Chú Ma dặn dò bác Tư trông chừng bò cho kỹ, đương nhiên càng không quên dặn bác Tư trông chừng chiếc xe đạp của Quách Hảo Thắng. Muôn vàn cẩn thận, bò thì không mất được, bò sống không ai cần, bò chết chẳng ai dắt đi nổi, chứ xe đạp lại rất dễ bị trộm, thậm chí bị cướp, chuyện thế này nhiều lắm. Sau đó chú kéo tôi, cầm tờ giấy chứng nhận bò chết do đồng chí Lão Đổng cấp cho chúng tôi, bước vào đại viện công xã.
Đây là lần đầu tiên tôi bước vào đại viện công xã, cây hoàng dương hai bên đại lộ, những dãy nhà ngói đỏ xếp hàng, cây bạch dương trước hiên nhà, khẩu hiệu chữ lớn trên tường gạch đỏ, vân vân, những thứ này cùng lúc kích thích tôi, giày vò tôi, khiến tôi cảm thấy kích động, đồng thời lại còn cảm thấy rụt rè. Tôi cảm thấy bản thân giống như một tên trộm, giống như một tên đặc vụ, trong lòng đập thình thịch, đôi mắt không kìm được mà nhìn đông ngó tây. Chú Ma hạ thấp giọng nói: "Cúi đầu mà đi, đừng có nhìn đông ngó tây!"
Chú Ma hỏi một người đang quét dọn với vẻ kiêu ngạo, dò hỏi văn phòng của Tôn chủ nhiệm quản lý chuyện bò cạp. Ban nãy đồng chí Lão Đổng đã nói với chúng tôi, chuyện sinh lão bệnh tật của tất cả các con bò trong toàn công xã đều do vị Tôn chủ nhiệm này quản. Tôi thầm cảm thán trong lòng quyền lực của Tôn chủ nhiệm to lớn vô biên. Toàn công xã chắc phải có đến một nghìn con bò nhỉ? Xếp thành hàng sẽ là một đội ngũ dài đằng đẵng, tản ra có thể đi kín một con đường lớn. Lắm bò thế này mà đều do một người quản, đúng là trâu bò hết chỗ nói. Lúc ấy tôi đã nghĩ, kiếp này nếu có thể cho tôi quản nửa cái công xã bò thì tôi cũng mãn nguyện lắm rồi.
Tôi thận trọng đi theo sau chú Ma, bước vào văn phòng của Tôn chủ nhiệm. Một người đàn ông béo mập đầu trọc — khỏi cần hỏi cũng biết chính là Tôn chủ nhiệm — đang dùng một que diêm xỉa răng, dùng tay trái. Ngón giữa và ngón trỏ tay phải của ông ta kẹp một điếu thuốc lá. Tôi biết đó là thuốc lá Phong Thu, bởi vì trên bàn còn bày một bao thuốc lá Phong Thu đã mở. Thuốc lá Phong Thu là thuốc lá của cán bộ, người dân bình thường vốn không mua được. Mùi của thuốc lá Phong Thu đương nhiên rất thơm, điếu thuốc lá Phong Thu đó sắp cháy đến ngón tay ông ta rồi, tôi mong sao ông ta vứt cái đầu mẩu thuốc đi, thế nhưng tôi biết cho dù ông ta có vứt đầu mẩu thuốc đi thì hôm nay tôi cũng không được nhặt, nếu tôi mà nhặt, chú Ma không lột da cái mông tôi mới là lạ. Tôi vẫn có nghị lực lắm, vào thời điểm then chốt vẫn có thể kiềm chế bản thân. Chú Ma khom người một cái, cung kính hỏi: "Ngài chính là Tôn chủ nhiệm phải không ạ?"
Hắn hừ một tiếng, xem như trả lời.
Chú Ma lập tức đưa tờ giấy chứng nhận do đồng chí Lão Đổng cấp cho chúng tôi lên, nói: "Đội chúng tôi có một con bò chết..."
Tôn chủ nhiệm nhận lấy giấy chứng nhận, liếc qua một cái, hỏi: "Thôn nào?"
Chú Ma nói: "Thôn Thái Bình ạ."
Tôn chủ nhiệm hỏi: "Bệnh gì?"
Chú Ma nói: "Đồng chí Lão Đổng nói là bệnh truyền nhiễm cấp tính."
Tôn chủ nhiệm hừ một tiếng, giơ lại tờ giấy chứng nhận lên trước mắt xem xét, nói: "Các người làm ăn thế nào vậy? Không biết bò là tư liệu sản xuất à?"
Chú Ma nói: "Biết chứ ạ, biết chứ ạ, bò là tư liệu sản xuất của xã hội chủ nghĩa, bò là cái gốc của nông dân nghèo và nông dân trung nông lớp dưới!"
Tôn chủ nhiệm nói: "Biết mà còn để nó mắc bệnh truyền nhiễm?"
Chú Ma nói: "Chúng tôi sai rồi, chúng tôi về nhất định sẽ tiến hành tiêu độc toàn diện phòng chăn nuôi, sửa chữa sai lầm, bảo đảm từ nay về sau không để xảy ra chuyện khiến kẻ địch giai cấp vui mừng khiến nông dân nghèo và nông dân trung nông lớp dưới đau buồn thế này nữa..."
— Thành phần của nhân viên chăn nuôi là gì?
— Nông dân nghèo, ngược lên tám đời đều là người đi ăn mày!
Tôn chủ nhiệm lại hừ một tiếng, rút chiếc bút máy từ trong túi áo ra, viết chữ lên tờ giấy chứng nhận đó. Trong bút của ông ta hết mực rồi, không viết ra chữ. Ông ta vẩy bút một cái, vẫn không viết ra chữ. Ông ta lại vẩy bút một cái, vẫn không viết ra chữ. Ông ta đứng dậy, cầm lấy lọ mực trên bệ cửa sổ, thổi lớp bụi trên lọ đi, vặn nắp lọ ra, cắm bút máy vào để hút mực. Lúc bút máy hút mực, ông ta hờ hững hỏi: "Bò của các người đâu?"
Chú Ma không trả lời.
Tôi cứ tưởng chú Ma không nghe thấy câu hỏi của Tôn chủ nhiệm, bèn tranh thủ trả lời thay chú ấy: "Bò của chúng tôi ở bên ngoài cửa lớn trạm thú y công xã ạ."
Tôn chủ nhiệm nhíu đôi mày rậm ngắn lại, đẩy lọ mực cùng với bút máy ra ngoài, nói: "Bệnh truyền nhiễm, cái này không thể lơ là được, đi, qua xem thử!"
Chú Ma nói: "Tôn chủ nhiệm, không phiền ngài nữa đâu, chúng tôi kéo về ngay đây ạ!"
Tôn chủ nhiệm nghiêm khắc nói: "Cậu nói cái gì thế hả? Công tác cách mạng, bắt buộc phải nghiêm túc! Đi!"
Lúc Tôn chủ nhiệm khóa cửa, chú Ma trừng mắt lườm tôi một cái thật sắc.
Xung quanh con bò của chúng tôi vây kín một đám đông người xem náo nhiệt. Tôn chủ nhiệm rẽ đám đông đi tới gần. Ông ta vạch mắt bò ra xem, lại lật môi bò lên xem, cuối cùng ông ta nhìn nhìn dái bò. Ông ta đứng thẳng người dậy, vỗ vỗ hai tay, giống như muốn phủi sạch đồ bẩn trên tay đi vậy. Những người đứng xem đều tập trung tinh thần nhìn chằm chằm ông ta, giống như người nhà bệnh nhân đang chờ đợi bác sĩ đưa ra kết luận cho người thân của mình vậy. Tôn chủ nhiệm đột nhiên nổi giận: "Nhìn tôi làm gì? Các người, vây ở đây xem cái gì hả? Một con bò chết thì có gì mà đẹp mà xem? Tránh ra, nên làm gì thì đi làm việc nấy đi, con bò này mắc bệnh ôn dịch cấp tính đấy, các người chẳng lẽ không sợ lây nhiễm à?"
Mọi người vừa nghe thấy là bệnh ôn dịch, liền lập tức giải tán.
Tôn chủ nhiệm lớn tiếng gọi: "Lão Đổng!"
Đồng chí Lão Đổng khom lưng chạy tới, đứng trước mặt Tôn chủ nhiệm, buông thõng hai tay đứng nghiêm, cúi đầu chào một cái, nói: "Tôn chủ nhiệm, ngài có dặn dò gì ạ?"
Tôn chủ nhiệm vung tay lên, với vẻ hết sức không vui nói: "Đã là bệnh truyền nhiễm cấp tính, sao còn đặt ở đây? Người qua kẻ lại, không sợ lây nhiễm à? Đồng chí, các người quá mức sơ sẩy rồi, căn bệnh này một khi khuếch tán, sẽ mang lại tổn thất lớn nhường nào cho nhân dân công xã chứ? Tổn thất kinh tế thì còn có thể bù đắp, chứ ảnh hưởng chính trị thì không thể bù đắp nổi đâu, cậu có hiểu không?!"
Đồng chí Lão Đổng dùng hai tay xoa quần nói: "Tôi tê liệt chủ quan, tôi kiểm điểm, tôi kiểm điểm..."
Tôn chủ nhiệm nói: "Đừng có chỉ kiểm điểm ngoài miệng, điều quan trọng là phải có hành động, mau khiêng con bò chết đến tổ giết mổ đi, các người đi mổ khám, lấy mẫu xét nghiệm, sau đó bảo tổ giết mổ tiến hành tiêu độc nhiệt độ cao, nấu nhừ thành phân bón!"
Chú Ma sốt ruột. Lao thốc lên trước con bò, nói: "Tôn chủ nhiệm, bò của chúng tôi không phải bệnh truyền nhiễm đâu, bò của chúng tôi là bị hoạn đến chết ạ!"
Tôi thấy khuôn mặt dài của đồng chí Lão Đổng tái ngoét đi trong chớp mắt.
Chú Ma chỉ vào tôi và bác Tư nói: "Ngài nếu không tin, có thể hỏi bọn họ."
Tôn chủ nhiệm nhìn đồng chí Lão Đổng, hỏi: "Đây là thế nào?"
Đồng chí Lão Đổng lắp bắp nói: "Là thế này ạ, con bò này quả thực vừa mới hoạn xong, nhưng mà nó nhiễm một loại virus cấp tính..."
Tôn chủ nhiệm xua xua tay, nói: "Mau cách ly, mau mổ khám, mau xét nghiệm, mau tiêu độc!"
Chú Ma nói: "Tôn chủ nhiệm, xin ngài đấy, hãy để chúng tôi dắt nó về đi..."
Tôn chủ nhiệm nổi giận đùng đùng: "Dắt về làm gì? Cậu muốn để bò trong đại đội của các người đều nhiễm virus à? Cậu muốn để bò của toàn công xã đều chết sạch hả? Cậu tên là gì? Thành phần giai cấp thế nào?"
Khuôn mặt rỗ vàng vọt của chú Ma tái xám, đôi môi run lẩy bẩy, nhưng lại không phát ra được tiếng nào.