào trong rừng rồi kìa,” anh nói thêm.
Gertrude quay người lại. “Chị ấy không yêu thầy ấy đâu,” cô nói; có vẻ như đó là bổn phận cô phải làm rõ.
“Thế thì là thầy ấy yêu cô ấy; hoặc nếu không thì thầy ấy phải yêu mới đúng chứ. Chị ấy quả là một người phụ nữ hoàn hảo theo kiểu của mình. Chị ấy làm anh liên tưởng đến một chiếc kẹp gắp đường bằng bạc theo kiểu cổ xưa; em biết là anh rất thích ăn đường mà. Và chị ấy đối xử rất nhã nhặn với mục sư Brand; anh đã nhận ra điều đó; vô cùng dịu dàng và duyên dáng.”
Gertrude trầm ngâm suy nghĩ giây lát. Rồi cô đưa ra một quyết định lớn. “Chị ấy muốn thầy ấy lấy em,” cô nói. “Thế nên dĩ nhiên là chị ấy phải đối xử nhã nhặn rồi.”
Đôi chân mày của Felix lại càng nhướng cao hơn nữa. “Lấy em á! À ha, chuyện này thú vị đây. Và em nghĩ người ta phải cư xử thật nhã nhặn với một người đàn ông để xúi giục anh ta làm chuyện đó sao?”
Gertrude hơi tái mặt đi một chút, nhưng cô vẫn nói tiếp: “Bản thân mục sư Brand cũng muốn thế.”
Felix khoanh tay đứng nhìn cô. “Anh hiểu rồi — anh hiểu rồi,” anh đáp nhanh chóng. “Sao từ trước đến nay em chưa từng kể cho anh nghe chuyện này?”
“Em cảm thấy khó chịu khi phải nhắc đến nó ngay cả lúc này. Em chỉ muốn giải thích cho anh hiểu về Charlotte thôi.”
“Vậy ra em không muốn lấy mục sư Brand ư?”
“Không,” Gertrude đáp với vẻ nghiêm nghị.
“Và cha em cũng muốn thế chứ?”
“Muốn lắm chứ.”
“Và em không thích thầy ấy — em đã từ chối thầy ấy rồi à?”
“Em không muốn kết hôn với thầy ấy.”
“Cha và chị em nghĩ rằng em nên lấy, đúng không?”
“Đó là một câu chuyện dài,” Gertrude nói. “Họ nghĩ rằng có những lý do rất chính đáng. Em không thể giải thích nổi. Họ nghĩ rằng em có những nghĩa vụ phải làm, và rằng em đã từng khích lệ thầy ấy.”
Felix mỉm cười với cô, hệt như thể cô vừa kể cho anh nghe một câu chuyện thú vị về một người nào đó xa lạ. “Anh không thể diễn tả được chuyện này thú vị đến mức nào đối với anh đâu,” anh nói. “Thế em không công nhận những lý do đó — những nghĩa vụ đó sao?”
“Em không chắc chắn lắm; nó không hề đơn giản đâu.” Và cô cúi xuống nhặt chiếc ô che nắng lên rồi quay người bước đi, như thể muốn đi xuống sườn dốc.
“Hãy trả lời anh câu này đi,” Felix vừa nói vừa bước theo cô: “liệu em có chịu khuất phục không — có để cho họ thuyết phục mình không?”
Gertrude nhìn anh với gương mặt nghiêm nghị vẫn luôn hiện hữu từ nãy đến giờ, đối lập hoàn toàn với nụ cười hồ hởi của anh. “Em sẽ không bao giờ kết hôn với mục sư Brand cả,” cô nói.
“Anh hiểu rồi!” Felix đáp lại. Và họ chầm chậm cùng nhau đi xuống đồi, chẳng nói thêm câu nào cho đến khi ra tới mép hồ. “Đó là chuyện riêng của em thôi;” lúc này anh mới nói tiếp, “nhưng em có biết không, anh lại không hoàn toàn cảm thấy vui mừng đâu. Nếu như mọi chuyện đã được định đoạt là em sẽ kết hôn với mục sư Brand, anh sẽ cảm thấy được an ủi phần nào với sự sắp đặt đó. Anh sẽ cảm thấy tự do hơn. Anh chẳng có quyền gì để tán tỉnh em cả, đúng không?” Và anh dừng chân, nhẹ nhàng nài nỉ cô.
“Chẳng có quyền gì sất,” Gertrude đáp nhanh chóng — quá nhanh chóng là đằng khác.
“Cha em đời nào chịu nghe điều đó; anh thì chẳng có lấy một xu dính túi. Tất nhiên là mục sư Brand có tài sản riêng của mình rồi, phải không?”
“Em tin là thầy ấy có chút tài sản; nhưng điều đó chẳng liên quan gì đến chuyện này cả.”
“Với em thì tất nhiên là không rồi; nhưng với cha và chị em thì chắc chắn phải có chứ. Cho nên, như anh đã nói, nếu chuyện này được định đoạt rồi, anh sẽ cảm thấy tự do hơn.”
“Tự do hơn ư?” Gertrude lặp lại. “Xin hãy tháo dây buộchiếc thuyền ra giùm em.”
Felix cởi cuộn dây thừng ra và đứng cầm nó trong tay. “Anh sẽ có thể nói với em những điều mà bây giờ anh không thể tự cho mình cái diễm phúc được nói,” anh tiếp tục. “Anh có thể nói cho em biết anh ngưỡng mộ em đến nhường nào, mà không mang tiếng là đang giả vờ bày đặt những thứ mà anh chẳng có quyền để vờ vịnh. Anh sẽ kịch liệt tán tỉnh em,” anh nói thêm và bật cười, “nếu anh nghĩ rằng em đang ở trong hoàn cảnh sẽ không cảm thấy bị xúc phạm bởi những điều đó.”
“Ý anh là nếu em đã đính hôn với người đàn ông khác á? Thật là một thứ lý lẽ kỳ quặc!” Gertrude thốt lên.
“Trong trường hợp đó thì em sẽ không coi anh là nghiêm túc.”
“Em coi mọi người đều nghiêm túc cả,” Gertrude nói. Và chẳng cần sự giúp đỡ của anh, cô nhẹ nhàng bước lên thuyền.
Felix cầm lấy đôi mái chèo và cho thuyền lướt đi. “À, đây chính là điều mà em vẫn luôn suy nghĩ nãy giờ phải không? Trông em cứ như đang có tâm sự gì nặng trĩu vậy. Anh rất mong,” anh nói thêm, “rằng em sẽ kể cho anh nghe một vài cái gọi là lý do — những nghĩa vụ đó.”
“Chúng không phải là những lý do thực sự — những lý do chính đáng,” Gertrude đáp, mắt hướng về những vệt sáng hồng và vàng lấp lánh trên mặt nước.
“Anh có thể hiểu được điều đó! Chỉ vì một cô gái xinh đẹp trót lóe lên một tia lẳng lơ, thì đó cũng chẳng phải là lý do.”
“Nếu anh đang ám chỉ em thì không phải vậy đâu. Em chưa từng làm thế.”
“Dù sao thì đó cũng là thứ đang làm em phiền muộn, đúng chứ,” Felix nói.
“Không còn phiền muộn nhiều như trước nữa đâu,” Gertrude đáp lại.
Anh nhìn cô, nụ cười vẫn luôn nở trên môi. “Thế thì cũng chẳng giải quyết được bao nhiêu đâu nhỉ?” Nhưng cô chỉ khẽ đặt ánh mắt đầy vẻ nghiêm nghị lên làn nước đang phản chiếu ánh sáng. Cô có vẻ như đang cố gắng che giấu những dấu vết của nỗi muộn phiền mà cô vừa mới kể với anh. Bất cứ lúc nào, Felix cũng cảm thấy có một thôi thúc giống hệt nhau trong việc xua tan đi sự u sầu hiện hữu rõ rệt, hệt như một người nội trợ giỏi giang luôn muốn quét sạch những hạt bụi bám trên sàn. Có thứ gì đó mà anh muốn quét sạch ngay lúc này; đột ngột anh ngừng chèo và nhấc bổng đôi mái chèo lên. “Tại sao mục sư Brand lại ngỏ lời với em, chứ không phải với chị em nhỉ?” anh hỏi. “Anh chắc chắn là chị ấy sẽ lắng nghe thầy ấy mà.”
Trong gia đình, Gertrude được cho là có khá nhiều tính khí bồng bột, nhưng sự bồng bột của cô chưa bao giờ đi xa đến thế này. Tuy nhiên, việc nghe Felix nói rằng anh chắc chắn về một điều gì đó đã tác động rất lớn đến cô; thế là ngẩng đôi mắt nhìn về phía anh, cô cố gắng hết sức trong giây lát để hình dung ra cái viễn cảnh kỳ diệu về một mối tình giữa chính người chị ruột của mình và vị hôn suýt nữa thì thành của mình. Chúng ta đều biết Gertrude có một tâm hồn giàu trí tưởng tượng; thế nên không loại trừ khả năng nỗ lực này đã phần nào thành công. Nhưng cô chỉ khẽ lẩm bẩm: “Ôi, Felix! ôi, Felix!”
“Tại sao họ lại không lấy nhau nhỉ? Hãy thử xúi họ kết hôn xem sao!” Felix kêu lên.
“Thử xúi họ ư?”
“Hãy lật ngược thế cờ đi chứ. Khi đó họ sẽ để cho em được yên thân. Anh sẽ giúp em hết sức có thể.”
Trái tim Gertrude bắt đầu đập loạn nhịp; cô vô cùng phấn khích; chưa bao giờ có ai đề xuất với cô một điều gì thú vị đến thế này trước đây. Felix đã bắt đầu chèo thuyền trở lại, và giờ đây anh dùng những nhịp chèo dài để đưa con thuyền cập bến. “Em tin là chị ấy có tình cảm với thầy ấy đấy chứ!” Gertrude nói sau khi họ đã bước lên bờ.
“Tất nhiên là có rồi, và chúng ta sẽ gả họ cho nhau cho bằng được. Điều đó sẽ làm họ hạnh phúc; nó sẽ làm cho tất cả mọi người đều hạnh phúc. Chúng ta sẽ tổ chức một đám cưới và anh sẽ viết một bài thơ mừng hôn lễ cho mà xem.”
“Nghe có vẻ như điều đó cũng sẽ làm cho em hạnh phúc nữa thì phải,” Gertrude nói.
“Để tống khứ được mục sư Brand chứ gì? Để lấy lại sự tự do cho em á?”
Gertrude tiếp tục rảo bước. “Để nhìn thấy chị em kết hôn với một người đàn ông tốt như thế.”
Felix bật cười nhẹ. “Lúc nào em cũng đưa ra những lý do kiểu đó; em chẳng bao giờ chịu nói lấy một lời cho chính bản thân mình cả. Tất cả các em ở đây đều sợ hãi việc trở nên ích kỷ. Anh không nghĩ là em biết cách ích kỷ đâu,” anh nói tiếp. “Hãy để anh chỉ cho em thấy! Nó sẽ làm cho anh cảm thấy hạnh phúc vì chính bản thân anh, và hoàn toàn ngược lại với những gì anh vừa nói với em cách đây không lâu. Sau lần đó, khi anh tán tỉnh em, em sẽ phải tin là anh nói thật đấy.”
“Em sẽ không bao giờ nghĩ là anh nói thật bất cứ điều gì đâu,” Gertrude nói. “Anh quá là viển vông.”
“À,” Felix kêu lên, “đó là một sự cho phép để được nói tất cả mọi điều rồi đấy nhé! Gertrude, anh ngưỡng mộ em chết đi được!”